گنجینه ی ادب
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان
وبلاگ دبیر ارجمند اقای محمود کاظمی(دینی وعربی )وبلاگ دوست عزیز آقای کاظمی (نرم افزار موبایل)سوال وپاسخ امتحانات امتحانات هماهگ ونهايي (حتما سري بزنيد) آموزش ریاضی وفیزیک دبیرستان وپیش دانشگاهینمونه سوال تمام دروس دبیرستان وپیش دانشگاهی یک وبلاگ بسیار زیبا(فیلم، صوت ، کتاب و ... )پایگاه احادیث موضوعیآخرین اطلاعات واخبار سازمان سنجشآموزش تمامی دروس دبیرستاناداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلیگزینه دو (حتما سری بزنید)سازمان آموزش وپرورش چهارمحالآموزش وپرورش منطقه ی بن مخصوص دانش آموزان ابتدایی و راهنمایی * حتما سری بزنید* یک وبلاگ بسیار پر محتوا حتما دیدن نماییدمعرفی رشته های دانشگاهی حتماسری بزنیدکتاب های مجازی ودانلود های آن برروی موبایل کد های جاوا گروه رباتیک دفتر مقام معظم رهبریپایگاه اطلاع رسانی دولت یک سایت علمی بسیار ارزشمند از ابتدایی تا دبیرستان( سفارش می کنم دیدن نمایید) همه چیز از همه جا * شهر دانلود ........... استخاره با قرآن- دانلود نرم افزار بزرگترین سایت علمی دانش آموزان (حتما سری بزنید )نمونه سوالات امتحانیپایگاه پنج تن علیهم السلامدوستانهرهروان ولايتوخدايي كه در اين نزديكي استشهر بن - شهر مناخبار دانش آموزي شهرستان بنمهدويتزندگي زيباست اما شهادت زيباتركلامي از قرآنخبربسيج چهارمحال امام زمان (عج).....یک سایت علمی بسیار مفید مخصوص تمام دوره های تحصیلی ******پایگاه مذهبی میقاتیاحسین(ع)
+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |

بارم بندي دروس تاريخ ادبيات ايران وجهان، زبان فارسي، ادبيات فارسي، آرايه ها سال تحصيلي 88-1387 

تذكرات مهم :
1
ـ رعايت بارم بندي درطرح سؤالات امتحانات نهايي الزامي ولي درامتحانات داخلي پيشنهادي است. بديهی است رعايت بارم بندی درطراحی سئوالات امتحانات هماهنگ کشوری يا استانی از تضيع حق دانش آموزان جلوگيری خواهد کرد.
2-
بر اساس تبصره 1/2 ماده 19 آيين نامه آموزشي دوره پيش دانشگاهي ، سؤالات امتحانات نوبت شهريور مراکز پيش دانشگاهي که به صورت هماهنگ منطقه اي طراحي مي شود براساس20 نمره و همانند بارم بندي امتحانات جبراني مربوطه مي باشد.
3
ـ بارم بندي دروس دوره ي متوسطه در دبيرستان هاي بزرگسالان همانند بارم بندي نوبت شهريور است.
4
ـ مواردي ازکتاب درسي كه مطالعه آزاد اعلام گرديده در ارزشيابي ها لحاظ نمي گردد.

  بارم بندي دروس تاريخ ادبيات ايران وجهان(1) و (2)

ـ ارزشيابي مستمر (تاريخ ادبيات يران و جهان 1 و2 ) :
پژوهش (10 نمره )
_  
پرسش هاي كلاسي(4 نمره )
_
آزمون كتبي (5 نمره )
_
تهيه دفتر ( 1 نمره )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                 -
ارزشيابي پاياني تاريخادبيات ايرانوجهان (1) :

شماره  درس

نوبت اول

نوبت دوم

شهريور


1

1

25/0

5/0

2

1

25/0

5/0

3

5/1

5/0

5/0

4

1

5/0

5/0

5

2

5/0

5/0

6

2

5/0

75/0

7

5/1

5/0

75/0

8

5/1

25/0

5/0

9

2

5/0

1

10

5/1

25/0

5/0

11

-

1

1

12

-

1

1

13

-

2

1

14

-

2

5/1

15

-

25/1

1

16

-

25/1

1

17

-

5/1

5/1

18

-

1

1

19

5/1

25/0

5/0

20

5/1

25/0

75/0

21

1

25/0

75/0

22

1

25/0

5/0

23

-

1

75/0

24

-

5/0

25/0

25

-

25/1

75/0

26

-

25/1

75/0

جمع

20

20

20


                          
تذكر
                           1
ـ نمونه ها براي مطالعه آزاد  مي باشد
                           2
ـ درنوبت اول ازدرس 1 تا10 و از درس 19 تا 22ودر نوبت دوم از درس 11 تا18 واز درس 23 تا آخر تدريس شود .

 


  
ارزشيابي پاياني تاريخ ادبيات ايران وجهان(2)

شماره  درس

نوبت اول

نوبت دوم

شهريور


1

5/1

5/0

1

2

5/1

25/

5/0

3

5/1

5/0

75/0

4

2

5/0

1

5

5/1

25/0

5/0

6

5/1

5/0

5/0

7

5/1

25/0

1

8

1

25/0

1

9

1

25/0

1

10

1

25/0

5/0

11

1

5/0

75/0

12

-

5/1

1

13

-

5/1

1

14

-

2

5/1

15

-

5/1

1

16

-

2

1

17

-

1

5/0

18

-

5/1

5/0

19

5/1

25/0

5/0

20

5/1

25/0

75/0

21

2

5/0

1

22

-

5/1

1

23

-

1

5/0

24

-

5/1

25/1

جمع

20

20

20

                           توجهدر نوبت  اول از درس 1 تا 11 و از درس 19 تا 21 و در نوبت دوم از درس 12 تا 18  و از درس 22 تا آخر تدريس شود .    


 


بارم بندي و بودجه بندي كتاب هاي زبان فارسي (1) ، (2) و (3) عمومي و تخصصي 

 
جدول بودجه بندي تدريس كتاب هاي زبان فارسي در نوبت اول و دوم

نام كتاب

درس هاي نوبت اول

درس هاي نوبت دوم


زبان فارسي (1)

1 تا  14

15  تا 28

زبان فارسي (2)

تا  14

15  تا  28

زبان فارسي (3) عمومي

تا  12

13  تا  24

زبان فارسي (3) علوم انساني

تا  14

15  تا  27

 ارزشيابي مستمر :
 -
املاي تقريري   (10 نمره)        ـ فعاليت هاي كلاسي ( 2 نمره)        ـ پرسش هاي كلاسي  ( 2 نمره)   ـ آزمون كتبي  (4 نمره )            ـ تهيه ي دفتر   ( 2 نمره )


ارزشيابي پاياني كتاب هاي زبان فارسي (1)  و (2)

موضوع

نوبت اول

نوبت دوم

شهريور

نيمه اول كتاب

نيمه دوم كتاب

نگارش

5

1

4

5

دستور

8

2

6

8

زبان شناسي

4

1

3

4

املاي و بياموزيم

3

1

2

3

جمع

20

20

20

ارزشيابي پاياني كتاب هاي زبان فارسي (3) عمومي و تخصصي

موضوع

نوبت اول

نوبت دوم  و شهريور

نگارش

5

5

دستور

8

8

زبان شناسي

4

4

املاي و بياموزيم

3

3

جمع

20

20

 

 بارم بندي وبودجه بندي كتاب هاي ادبيات فارسي(1)،(2)و(3) عمومي و تخصصي

جدول بودجه بندي تدريس كتاب هاي ادبيات فارسي در نوبت اول و دوم

نام كتاب

درس هاي نوبت اول

درس هاي نوبت دوم


ادبيات فارسي (1)

1 تا  11

12  تا 24

ادبيات فارسي (2)

تا  11

12  تا  24

ادبيات فارسي (3) عمومي

تا  11

12  تا  25

ادبيات فارسي (3) علوم انساني

تا  13

14  تا  27

ارزشيابي مستمر :

_  قرائت وفهم متون ( 6  نمره )     
فعاليت هاي  كلاسي (2 نمره )    
پرسش هاي كلاسي   ( 3  نمره )     
_
حفظ شعر   ( 3  نمره )           
آزمون كتبي   ( 5  نمره )           
تهيه ي دفتر   (1  نمره )

 

ارزشيابي پاياني كتاب هاي ادبيات فارسي (1)  و (2 ) :

موضوع

نوبت اول

نوبت دوم

شهريور

نيمه اول كتاب

نيمه دوم كتاب

بيان معني شعر و نثر

6

2

4

6

معني لغت

2

5/0

5/1

2

درك مطلب

4

1

3

4

دانش هاي ادبي

3

5/0

5/2

3

خود آزمايي

3

1

2

3

حفظ شعر

2

-

2

2

جمع

20

20

20

 

 

 

 

ب _ارزشيابي پاياني كتاب هاي ادبيات فارسي (3)عمومي وتخصصي:

موضوع

نوبت اول

نوبت دوم  و شهريور

بيان معني شعر و نثر

6

6

معني لغت

2

2

درك مطلب

4

4

دانش هاي ادبي

3

3

خود آزمايي

3

3

حفظ شعر

2

2

جمع

20

20

تذ كرات :

1_ براي معني شعر ونثر 6 نمره در سيزده مورد انتخاب شود(دو مورد 1 نمره ، دو مورد 75/0 ، سه مورد 5/0 وچهار مورد25/0 نمره) . توضيح آن كه در طرح سؤال به ارزش هر سؤال در مقايسه با نمره ي آن سؤال توجه شود .
2_
از طرح لغات خارج از جمله پرهيز شود .
3_
مقصود از درك مطلب، دادن يك مطلب از درس هاي كتاب و طرح چند سؤال از محتواي آن است .
4_ 
مقصود از دانش هاي ادبي ، تاريخ ادبيات (1 نمره) ،بياموزيم (1 نمره) و در آمد درس ها (1 نمره) است توضيح آن كه منظور از تاريخ ادبيات تمام نكات مربوط به تاريخ ادبيات است كه درجاي جاي كتاب آمده است . در بخش "بياموزيم " نيز بر نكات تشخيصي و كاربردي تكيه شود .
5- 
در طرح سؤال سعي شود علاوه بر استفاده از خود آزمايي هاي كتاب از نمونه هاي مشابه نيز استفاده شود

 بارم بندي درس آرايه هاي ادبي

الف _ارزشيابي مستمر
        
-
تمرين هاي كتاب (6 نمره)         
_
پرسش هاي شفاهي (5 نمره)         
شركت در فعاليت هاي كلاسي (3 نمره)             
آزمون كتبي (5 نمره)        
تهيه ي دفتر (1 نمره)

 

 

 

 

 

 

 

ب-  ارزشيابي پاياني آريه ها

شماره دروس

نوبت اول

نوبت دوم  و  شهريور


1

5/0

5/1

2

5/0

3

5/0

4

5/0

5

5/0

6

5/0

7

5/0

8

5/2

2

9

2

10

2

5/2

11

2

12

2

13

5/1

3

14

2

15

5/2

16

-

5/0

17

-

1

18

-

5/1

19

-

2

20

-

1

21

-

1

22

-

1

23

-

1

24

-

1

25

-

5/0

26

-

5/0

جمع

20

20

 

 

 مواد امتحانی

بارم بندي درس زبان و ادبيات فارسي (عمومي) پيش

ريز مواد آزمون

نيمسالي

جبراني

خود آزمايي
(
درك مطلب 5/2 تا 3 ، درك معني ومفهوم متن 5/2 تا 4 ، محتواي درآمدها 1 و نكات بلاغي 1تا2)

8

10

معني ومفهوم نثر وشعر

4

6

تاريخ ادبيات وسبك شناسي

2

3

حفظ شعر

1

1

جمع

15

20

          


بارم بندي درس ادبيات فارسي (1) رشته علوم انساني پيش

ريزمواد آزمون

نيمسالي

جبراني

قافيه

5/2

3

عروض

6

9

نقد ادبي

5/6

8

جمع

15

20

       


  


   

بارم بندي درس ادبيات فارسي(2) رشته علوم انساني پيش


ريز مواد آزمون

نيمسالي

جبراني

خود آزمايي  (دركمطلب 5/2تا 3 دركمعني و مفهوممتن5/2 تا 4،محتوايي درآمدها1و نكاتبلاغيتا 2)

7

9

معني ومفهوم نثر وشعر

4

6

تاريخ ادبيات وسبك شناسي

2

3

حفظ شعر

2

2

جمع

+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |
در دستور زبان فارسی دو کلمه که پشت سر هم واقع شوند و با کسره به هم پیوند بخورند و با اضافه کردن علامت "تر" یا "است" ، معنا نداشته باشند یک "ترکیب اضافی" هستند که در ترکیب اضافی کلمه اول "مضاف "و کلمه دوم "مضاف الیه" نامیده می شود. اضافه ها انواع متعددی دارند که پرکابردترینشان عبارت اند از:

 

1- اضافه ملکی:

گاهی مضاف یو گاهی هم  مضافٌ الیه کالایی قابل خرید و فروش  هستند و برعکس ، دیگری انسان و است و امکام مالکیّت دارد:

باغِ حسن (مضافٌ الیه ،  "مالک" ِ مضاف است)  - صاحب ِ خانه (مضاف ، مالک ِ مضافٌ الیه است)

 

2- اضافه اختصاصی (تخصیصی):

مضاف به مضاف الیه تعلّق دارد و مخصوص مضاف الیه است، اما جنبه  ی "مالک و مملوک بودن" ندارد. 80% اضافه های رایج در زبان فارسی از این گروه هستند:

چشم ِ حسن - دسته یِ صندلی - عقربه یِ ساعت -  ساقه یِ گل - زین ِ اسب -  درِ اتاق - کشته ی ِ عشق - مرد ِ جنگ -  میدان کارزار - اهل ِ قلم ، نویسنده ی کتاب

 

3- اضافه بیانی (بیان جنس):

 مضاف ٌالیه جنس سازنده ی مضاف را بیان می کند.به این اضافه اضافه ی جنسی هم می گویند:

انگشتر طلا - کاسه ی ِ سفال - نگینِ فیروزه

(اگر به مضافٌ الیه ِ "اضافه ی جنسی" ، پسوند "ی" بیفزاییم، دیگر اضافه نیستند؛ بلکه تبدیل به "ترکیب وصفی دارای صفت بیانی نسبی " می شوند: انگشتر طلایی ، کاسه ی سفالی، نگین فیروزه ای)

 

4- اضافه توضیحی:

 مضاف و مضافٌ الیه هردو از یک جنس هستند ؛ ولی مضاف اسم عام و مضافٌ الیه اسم خاصّ نوع خود است :

دریای ِ خزر - جنگلِ آمازون - کتاب ِ گلستان - رودِ کارون

 

5- اضافه بنوت (فرزندی):

مضاف یا مضافٌ الیه با یک دیگر رابطه ی "پدر و فرزندی" یا "مادر و فرزندی" یا "جدّ و نوه و نوادگی" دارند:

پدر علی - مادر ِ کتایون - موسی ِ عمران - رستمِ دستان - حسینِ فاطمه - مهدی ِ زهرا - عیسی ِ مریم - ناصر ِ خسرو - ابوعلی ِ سینا (حسین پسر عبدالله پسر سینا) - جدّ ِ من - نیای ِ سهراب - مادر بزرگ ِ سیمین

 

6- اضافه تشبیهی:

بین مضاف و مضافٌ الیه رابطه ی شباهت وجود دارد. در اغلبِ کابردهای ِ این نوع اضافه، جای دو کلمه عوض می شود :

لب ِ لعل= لعل ِ لب -   گیسوی ِ کمند = کمند ِ گیسو - ابروی کمان = کمان ابرو

 

7- اضافه استعاری:

هرگاه مضاف از کلمه ی دیگری گرفته شده و به مضافٌ الیه نسبت داده  می شود و در معنای اصلی خودش نیست، بلکه مفهوم مجازی دارد: مفهوم مجازی دارد. در اضافه ی استعاری، مضافٌ الیه اصل است:

دست ِ روزگار (مجازاً: قدرت روزگار) - چنگال ِ مرگ: (مجازاً : کشنده بودن یا خونخوار بودن ِ مرگ)  - خنده ی گل (مجازاً: شکفتن زیبای گل) - گریه ی ابر (مجازاً: بارش  ِ باران از ابر)


8- اضافه اقترانی:

هرگاه رابطه ی بین مضاف و مضافٌ الیه همراهی یا بیان علّت و چگونگی انجام کار یا پذیرفتن حالتی باشد، این اضافه پدید می آید. در هر اضافه ی اقترانی ، همزمان چهار ویژگی زیر دیده می شود

الف) مضاف جزئی از فعل جمله هست که جنبه ی کنایه ای دارد

ب) مضافٌ الیه یکی از خصوصیات یا اعمال بد و خوب انسان است

 ج) "کسره ی نقش نمای اضافه" در معنای "همراه با"، "به قصدِ" و "از رویِ" می آید

د) می توان مضافِ الیه را از مضاف جدا کرد و حالت قیدی (قید چگونگی، حالت یا علّت) به آن داد

مثال: دست انابت به درگاه خدا بلند کرد : دست بلند کردن: مشغول دعا شدن، انابت: توبه کردن از "اعمال مثبت" است ،  "نقش نمای اضافه در این جا به معنی به قصد ِ یا از رویِ به کار رفته ، می تون گفت: "به خاطر توبه" دستش را بلند کرد

                قید چگونگی یا علّت                                                                            


چشم طمع به مال مردم نداشته باش! : چشم داشتن: کنایه از خواستن و آرزومندی شدید - طمع از خصوصیات منفی آدمی است - "کسره" چگونگی و همراهی را می رساند - می توان گفت: طمعکارانه به مال مردم چشم نداشته باش.

یادآوری : گاهی اضافه ها از نظر نوع با هم تداخل پیدا می کنند؛ بنابراین، حتماً باید در جمله به بررسی یا شناحت آن ها پرداخت. مثلاً چشم ِ نرگس هم می تواند اضافه تشبیهی (چشم همچون گل نرگس)  باشد ، هم اضافه ی استعاری  (چشم از انسان گرفته شده و به گل نرگس داده شده) ، و هم اضافه ی اختصاصی. (چشم شخصی به نام نرگس

مثال دیگر: دست ِ امید هم می تواند اضافه ی اختصاصی باشد ( دست شخصی به نام امید)، هم اضافه ی استعاری (دست از انسان گرفته و به امیدواری داده شده است) و هم اضافه ی اقترانی (دست همراه با امید یا امیدوارانه


امیدوارم مطالب بالا حقِ مطلب را ادا کرده باشد. اگر باز هم اشکالات ذهنی تان برطرف نشد، می توانید به کتاب مفصّل ِ دوجلدی  "اضافه ها" (دو جلد) اثر زنده یا د دکتر محمّد معین یا کتاب های "دستورنامه" از شادروان دکتر محمدجواد مشکور ،  "دستور زبان فارسی" دکتر حسن انوری و دکتر احمد گیوی ، "از کلمه تا کلام" دکتر علی سلطانی و یا "گلستان سعدی"،  شرح دکتر خلیل خطیب رهبر، بخش تعلیقات انتهای کتاب یا زیر نویس های حکایات مراجعه کنید.
+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |

üمفهوم بیت « ما ز دریاییم و دریا می رویم / ما ز بالاییم و بالا می رویم » با بیت های زیر تناسب مفهومی دارد:

1) جزء جهان است شخص مردم روزی / باز شود جزء بی گمان به سوی کل

2) به اصل باز شود فرع و هست نزد خرد / مر این حدیث مسلم، هم این مثل مضروب

3) ماهی از دریا چو در صحرا فتد / می تپد تا باز در دریا فتد

4) هر کسی کو دور ماند از اصل خویش / باز جوید روزگار وصل خویش

5) چنین قفس نه سزای چون من خوش الحان است / روم به روضه ی رضوان که مرغ آن چمنم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت های زیر با یکدیگر مفهـوم مشتـرک دارند:

1) ز سوز سینه ی مجروح من نشد آگه / مگر کسی که چون من از فراق یار بسوخت

2) سینه خواهم شرحه شرحه از فراق / تا بگویم شرح درد اشتیاق

3) دل های خام، سوز چه داند که چون کباب / خون می چکد ز ناله ی درد آشنای من

4) کجاست هم نفسی تا به شرح عرضه دهم / که دل چه می کشد از روزگار هجرانش

5) حدیث عشق جانان گفتنی نیست / وگر گویی کسی همدرد باید

6) پای نهم در عدم بو که به دست آورم / هم­نفسی تا کند درد دلم را دوا

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « کز نیستان تا مرا ببریده اند / از نفیرم مردو زن نالیده اند » در بیت زیر وجود دارد:

مبتلایی به غم و محنت و ایام فراق / ای دل این ناله و افغان تو بی چیزی نیست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم مصراع « محرم این هوش جز بی هوش نیست » در بیت زیر وجود دارد:

هوش، یار تو بِه، که بی هوشی / هوشیاری تو، باده کم نوشی

 

ü  ابیات زیر با یکدیگر مفهـوم مشتـرک دارند:

1) منسوخ شد مروت و معدوم شد وفا / وز هر دو نام ماند چو سیمرغ و کیمیا

2) هنر خوار شد، جادویی ارجمند / نهان راستی، آشکارا گزند

3) گشته است باژگونه همه رسم های خلق / زین عالم نبهره و گردون بی وفا

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « باران اشکم می دود، وز ابرم آتش می جهد / با پختگان گوی این سخن، سوزش نباشد خام را »         با بیت های زیر تناسب معنایی دارد:

1) مگر مجنون شناسد، حال من چیست / که در هجران لیلی مبتلا شد

2) در نباید حال پخته هیچ خام / پس سخن کوتاه باید، والسّلام

3) تو خفته، حال بیداران چه دانی؟ / کسی داند که او بیدار باشد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی / نتوان شبه تو گفتن که تو در وهم نیایی » با بیت های زیر
       ارتباط معنایی دارد:

1) نه ضمیر و وهم را بر سرّ او هرگز وقوف / نه زبان و طبع را در ذات او هرگز مجال

2) نه در ایوان قربش وهم را بار / نه با چون و چرایش عقل را کار

3) تا نپنداری که صانع در خیال آید تو را / زان که کیفیت پذیرد هرچه آید در خیال

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « آمد موج الست، کشتی قالب ببست / باز چو کشتی شکست، نوبت وصل و لقاست » با بیت زیر
       کاملاً تناسب دارد:

نوبت خانه گذشت، نوبت بستان رسید / صبح سعادت دمید وقت وصال و لقاست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مصراع های زیر به جانبازی و شهادت جوانان فلسطینی اشاره دارد:

ما را به یاد بیاور اکنون که / له کرده اند گل های نوشکفته در پشته های اطرافمان را

ü  رباعی « آنان که محیط فضل و آداب شدند / در جمع کمال شمع اصحاب شدند » با بیت های زیر
         قرابت معنایی دارد:

1) این رشته، قضا نه آن چنان تافت / کاو را سر رشته واتوان یافت

2) آن که پر نقش زد این دایره ی مینایی / کس ندانست که در گردش پرگار چه کرد

3) حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « سزاوارم بدین خواری که دیدم / چرا دل زان شکیبایی بریدم » در بیت زیر آمده است:

هاتف آن روز به من مژده ی این دولت داد / که بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادند

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم / سرزنش ها گر کند خار مغیلان غم مخور » با بیت زیر
        ارتباط معنایی دارد:

1) در بیابان طلب گرچه ز هر سو خطری است / می رود حافظ بیدل به تمنای تو خوش

2) عشق را خواهی که تا پایان بری / بس که بپسندید باید ناپسند

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

  üمفهوم بیت « بگفتا گر کند چشم تو را ریش؟ / بگفت این چشم دیگر دارمش پیش » با بیت زیر متناسب است:

به تیغم گر کشد دستش نگیرم / و گر تیرم زند منت پذیرم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  همه ی بیت های زیر با ضرب المثل عربی « کل اناء یترشح بما فیه » تناسب معنایی دارد:

1) گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست / رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر

2) پاک دامانی چو شمع و نور بارد از رخت / پاک دامانی دلیل روی نورانی بود

3) کاسه ی چینی که صدا می کند / راز دل خویش را ادا می کند

ü  بیت « چه باید نازش و نالش، بر اقبالی و ادباری / که تا برهم زنی دیده، به این بینی نه آن بینی؟ »
       
با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

چه سرمستی ای خواجه در خاک بازی / چو مرگت رسد، جمله بر باد بینی

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بدو گفت خندان که نام تو چیست؟ / تن بی سرت را که خواهد گریست؟ » مفهومِ تهدید به مرگ همراه با  
      طنز دارد.

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت های زیر به « ناپایداری دنیا » اشاره می کنند:

1) فراغت و طلب و امن و عیش و شباب / برد از من یک یک زمانه ی غدّار

2) آن مصر مملکت که تو دیدی خراب شد / وان نیل مکرمت که شنیدی سراب شد

3) دیروز چنان بدی که کس چون تو نبود / امروز چنان شدی که کس چون تو مباد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم عبارت « ناتانائیل، ای کاش عظمت در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می نگری » در بیت زیر
        دیده می شود:

لیکن آن نقش که در روی تو من می بینم / همه را دیده نباید که ببینند آن را

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « این مدعیان در طلبش بی خبران اند / کان را که خبر شد خبری باز نیامد » با همه ی بیت های زیر
       قرابت معنایی دارد:

1) کسی را در این بزم ساغر دهند / که داروی بی هوشیش در دهند

2) نالیدن بلبل ز نوآموزی عشق است / هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی

3) تا خبر دارم از او بی خبر از خویشتنم / با وجودش ز من آواز نیاید که منم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

ü  بیت « عشق، دریایی کرانه ناپدید / کی توان شنا کردن ای هوشمند »  با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) قطره های عشق را نتوان شمرد / هفت دریا پیش آن بحر است خُرد

2) وادی عشق چو راه ظلمات آسان نیست / مرو ای خضر، که این مرحله را پایان نیست

3) جامی اندیشه ی ساحل مکن از لجّه ی عشق / که برون رفتن از این ورطه محال است تو را

4) پرستش به مستی است در کیش مهر / برون اند زین جرگه هشیارها

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مصراع « بگفت از صبر کردن کس خجل نیست » با بیت زیر قرابت دارد:

منشین رو ترش از گردش ایام که صبر / گرچه تلخ است ولیکن بَر شیرین دارد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « من این همه نیستم » با بیت زیر تناسب معنایی دارد:

بزرگان نکردند در خود نگاه / خدابینی از خویشتن­بین مخواه

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « گویند روی سرخ تو، سعدی، که زرد کرد؟ / اکسیر عشق بر مسم افتاد و زر شدم » با بیت زیر قرابت دارد:

از کیمیای مهر تو زر گشت روی من / آری به یُمن لطف شما خاک زر شود

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « او را خود التفات نبودی به صید من / من خویشتن اسیر کمند نظر شدم » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) حاجت به ترکی نیستش تا در کمند آرد دلی / من خود به رغبت در کمند افتاده ام تا می برد

2) ما خود افتادگان مسکینیم / حاجت دام گستریدن نیست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  معنای حدیث « حکومت با کفر پایدار می ماند ولی با ظلم نه » در بیت های زیر دیده می شود:

1) خطا بین که بر دست ظالم برفت / جهان ماند و او با مظالم برفت

2) بسا بساط خداوند مُلک و دولت را / که آب دیده ی مظلوم درنَوَرداند

3) به عاقبت خبر آمد که مُرد ظالم و ماند / به سیم سوختگان، زرنگار کرده سرای

ü  آیه ی شریفه ی « انا لله و انا الیه راجعون » به بیت زیر اشاره دارد:

تو پرتوِ صفایی، از آن بارگاهِ انس / هم سوی بارگاه صفا می فرستمت

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت های زیر به عبارت « عشق، به انسان کمال می بخشد » اشاره دارند:

1) نی­ام نومید از جذب محبت با گران جانی / که آهن صاحب بال و پر از آهن ربا گردد

2) جسم خاک از عشق بر افلاک شد / کوه در رقص آمد و چالاک شد

3) از کیمیای مهر تو زر گشت روی من / آری به یُمن لطف شما، خاک زر شود

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم مصراع « بگفت آسودگی بر من حرام است » در بیت زیر دیده می شود:

دمی با غم به سر بردن جهان یک سر نمی ارزد / به می بفروش دلق ما کز این بهتر نمی ارزد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست / که آشنا سخن آشنا نگه دارد » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) رازی که بَرِ غیر نگفتیم و نگوییم / با دوست بگوییم که او محرم راز است

2) محرم این هوش جز بی هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست

3) آهنگ دراز و شب رنجوری مشتاق / با آن نتوان گفت که بیدار نباشد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « خوش است عمر، دریغا که جاودانی نیست / بس اعتماد بر این پنج روز فانی نیست » با بیت زیر
        قرابت معنایی دارد:

ای شرر، از همرهان غافل مباش / فرصت ما نیز، باری بیش نیست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « از خلاف آمدِ عادت بطلب کام که من / کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم » با بیت زیر قرابت دارد:

هرچه خلاف آمد عادت بود / قافله سالار سعادت بود

ü  شعر « تو، آن بلندترین هرمی که فرعون تخیل می تواند ساخت / و من، آن کوچکترین مور، که بلندای تو را
                    در چشم نمی تواند داشت
» با بیت زیر قرابت دارد:

آیینه تو را بیند اندازه ی عرض خویش / در آینه کی گنجد اشکال کمال تو

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « سنگین شد ای دل، دل من، بار گناه من و تو / صبح آمد اما نشد صبح، شام سیاه من و تو » با بیت زیر
       قرابت معنایی دارد:

بیا بگرییم ای دل به حال خود شب و روز / که نه به درد، علاج است و نه به ناله اثر

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « تویی بهانه ی آن ابرها که می گریند / بیا که صاف شود این هوای بارانی » با بیت زیر قرابت دارد:

چشمه ی چشم مرا ای گل خندان دریاب / که به امید تو خوش آب روانی دارد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « آرزوهای دو عالم دستگاه / از کف خاکم غباری بیش نیست » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) سرم به دنیی و عقبی فرو نمی آید / تبارک الله از این فتنه ها که در سرِ ماست

2) فاش می گویم و از گفته ی خود دل شادم / بنده ی عشقم و از هر دو جهان آزادم

3) چشم همت نه به دنیا که به عقبی نبود / عارف عاشق شوریده ی سرگردان را

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش / باز جوید روزگار وصل خویش » با بیت زیر قرابت دارد:

گر در این دنیا بدانی اصل خود / هم چو پاکان می روی بر اصل خود

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « بر بساطی که بساط نیست » با بیت زیر ارتباط معنایی دارد:

گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان می روی / گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « از آن مرد دانا دهان دوخته­ست / که بیند که شمع از زبان سوخته­ست » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) سرم به باد رود گر چو شمع از سر سوز / حدیث آتش دل بر سر زبان آید

2) به بی باکی زبان واکرده ای چون شمع وزین غافل / که می راند برون بزمت آخر نکته رانی ها

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مصراع « هر کسـی از ظنّ خـود شد یـار مـن » با عبارت های زیر قرابت دارد:

1) این سخنان که مرا گفته اند، همه القاب است، نه اسم و من این همه نیستم.

2) اگر آن بیچاره نیز بر حسب عقیدت خود سخنی گفت و مرا لقبی نهاد، این همه خصومت چرا انگیختی.

3) یکی مخاطبه ی شیخ امام کرده است و یکی شیخ زکیّ و یکی شیخ زاهد و یکی شیخ الحرمین.

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « دیدی که مرا هیچ کسی یاد نکرد /جز غم که هزار آفرین بر غم باد » با مفهوم بیت های زیر تناسب دارد:

1) غم است حاصلم از عشق و من بدین شادم / که گرچه هست غمم، نیست از غمم غم هیچ

2) هرچند که میل تو سوی بیدادی است / یک ذرّه غمت به از جهانی شادی است

3) انصاف غمت دادم کز بهر غمت زادم / غم می خورم و شادم، غمخوار چنین خوشتر

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « آن روز که من سرچوب پاره سرخ کنم، تو جامه ی اهل صورت پوشی » با مفهوم بیت های زیر
         تناسب دارد:

1) چشم ناقص گهران بر زر و زیور باشد / زینتِ ساده دلان پاکی گوهر باشد

2) ظاهرپرست کی به حقیقت رسد کلیم / کاو سَر همیشه در ره دستار می دهد

3) تو گر ظاهر بگردانی روا نیست / که کارِ او به دستار و قبا نیست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بگفتا دل ز مهرش کی کنی پاک؟ / بگفت آن گه که باشم خفته در خاک » با بیت زیر تناسب مفهومی دارد:

ندارم خسرو خوبان ز دامان تو دست از چه / چو فرهاد از غم عشقت برآید جان شیرینم

ü  بیت « هان ای عزیز، فصل جوانی به هوش باش / در پیری از تو هیچ نیاید به غیر خواب » با بیت های زیر
       ترادف معنایی دارد:

1) ساغر لبریز می ریزد ز دست دعشه دار / در جوانی ها تمتّع از جهان باید گرفت

2) نشاط و عیش و جوانی چو گل غنیمت دان / که حافظ نَبُود بر رسول غیر بلاغ

3) شدیم پیر و نداریم حسرتی به جز این / که بی تمتّع از این می، گذشت عهد شباب

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « عشق را خواهی که تا پایان بری / بس که بپسندید باید ناپسند » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) به دوستی که اگر زهر باشد از دستت / چنان به ذوق ارادت خورم که حلوا را

2) سفر دراز نباشد به پای طالب دوست / که خار دشت محبّت گل است و ریحان است

3) داروی مشتاق چیست زهر ز دست نگار / مرهم عشّاق چیست زخم ز بازوی دوست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق / ثبت است بر جریده ی عالم دوام ما » با بیت های زیر
       قرابت معنایی دارد:

1) مترس از محبّت که خاکت کند / که باقی شوی گر هلاکت کند

2) بگفت از دل جدا کن عشق شیرین / بگفتا چون زیم بی جان شیرین

3) چو زنده «سیف فرغانی» به عشق است / چراغ جانش را مردن نیاید

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « به پای خویش نیفکنده روشنی هرگز / اگرچه کار چراغ است نور بخشیدن » با عبارت زیر
         تناسب معنایی دارد:

ماه، روشنی اش را در سراسر آسمان می پراکند و لکّه های سیاهش را برای خود نگه می دارد!

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « خوردست خدا ز روی تعظیم / سوگند به روی همچو ماهت » با بیت زیر قرابت دارد:

خدایت ثنا گفت و تبجیل کرد / زمین­بوس قدر تو جبریل کرد

ü  بیت « آن که شد هم بی خبر هم بی اثر / از میان جمله او دارد خبر » با بیت های زیر تناسب معنایی دارد:

1) تا خبر دارم از او بی خبر از خویشتنم / با وجودش ز من آواز نیاید که منم

2) نهانی صحبت جان ها به جان ها / عجب مُهری است محکم بر دهان ها

3) سعدیا دوست نبینی و به وصلش نرسی / مگر آن وقت که خود را ننهی مقداری

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « محبوسم و طالع است منحوسم / غمخوارم و اختر است خونخوارم » با بیت زیر قرابت دارد:

ز آسمان هر سنگ بیدادی که آمد بر زمین / کرد بختِ بد مَدَد کان بر سبوی من رسید

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « آنکه آهنگ هجرت از خویشتن کرده است، با مرگ، آغاز می شود » با بیت زیر تناسب دارد:

ظاهرش مرگ و به باطن زندگی / ظاهرش ابتر نهان پایندگی

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بدین زور و زر دنیا، چو بی عقلان مشو غرّه / که این آن نوبهاری نیست، کش بی مهرگان بینی »
       
با بیت های زیر ارتباط مفهومی دارد:

1) غرّه مشو بدان که جهانت عزیز کرد / ای بس عزیز کرده­ی خود را که کرد خوار

2) به خاک بَر مرو ای آدمی به نخوت و ناز / که زیر پای تو همچون تو آدمی­زاد است

3) ایا سرگشته­ی دنیا مشو غرّه به مهر او / که بس سرکش که اندر گور، خشتی زیرِ سر دارد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « عارفان شیفته ی اویند و مقصد عارفان نه رسیدن به بهشت و نه رهایی از دوزخ است » با بیت های زیر
       ارتباط معنایی دارد:

1) نیست در عشق حظّ خود موجود / عاشقان را چه کار با مقصود

2) عاشقت بسند به دستِ همت و از پس فکند / اندرین ره پیش او گر دوزخ آمد گر بهشت

3) سایه ی طوبی و دل جویی حور و لب حوض / به هوای سر کوی تو برفت از یادم

ü  بیت « به دو چشم خون فشانم، هله ای نسیم رحمت / که ز کوی او غباری به من آر توتیا را » با بیت های زیر
       قرابت معنایی دارد:

1) ای نسیم سحری خاک در یار بیار / که کند حافظ ازو دیده ی دل نورانی

2) چو کحل بینش ما خاک آستان شماست / کجا رویم بفرما از این جناب کجا؟

3) وگر چنان­که در آن حضرتت نباشد بار / برای دیده بیاور غباری از در دوست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « من به خود کی رفتمی او می کشد / تا نپنداری که خواهان می روم » با مفهوم عبارت زیر تناسب دارد:

ما هیچ کدام کاری به گل دسته ها نداشتیم، اما نمی دانم چرا مدام توی چشممان بود

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « چه غم دیوار امت را که دارد چون تو پشتیبان؟ / چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان »
      
با بیت های زیر ارتباط معنایی دارد:

1) مدّعی خواست که از بیخ کَنَد ریشه ی ما / غافل از آنکه خدا هست در اندیشه ی ما

2) در بیابان طلب گرچه ز هر سوی خطری است / می رود حافظ بیدل به تولّای تو خوش

3) در رهِ عشق که از سیل بلا نیست گذر / کرده ام خاطر خود را به تمنّای تو خوش

4) گر هزاران دام باشد در قدم / چون تو با مایی، نباشد هیچ غم

5) هر که در سایه­ی عنایت اوست / گنهش، طاعت است و دشمن، دوست

6) چون عنایاتت بود با ما مقیم / کی بود بیمی از آن دزد لثیم؟

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم عبارت « هنگامی که جسم را کشتید دیگر کاری از دستتان بر نمی آید و پس از آن ابدیّت در کار است »
     
 با بیت زیر متناسب است:

از تیغ مرگ، عاشق، رنگ بقا نبازد / عمر دوباره گیرد چون ناخن از بریدن

 

ü  مفهوم بیت « بلبلکان با نشاط، قمریکان با خروش / در دهن لاله مُشک، در دهن نحل نوش » با بیت های زیر
        متناسب است:

1) کبک ناقوس زن و شارک سنتور زن است / فاخته نای­زن و بط شده تنبورزنا

2) درَد پرده ی غنچه را باد بام / هَزار آورد نغز گفتارها

3) آدمی زاده اگر در طرب آید چه عجب / سرو در باغ به رقص آمده و بید و چنار

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بفکن ز پی این اساس تزویر / بگسل ز پی این نژاد و پیوند » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

زی اوج­گرای و ناگهان بترک / خاکستر گرم فرق دونان شو

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مصراع « لشکر چین در بهار، خیمه به هامون زده است » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

کوه در کوه سواره ز شقایق به ردیف / دشت در دشت پیاده ز ریاحین به قطار

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « خلق چو مرغابیان، زاده ز دریای جان / کی کند این جا مقام، مرغ کز آن بحر خاست » با بیت های زیر
       قرابت معنایی دارد:

1) سیمرغ جان کجا کند در گلخن آشیان / کاو را هوای تربت آن سبز گلشن است

2) مرغ باغ ملکوتیم نیم از عالم خاک / دو سه روزی قفسی ساخته اند از بدنم

3) جان که از عالم علوی است یقین می دانم / رخت خود باز بر آنم که بدان جا فکنم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « ثوابت باشد ای دارای خرمن / اگر رحمی کنی بر خوشه­چینی » با بیت های زیر قرابت دارد:

1) حاصل نشود رضای سلطان / تا خاطر بندگان نجویی

2) بزرگی بایدت بخشندگی کن / که تا دانه نیفشانی نروید

3) خواهی که خدای بر تو بخشد / با خلق خدای کن نکویی

ü  مفهوم کلی بیت « به حرص ار شربتی خوردم، مگیر از من که بد کردم / بیابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا »        با بیت زیر هماهنگی دارد:

خوان کرم گسترده ای مهمان خویشم برده ای / گوشم چرا مالی اگر من گوشه ی نان بشکنم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « هر عصب و فکر به منبع بی­شائبه­ی ایمان وصل بود که خوب و بد را به عنوان مشیّت الهی می پذیرفت »
      
با بیت زیر ارتباط معنایی دارد:

مزن ز چون و چرا دم که بنده ی مقبل / قبول کرد به جان، هر سخنی که جانان گفت

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت زیر به نوعی با مفهوم درس « شب کویر » ارتباط معنایی دارد:

با عقل گشتم همسفر یک کوچه راه از بی کسی / شد ریشه ریشه دامنم از خار استدلال­ها

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « مرغ چـون از زمیـن بالا پرد اگرچـه به آسمـان نرسد، این قـدر باشد که از دام دور باشد »
        
با بیت زیر ارتباط معنایی دارد:

آب دریا را اگر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم حدیث « العالـمَ محضـرَ الله لا تعصـوُا فـی محضـره » در بیت زیر آمده است:

گم مشو از حضرت و جان را ببین / دل به حضور آر خدا را ببین

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم عبارت « ناتانائیـل، آرزو مکـن که خدا را در جایـی جز همه جا بیابـی » در بیت های زیر آمده است:

1) هرجا قدم نهاد دل زودسیرِ من / آنجاست سمت دلبر و آنجاست سوی دوست

2) که جهان صورت است و معنی دوست / ور به معنی نظر کنی همه اوست

3) دیدم گل و بستان ها، صحرا و بیابان ها / او بود گلستان ها، صحرا همه او دیدم

ü  آیه­ی « و لا تبدیَـلَ لِخلـق الله » با بیت زیر ارتباط معنایی دارد:

هیچ صیقل نکو نداند کرد / آهنی را که بد گوهر باشد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « گر خمـر بهشت است، بریزید که بی دوست / هر شربت عَذبـم که دهی عین عذاب است » با بیت های زیر
       تناسب معنایی دارد
:

1) میِ بهشت ننوشم ز دست ساقی رضوان / مرا به باده چه حاجت که مست بوی تو باشم

2) گرم با صالحان بی دوست فرداد در بهشت آرند / همان بهتر که در دوزخ برندَم با گنهکاران

3) حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم / جمال حور نجویم، دوان به سوی تو باشم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « اگر در باغ عشق آیی همه فرّاش دل یابـی / وگر در راه دین آیی همه نقاش جان بینـی » با بیت زیر
       قرابت معنایی دارد:

هرکس ز روزن خود در عالم است سیّار / عالم به چشم مستان گلزار می نماید

+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |
üمفهوم بیت « آفتـاب / خار و خس مزرعه ی چشم تـو / آبشـار / موج فروخفته ای از خشم تـو » در بیت زیر
      دیده می شود:

دریا ترشحی بود از سیل گاه عشق / طوفان نمونه ای بُوَد از چشم پُر نَمَم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « خدا به انسان می گوید: شفایت می دهم، از این رو که آسیبت می رسانم. دوستت دارم، از این رو که   
                       مکافاتت می کنم
» با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) بر هر کسی که رتبه فراتر مقرّر است / تشریف غم به قامت قدرش فراتر است

2) هر که در این بزم مقرّب تر است / جام بلا بیشترش می دهند

3) بار عنا کش به شب قیر گون / هر چه عنا بیش، عنایت فزون

 

ü  بیت « چندین که برشمـردم از ماجـرای عشقت / اندوه دل نگفتـم الّا یک از هـزاران » با بیت های زیر
       تناسب معنایی دارد:

1) حکایت شب هجران نه آن حکایت حالی است / که شمّه ای ز بیانشبه صد رساله برآید

2) چندت کنم حکایت؟ شرح این قدر کفایت / باقی نمی توان گفت الا به غمگساران

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « از گزنـدِ داسِ دروگـرِ وقت، هیچ روینـده را زنهـار نیست » با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) ز مرگ و زیست چه پرسی در این رباط کهن / که زیست کاهش جان، مرگ جان کنی دارد

2) کند هر قوم پیدا مرگ خود را / تو را تقدیر و ما را کشت تدبیر

3) هر کسی راه خوابگاهی رُفت / چون که هنگام خوابش آمد خفت

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  « ترجیـح صحبـت بر عزلـت » از مفهوم بیت های زیر دریافت می شود:

1) تا با تو نپیوندم کی میوه دهد شاخم / تا با تو نیامیزم کی شاد شود کامم

2) چنان به کوی تو آسوده از بهشت برینم / که در ضمیر نیاید خیال حوری عینم

3) آسوده کجا گردم تا با تو نیاسایم / آرام کجا گیرم تا با تو نیارامم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « انسانهای خوب از این زندان خاکی و زندگی رنج و بند و شکنجه گاه و درد،  با دست های مهربان مرگ
                       نجات می یابند
» با بیت زیر تناسب معنایی دارد:

رحم در عالم اگر هست، اجل دارد و بس / کاین همه طایر روح از قفس آزاد کند

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « در تـراش قلـم هم تصرّفـی کرده بـود » با بیت زیر تناسب مفهومی دارد:

ابتکار آنجا بی قدر نماند زیراک / صلتی باشد هر فکر نوی را درخور

ü  بیت « گوش اگـر گوش تو و نالـه اگر ناله ی من / آنچه البته به جایـی نرسد فریـاد است » با بیت زیر
       تناسب مفهومی دارد:

بیدل گمان مبر که نصیحت کند قبول / من گوش استماع ندارم لِمَن تقول

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « دانـش و آزادگـیّ و دین و مروّت / ایـن همه را بنده ی درم نتـوان کرد » با بیت های زیر
         ارتباط مفهومی دارد:

1) روده ی تنگ به یک نان جوین پر گردد / نعمت روی زمین پر نکند دیده ی تنگ

2) در قناعت که تو را دست­رس است / گر همه عزّت نفس است بس است

3) چنین است گیتی پر از آز و درد / از او تا توان، گرد بیشی مگرد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « نه سایـه دارم و نه بر بیفکننـدم و سزاست / اگر نه بر درخت تر کسـی تبر نمـی زند » با بیت های زیر
        ارتباط مفهومی دارد:

1) بسوزند چوب درختان بی­بر / سزا خود همین است مر بی­بری را

2) آن شاخ که سر برکشد و میوه ندارد / فرجام به جز سوختنش نیست سزاوار

3) مگوی بی گنهم سوخت شعله ی تقدیر / همین گناه تو را بس که نیستی بروَر

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بر درِ ارباب بی­مروّت دنیـا / چند نشینـی که خواجه کـی به در آید؟ » با بیت زیر تناسب مفهومی دارد:

عطا از خلق چون جویی، گر او را مال­ده گویی؟ / به سوی عیب، چون پویی، گر او را غیب دان بینی؟

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم عبارت « تسلیـم شدن در بـرابـر سرنـوشت » در بیت های زیر دیده می شود:

1) اجل چون به خونش برآورد دست / قضا چشم باریک­بینش ببست

2) که را تیر قهر اجل در قفاست / برهنه است اگر جوشنش چندلاست

3) کبوتری که دگر آشیان نخواهد دید / قضا همی بردش به سوی دانه و دام

ü  مفهوم عبارت « اصبحت امیـراً و امسیتُ اسیـراً » با بیت های زیر ارتباط معنایی دارد:

1) چنین است رسم سرای درشت / گهی پشت بر زین، گهی زین به پشت

2) شد اوج وصل بر من مسکین حضیض هجر / دیشب سپهر بودم و امشب زمین شدم

3) کسی که تاج به سر داشت بامداد پگاه / نماز شام ورا خشت زیر سر دیدم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « دولت فقر خدایـا به من ارزانی دار / کاین کرامت سبب حشمت و تمکیـن من است » با بیت های زیر
       قرابت معنایی دارد:

1) روزگاری شد که در میخانه خدمت می کنم / در لباس فقر کار اهل دولت می کنم

2) با آنکه جیب و جام من از مال و می تهی است / ما را فراغتی است که جمشید هم نداشت

3) دولت عشق بین که چون از سر فقر و افتخار / گوشه ی تاج سلطنت می شکند گدای تو

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « الهـی مرا عمل بهشت نیست و طاقت دوزخ ندارم. اکنـون کار با فضل تو افتـاد » با بیت های زیر
        ارتباط معنایی دارد:

1) بر من منگر که بی کس و بی هنرم / هر چیز که لایق تو باشد آن کن

2) مرا چه بندگی از دست و پای خیزد / مگر امید به بخشایش خداوندی

3) هیچ کاری کان به کار آید نکردم یک نفس / وین نفس دستی تهی دارم، دلی امیدوار

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « اگر چنـان بودی که آن کودک بدان نان تهی قناعت کـردی، وی را سگ هم چون خویشتنـی نبایستی بود »
      
با مفهوم بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) به یک استخوان صلح کن چون همای / مگس­وار بر گَرد حلوا مَپَر

2) اگر پاک طبعی و پاکیزه کار / توقع به درگاه دونان مبر

3) لب نان خشک از سر خوان خویش / خوری به که با دیگران گلشکر

ü  بیت « گر اهل حقیقت است ور اهل مجـاز / هر کس به زبانی به تو می گویـد راز » با بیت زیر تناسب معنایی دارد:

هر کسی را سیرتی بنهاده­ام / هر کسی را اصطلاحی داده­ام

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « روی کسی سرخ نشد بی مدد لعل لبت / بی تو اگر سرخ بود از اثر غـازه شود » با بیت های زیر
        متناسب است:

1) من از تو جز تو نخواهم که در طریقت عشق / به غیر دوست تمنّا ز دوست رسوایی است

2) خوشی و خرّمی و کامرانی / کسی دارد که خواهانش تو باشی

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « در ایل حُرمت و آسایش و کس و کار داشتم؛ در شهر آرام و قرار و غم خوار و اندوه گسار نداشتم »
      
با بیت زیر قرابت مفهومی دارد:

تو باز سدره نشینی فلک نشیمن توست / چرا چو جغد کنی آشیان به ویرانه

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  معنی مصراع « دست هـوا به رشتـه­ی جـان بـر، گـره زده­ست » در بیت های زیر آمده است:

1) هر کسی را هوسی در سر و کاری را در پیش / منِ بیکار، گرفتارِ هوای ِ دلِ خویش

2) ای که گفتی به هوا دل منه و مهر مبند / من چنینم تو برو مصلحت خویش اندیش

3) چه ساز بود که در پرده می­زد آن مطرب / که رفت عمر و هنوز دِماغ پر ز هواست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « گفت: ای دوست عزیز و رفیق موافق، تو را در این رنج که افگند؟ جواب داد که: مرا قضای آسمانی
                         در این ورطه کشید
» از کلیله و دمنه با بیت های زیر ارتباط معنایی دارد:

1) قضا چون ز گردون فروهشت پَر / همه عاقلان کور گردند و کر

2) مکن به نام سیاهی ملامت منِ مست / که آگه است که تقدیر بر سرش چه نوشت

3) عیبم مکن به رندی و بدنامی ای حکیم / کاین بود سرنوشت ز دیوان قسمتم

 

ü  بیت « اگـر یک روز با دلبر خـوری نوش / کنـی تیمار صدسالـه فراموش » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

آسایش است رنج کشیدن به بوی آنک / روزی طبیب بر سر بیمار بگذرد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بـی سرو و پا گدای آنجـا را / سر ز ملک جهـان، گران بینـی » با بیت های زیر تناسب معنایی دارد:

1) گدای کوی تو از هشت خُلد مستغنی است / اسیر عشق تو از هر دو عالم آزاد است

2) گر گدایی کنی، از درگهِ او کن باری / که گدایان درش را سر سلطانی نیست

3) آن که دل بگسلد از هر دو جهان درویش است / آن که بگذشت ز پیدا و نهان درویش است

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بشکـن دل بی نـوای ما را ای عشـق / این سـاز، شکستـه­اش خـوش آهنگ تـر است » با بیت های زیر
        قرابت معنایی دارد:

1) بکن معامله ای وین دل شکسته بخر / که با شکستگی ارزد به صد هزار درست

2) دل شکسته­ی من گفت: معشوق من، بس / که من به خانه­ی خود یافتم خدای تو را

3) هر کجا ویران بود آنجا امید گنج هست / گنج حق را می­نجویی در دل ویران چرا؟

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « این مدّعیـان در طلبش بی خبـران­اند / کان را که خبـر شد، خبـری باز نیامد » با بیت های زیر
         ارتباط معنایی دارد:

1) تا خبر دارم از او بی خبر از خویشتنم / با وجودش ز من آواز نیاید که منم

2) نالیدن بلبل ز نوآموزی عشق است / هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی

3) کسی را در این بزم ساغر دهند / که داروی بی هوشیش در دهند

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « عشـق او باز اندر آوردم به بند / کوشش بسیار نامـد سودمند »  با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) دل هرکه صید کردی نکشد سر از کمندت / نه دگر امید دارد که رها شود ز بندت

2) سعدی ز کمند خوب­رویان / تا جان داری نمی توان جست

3) عجب است اگر توانم که سفر کنم ز دستت / به کجا رود کبوتر که اسیر باز باشد

ü  بیت « آرزوهـای دو عالم دستگـاه / از کف خاکم غبـاری بیش نیست » با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) هر چه در دنیا و عقبی راحت و آسایش است / گرتو با ما خوش درآیی، ما از آن آسوده­ایم

2) تا ابد از دو جهان بی خبر افتد مدهوش / که یک جرعه می از ساغر ما نوش کند

3) بسته­اند از دو جهان چشم هوس چون یعقوب / تا ز پیراهن یوسف نظری یافته­اند

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « گر باشد صد ستـاره در پیش / تعظیم یک آفتـاب از او بیش » با بیت های زیر تناسب دارد:

1) صد انداختی تیر و هر صد خطاست / اگر هوشمندی یک انداز و راست

2) حذر کن ز نادان ده مرده گوی / چو دانا یکی گوی و پرورده گوی

3) کم آواز هرگز نبینی خجل / جوی مشک بهتر که یک توده گل

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « سـرم به دنیی و عقبی فرو نمـی آید / تبارک الله از این فتنـه ها که در سرِ مـاست » با بیت زیر
      
تناسب دارد:

زده­ی پشت پای همّت اوست / هر چه ایّام خشک و تر دارد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « تا رفتنش ببینم و گفتنش بشنـوم / از پـای تا به سر همه صمع و بصـر شدم » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

از پای تا به سر همگی دیده­ها شوید / حسن و جمال دلکش دلدار بنگرید

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « سـر گرگ باید هـم اوّل برید / نه چون گوسفنـدان مردم دریـد » با بیت های زیر ارتباط معنایی دارد:

1) بکُش آتشِ خُرد پیش از گزند / که گیتی بسوزد چو گردد بلند

2) آب از پی مرگ تشنه جستن / هم کار آید ولی به شستن

3) سرِ چشمه شاید گرفتن به بیل / چو پُر شد نشاید گذشتن به پیل

 

ü  بیت « به شادی و آسـایش و خواب و خـور / ندارند کـاری دل افگارهـا » با بیت های زیر تناسب معنایی دارد:

1) حدیث عشق نداند کسی که در همه عمر / به سر نکوفته باشد در سرایی را

2) داغ عشقم، نیست الفت با تن آسانی مرا / پیچ و تاب شعله باشد نقش پیشانی مرا

3) در طریق عشق بازی امن و آسایش بلاست / ریش باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم عبارت « اگر مقبـول بُوَد به ردّ خلق مردود نگـردد و اگـر مردود بُوَد، به قبول خلق مقبـول نگردد »
       
در بیت های زیر دیده می شود:

1) کس عیب نیارد گفت آن را که تو بپسندی / کس رد نتوان کرد آن را که تو بگزینی

2) بی سکه­ی قبول تو ضرب عمل، دغل / بی خاتم رضای تو سعی اَمل، هبا

3) سری کز تو گردد بلندی گرای / به افکندن کس نیفتد ز پای

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم آیه­ی « تُعِـزُّ مَن تشـاء و تُـذِلُّ مَن تشـاء » در بیت زیر دیده می شود:

اگر عزّ جاه است وگر ذُلّ قید / من از حق شناسمنه از عمرو و زید

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  در بیت های زیر، « کـردار بـر گفتـار » ترجیح داده شده است:

1) بیش مشنو ز نیک و بد گفتار / آنچه بشنیده ای به کار درآر

2) علم با کار سودمند بُوَد / علم بیکار پای بند بُوَد

3) با علم اگر عمل برابر گردد / کام دو جهان تو را میسّر گردد

4) دانشت هست، کار بستن کو / خنجرت هست، صف شکستن کو

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « مـرا تا عشق صبر از دل برانـدَست / بدین امّیـد جان من بمانـدَست » در بیت زیر آمده است:

گر امّیدم نماند وای جانم / که بی امّید یک ساعت نمانم

ü  بیت « زر عزیز آفـریده است خدای / هر که خوارش بکرد خـوار بشد » با مفهوم بیت های زیر متناسب است:

1) وگر هزار هنر دارد و ندارد مال / به جای هر هنری صدهزار عیب در اوست

2) اگر بد است چو در دست سیم و زر دارد / به نزد خلق همه قول و فعل او نیکوست

3) بدان که اصل سعادت در این جهان مال است / هر آنکه مال ندارد چو نافه­ی بی­بوست

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « بگفتا گر به سر یابیش خشنـود / بگفت از گردن این وام افکنـم زود » با بیت های زیر ارتباط مفهومی دارد:

1) عهد کردیم که جان در سر کار تو کنیم / وگر این عهد به پایان نبرم نامَردم

2) سر بسی بار گران بود ز دوش افکندم / حالیا قافله سالار سبک بارانم

3) نقد جان بر سر بازار محبت دادم / تا بدانند که من هم ز خریدارانم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « خداش بیامرزد، پدرم دریادل بود، در لاتی کار شاهان را می کرد؛ ساعتش را می فروخت و مهمانش را     
                       پذیرایی می کرد
» با بیت های زیر مفهوم مشترک دارد:

1) قرار بر کف آزادگان نگیرد مال / نه صبر در دل عشق، نه آب در غربال

2) نبشته است بر گور بهرام گور / که دست کرم به ز بازوی زور

3) ز درویش خالی نبودی درش / مسافر به مهمانسرای اندرش

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم کلی عبارت « آدمی همیشه به خود می گوید: وقت باقی است، درس را یاد می گیریم. افسوس؛  بدبختی ما
                                          این است که همیشه آموختن را به روز دیگر وا می گذاریم
» با بیت­های زیر قرابت معنایی دارد:

1) هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار / کس را وقوف نیست که انجام کار چیست

2) به مأمنی رو و فرصت شمر غنیمت وقت / که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

3) غافل مباش ار عاقلی دریاب اگر صاحب دلی / باشد که نتوان یافتن دیگر چنین ایام را

ü  مفهوم بیت « گرچه مورم ولی آن حوصلـه (توانایی) با خود دارم / که ببخشم بود ار ملک سلیمـان از من »
       با عبارت زیر متناسب است:

پدرم از بام افتاده بود ولی دست از کمرش بر نمی داشت.

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « گفت: نزدیـک است والی را سـرای، آنجا شویم / گفت: والی از کجـا در خانه­ی خمّـار نیست؟ »
       
با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) صوفی ز کُنج صومعه با پای خم نشست / تا دید محتسب که سبو می کشد به دوش

2) بی خبرند زاهدان نقش بخوان و لا تَقُل / مست ریاست محتسب، باده بده و لا تَخَف

3) با محتسبم عیب مگویید که او نیز / پیوسته چو ما در طلب عیش مدام است

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  عبارت « خفتگـان و به دنیا فریفته­شدگان بیدار شوند و هرکس آن کند که امـروز و فردا او را سـود دارد »
       
با بیت زیر ارتباط مفهومی دارد:

بعد از این روی در بهی دارم / دل ز هر غافلی تهی دارم

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت های « عاقبـت از خامـی خود سوخته / رهــروی کبـک نیامـوختـه

                                   کرده فراموش ره و رفتار خویش / ماند غرامت زده از کار خویش » با بیت های زیر متناسب است:

 

1) کلاغی تک کبک در گوش کرد / تک خویشتن را فراموش کرد

2) گیرم که مارچوبه کند تن به شکل مار / کو زهر بهر دشمن و کو مُهره بهر دوست

3) مسکین خرک آرزوی دُم کرد / نایافته دُم دو گوش گم کرد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم بیت « به هر نظر بت ما جلوه می کند لیکن / کس این کرشمه نبیند که من همی­نگرم » تأکیدی بر
        مفهوم بیت زیر است:

تو کی دانی که لیلی چون نکویی است / کزو چشمت همین بر زلف و رویی است

ü  عبارت « پروردگارا، مگذار که صولت خشم، حصار بردباری مرا درهم بشکند » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

به آب حلم بشو، روی تابناک غضب / چو آتش تو نیابد به هیچ رو اطفا

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « ناز پرورد تنعّـم نبرد راه به دوست / عاشقـی شیوه ی رندان بلاکش باشـد » با بیت زیر قرابت معنایی دارد:

کشیدند در کوی دل دادگان / میان دل و کام، دیوارها

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  بیت « با صبـا در چمنِ لاله سحـر می گفتم / که شهیدان که­انـد این همـه خونین کفنـان؟ » با بیت زیر
       قرابت معنایی دارد:

به خون خود آغشته و رفته اند / چه گل های رنگین به جوبارها

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مصداق کامل نظر گوته در عبارت « هیچ کلامـی را دوبـار در قافیـه نیـاورم مگـرآنکـه با ظاهـری یکسـان
                                                                 معنایـی جدا داشتـه باشد
» در بیت زیر آمده است:

آتش است این بانگ نای و نیست باد / هرکه این آتش ندارد نیست باد

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ü  مفهوم جمله­ی « مولـوی، درویشـی را دوست داشت؛ حتّـی آن را مرادف بی­نیـازی می­شمـرد و آن را
                                      مایـه­ی سبک­باری دل و تعالـی روح می­یافت
» با بیت های زیر قرابت معنایی دارد:

1) در این بازار اگر سودی است با درویش خرسند است / خدایا منعم­گردان به درویشی و خرسندی

2) صبر کن با فقر و بگذار این ملال / زانک در فقر است نور ذوالجلال

3) دولت فقر خدایـا به من ارزانی دار / کاین کرامت سبب حشمت و تمکیـن من است

+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |
 هر حركت و جنبشي در اصل از جانب خداوند است:

- ز يزدان دان، نه از اركان، كه كوته ديدگي باشد              كه خطّي كز خرد خيزد، تو آن را از بنان بيني

- ما به دريا حكم طوفان مي دهیم           ما به سيل و موج فـــرمان مي دهيم

- رودها از خود نه طغيان مي كنند          آن چه مي گوييم ما، آن مي كننــد

- نقش هستي نقشي از ايوان ماست    خاك و باد و آب، سرگردان ماست

- سوزن ما دوخت، هر جا هر چه دوخت     زآتش ماسوخت،هرشمعي كه سوخت

- ما چو چنگيم و تو زخمه مي زنـــي    زاري از مـا نـي تـــو زاري مي كنـي

- ما چـو ناييم و نوا در ما ز توست   ما چو كوهيم و صدا در ما ز توست

- ما چو شطرنجيم اندر برد ومات   برد ومات ما ز تست اي خوش صفات

- روي كسي سرخ نشد بي مدد لعل لبت   بي تو اگر سـرخ بود از اثر غازه شود

- آتش عشق است کاندر نی فتاد        جوشش عشق است کاندر می فتاد

l پنهان كردن اسرار عشق حق در دل، نهان داشتن راز (رازداري)

- چون كه اسرارت نهان در دل شود        آن مرادت زودتر حاصــل شود

- گفت پيغمبــر هر آن كو سر نهفت        زود گردد با مراد خويش جفت

- دانـــه چون انـدر زمين پنهـان شود    ســرّ آن سرسبــزي بستان شود

- زرّ و نقـــره گر نبــودندي نهــــان    پـرورش كي يافتندي زير كان

- رازنهان دار وخمش ورخمشي تلخ بود              آن چه جگرسوزه بود باز جگرسازه شود                                               

- هر كه را اســرار حــق آموختنـــد     مهــر كردند و دهـانش دوختند

- درون دلــت شهــــربنــد است راز   نگــر تا نبينـد درِ شهـــر بــاز

- عشـق با ســر بريــده گويد راز            زان كه داند كه سر بود غمّاز

l عشق مايه ي كمال است:

- آتش عشـق است كانـدر مي فتاد               جوشش عشـق است كاندر ني فتاد

- چون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب            مهرم به جان رسيدوبه عيّوق بر شدم                                             

- گويندروي سرخ تو سعدي كه زرد         كرد اكسيــرعشق برمسـم افتاد و زر شدم

l فقط ماجراي درد عشق را عاشق دل سوخته مي داند:

- سينه خواهم شرحه شرحه از فراق         تا بگويم شـــرح درد اشتيــاق

- در نيــابد حــال پختـــه هيچ خام         پس سخن كوتاه بايد والسّلام

- چندت كنم حكايت،شرح اين قدركفايت         باقي نمي توان گفت الّا به غمگساران                                         

l ابيات ذيل به خاصيّت دوگانه ي ني اشاره دارد:

- همچو ني زهري و ترياقي كه ديد    همچو ني دمساز و مشتاقي كه ديد

- ني حـديث راه پر خــون مي كند   قصه هــاي عشق مجنــون مي كند

- من به هر جمعيـــتي نالان شــدم     جفت بدحالان و خوش حالان شدم

l حواس ظاهري از ادراك حقاق عاجز است:

- سـرّ من از ناله ي من دور نيست                       ليك چشم وگوش را آن نور نيست

- تن زجان وجـان زتن مستـور نيست                      ليك کس راديدجان دستور نيست

- توكي داني كه ليلي چون نكويي است              كزو چشمت همين برزلف و رويي است                                        

- اگر در ديده ي مجنـون نشيني             به غير از خـوبي ليـلي نبيــني

l مصراع اوّل بيتِ:

«سرّ من از ناله ي من دور نيست               ليك چشم و گوش را آن نور نيست»

با بيتِ :رنگين سخنان در سخن خويش نهان اند              از نكهت خود نيست به هر حال جدا گل

l راه عشق پر درد و رنج است، عاشقان بايد آن را تحمّل كنند:

- عشق را خواهي كه تا پايان بری             بس كه بپسنـديد بايد ناپسند

- زشت بايد ديد و انگاريدخوب               زهر بايد خورد و انگاريد قند

-دربيابان گربه شوق كعبه خواهي زدقدم            سرزنش هاگركندخارمغيلان غم مخور                                       

- به شادي و آسايش و خواب و خور         ندارند كــاري دل افــگارها

- چه فـــرهادها مــرده در كــــوه ها       چه حــلّاج ها رفتـه بر دارها

- كشيدنـــد در كـــوي دل دادگــان          ميـــان دل و كـــام ديوارها

- جمال كعبه چنان مي كشاندم به نشاط كه خارهاي مغيلان حریر مي آيد

l عدم توجّه به تعلّقات و فقط توجّه به جانب معبود داشتن:

- مهين مهرورزان كـه آزاده اند                 بـريـزند از دام جان تــارهـا

- ولي رادمردان و وارستـــگان                  نبازنــد هـرگـز به مردارهـا

- هر كس به تمنّايي رفتند به صحرايي         ما را كه تو منظوري خاطر نرود جايي                                           

- اميد تو بیرون برد از دل همه اميدي            سوداي تو خالي كرد از سر همه سودايي                                       

- سجده نتوان كرد بر آب حيات              تا نيابم زين تن خاكي نجات

- گر مخيّر بكنندم به قيامت كه چه خواهي               دوست ما را و همه نعمت فردوس شما را

- دست از مس وجود چو مردان ره بشوي       تا كيمياي عشق بيابي و زر شوي                                         

- از مقامــات تبتّل تـا فنــا                          پلّه پلّه تا ملاقـــات خــدا

- الهي، گل هاي بهشت در پاي عارفان خار است ؛ جوينده ي تو را با بهشت چه كار است؟

- مي بهشت ننوشم ز جام ســـاقي رضوان              مرا به باده چه حاجت كه مست بوي تو باشم                            

- ســـرم به دنيا و عقبــي فـــرو نمي آيــد          تبـــارك ا... از اين فتنه ها كه در سـر ماست

- آرزوهاي دو عالـــم دستـگاه            از کـف خاكم غباري بيـش نيست

- فريب جهان را مخــور زينهـار              کــه در پـاي اين گل بود خـارها

- اي سـروپاي بسته به آزادگي مناز         آزاده من كه از همه عالم بـريده ام

- جز افسون و افسانه نبود جهـان              که بستنــد چشـم خشـايـارهـا

- به مجمعي كه درآيند شاهدان دو عالم         نظر به سوي تو دارم غلام روي تو باشم

- حديث روضه نگويم، گل بهشت نبويم       جمـــال حور نجويم دوان به سوي تو باشم

- خواب و خورت ز مرتبه ي خويش دور كرد        آن گه رسي به خويش كه بي خواب خور شوي

- از پاي تا سرت همه نور خدا شود                 دراه ذوالجـلال چو بي پا وسر شوي

l بازگشت به عالم معنا يا مبدأ هستي، « كلُّ شيءٍ يرجِعُ الي اصلِهِ»،  و آيه ي شريفه ي :«انّا لِلّه و انّا اِليه راجعون»:

- هركسي كاودورماند از اصل خـويش          باز جوید روزگار وصل خويش

- ما ز درياييـم و دريا مي رويم                     ما ز بالاييم و بـالا مي رويـم

- خلــق چو مرغابيــان زاده ز دريــاي جان            كي كند اين‌جا مُقام مرغ كز‌آن بحر خاست؟                                                                                                                                            

- مـا به فلك بوده ايـم، يـار ملك بوده ايـم             باز همان جا رويم جمله، كه آن شهر ماست

- خود ز فلك برتريم، وز مَلَك افزون تريم         زين دو چـــرا نگذريم؟ منزل ما كبـــرياست.

-چنين قفسي نه سزاي چو من خوش الحاني است                روم به روضه ي رضوان كه مرغ آن چمنم

l توصيف اغراق آميز حالات دروني:

- بــــرق با شــــوقم شـــراري بيش نيست   شعـــله طفــــل ني ســـــواري بيــــش نيست

- زين آتش نهفته كه در سينه ي من است          خورشيد شعله اي است كه در آسمان گرفت

l بيتِ:«گفتم ببينمش مگرم درد اشتيـاق   ساكن شود، بديدم و مشتاق تر شدم»  با دو بيت زير از بوستان تناسب معنايي دارد:

- «دلارام در بــــر، دلارام جوي         لب از تشنگي خشك، بر طرف جوي

     نگويم كه بر آب، قادر نيند           كه بر شـاطي نيـل، مستسقي اند.»

l اشتياق عاشق براي ديدار محبوب:

- با صد هزار جلوه برون آمدي كه من              با صد هزار ديده تماشا كنم تورا

-  تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم                     از پاي تا به سر همه سمع وبصر شدم

- به حرص از شربتي خوردم مگیر از من كه بد كردم               بيابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا

- سينه خواهم شرحه شرحه از فراق           تا بگويـم شـرح درد اشتيـاق

l عظمت وجود انسان، توجه به دنياي درون:

- اي در لب بحــر، تشنه در خواب شده          وي بر سر گنج از گدايي مرده

- بيرون ز تو نيست هر چه در عالم هست     از خود بطلب هر آن چه خواهي كه تويي

- گر جام جهان نماي مي جويي تو                در صندوقي نهاده در سينه ي توست

- آيينه ي سكندر جام مي است بنگر                تا برتوعرضه دارد احوال ملك دارا

l نكوهش حرص و دعوت به قناعت:

- كوزه ي چشـم حريصان پر نشد           تا صدف قانع نشـد پر دُر نشد

- چشم تنگ مـرد دنيـا دوست را         يا قناعت پر كنـد يا خـاك گـور

- قناعت سـر افرازد اي مرد هــــوش        سر پر طمع بـرنيـايد ز دوش

- روده ي تنگ به يك نان تهي پرگردد               نعمت روي زميـن پر نكنـــد ديــده ي تنگ

- ابلهي كو روز روشن شمع كافوري نهد          زود باشد كش به شب روغن نبيني در چراغ

l اعتدال و ميانه روي:

- «خشم بيش از حد گرفتن وحشت آرد و لطف بي وقت هيبت ببرد.»

- درشتي و نرمي به هم در به است    چو فاصد كه جرّاح و مرهم نه است

- درشتي نگيـرد خــردمند پيش       نه سستي كه ناقص كند قدر خويش

- نه مر خويشتـــن را فـــزوني نهد     نه يك بـاره تن در مـذلّت دهـد

l نگاه داشتن رسم دوستي:

- «دوستي را كه به عمري فرا چنگ آرند، نشايد كه به يك دم بيازارند.»

- سنگي به چند سال شود لعل پاره اي             زنهار تا به يك نفسش نشكني به سنگ

l از وجود انسان هاي پاك سرشت گل و گياه مي رويد، گل نماد عاشق است:

- «هرسبزه كه بر كنار جويي رسته است                     گويي ز لب فرشته خويي رستـه است

    پا بر ســـر سبزه تا به خـــواري ننهــي                 كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است.»

- با صبا در چمن لاله، سحر مي گفتم                        كه شهيدان كه اند اين همه خونين كفنان

- به خون خـود آغشته و رفته اند                                چه گل هاي رنگيـن به جـوبارهـا

l كم گويي و گزيده گويي، نكوهش پرگويي:

- چو خواهي كه گويي نفس بر نفس        نخــواهي شنيدن مگـر گفت كس

- فراوان سخـن باشد آكنـده گوش          نصيحت نگيــرد مگر در خمــوش

- صــدف وار گوهرشناسان راز              دهان جـز به لؤلؤ نكردند بـاز

- صد انداختي تير و هر صد خطاست      اگر هوشمندي يك انداز و راست

- كم آواز هرگــز نبيــني خجـــل        جوي مشك بهتر كه يك توده گل

- يك دستـــه گل دمـــاغ پــــرور        از خـرمن صد گیـاه بهتــــر

- حــذر كن ز نادان ده مرده گوي          چو دانا يكي گوي و پرورده گوي

- كم گوي و گزيده گوي چون دُر          تا ز انــدك تـو جهان شود پـر

     لاف از سخــن چو در توان زد           آن خشت بـود كـــه پر تـوان زد

l گذر عمر و ناپايداري جهان:

- بنشين بر لب جوي وگذرعمر ببين            وين اشارت زجهان گذران مارا بس                                             

- هر دم از عمــر مي رود نفــسي                چـون نگه مي كنم نمــانْد بسي

- هر كه آمد عمارتي نو ساخت              رفت و منزل به ديگري پرداخت

- عمر برف است و آفتاب تموز              اندكي ماند و خواجه غرّه هنـوز

- ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون          نيكي به جاي ياران، فرصت شمار يارا

- چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري           كه تا بر هم زنی ديده، نه اين بيني نه آن بيني؟

- سرالب ارسلان ديدي زرفعت رفته برگردون؟        به مرو آ تا كنون در گل تن الب ارسلان بيني

- مي رود صبح و اشـارت مي كند                كاين گلستان خنده واري بيش نيست

- لاله وگل زخمـــي خميـــازه اند                 عيش اين گلشن خماري بيش نيست

- اي شــرر از همرهان غـافل مباش                 فرصت ما نيـز، باري بيــش نيست

- مشـو مغـرور گنج و ديناركه دنيــا                يـــاد دارد چون تو بسيــار

- وان دگر پخت و همچنان هوسي                وين عمـارت به سـر نبـرد كسي

l بيتِ «دانش و آزادگي و دين و مروّت          اين همه را بنده ي درم نتوان كرد»

با بيتِ :«من آنم كه در پاي خوكان نريزم            مر اين قيمتي دُرّ لفظ دري را»  متناسب است.

l كار بيهوده و ناصواب انجام دادن:

-هرکاونکاشت مهر و زخوبی گلی نچید    در رهگذار باد نگهبان لاله بود

- بـی فایـده هـر که عمر درباخت            چیـزی نخریـد وزر بینـداخت

- روشــني ها خواستنــد، امّا زدود           قصــرها افراشتنـد امّا به رود

- قصّه ها گفتند بي اصل و اسـاس             دزدها بگماشتند از بهر پاس

- درس ها خواندند امّا درس عــار             اسب ها راندند امّا بي فسـار

- ابلهی کاو روز روشن شمع کافوری نهد        زود باشد کش به شب روغن نبینی در چراغ

l تجلّي و آشكار بودن جلوه اي از جمال معبود:

- شور و غوغايي برآمد از جهان          حسن او چون دست در يغما نهاد

- يار بي پرده از در و ديــوار        در تجــلّي است يـــا اولي الابصـار

- شمـع جويي و آفتـاب بلنـــد        روز بس روشـن و تو در شب تـار

- هر آن چيزي كه در عالم عيان است        چو عکسي ز آفتاب آن جهان است

- با صد هزار جلوه برون آمدي كه من               با صد هزار ديده تماشا كنم تو را

- درازل پرتو حسنت زتجــلّي دم زد               عشق پيدا‌شدوآتش به همه عالم زد

- و خدايي كه در اين نزديكي است              لاي اين شب بوها/پاي آن كاج بلند

- ناتانائيل، آرزو مكن كه خدا را در جايي جز همه جا بيابي هر مخلوقي نشاني از خداست.

l نيكي كردن:

- دوردستان را به احسان ياد كردن همّت است              ورنه هر نخلي به پاي خود ثمر مي افكند

- تو نيكي مي كن و در دجله انداز                            كه ايزد در بيابانت دهد باز

- ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون              نيكي به جاي ياران فرصت شمار يارا

- ز نيك و بدي ها به يزدان گراي      چو خواهي كه نيكيت ماند به جاي

- به گيتي نماند به جز نام نيك          هر آن كس كه خواهد سرانجام نيك

- به يزدان گراي و ز يزدان شناس        كه دارنده اويست و نيكي شناس

- بـد و نيك ماند ز مـا يادگـار            تـو تخـم بـدي تا تواني مكـار

- چنين است كيهـان ناپايــدار                 تو دروي به جز تخم نيكي مكار

- بيا تا جهان را به بـد نسپريــم                به كوشش همه دست نيكي بريم

- اي شرر از همرهان غافل مباش              فرصت ما نيز باري بيش نيست

l ناتواني و عجز در شناخت، «العجزُ عَن درك الادراك، ادراك، مَنْ عَرَف ا... كَلَّ لِسانِهِ»:

- اين مدعيان در طلبش بي خبرانند      كان را خبري شد، خبري باز نيامد

- گر كسي وصف او ز من پرسد           بي دل از بي نشان چه گويد باز

- در صفتت گنگ فرو مانده ايم               من عَرَف ا... فرو مانده ايم

- هيچ مخلوقي او را هويدا نمي سازد (آندره ژيد)

l عاشقان واقعي در برابر معبود دهان به اعتراض نمي گشايند:

- عاشقان كشتگان معشوق اند                      بـرنيايـد ز كشتگان آواز

- اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز             كان سوخته را جان شد وآواز نيامد                                         

- مالك ملك وجود حاكم رد و قبول           هر چه كند جور نيست، ور تو بنالي جفاست

l تحوّل و نوآوري:

- فسانه گشت و كهن شد حديث اسكندر                سخن نوآركه نورا حلاوتي است دگر                                         

- هين سخن تازه بگوتا دوجهان تازه شود             وارهدازحدّ جهان بي حدواندازه شود                                      

- آدمي در عالم خاكي نمي آيد به دست              عالمي ديگر ببايد ساخت واز                                       

l مضمون آيه ي شريفه ي تُعِزُّ مَنْ تَشاء و تُذِلُّ مَنْ تَشاء:

- ارجمند گرداننده ي بندگان از خواري، در پاي افكننده ي گردن كشان از سروري

- همه غيبي تو بداني، همه عيبي تو بپوشي            همه بيشي تو بكاهي، همه كمّي تو فزايي

- يكي را بر آري به چرخ بلند                   نشانيش ناگه به خاك نژند

l تغيير در نگاه و نگرش:

- ناتانائيل اي كاش عظمت در نگاه تو باشد.

- چشم ها را بايد شست جور ديگر بايد ديد.

- اگر در ديده ي مجنون نشيني                 به غير از خوبي ليلي نبيني

l هر سخني را نبايد بر زبان آورد، زبان سرخ سر سبز مي دهد بر باد:

- مكن پيش ديوار غيبت بسي                   بُوَد كز پسش گوش دارد كسي

- آن به كه نظر باشد و گفتار نباشد         تا مدّعي اندر پس ديوار نباشد

- از آن مرد دانا دهان دوخته است           كه بيند كه شمع از زبان سوخته ست

- درون دلت شهربندست راز                      نگر تا نبيند درِ شهر باز

l تحرّك و نفي ركود و تنبلي:

- چو ماكيان به درِ خانه چند بيني جور؟          چرا سفر نكني چون كبوتر طيّار؟

- از اين درخت چو بلبل بر آن درخت نشين                   به دام دل چه فرومانده اي چو بو تيمار؟

- زمين لگد خورد از گاو و خر به علّت آن /كه ساكن است نه مانند آسمان دوّار براي من خواندن اين كه شن ساحل ها نرم است، كافي نيست. مي خواهم پاي برهنه ام اين نرمي را حس كند.

l رحمت عام خداوند:

-باران رحمت بي حسابش همه رارسيده وخوان نعمت بي دريغش همه جا كشيده.

- اديم زمين سفره ي عام اوست     چه دشمن بر اين خوان يغما چه دوست

- باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست              در باغ لاله رويد و در شوره                                        

l نفي رياكاري:

- علم از بهر دين پروردن ست نه از بهر دنيا خوردن.

- هر كه پرهيز و علم و زهد فروخت    خرمني گرد كرد و پاك بسوخت

- حافظا مي خور و رندي كن و خوش باش وولي   دام تزوير مكن چون دگران قرآن را

- صوفي نهاد دام و سر حقّه باز كرد         بنياد مكر با فلك حقّه باز كرد

- در ميخانه ببستند خدايا مپسند         كه در خانه ي تزوير و ريا بگشايند.

l ظالم از ظلم خود در امان نيست:

- اگرزدست بلا برفلك رودبدخوي               زدست خوي بد خويش در بلا باشد.

- پادشاهي كه طرح ظلم افكند                 پاي ديوار مُلك خويش بكند

- مي شود اوّل ستمگر كشته ي بيداد خويش       سيل دايم بر سر خود خانه ويران كرده است.

- از تيرآه مظلوم ظالم امان نيابد      پيش از نشانه خيزد ازدل فغان كمان را

l تكبّر و خودپسندي:

- اين جاهلان كه دعوي ارشاد مي كنند          در خرقه شان به غير «منم» تحفه اي مياب

- از تنور خودپسندي شد بلند                         شعله ي كردارهاي ناپسند

- برق عُجب آتش بسي افروخته                  وز شراري خانمان ها سوخته

l تنها عاشق از درياي معرفت سير نمي شود:

- هر كه جز ماهي ز آبش سير شد                  هر كه بي روزي است روزش دير شد

- هر كه چون ماهي نباشد جويد او پايان آب             هر كه او ماهي بود كي فكر پايان مي كند

l عمر را بيهوده تباه ساختن:

- هركونكاشت مهروز خوبي گلي نچيد      دررهگذار باد نگهبان لاله بود

- بي فايده هر كه عمر درباخت                 چيزي نخريد و زر بينداخت

l مدهوش بودن عاشق:

- عشق چون آيد، برد هوش دل فرزانه را          دزد دانا مي كشد اوّل چراغ خانه را

- از در درآمدي و من از خود به در شدم        گويي كزين جهان به جهان دگر شدم

l جمله هاي «خدا به انسان مي گويد: شفايت مي دهم از اين رو كه آسيبت مي رسانم ـ دوستت دارم /  از اين رو مكافاتت مي كنم» ازتاگور با اين بيت سعدي تناسب دارد:

- هر كه در اين بزم مقرّب تر است             جام بلا بيشترش مي دهند.

+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |
- کدام واژه بر اساس الگوی « صامت + مصوّت + صامت » ساخته شده است؟

    1) ما                2) آب                       3) گفت                   4) چشم

2- تعداد تکواژهای کدام عبارت بیش تر است؟

    1) نویسنده ی خوب زبان مادری خود را می داند و قواعد آن را می شناسد.

    2) همه ی فنون با عمل و ممارست همراهند و با گذشت زمان فرا گرفته می شوند.

    3) نویسنده ی هنر مند می تواند در هر نوع سخن نکته ای از دانستنی ها قرار دهد.

    4) نوشته ی دل انگیز آن است که ساده و روان باشد و خواننده به سهولت آن را درک کند.

3- کدام گزینه هم واج، هم تکواژ و هم واژه محسوب می شود؟

    1) اسم              2) فعل               3) حرف               4) کسره ی اضافه

4- کدام گزینه بی نیاز از ویرایش است؟

    1) نتایجی که امروز به دست آمد را گزارش می کنم. 

    2) دیدگاه او از دیدگاه دیگران متفاوت است.

    3) بیداری مسلمانان را فرا گرفته است.       

    4) پلیس در یورشی گسترده ده ها نفر از مسلمانان را بازداشت کرد.

5- به کار بردن کدام کلمه در نگارش فارسی نادرست است؟

    1) اتّفاقات               2) ارتباطات                      3) تصادفات                         4) فرمایشات

6- کدام گزینه از واحد های زبر زنجیری گفتار نیست؟

    1) آهنگ                 2) تکیه                         3) درنگ                    4) تکواژ

7- آهنگ کدام جمله ی پرسشی افتان نیست؟

    1) کدام کتاب را خریدی؟                                            2) آیا بود که گوشه ی چشمی به ما کنند؟

    3) چرا رنج و محنت همه بهر ماست؟                              4) چطور به اوج عزّت رسیدی

8- در کدام گزینه « صامت میانجی » دیده می شود؟

    1) وی منشأ خدمات شایانی بوده است.                     2) تو مشق ها را با دقّتی فراوان نوشتی.

    3) مردان روزگار همواره نوای خرد سر داده اند.             4) حافظ شاعری نامی در ادب پارسی است.

9- مجهول فعل جمله ی « شما را به کتاب خانه ی مرکزی خواهم برد. » کدام است؟

    1) برده خواهید شد       2) برده خواهند شد         3) برده می شوید               4) برده می شوند

10- در کدام گزینه پسوند « ان » نشانه ی جمع است؟

     1) سواران              2) سپاهیان               3) بامدادان                       4) پاییزان

11- در کدام گزینه، پیشوند « بر » معنای تازه ای به فعل ساده نمی افزاید؟

     1) بر افتاد                2) برافراشت                    3) برنشست                     4) برانداخت

12- کدام گزینه مشخصّه های فعل « می خندید » را نشان می دهد؟

     1) مضارع اخباری دوم شخص جمع وجه خبری        2) ماضی ساده دوم شخص مفرد وجه التزامی

     3) مضارع مستمر دوم شخص مفرد وجه خبری        4) ماضی استمراری دوم شخص مفرد وجه خبری

13- « فاصله » یعنی چه؟

     1) فاصله ی میان حرفی          2) فاصله ی میان واژه ای       

  3) فاصله ی میان جمله ای         4) فاصله ی میان واجی

14- ساختار کدام جمله با این نمودار مطابقت ندارد؟                                           جمله     

     1) ما تکلیف خود را خوب نوشتیم.                                                   نهاد                 گزاره

     2) برخورد شما او را دلسرد کرد.                                                                 مفعول  مسند  فعل

     3) مورخان نام این جزیره را کیش گفته اند.

     4) همه ی ملت او را منجی خود می شناختند.     

15- « معصوم زاده اش می نامند » چند جزئی است؟ 

     1) سه جزئی با مفعول                          2) سه جزئی با مسند   

     ۳ ) چهار جزئی با مفعول و مسند            4) چهار جزئی با مفعول و متمم   

16- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟

      1) شرارت و زعارت           2) توجیه و توضیح            3) رطب و یابس            4) انضجار و نفرت

17- در کدام گزینه املای همه ی کلمات ، صحیح است؟

     1) خصال خمیده، ازدهام صدا، سنت های اساطیری، صلابت رجال

     2) شئون سیاسی، توجیح مطلب، غرس نهال، قوافل و قبایل

     3) منظره ی مضحک، صافی سحّار، ماحضر محقر، تداعی معانی

     4) مهابت و عظمت، پیشامد های ناگوار، لهجه ی مخصوص، ارتقاع و انحطاط

18- کدام مورد در باز گردانی باید اعمال شود؟

     1) تلخیص       2) شرح و تحلیل         3) تفسیر         4) بیان مضمون همراه با معادل سازی

19- کدام دو لفظ معنای قدیم خود را از دست داده اند؟

    1) دستور، رعنا            2) خنده، زیبایی        3) سپه شکن، هوشمند        4)شادی، گریه

20- در کدام گزینه شاخص وجود ندارد؟

    1) حاج آقا شریفی استاد معارف دانشگاه تهران است.         2) دکتر معین، استاد معروف ادبیّات است.

    3) سلیمی، استاد ادبیّات دبیرستان هشترود است.            4) استاد نفیسی، مترجم آثار بزرگ است.

21- هسته ی گروه اسمی « یکی بی بها مرد آهنگر » کدام است؟

    1) یکی                            2) مرد                          3) آهنگر                              4) بی بها

22- در ترکیب زیر چند مضافٌ الیه وجود دارد؟

      « دیوار باغ کدخدا ی شهر بزرگ تهران قدیم »

     1) 5                 2) 6                        3) 3                          4) 4

23- صور خیال جز نقش زیبا آفرینی و هنری، بار .................. جملات را نیز افزایش می دهد.

     1) معنایی                 2) فرهنگی                          3) روانشناسی              4) عاطفی

24- کلمه ی « سیر » در کدام عبارت ممیز است؟

     1) قیمت یک سیر گندم، سی ریال است.                  2) یک سیر با یک گرسنه همسفر شد.

     3) ریاضت کش با یک بادام سیر می شود.                 4) آدم سیر از حال گرسنه بی خبر است.

25- انواع ساختمان واژه های « کشت و کشتار، دردمند، خوشرو، هنرجو » به ترتیب کدامند؟

     1) مرکّب، مشتق، مرکّب، مرکّب                       2) مرکّب، مشتق،مشتق، مرکّب

     3) مشتق- مرکب، مشتق، مرکب، مرکب               4) مشتق، مرکب، مشتق، مرکب

26- نوع و طرز ساخت واژه های مشتق کدام مجموعه از واژه ها متفاوت است؟

      1) ماله، گیره، گریه، پیرایه                              2) ناله، لرزه، اندیشه، ستیزه

      3) خنده، آویزه، نمایه، پوشه                            4) افسرده، آزرده، گرفته، نشانده

27- کدام گروه از واژه های دخیل عربی، در فارسی، « بی نشان » اند؟

     1) لذا- علی هذا                       2) عجالتاً – ندرتاً     

   3) خاتم الانبیاء – امیرالمؤمنین       4) تاریخ معاصر –  مسیر مستقیم

28- چنان چه برای توصیف موضوعی از علم معانی و بیان و آرایه های ادبی بهره بجوییم از کدام نقش زبانی استفاده کرده ایم؟

     1) محمل اندیشه          2) آفرینش ادبی          3) ایجاد ارتباط           4) حدیث نفس

29- در کدام گزینه فرایند واجی افزایش به کار نرفته است؟

    1) سیامک           2) کیان              3) ریاست                     4) شیطان

30- کدام گزینه با گزینه های دیگر متفاوت است؟

     1) دانشجو           2) دلربا              3) سخنگو             4) نیمسوز

+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |
1_ در كدام مصراع متناقض نما به كار رفته است؟

1_سحر از سپيده چشمان تو مي شكفد              2_ خشك آمد كشتگاه من

3_جامه اش شولاي عرياني است                   4_يكي صلاي آشنا به رهگذر نمي زند

2_ در بيت «بلند آسمان پيش قدرت خجل / تو مخلوق و آدم هنوز آب و گل» چه آرايه اي آمده است؟

1_تناقض           2_ ايهام تناسب                3_ تلميح                     4_ تضاد

3- فروش اول هر كاسب معادل است با:

1- كسب                   2- نقد                   3- دشت              4- رزق

4- در اين بيت كدام آرايه آمده است؟ كرامت كن دروني درد پرورد / دلي در وي درون درد و برون درد

1_تشخيص           2_ تشبيه            3_ مجاز              4_ واج آرايي

5_ معاني درست كلمات«واضع،مورب،لهب،سهو » به ترتيب در كدام گزينه آمده است؟

1- سازنده،خميده،شعله،خطا                     2- آشكار،برآمده،غارت،فراموشي

3- بنيان گذار،خميده،پناه،خطا                  3- آشكار ،برآمده،بازي،آسان

6- نقش «كه» در كدام گزينه متفاوت است؟

1_ ما را فراقتي است كه جمشيد جم نداشت                2_ چند نشيني كه خواجه كي به در آيد

3_ آري نداشت غم كه غم بيش و كم نداشت                 4_ دست به كاري زنم كه غصه سر ايد

7_ كدام گزينه درست است؟نگران با من استاده سحر / صبح مي خواهد از من / كز مبارك دم او اورم اين قوم به جان باخته را بلكه خبر            

   1_اين قوم . . . : مفعول       2_ نگران : نهاد      3_صبح : نهاد         4_ مبارك دم او : نهاد

8_كدام گزينه سه هجایی است؟   

 1_ شبا هنگام                 2_ نيلگون          3_ شيرين               4- پرورش

9_كدام گزينه سه جزيي با مفعول مي سازد؟

۱_ سرودن             2_ چرخيدن                  3_ باليدن               4_ وزيدن

10_ كدام صفت مشتق است؟

۱_ هنر پيشه                2_ هنر دوست                  3_ هنر مند               4- هنر جو

11_ «يكي فسرده» چه نقشي دارد:     عاشقي را يكي فسرده بديد

1_ نهاد                        2_ مفعول                          3_ متمم                             4_ مسند

12_ اولين و آخرين مجموعه شعري سهراب به ترتيب . . .  است

1_ مرگ رنگ/ ماهيچ ما نگاه                           2- زندگي خواب ها / شرق اندوه

3_ شرق اندوه / ما هيچ ما نگاه                          4- آوار آفتاب / صداي پاي آب

13_ كلمه ملت در جمله زير به چه معناست؟« كتب خانه چند ملت بشست»

1_ مردم            2_ جمعيت           3_ دين                4_ كشور

14_ معني كدام واژه نادرست است ؟

۱_ صفه:ايوان      2_ موزه: پاي افزار   3_ صفله:پست             4: صفدر:دلير

 15_ اين جمله با كدام گزينه قرابت معنايي دارد؟«طمع دنائت آورد و آبرو ببرد»

1- طمع مبرد از رخ مرد آب                                             2- قناعت هر كه كرد آخر غني شد

3- آبي كه آبرو ببرد در گلو مريز                                       4- باشد به قدر همت تو اعتبار تو

16_ نخستين اثر نيما . . .  بود: 

  1 _ افسانه              2- ققنوس        3_ قصه رنگ پريده                4_ غراب

17_ در كدام گزينه تعبير عاميانه آمده است؟

1- من نمازم را پي تكبيرهالاحرام علف مي خوانم          2- همه ذرات نمازم متبلور شده است

3- من وضو با تپش پنجره ها مي گيرم                    ۴ـ تكه ناني دارم خرده هوشي ،سر سوزن ذوقي

18- در بيت:«زد بانگ كه كيست حاضر امروز/ كز عشق نبوده خاطر افروز «مسند اليه» كدام است؟

1- حاضر                  2- بانگ                 3- كه «كيست  »                    ۴- عشق

19- مولف « خمسه المتحيرين» كيست؟

۱- جامي              ۲ - عليشير نواي           ۳ - ميرزا رضا كلهر            4- بيدل دهلوي

20- اين بيت با كدام بيت قرابت معنايي دارد:مجو درستي عهد از جهان سست نهاد/كاين عجوزه عروس هزار داماد است

1- بر كام دل بــــــه گردش ايــــــــام دل مبند                كاين چـــــــــــرخ كج مدار نـــه بر آرزو رود

2-مهمان سراست خانــــــــه دنيا كـــــه اندر او                يــــك روز اين بيايـــــــد و يك روز او رود

3- همچو نرگس بگشا چشم و ببين كاندر خاك              چند روي چو گل و قامت چون شمشاد  است

4- آنكــــه گويند كه بر آب نهاده است جهان                 مشنو اي خواجه كه تا در نگري بر باد است

21- مفهوم كدام گزينه با بيت زیر متناسب است  ؟

«خاك سيه بر سر او كز دم تو تازه نشد/يا همگي رنگ شود يا همه آوازه شود»

۱-راز نهان دار و خموش ور خموشي تلخ بود// آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

2- هر كه زند حلقه در فزود برد حقه زر //   خاصه كه در باز كني ، محرم دروازه شود

3- هين سخن تازه بگو تا دو جهان تازه شود// وا رهد از حد جهان بي حد و اندازه شود

4- روي كسي سرخ نشد بي مدد لعل لبت  // بي تو اگر سرخ بود ف از اثر غازه شود 

22- «قصه هاي دوشنبه» اثر :  

   1 - رابيندرانات تاگور        2- گوته             3- آلفونس دوده                 4- الكساند دوما

23- در كدام عبارت شاخص آمده است؟

1-  سر لشگر ،عموي حسين است                         2- ايشان استاد ادبيات هستند

3- حاج آقا به حج رفتند                                      4- ستوان محمدي ترفيع گرفت

34- در بيت : تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم » كدام آرايه آمده است؟

1- ايهام                        2- لف و نشر                 3- اسلوب معادله                     4- تشخيص

25-  آرايه كدام گزينه نادرست است؟

1- كاين چرخ كج مدار نه بر آرزو رود=ايهام                   2- سر به جيب قناعت فرو نبرد=كنايه

3- اي گل به دست مال هوس پيشگان مرو=استعاره           4- فردابه سوي درگه او با چه رو رود=ايهام

26- مفهم بيت در كدام گزينه آمده است؟صدف وار گوهر شناسان راز /دهان جز به لؤلؤنكردند باز

1-پرورده گويي          2- راز داري                3- گوهر شناسي                     4- خاموش بودن

27- مفرد «صحابه » كدام است؟

1- اصحاب         2- صاحب              3- صاحبان                  4- مصحف

28- مرا نمي هلند» يعني:

1- به من رحم نمي كنند  2- مرا اسوده نمي گذارند 3- از من راضي نيستند 4- مرا رها نمي كنند

29- املاي «گزاردن» در كدام معني نادرست است؟

1- به جاي آوردن          2- پرداخت كردن                 3- ايجاد كردن              4- تعبير خواب كردن

30- جاي اصلي ضمير «ش» كجاست؟«گفت بابا مگر به خانه ماش مي برند»

1- به كلمه بابا       2- به كلمه خانه        3- به فعل مي چسبد      4-  در همان كلمه ما درست است

31- در كدام گزينه به شيوه نويسندگي توجه مي شود؟

1- مرزبان نامه         2- عقل سرخ                   3- مقامات حميدي                  4- تذكره الاوليا

32- كدام گزينه نام آوا نيست؟

۱- غلغل         2- چك چك                  3- خرت خرت              4- چلچله

33- كدام گزينه از نويسنده «اورازان» نيست؟

1- مدير مدرسه         2- آزادي مجسمه         3- نون والقلم                 4- سرگذشت كندوها

34- در همه ی گزينه ها به جز . . .  استعاره آمده است.

1- هرگز زدلش نزاده دردي                        2- ني جور بتان كشيده هرگز

3- اينك خر تو بيار افسار                            4- كز عشق نبوده هرگزم بهر

35- در كدام گزينه متناقض نما آمده است؟

1- بگذر ز عهد سست و سخن هاي سخت خويش    2- بگذر زعهد سست و سخن هاي سخت خويش

3- بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران                          4- دولت فقر خدايا به من ارزاني دار

36- كدام واژه از نظر تعداد تكواژ وابسته متفاوت است؟

1- جنوبي                2- خردمند                       3- دانشمند                       4- كمانك

37- هسته كدام گروه اسمي نادرست است؟

1- اين پرسش ها : پرسش                       2- تاريخچه جهان : تاريخ

3- شاخه هاي تخصصي : شاخه                4- مشاهده اجرام آسماني: مشاهده

38- نگارش كدام جمله درست است؟

1- مس سر و پا از اعمال وضو است                 2- همه به احسن مي گفتند

3- او در يك منزل اسجاره اي زندگي كرد         4- او از سمت خود استعفا داد

39- كدام گزينه وابسته وابسته نيست؟

1- دو جلد كتاب      2- رنگ سبز يشمي          3- زشتي و نابساماني جامعه         4- كتاب تاريخ پرويز

40- عناصر ساختمان كدام واژه متفاوت است؟

 1- خود بين   2- خود خواه       3- خود محور   4- خود پسند

41- كدام گزينه پسوند مكان ندارد؟

۱- گيلان         2- علفزار         4-  جويبار              4- برگ ريزان

42- در كدام گزينه تشبيه نيامده است؟

۱ - مادري دارم بهتر از برگ درخت             2- دوستاني بهتر از برگ درخت  

 3- دشت سجاده من                           4- سنگ از پشت نمازم پيداست

43_ در اين عبارت كدام آرايه نيامده است:

«و خدايي كه در اين نزديكي است لاي اين شب بوها پاي آن كاج بلند»

44- نوع اضافه «جامه خواري/پرده گمراهي» در كدام گزينه آمده است؟

1- تشبيهي – تشبيهي       2- - تشبيهي- استعاري   

3- استعاري – استعاري      4- استعاري- تشبيهي

45- بر خود مي ژكيد يعني:    

1- فرياد مي كشيد               2- زير لب دعا مي خواند

3- زير لب غرولند مي كرد       4- از دست خود عصباني بود

46- املاي كدام كلمه نادرست است؟

1- مشهون:سرشار                  2- غدار :فريبكار     

3- زعارت : بد خويي                4- اطناب طولاني سخن گفتن

47-« حسان عجم »لقب كدام شاعر است ؟

۱- نظامي          2- سنايي         3- مولوي         4- خاقاني

48- كدام اثر عطار به نثر است؟

1- منطق الطير    2- الهي نامه         3- مصيبت نامه        4- تذكره الاوليا

49- اين شخصيت « واقع بيني» را اصلي ترين شرط نويسندگي مي داند.

1- گوته             2-  ويكتور هوگو                         3- ايل زولا                4- دانته

50- كدام گزينه چهار جزيي با مفعول و مسند نيست؟

1- نور شمع اتاق را روشن مي سازد           2- هيتلر يهوديان را اعدام كرد

   3 - ابر هواي شهر را تاريك كرد               4- مردم سعدي را سراينده بوستان مي دانند  

+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |
۱-خط ميخي داراي چند حرف بوده و از كدام سمت نوشته می شده است؟

1) 34 حرف، از چپ به راست                     2) 32 حرف، از راست به چپ

3) 36 حرف، از چپ به راست                    4) 34 حرف، از راست به چپ         

2- «زبان پهلوي» نامديگر كدام يك از مراحل زبان فارسي است؟

1) فارسي باستان           2)فارسي ميانه          3) فارسي نو           4) فارسي دري 

3- درباره­ كتاب«الابنيه عن حقايق الادويه»‌ كدام توضيح نادرست است؟

1) موضوع كتاب، پزشكي است.

2) نسخه­ موجود اين كتاب به خط اسدي توسی است.

3) بی ترديداولين كتابي بوده كه به خط فارسي امروزي نوشته شده است.

4) كتاب، ابومنصور موفق هروي است. 

4- ابيات زير منسوب به كيست؟

بــه كـه آب روي ريـزيدر كنــار/پنـدگيــر و كـار بنـدوگـوش دار

خون خود را گر بـريـزيبر زميـن/بت پرستيدن به از مردمپرست

1) محمدبن وصيف سگزي       2) ابوحفض سغذي       3) فيروز مشرقي        4) ابوسليك گرگاني

5) كدام گزينه، ازقالبهاي شعري عصر ساماني نيست؟

1) تركيب بند        2) قصيده          3) رباعي         4) قطعه

6- مؤلف «‌تاريخسيستان» چه كسي را به عنوان نخستين شاعر فارسي دري دوره­ اسلامي معرفي مي­كند؟

1) فيروز مشرقي        2) ابوالعباس مروزي         3) محمدبن وصيف سگزی     4) حنظله­ي باد غيسي

7- بيت زير از كيست ودر سوگ چه كسي است؟

از شمار دو چشم يك تن کم /وز شمار خرد هزاران بيش

1) رودكي/ شهيد بلخي     2) عنصري/ رودكي      3) ناصر خسرو/ رودكي    4) رودكي/ ابوشكور بلخي

8- كدام گزينه، مطلع نخستین سوگ نامه مذهبي است كه به موضوع فاجعه كربلا پرداخته است؟

1) باد صبا درآمد، فـردوس گشت مــراآراست بوستان را نيسان به فرش ديبا

2) فهم­كن­گرمؤمني­فضل­اميرالمومنين   فضل حيدر، شيريزدان،مرتضاي پاك­دين           

3) اي آن كــــه غمگيــن وســزاواري    ونــدرنــهان ســرشـك همــي بـاري

4) نه نحس كيوان بود و نه روزگار دراز    چه بود منت بگویم قضای یزدان را        

                       
9-كدام گزينه درباره­ «شهيد بلخي»‌ صحيح نيست؟           

1) پيش از فردوسي، عنوان «شاعر خرد»‌برازنده­ اوست

2) دانش او فراوان و خطش زيبا بوده،با فلسفه و كلام نيز آشنايي داشت.

3) بعضي از تأليفاتي كه در زمينه­فلسفه و كلام منسوب به اوست، موجودند.

4) نوشته­اند كه با محمد زكرياي رازيمناظره و گفت و گو داشته است.

10- بيت زير از كيست؟  « غزل رودكي وار نيكو بود غزلهاي من رودكي وار نيست »

1) فرخي سيستاني       2) ابوشكور بلخي        3) ناصر خسرو      4) عنصري

11- سرآينده بيت زيركيست و درباره­ چه كسي است؟

؟اشعار زهد و پند بس گفته است/آن تيره چشم شاعر روشن بين

1) شهيد بلخي /ابوشكور بلخي               2) ناصر خسرو / رودكي

3) عنصري / كسايي                              4) رودكي / شهيدبلخي

12- از نطر فكر و زبانو جلوه­هاي شعري، ابوشكور بلخي حد وسط كدام شاعران نامدار به شمارمي­رود؟

1) فردوسي و ناصر خسرو                  2) كسايي و فردوسي

3) عنصري و ناصر خسرو                      4) رودكي و فردوسي

13- باتوجه به محتوا،بيت زير سروده­ كدام شاعر عصر رودكي است؟

مدحت كن و بستاي كسي راكه پيمبر  بستود و شنا كرد و بدو داد همه كار

1) كسايي مروزي            2) شهيد بلخي         3) ابوشكور بلخي      4) رودكي سمرقندي

14- بيت زير از كيست؟

رودكي استاد شاعرانجهان بود  صد يك از وي تويي كسايي؟ پرگَست!

1) ناصرخسرو            2 )عنصري             3) كسايي               4) هيچ كدام

15- كدام توضيحدربار­ه­ «كسايي»‌ صحيح نيست؟

1) زادگاه او «مرو»‌ بودهاست.

2) مذهب او شيعه دوازده امامي بودهاست.

3) اشعار او زهد آميز و نشان دهنده­علاقه­اش به پيامبر (ص) و اهل بيت است.

4) كسايي در سراسر عمرش هرگز شعري درمدح شاهان نسروده است.

16- كدام گزينه ازموضوعات شعري عصر رودكي نيست؟

1) وصف              2) عرفان           3) مدح              4) اندرز          

17- منقدان ادبي، چهكسي را «پدر شعر فارسي» به شمار مي­آورند؟

1) فردوسي             2) رودكي            3) سنايي               4) ابوشكور بلخي

18- نخستين قصيده­هايمنتخب و مرثيه را در ديوان كدام شاعر مي­توان يافت؟

1) قوامي رازي           2) محتشم کاشانی    3) كسايي مروزی      4) خاقاني شرواني

19- اين عبارت، معرف کیست؟ 

«‌وي به عنوان نخستين شاعردل بسته­ اهل بيت، درخش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بردوش كشيده است.»

1) كسايي مروزي        2)ابوشكور بلخي         3) شهيد بلخي        4) ناصر خسرو 

20- چه كسي كليله ودمنه را به نظم درآورد؟

1) اسدي توسي        2) عنصري          3) شهيد بلخي      4) رودكي 

21- نام ديگر «‌سبك خراسانی» جیست؟

1) اصفهاني          2) تركستاني           3) عراقي              4) هندي 

22- « فراواني شمارشاعران و تتمع اوزان و قالبـها و مضامين»‌ از ويژگيهاي كدام دوره است؟

1) عصر رودكي         2) عصرفردوسي         3) عصر عنصري            4)عصرناصر خسرو

23- كدام گزينه، ازخصوصيات بارز شعر عصر فردوسي است؟

1) نزديكي به طبيعت و آميختگي باموسيقي

2) داشتن رنگ ملي و ايراني

3)در بر گيرنده­ مايه­هاي حكمي و اخلاقي و فقدان مايه­هايعرفاني و آسماني

4)هر سه گزينه

24-«هدايةالمتعلمين في­الطب»اثركيست؟

1) مقانعي­رازي          2) ابوبكراخويني        3)محمدبن­زكرياي­رازي     4)ابومنصور موفق هروي

25- همه­ گزينه­ها جزگزينه­ ... به زبان فارسي است:

1) هداية­المتعلمين في­الطب                      2) الابنيه عن حقايقالادويه

3) تاريخ طبري                                          4) حدود العالم من المشرق اليمغرب

26- در كدام اثر براي بسياري از اصطلاحات علمی برابرهاي ­مناسب فارسي ­يافت ­مي شود؟

1) هداية­المتعلمين في­الطب                        2) الابنيه عن حقايق الادويه

3) حدود العالم المشرق الي مغرب               4) چهار مقاله 

27- بيت زير از كيست؟           منم بنده ی اهل بیت نبی / ستاینده ی خاک پای وصی»

1) دقيقي    2) فردوسي           3) اسدي           4) عنصري

28) كدام عصر رامي­توان «عصر شكوفايي فرهنگ اسلامي»‌ به شمار آورد؟

1) عصر رودكي          2) عصر ناصر خسرو         3)عصر عنصري         4) عصر فردوسي

29- كدام اثر رامي­توان نخستين كتاب نثر فارسي دانست كه به عنوان اثري مستقل عرضه شده است؟

1) تاريخ طبري               2) آفرين نامه             3) شاهنامه­ ابومنصوري           4) تفسير طبري

30- تولد نثر پارسي رابايد در آغاز كدام عصر دانست؟

1) عصر رودكي          2) عصر فردوسي           3) عصر عنصري             4) عصر ناصرخسرو 

31- نثر علمي، حدوداً‌با كتاب .... آغاز مي­شود؟

1) حدود العالم من المشرق الي المغرب                       2) دانشنامه علايي

3) التفهيم الاوايل مناعة التنجيم                                  4) الابنيه عن حقايق الادویه

32- كدام اثر رامي­توان «نقطعه آغاز نثر ديني به زبان پارسي» به شمار آورد؟

1) تفسير قرآن مجيد، معروف به تفسيركمبريج                    2) كشف المحجوب

3) ترجمه­ي تفسير طبري                                                4) كشف الاسرار

33- سنت داستان پردازيو منظومه سرايي اخلاقي در كدام دوره پايه گذاري شده است؟

1) دوره بيهقي             2) دوره ابوالمعالي             3) عصر عنصري             4)عصر فردوسي

34- مشهورترين شاعردربار غزنيه چه كسي بوده است؟

1) معزي                   2) عنصري                            3) عسجدي              4) خاقاني 

35- قصيده­ «داغگاه‌»سروده­­ كيست؟

1) عنصري                2) خاقاني                            3) فرخي                 4)معزّي

                                   

36- عنوان«شاعر شادماني و طبيعت»   ‌معرف كيست؟                                   

1) معزي                 2) فرخي                          3) منوچهري             4) عنصري 

37- كدام گزينه، از مضامين مسمطـهاي منوچهري نيست؟                                    

1) پندو اندرز            2)وصف                        3)مدح                   4)خمريه    

                                                       

38- توضيح زير معرف کیست؟    «او در قصايدش ظاهراً كوشيده است تاتاريخ را به جاي حماسه بنشاند.»

1) معزي            2) فرخي            3) منوچهري            4)عنصري 

39- مثنوي­هاي «شادبهروعين الحيات ، خنگ بت و سرخ بت ، منسوب به كيست؟

1) عسجدي               2) عنصري               3) قوامي رازي             4)غضايري رازي 

40- كدام گزينه درباره­بيت زير صحيح است؟

خيزيد و خز آريد كه هنگام خزان است باد خنك از جانب خوارزم وزان است.

1) مطلع قصيده­ داغگاه و سروده­ فرخي است.

2) مطلع مسمط خزانيه و سردوده­منوچهري است.

3)بيت اول يك رباعي است و در وصف ديدن هلال ماه و سروده­معزّي است.

4)مطلع قصيده­ لغز شمع و سروده­ منوچهري است.

41- اين عبارت معرف کیست؟

«وي ظاهراً‌ در زمانامير نوح بن منصور ساماني و به امر او مأموريت يافت تا شاهنامه­ منثور ابومنصوري رابه نظم درآورد.»

1) فردوسي         2) دقيقی                     ۳) اسدی               4) عنصري

42- مهمترين و طولانيترين بخش شاهنامه كدام است؟

1) بخش اساطيري           2) بخش پهلواني          3) بخش تاریخی           4) هيچكدام

43- در واقع كدام شاعررا بايد پيشواي فردوسي در نظم داستانهاي ملي دانست؟

1) كسايي              2) اسدي           3) عنصري                 4) دقيقي

44- «عرفان» از چه قرني در ادب فارسی پیدا شد؟

1) سوم                  2) چهارم              3) پنجم              4) ششم

45- كدام گزينه از آثارناصر خسرو نيست؟

1) زادالعارفين        2) خوان واخوان            3) جام ­الحكمتين          4) سفرنامه

46- با توجه به محتوا،بيت زير معرف كيست؟

چومن دست­خويش ­از طمع ­پاك ­شستم  فـزوني از اين واز آن چـون پـذيرم

1) منوچهري                  2) ناصرخسرو             3) انوري                4) عنصري

47- محتواي كدام اثر بابقيه تفاوت كلي دارد؟

1) قابوس نامه             2) التفهيم               3) دانشنامه­ علايي             4) هداية­المتعلمين­في­الطب

 48- «هجو و بدگويي»‌ از چه دوره­اي در شعرفارسي رواج مي­يابد؟

1) عصر فردوسي          2) عصر عنصر           3) عصر انوري            4) عصر ناصر خسرو

49- كدام گزينه از ويژگيهاي سبك عصر انوري(سبك عراقي) نيست؟

1) ورود لغات و تركيبات متعدد از لهجه­هاي محلي به زبانفارسي دري

2) ورود روز افزون لغات عربي و استفاده­ فراوان ­ازاستعاره وكنايه و اصطلاحات علمي

3) نفوذ افكار و اصطلاحات صوفيه و رواج عرفان اسلامي

4) خوش بيني نسبت به اوضاع زمان و اميدواري به آينده

50- در عصر انوري قالبهاي عمده­ي شعركدامند؟

1) قصيده و تركيب بند             2) قصيده و غزل          3) غزل و رباعي           4) قطعه و قصيده

51- موضوع «روض­الجنان»چيست؟

1) مرثيه              2) كلام                3) حديث                 4) تفسير

52- كدام كتاب از آثار سينايي غزنويني است؟

1) كارنامه­­ بلخ            2) طريق­التحقيق          3) خوان و اخوان            4)حديقة­ التحقيق

53- مجموعه­ «اقبال نامه»‌ و «شرف نامه» چه نام دارد؟

1) اسكندر نامه          2) پندنامه                   3) خرد نامه                4) مختار نامه

54- كدام گزينه، عنوان مشتركي بر دو مثنوي متفاوت ازدو شاعر عارف «سنايي» و «عطار» است؟

1) الهي نامه          2) عشق نامه               3) مصيبت نامه            4) مختارنامه

55- عبارت «‌اگر كاغذها نسختهاي من به قصیده ناجیز نکرده بودندی این تاریخ از لونی دیگر آمدی !» حکایت حسرت آلود چه کسی است؟

1) محمدبن جرير طبری       2) سعدالدين وراويني       3) ابوعلی محمد بلخی     4) ابو الفضل بیهقی

 56- كدام اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟

1) گلشن ­راز             2) گرشاسپ نامه              3) بوستان            4) شاهنامه­ ابومنصوري

57- كدام مكتب اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟

1) كلاسيك           2) رمانتيسيسم            3) رئاليسم             4) ناتوراليسم

58- كدام شخصيت ادبي، بزرگترين حماسه­سراي یونان وجهان به شمار مي­آيد؟

1) إشيل            2) اورپيپد                     3) سوفوكل               4) هومر

59- آغاز ظهور مكتبهاي ادبي،كدام قرن است؟

1) سيزدهم           2) چهاردهم                3) پانزدهم            4) شانزدهم

60- جمله­ معروف «‌من مي­انديشم، پيش هستم.»از كيست؟

1) بنه كارت           2) فرانسيس بيكن              3) نیچه             4) ولتر

61- «الكساندر يو شكين»‌ و «لرمانئوف» ازشاعران مشهور كدام مكتب در كدام كشورند؟

1) رمانتيسيسم / روسيه                         2) رمانتيسيسم/ انگلستان

3) كلاسيسيسم / فرانسه                        4) رئاليسم / روسيه

62- رمان «پدران و پسران» ‌اثركيست؟

1) ارنست همينگوي        2)گلادكوف            3) ايوان تورگنيف              4)شولوخف

63- «جنگ و صلح» ‌شاهكار كدام نويسنده است؟

1) ويكتور هوگو         2) لئون تولستوي          3) ارنست همينگوي          4) داستايوسكي

64- بنيان گذار مكتب واقع گرايي جادويي است؟

1) كارلوس فوئتنس        2) اميل زولا            3) گابريل گارسياماركز      4) بالزاك

65- كدام اثر جزوادبيات واقع گرايي جادويي است؟

1) صد سال تنهايي      2) آئورا           3) زيباترين غريق جهان      4) هر سه گزینه

66- شعر مشهور «كلاغ»‌ اثر كدام شاعر سمبوليسم است؟

1) استفان مالارمه          2) ادگار آلن­پو             3) راينر مارياربلكه            4) ژان ارتورمبو

67- همه گزينه­ها به جز گزينه­ .... از آثارمشهور مكتب ناتوراليسم است؟

1) پيش ­ازسپيده ­دم           2) صد سال تنهايي         3) اشباح         4) خانه ­عروسكي

68- توضيح زير معرف كدام مكتب ادبي است؟

« رمانها و ديگر آثار پيروان اين مكتب در حقيقت آزمايشگاهتشريح مزاج افراد است.»

1) ناتوراليسم      2) رمانتي سيسم          3) سمبوليسم          4) رئاليسم

69- كدام شاعر سمبوليست،آثار داگار آلن پورا به زبان فرانسه ترجمه کرد؟

1) شارل پير بودلر     2) ژان آرتوز مبو          3) استفان مالارمه        4) راينرمارياربلكه

70- «گلهاي بدي»‌ اثر مشهور كدام شاعرسمبوليسم است؟

1)استفان مالارمه       2) شارل بودلي        3) ازراپوند    

+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |

باسمه تعالى     سؤالات عربى 2 رشته ى تجربى نوبت: مستمر نوبت دوم        ساعت آزمون: 8 صبح   

نام:                   نام خانوادگى:                      نام پدر:            مدت آزمون: 80 دقيقه

رديف

صفحه:1

بارم

1

تَرجِم العباراتِ التّاليةَ إلى الفارسيّة:

ألف- تَوَصَّلَ الباحِثونَ في علمِ الفَلَكِ إلى نَظـرِيّةٍ.

ب- بيتُ المالِ في يَدِكَ و أنتَ تَتَحَدَّثُ عَنْ راتِبِكَ.

ج- لا تَحْسَبِ المَجـدَ تَمْـراً أنتَ آكِـلُـهُ.

د-  لا نَسْمَحُ، أولئِكَ شِرْذِمـةٌ قليلـونَ.

ه-  حياةُ العُظَماءِ مَشْعلٌ لِهِدايةِ الأجْيالِ.

و-  و كـانَ اللّهُ بِمـا يَعْمَـلونَ مُحيطـاً.

3

2

عَيّن التّرجمةَ الصّحيحةَ:

1/2-  هؤُلاءِ طُلّابٌ.ألف- آن­ها، دانش­آموزان هستند.□        ب- اين­ها، دانش­آموز هستند.□

2/2-  عَلَى اللّهِ يَتَوَكَّلُ المؤمِنونَ.

ألف- مؤمنان فقط به خدا توكل مى­كنند. □                   ب- مؤمنان بايد به خدا توكل كنند. □

3/2-  لَنْ نُخْدَعَ.ألف- فريب نمى­دهيم. □                       ب- فريب نخواهيم خورد. □

5/1

3

اُكتُب:      فَتَقَ ( بالفارسيّة ):                   القنديل ( المُرادف ):       الظّاهر ( المُتضادّ ):                                گلدان ( بالعربيّة ):

1

4

صَحِّح الأخطاءَ في الترجمةِ:

ألف- اُطْلُبِ العلمَ و لا تَكْسَلْ : دانش مى­جويم و تنبلى نمى­كنم.

ب- خَرَجَتِ العُصفورةُ مِن عُشِّها لِتَطْلُبَ الرِّزقَ لِصِغارِها : گنجشك از آشيانه خارج مى­شود تا براى بچه­اش روزى طلب مى­كند.

ج-  الطّالباتُ لَمْ يُقَصِّرْنَ في مُساعَدَةِ أخَواتِهِنَّ : دانش­آموزان در كمك به برادران خود كوتاهى نمى­كنند.                                     

     

2

 

 

 

 

5

لِلتّعريب: نزد شما آمده­ام تا با شما سخن بگويم.

5/0

6

أكْمِل التّرجمةَ:

كانَ الفارابيُّ يَسْهَرُ اللَّيلَ لِلمُطالَعةِ : فارابى شب را براى مطالعه  .   .   .   . [ سَهرَ: بيدار ماند]

5/0

7

عَيِّن نوعَ المَعارِفِ فيما أُُشيرَ إلَيهِ بِخطّ:لا تَحْزَنْ إنَّ اللّهَ مَعَـنا.

5/0

8

عَيّن الصّفةَ والمضافَ إليه:

هيَ مُهَندِسةٌ مِعماريّةٌ و تَصْنَعُ القِلاعَ تَحتَ الأرضِ.

5/0

9

أكمِل الفَراغَ بِالكلمةِ المُناسبةِ:

ألف-   .   .   .   إلى الخَيرِ كَفاعِلِه. ( الدّاعِيُ- الدّاعِي- الدّاعِيَ )

ب-  كانَ في  .   .   .   رَجُلٌ زاهِدٌ. ( بغدادٍ- بغدادُ- بغدادَ )

ج-  فَرِحَت  .   .   .   .( النّاجِحاتُ- النّاجِحاتِ- النّاجِحونَ )

د-  الطّالِبُ المجِدُّ يَسُرُّ  .   .   .   .( أبوهُ- أباهُ- أبيهِ )

ه-  و لَقَدْ آتَيْنا موسى  .   .   .   آياتٍ. ( تاسِعَ- تِسْعَ- سَبعَ ) [ بى شك نُه نشانه به موسى داديم.]

و-  السّاعةُ  .   .   .   .( الرّابِعةُ- رابِعَ- الرّابِعُ )

5/1

10

عَيّنْ إعرابَ الفعلِ المضارعِ وعلامَته:تَعْلَم:          أنْ يَرحَموا:                            لَمْ يُغَيِّرا:

5/1

11

اِجعَل الفعلَ مبنيّاً لِلمجهولِ و غَيِّر ما يَلزَمُ:    أسَّسَ المُحسنُ المَكانَ المقدَّسَ.

1

12

صَحّح الأخطاءَ:

ألف-  لَيْسَت الرّاحةَ إلّا بَعدَ التَّعبَ و لا تَنـزِلُ النِّعَمَ مِن السَّماءُ جاهِزَةً.

ب-  لَيتَني قَوِيّاً كَيْ أساعِدُ الضُّعَفاءِ.

75/1

13

شَكِّل ما أُشيرَ إليه بخطّ:               لا شيء أضرّ مِن الجَهلِ.                               

       

5/0

14

اِقرَأ النّصّ التّاليَ وأجِب عَن الأسئلةِ:

" سافَـرَ صَيّادٌ إلى إحدَى الجُزُرِ الاسْتِوائِيّةِ لِصَيدِ الحَيَواناتِ النّادِرةِ. فَتَّشَ الصّيّادُ عَن آثارِ ظَبيٍ ذي قُرونٍ جَميلةٍ يَسْكُنُ في هذِهِ المنطَقةِ. "

الأسئلة:

ألف-  إلَى أيْنَ سافَرَ الصّيّادُ؟

ب-  كيفَ كانَت قُرونُ الظّبْيِ؟

ج-  لِماذا سافَرَ الصّيّادُ؟

د-  هَل كانَ الظّبيُ يَسْكُنُ في المناطقِ الاستِوائيّةِ؟

ه-  عَيِّن اسماً مقصوراً و اسماً مِن الأسماءِ الخَمسةِ.

5/2

15

اُكتُب الإعرابَ والتّحليلَ الصّرفيَّ لِلكلماتِ الّتي تحتَها خطّ:

تَحَمَّلَ شَمّاسٌ تَعذيباً شَديداً بِـسَببِ إسلامِـه.

تَحمَّلَ:

تعذيباً:

ﺑـِ :

ه:

 

                                         

نرجو لكم التّوفيق والنّجاح

75/1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20

 

+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |

سؤالات امتحان درس عربي(2) تجربي ورياضي

 پايه:دوم   نوبت: خرداد ماه،1387

نام ونام خانوادگي:.......................

تاريخ امتحان:31/2/87      ساعت:8

مدت امتحان:   75 دقيقه

  كــلاس:......................

تعداد سؤال:18         تعداد صفحه:3

    (پاسخنامه لازم نيست)

دبيــرستــان :

 

رديف

                                                 ســـــــــوالات

بارم

 

 

 

1

لِلتــرجمــة:

الف)اللهمّ أخرِجْني مِن ظلماتِ الوَهم و أكرِمني بنورالفَهم.                                                       

ب)إنَّ اللّهَ لايُغَيِّرُ ما بِقومٍ حتّی يُغَيِّروا ما بِأنفسهم.                                                                           

ج)يا والِدی لاطاعَةَ لِمخلوقٍ فی معصيةِ الخالقِ.                                                                            

 د)بعضُ الناس ينظرون إلی الدُّنيا بِتشاؤُمٍ وقلِقٍ.                                                                             

ه) مِنْ شُروطِ قبول التلميذِ،أنْ لايُحاكِيَ الآخَرينَ.                                                                           

و)لِيعلمِ الانسانُ أنَّ جميع الکائناتِ مُسخَّرةٌ لَـهُ .                                                                            

 

 

 

3

2

لِلتَّــعريـب: (تبديل به عربي)

صبر كن تاحقوقم را از بيت المال بگيرم.(                                            )

1

 

 

3

الف)صَحِّــح الاَخـطـاء في التَّــرجمــة:

1)لَم يُؤَسَّس هذا المسجد إلاّ لِإكتسابِ الثّوابِ :

 اين مسجد جز براي كسب ثواب ايجاد نكرده‌ام.

2)فَليَعبُدوا رَبَّ هذا البيت:پس بايد صاحب اين خانه را عبادت کنيد.

.ب) أكمــل ترجمــة العبـارة التـاليـة :        

ما تـُـقَـدِّموا لأنفسِـكم مِـنْ خَيـرٍ تـَجدوهُ عند اللهِ :

هر نيکی وخيری را كه پيشا پيش براﻯ خود ........... ، نزد ........ آن را مـﯽ يابيد .

 

 

1

 

 

5/.

 

 

 

 

 

4

عَيَّــن التـرجمـةَ الصَّـحيحة:

الف) « مَن طَلَبَ العُلي سَهرَ اللّيالي »  :

 1) هركس بزرگي طلب كند شبها بيداري مي‌كشيد      

 2) هركس بزرگي طلب كند، شبها بيداري مي‌كشد

 ب) «ما‌كانَ المديرُ قدْ قَبِلَ أحَداً مِنهم »  :

 1)مدير هيچ يك از آنان را نپذيرفته بود   

  2) مدير هيچ يك از آنان را نمي‌پذيرفت 

 ج) « الانسانُ حينَ يعتَمِدُ عَلَي غَيره لَن يعملَ عملاً هامّاً » :

 انسان موقعي كه بر ديگري تكيه مي‌كند ...

  1) عمل مهمي را انجام نمي‌دهد          2)عمل مهمي را انجام نخواهد داد

 

 

 

5/1

 

5

الف)اَجِبْ مِمّا طُلِبَ مِنكَ:

     1)الي العربيّة:رنج (              )     2)اِلي الفارسيّة:الصّامد(                   )

    3)المُرادف:الکَدّ(                )      4)المُتضاد:علانية(                 )

 

1

 

 

 

                                                «  ادامه ي سؤالات درصفحه ي دوم»

 

1

 

رديف

                                                ســـــؤالات

بارم

 

6

 

صَحِّــح الاَخـطاء مـعَ بيـان السَّببِ: (خطاها را با بيان دليل اصلاح کن)

الف) المسلِمونَ متفَرَّقون مادام بَعيدينَ عَنِ الاِسلامِ .

ب) لَقَدْ كانَ في يوسفِ وإخوتهِ آياتٌ لِلْمسلمينَ.

 

1

 

7

غَيِّــر الفعــلَ المبنيَّ لِلمعلوم مَـبنيّاً لِلمجهول وغَيِّـر ما يَلزَم:(معلوم به مجهول)

يَعرفُ النّاسُ الأصدقاءَ الأوفياءَ عند الشّدائدِ

1

8

الف)اِنتَخـِب الصَّحيـحَ لِلاِعـراب ما اُشِيرَ اِليـهِ بِخَـطٍ:

 « هو الَّذي أَرسَلَ رسولَه بِالهُدي»

1)محلي،تقديری         2)اصلي،فرعی        

  3)محلی،اصلی     4)تقديری ،محلي

ب)كدام كلمه از كلمات زير در هر سه حالت اعراب اصلي  دارد؟

الف) فرعون    ب)الطالبات      ج) الطالبة              د)أحْسَن

5/.

 

9

عَيِّــن في الْعبارات التّـالية:الصفة/ المضاف اليه.

ظَهَـرَتْ أشِـعّـة ُ القمرِ الفِضّـيّـةُ

 

5/.

10

اُذکر أنـواع المعارف: (انواع اسم معرفه)   

  وَ نـُنـَزِّلُ مِـنَ القرآن ِ ما هُـوَ شِـفاءٌ وَ رَحْمَة ٌ لِلمؤمنينَ

5/.

 

11

عَيِّــن في العبارات التّـاليـة:

 اسم الحروف المشبهةَ بالفعل وخبرها واسم الافعال الناقصة وخبرها .

الف)لَيتَ الموَدَّةَ تَستَقِرُّ بين الناس.                   

 ب)أصبَحت الاَوضاعُ مُناسبةً لاِنتصارِ المظلومين فی العالم.

اسم حروف مشبهة بالفعل

خبر حروف مشبهة بالفعل

اسم افعال ناقصه

خبر افعال ناقصه

 

 

 

 

 

1

 

12

شَكِّــل ما اُشيـرَ اِليـه بِخطٍّ: (حركت گذاري)        

 الطمع يَـدْفَعُ الإنسان إلـﯽ الـبَـلاء .

 

5/.

 

13

غَـيّر الجملَـة مع «لاء» النافية لِلجنس:

(لای نفی جنس را به جمله اضافه کن وتغرات لازم را انجام بده)

« لا » النافية للجنس :  السّيفُ أقطعُ مِـن الحَقّ .(                                    )

 

5/.

14

عيّـن نائبَ الفـاعل وَ نوعَـه :

« لَم نُبْعَثْ لِجمعِ المال  »

5/.

 

15

اَكمِــل الْفــراغ:

الف) اَكرِمْ..........لِجميعِ الاَحوالِ.( اباكَ /اَبوكَ)

ب) يَرْحَمُ اللهُ ............. الضّعفاءِ . ( راحمينَ / الرّاحمينَ/ راحِـمي )

ج) لـَعَلَّ ............. تـَنـْجَحُ . ( الطالبة َ/ الطالبة ُ/ الطالبات )

د)........... المسلمونَ اكْتَسبوا مكانهً علميّهً رفيعهً . ( كانوا / كانَ / كانَتْ )

 

 

1

 

                                             «ادامه ي سؤالات در صفحه ي سوم»

 

                                                                              2

 

رديف

                                          ســـــــؤالات

بارم

 

 

 

16

اِقــرَأ النَّصَّ التّالي ثُمَّ اَجِب عَن الاسئلةِ:(درك مطلب)

وَصلَ رَجلٌ بَدَويٌّ في طريقِ سفَرِه إلي أرضٍ خاليةٍ من الْماءِو...فَشَعَرَ بالْعطَشِ الشَّديد. وبعدَ مُحاوَلةٍ كثيرةٍ وَجَدَ بئراً فنزََلَ فيها وشَرِبَ ماءً صافياً ثم خَرجَ.عندئذٍ رأي كلْباً يَلْهَثُ من الْعطَشِ.فنزَل في الْبِئر مرّةً أُخْرَي وملَأ خُفَّيْه من الْماء.فَشَرِبَ منه الْكَلبُ الْعَطْشانُ فقال الرّسولُ الْأكرمُ(ص) في حقِّ هذا الرَّجلِ:«اَلرَّاحِمون يَرْحَمُهُم الرَّحمانُ»! 

الف)ماذا رأي الرّجلُ حينما خرجَ مِن الئرِ؟

ب)ماذا قال الرَّسولُ في حقِّ هذا الرجل؟

ج)ما شَرِبَ الكَلبُ العَطشانُ مِن الماءِ:صحيح غلط

د)نقش دو کلمه«بدویٌ»و«ماءً» را که در متن آمده، بنويسيد:

بدویٌ(          )  ماءً(               )

 

 

2

 

 

 

 

17

 

 

 

 

 

 

اَكمِــل الْفراغات مُستعيناً بالْعبارات:  

الف) اَلكفّارُ لَمْ يُؤمنوا بِما اَنزَلَ اللهُ.      

ب) لَنْ تَنالوا الْبِرَّ حَتَّي تُنفِقُوا مِمّاتُحبِون.                                          ج)يَستَغفِرُ التّائبُ مِن ذَنبِه.

 

مضارع مرفــوع

مضارع منصـــوب

مضارع مجــزوم

فعل

علامت رفع

فعل

علامت نصب

فعل

علامت جزم

 

 

 

 

 

 

 

5/1

18

 

 

 

 

 

 

 

لِلاِِعـرابِ والتَّحليـل الصـرفـي:  (تجزيه وتركيب)

«أَ حَسِبَ النّاسُ أن يُترَکوا أن يقولوا آمَنّا وهم لا يُفتَنون»

 

كلمــه

التّحليــل الصّــرفيي

الاعــراب

الناس

 

 

هم

 

 

يُفتَنون

 

 

5/1

 

جمع بارم

20

«دُمتم موفقين»

+ نویسنده در سه شنبه بیستم اردیبهشت 1390 |

امتحان درس عربي(1)

نوبت:خرداد ماه ،  1385

نام ونام خانوادگی:

تارخ امتحان:20/3/85 

مدت امتحان: 80 دقيقه

ساعت:۸صبح   كلاس :

تعدادسؤال: 14تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                                                    ســــــــــــؤالات

نمره

1

لِلتّـــرجمــة:

الف)الرُّطَبُ مَعَ قَدحٍ مِن اللّبَنِ غذاءٌكاملٌ.                                                                        

ب)القرآنُ هُوَ الدّليلُ ،يُرشدُ إلي خَيرِ سَبيلٍ.                                                                       

ج)يا عِبادَ اللّهِ تُوبوا فَهُوَ كَهْفُ التّائبينا. 

  

د)عَدَدُ المَرضَي كثيرٌ ولَيسَ لَنا مُستَشفيً مُناسب.                                                                 

ه)صَديقُكَ مَنْ صَدَقَكَ لا مَنْ صَدَّقَكَ.                                                                             

و)قَطَعتُ هذه الْمسافةَ البعيدةَ لِزيارةِ حبيبي.                                                                     

3

2

لِلتّــعريب: (تبديل به عربي)

پياز براي سلامتي جسم مفيد است.

5/.

3

أجِبْ :

اَلكُحول(بالفارسيّة):                                 پيراهن(بالعربيِة):

النذير(المتضاد):                                     فُوم(المُرادف):

 

1

4

اِنتَخب التَّــرجمـةَ الصَّحيحــةَ:

الف)اِركَعُوا واسْجُدُوا واعْبُدوا ربَّكُم:

1)ركوع وسجود كنيد وپروردگارتان را بپرستيد.   2)ركوع وسجود كردند وپروردگارشان را پرستيدند.

ب)اِنَّ سَلمانَ يَتَعَجَّبُ مِن اَلبِسَتي:سلمان از لباسهايم.........

1)تعجب كرده است      2)تعجب مي كند       3)تعجب مي كرد

ج)مَنْ عَذُبَ لِسانه كَثُرَ اِخوانُهُ:

1)كسي كه شيرين زبان باشد،دوستانش زياد مي شوند.   2)كسي كه برادرانش زياد باشند بازبان آنهارا عذاب مي دهد.

 

5/1

5

صَحِّـح الاَخطــاءَ في التَّــرجمـةِ:(در هر جمله دو اشتباه وجود دارد)

الف)قالَ فرعونُ:أَ قَبِلْتَ كلامي:

گفت فرعون:آيا سخن مرا قبول مي كني؟

ب)اَنتُم مشغولونَ بِمُطالعةِ دُروسِكُم:آنها سرگرم مطالعه ي درسهايتان هستند.

ج)بَعدَ اَيّامٍ فَتَحَ السَّجّانُ بابَ السِّجنِ فَوَجدَ اُقليدُس مَيِّتاً:

بعد از يك روز زندان بان در زندان را باز كرد واقليدس را بيمار يافت .

 

5/1

 

                                          «ادامه سؤالات در صفحه ي دوم»

 

1

 

سؤالات امتحان درس عربي(1) عمومي

نوبت:خرداد ماه ،  1385

نام ونام خانوادگی:

تارخ امتحان:20/3/85  ساعت:8صبح

مدت امتحان: 80 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال:  14       تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                                   ســـــــؤالات

نمره

6

عَيِّن المفهوم الصَّحيح: (مفهوم صحيح آيه كدام است؟)

ولا رَطْبٍ ولا يابسٍ اِلاّ في كتابٍ مُبينٍ:

1)خشك وتر باهم مي سوزند. 2)هيچ چيز نزد خدا پوشيده نيست.     3)هيچ كس از خشم خدا در امان نيست.

 

5/.

7

الف)عَيِّن نوع الْمشتق:

1)أَنيقة(                            )               2)مُحْسِن(                            )

 

ب)اُكتُبْ:

1)اسم المفعول مِنْ«قَتَل»:(                         )      2)اسم المكان مِن«سَجَدَ»: (                         )

 

ج) إجعَل في الْفـراغ الكلمةَ المناسَبةَ:

1).............هاجروا اِلي الْمدينةِ هُم مُفلِحونَ.(اللاتي/الّذي/الّذينَ)

2)...........يَتَعلَّمونَ اللغةَ العربيّةَ.(هُم/أَنتم/هُنَّ)

3)الاُمَّهاتُ........اَنفَسَهُنَّ في تربيةِ الاَولادِ.(تُتعِبُ/يُتعِبْنَ/تُتْعِبنَ)

4).........المُؤمنون ولا يَكذِبُ أَبداً.(يَصدُقونَ/يَصدُقُ/يَصدَقانِ)

 

د)أًَكمــل الْجــدولَ:              

       المــاضي

   المضــارع

  المصـــدر

اِستَكْبَرَ

 

 

 

5/.

 

5/.

 

1

 

 

 

5/.

8

الف)عَيِّن الفاعلَ ونوعَه ، المفعول به والجار والمجرور:

وَاذْكُرُوا نعمَةَ اللّهِ عَليكُم.

ب)عَيِّن الْمُبتَدأ والخبرَ ونَوع الْخبرِ:

الرّائدُ لا يَكذِبُ أهلَهُ.

1

 

75/.

9

عَيِّن الْمُعربَ والْمَبنيَّ مِمّا اُشيرَ اِليه بِخَطٍ:

الف) العاجزُ مَنْ عَجَزَ عَنْ اِكتسابِ الثّوابِ.    ب)هَل يَعتَمِدُ العاقلُ علي الجاهلِ.

 

1

10

مَيِّــز الخطَأ ثُمَّ اُكتب الصَّحيحَ:(اشتباه را مشخص كنيد ودرست آن را بنويسيد)

التّواضعُ يَرفَعُ قيمةُ الانسانِ.

5/.

 

                                      «ادامه ي سؤالات در صحفه ي سوم»

 

2

سؤالات امتحان درس عربي(1) عمومي

نوبت:خرداد ماه ،  1385

نام ونام خانوادگی:

تارخ امتحان:20/3/85  ساعت:8صبح

مدت امتحان: 80 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال:  14       تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                                       ســــــــؤالات

نمره

11

أَكمِل الفراغَ حسبَ النموذج: (با توجه به نمونه كامل كنيد)

الف)المسلمةُ هي الّتي تَتَوكَّلُ علي اللّهِ في الحياةِ:

المسلماتُ ..................علي اللّه في الحياة.

ب)هي شَكَرَتْ رَبّها:

    هُوَ........ربـَّ....

75/.

 

 

5/.

12

شَكِّل الكلمات التي تحتها خطّ: (حركت گذاري كنيد)

الف)العلم  يُقَرِّبُ الانسان إلي اللّه.                          ب)إغتنم الفأرُ الفرصةَ للفرار.

 

1

13

صَحِّح الاَخطاءَ في الاعراب والتّحليل الصّرفي:(خطاها را اصلاح كنيد)

  الصّادقُ يَنجَحُ في الحياةِ.

الصّادقُ:اسم ،جمع ، مذكر ، مشتق واسم مفعول ، مبني/فاعل ومرفوع والجملةَ فعليّة.

يَنجحُ:فعل امر ، للغائب ، مزيد ثلاثي ، معرب/فعل منصوب وفاعله«هو»مستتر.

 

2

14

اقرأ النصَّ التـّالـي ثمَّ أجب الاسئلة: (درك مطلب)

قتل الكفارُ سميةَ بعد التعذيبِ و زوجها يا سراً كذلك و بلال تحت اشدِّ تعذيب .قال المسلمون:نحن بحاجةٍ الي مكانٍ امنٍ لنشر الاسلام . فامر اللهُ المسلمين و المسلمات ِبالهجرة اِلي الْحبشةِ و في الحبشةِ حاكمٌ عادلٌ و موحدٌ .
الف) من قتلَ الكفارُ ؟
ب) لماذا هاجرَ المسلمون ؟
ج) اينَ هاجر المسلمون و المسلماتُ ؟
د) نقش دو كلمه ي«اللهُ» و«الحبشة»را بنويسيد.

 

«دُمتُم موفقينَ»

+ نویسنده در سه شنبه بیستم اردیبهشت 1390 |

امتحان درس عربي(1) عمومي

پايه:اول     نوبت:خرداد ماه، 1386

نام ونام خانوادگی:

تاريخ ....:ساعت:10صبح

مدت امتحان: 80 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال: 14       تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                      ســــــــــــؤالات

بارم

1

لِلتّـــرجمــة:

الف)الاَطبّاءُ يَستعملونَ البصلَ فی علاج الامراضِ

ب)القرآنُ هُوَ الـدّليلُ ،يُرشدُ إلي خَيرِ سَبيلٍ

ج)نبعثُ رسولاً معَ هدايا إلی حاکم الحبشةِ.

د)لِماذا لايَقدرُ الاَطبّاءُ معالَجةَ هؤلاء المَرضَی.

ه)صَديقُكَ مَنْ صَدَقَـكَ لا مَنْ صَدَّقَـكَ.

و)بَعدَ ساعـاتٍ اَنا فی خدمـةِ حَبيبـی

3

2

لِلتّــعريب: (تبديل به عربي)

علم انسان رابه خداوند نزديک مي کند.

1

3

أجِبْ :

الف) بالفارسيّة: الجراثيم (                 )                         

ب) بالعربيِة: گرگ(                 )

ج) متضاد: الحقّ (                         )                                    

د)مترادف: الثوم (                   )

1

4

اِنتَخب التَّــرجمـةَ الصَّحيحــةَ:

الف)لايستَسلِمُ الاحرارُ لِلظلمِ:انسانهای آزاده در برابر ظلم...................

1)تسليم نشدند            2)تسليم نمی شوند           3)تسليم نخواهند شد

ب)قالت الفراشةُ الصغيرةُ للطبيعةِ. 
1)طبيعت به پروانه كوچك گفت             2) پروانه كوچك به طبيعت گفت
ج) اِركَعُوا واسْجُدُوا واعْبُدوا ربَّكُم:

1)ركوع وسجود كنيد وپروردگارتان را بپرستيد.   

 2)ركوع وسجود كردند وپروردگارشان را پرستيدند.

5/1

5

صَحِّـح الاَخطــاءَ في التَّــرجمـةِ:(در هر جمله دو اشتباه وجود دارد)

الف)طريقُ الملوکِ محفوفٌ بِالاَزهارِ:خانه پادشاه با گلها پوشيده شده است.

ب) الله يَعلَمُ و انتُم لا تعلمونَ : خداوند مي داند و آنها نمي دانند.
ج)بَعدَ اَيّامٍ فَتَحَ السَّجّانُ بابَ السِّجنِ فَوَجدَ اُقليدُس مَيِّتاً:

بعد از يك روز زندان بان درِ زندان را باز كرد واقليدس را بيمار يافت .

 

5/1

 

                          «ادامه سؤالات در صفحه ي دوم»

 

1

سؤالات امتحان درس عربي

(1) عمومي

پايه:اول  

 نوبت:خرداد ماه، 1386

نام ونام خانوادگی:

تارخ امتحان:23/3/86  ساعت:10صبح

مدت امتحان: 80 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال:  14      

 تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                             ســـــــؤالات

بارم

6

عَيِّن المفهوم الصَّحيح: (مفهوم صحيح آيه كدام است؟)      

 «کُلُّ نفسٍ بِما کسَبَت رَهينةٌ»:           الف)مسؤوليت انسان نسبت به اعمالی که انجام مي دهد.   

ب)جان انسانهارا نبايد بازيچه قرار داد.            ج)نکوهش شرط بندی  

 

25/.

7

الف)عَيِّن نوع الْمشتق:

1)اَمّارة(                )                2)مُحَمَّد(                            )

 

ب)اُكتُبْ:

1)اسم الفاعل مِنْ«فَتَحَ»:(           )      2)اسم المكان مِن«سَجَدَ»: (                  )

ج) إجعَل في الْفـراغ الكلمةَ المناسَبةَ:

1) .............. دخلوا في بلادي ففي أمنٍ و راحةٍ. ( الّذينَ / الَّذي / الَّتي )

2)...........تَتَعَلَّمِينَ اللغةَ العربيّةَ.(اَنتُنَّ /هُنَّ / اَنتِ)

3)..........الاُمَّهاتُ اَنفَسَهُنَّ في تربيةِ الاَولادِ.(تُتعِبُ /يُتعِبْنَ / تُتْعِبنَ)

4) المُؤمنون ..........ولا يَكذِبُ أَبداً.(ي يَصدُقُ /َيَصدُقونَ / يَصدَقانِ)

د)أًَكمــل الْجــدولَ:              

       المــاضي

   المضــارع

  المصـــدر

شاهَدَ

 

 

5/.

 

 

5/.

 

 

 

1

 

 

 

5/.

8

 

 

 

عَيِّن فی العبارات التاليه:{ الفاعلَ ونوعَه ، المفعول به والجار والمجرور،المبتدا،الخبر ونوع الخبر}

1) يُبَشِّرُ اللّهُ المؤمنَ بِرحمتِه .           2)الصِّدقُ رأسُ الفضائلِ.

المبتدا

الخبر   و   نوعه

الفاعل   و  نوعه

المفعول به

الجار والمجرور

 

 

 

 

 

 

 

 

75/1

9

عَيِّن الْمُعربَ والْمَبنيَّ مِمّا اُشيرَ اِليه بِخَطٍ:

الف) هَل يستوی الّذين يعلَمونَ والّذينَ لايعلَمونَ.    ب)العاقلُ هوَ الّذی وَعَظَتهُ التّجاربُ.

 

1

10

مَيِّــز الخطَأ ثُمَّ اُكتب الصَّحيحَ:(اشتباه را مشخص كن ودرست آن را بنويس)

المعلِّمُ اَنبياءُ الاَمّةِ.

5/.

 

                          «ادامه ي سؤالات در صحفه ي سوم»

 

2

سؤالات امتحان درس عربي(1)عمومي

پايه:اول  نوبت:خرداد ماه ،  1386

نام ونام خانوادگی:

تارخ امتحان:23/3/86ساعت:10

مدت امتحان: 80 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال:  14     تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

                                ســــــــؤالات

بارم

11

شَكِّل الكلمات التي تحتها خطّ: (حركت گذاري كنيد)

الف)العلم يحرسُکَ وانت تحرس المالَ .         ب)يضربُ اللّه الامثال  لِلنّاس .

 

1

12

أَكمِل الفراغَ حسبَ النموذج: (با توجه به نمونه كامل كن)

الف)المُؤمنةُ هی الّتی تَعملُ الصّالحاتِ:

المُؤمناتُ ............يَعمَلنَ الصالحاتِ.

ب)هما شَکرا رَبَّهما:

  هم........ربـَّ....

1

13

صَحِّح الاَخطاءَ في الاعراب والتّحليل الصّرفي:(خطاها را مشخص واصلاح كن)

  يغتَنِمُ العاقِلُ الفرصةَ فی الحياةِ.

الف)يَغتَنمُ:فعل ماضٍ ،لِلغائب ،مجرد ثلاثی ،معرب /فعلُ مرفوع وفاعلهُ«الفرصة» والجملةَ اسمية.

ب)الفرصةَ:اسم ،مفرد ،مذکر ،مشتق ،مبنی /فاعل ومنصوب

 

2

14

اقرأ النصَّ التـّالـي ثمَّ أجب عن الاسئلِة: (درك مطلب)  

سجنَ فرعون عالمَ الهندسةَ‌اقليدس وقال له عَلِّمني الهندسة‌َ في ثلاثةِ ايام.قال اقليدسُ:‌يافرعونُ!طريق ُالعلمِ محفوفٌ بالمصاعبِ

 صرخَ فرعونُ اِرجع الي السجنِ .بقي اقليدسُ في السجنِ  و ما غَيَّرَ نظرتَه .
الف)ماذا قال اقليدسُ في جوابِ فرعون ؟
ب) هل غيَّرَ اقليدسُ نظرتَه ؟

ج)رَجعَ اُقليدس اِلی السّجنِ: الصحيح  الخطَأ
د) باتوجه به متن نقش دو كلمه ي«عالمَ» و«السّجنِ»را ، بنويسيد.

 

«دُمتُم موفقينَ»

2

 

جمع نمره

20

+ نویسنده در سه شنبه بیستم اردیبهشت 1390 |

سؤالات امتحان درس عربي(1)

پايه:اول نوبت:خرداد ماه، 1387

نام ونام خانوادگی:

تاريخ امتحان:31/2/87 ساعت:8

مدت امتحان: 75 دقيقه

كلاس :

تعداد سؤال: 14 تعداد صفحه:3

   (پاسخنامه لازم نيست)

دبيرستان:

 

رديف

ســــــــــــؤالات

بارم

1

لِلتّـــرجمــة:

الف) اَلرُّمّانُ ضَروريٌّ لِتكْوينِ الْكُرَياتِ الْحَمْراءِ.

ب)القرآنُ هُوَ الـدّليلُ ،يُرشدُإلي خَيرِسَبيلٍ.                          

ج) قَطَعتُ هـذه الْمسافـةَ البعيدةَ لِزيارةِ حبيبي.

د) عَدَدُ المَرضَي كثيرٌ ولَيسَ لَنا مُستَشفيً مُناسب.

ه)صَديقُكَ مَنْ صَدَقَـكَ لا مَنْ صَدَّقَـكَ.

و) الَّذين هاجَروا اِلي الحَبشةِسَوفَ يَخْلقونَ لناالْمشكلاتِ.

3

2

لِلتّــعريب: (تبديل به عربي)  

پياز براي سلامتي بدن مفيد است(                                       )

1

3

أجِبْ :

الف) بالفارسيّة: الجَراثيم (               )

 ب) بالعربيِة: شورای مشورتی(                 )

ج) متضاد: بَشير (                     )                

د)مترادف: الفوم (                   )

1

4

اِنتَخب التَّــرجمـةَ الصَّحيحــةَ:

الف) من عذُبَ لسانُه كَثُرَ إخوانُه :

  1) هر كسـﻰ زبانش شيرين باشد برادرانش (دوستانش) زياد مـﻰ شوند.

  2)هر كس زبانش ديگران را عذاب دهد برادرانش(دوستانش) پراكنده مـﻰ شوند.

ب)قالت الفراشةُ الصغيرةُ للطبيعةِ: 
1)طبيعت به پروانه كوچك گفت    2) پروانه كوچك به طبيعت گفت
ج) اِنَّ سَلمانَ يَتَعَجَّبُ مِن اَلبِسَتي:سلمان از لباسهايم.........

1)تعجب كرده است   2)تعجب مي كند   

   3)تعجب مي كرد

5/1

5

صَحِّـح الاَخطــاءَ في التَّــرجمـةِ:(در هر جمله دو اشتباه وجود دارد)

الف)بَعدَ اَيّامٍ فَتَحَ السَّجّانُ بابَ السِّجنِ فَوَجدَ اُقليدُس مَيِّتاً:

بعد از يك روز زندان بان درِ زندان را باز كرد واقليدس را بيمار يافت .

ب) تَبَسَّمَ النَّبيُّ و قالَ اَجْلِسُ مَعكَ: پيامبر ناراحت شد،وگفت با تو نشستم.
ج) تَعلَّم حُسنَ الاستماعِ كما تَتَعلَّمُ حسن َالحديثِ:

خوب گوش كردن را .... همانطور كه خوب صحبت كردن را ......

  1) بياموز- آموختـﻰ   

 2)مـﻰ آموزﻯ - آ موختـﻰ   

   3)بياموز – مـﻰ آ موزﻯ

5/1

 

                                          «ادامه سؤالات در صفحه ي دوم»

 

1

 

رديف

                                   ســـــــؤالات

بارم

6

مَيِّــز الخطَأ ثُمَّ اُكتب الصَّحيحَ:(اشتباه را مشخص كن ودرست آن را بنويس)

العزّةُ لا يحصلُ بِالتّکاسلِ.

5/.

 

 

 

 

 

7

الف)عَيِّن نوع الْمشتق:(نوع مشتق را بنويس)

          1) تَوّاب(               )       2)حَميد(                     )

 

 

ب)اُكتُبْ:

      1)اسم المفعول مِنْ«قَتَلَ»:(                   )     

   2)اسم المكان مِن«عَبد»: (                  )

ج) إجعَل في الْفـراغ الكلمةَ المناسَبةَ:

1) ).............هاجروا اِلي الْمدينةِ هُم مُفلِحونَ.(اللاتي/الّذي/الّذينَ)

2)...........تَتَعَلَّمنَ اللغةَ العربيّةَ.(اَنتُنَّ /هُنَّ / اَنتِ)

3) الاُمَّهاتُ.......... اَنفَسَهُنَّ في تربيةِ الاَولادِ.(تُتعِبُ /يُتعِبْنَ / تُتْعِبنَ)

4) ...........المُؤمنون ولا يَكذِبُ أَبداً.( يَصدُقُ /َيَصدُقونَ / يَصدَقانِ)

د)أًَكمــل الْجــدولَ:              

       المــاضي

   المضــارع

  المصـــدر

اِستَغفَرَ

 

 

5/.

 

 

5/.

 

 

 

1

 

 

 

5/.

8

عَيِّن المفهوم الصَّحيح: (مفهوم صحيح آيه كدام است؟)

ولا رَطْبٍ ولا يابسٍ اِلاّ في كتابٍ مُبينٍ:

1)خشك وتر باهم مي سوزند

 2)هيچ چيز نزد خدا پوشيده نيست

 3)هيچ كس از خشم خدا در امان نيست

25/.

9

عَيِّن الْمُعربَ والْمَبنيَّ مِمّا اُشيرَ اِليه بِخَطٍ:(کلمات معرب ومبنی را مشخص کن)

الف) هَل يعتَمدُ العاقلُ علی الجاهلِ.  

  ب) العاجزُ مَنْ عَجَزَ عَنْ اِكتسابِ الثّوابِ .

 

1

10

شَكِّل الكلمات التي تحتها خطّ: (حركت گذاري كنيد)

الف)شرف المکانِ بِالمکين.              

 ب) العلم يُقَرِّبُ  الانسان  إلي اللّه.

 

1

 

                                      «ادامه ي سؤالات در صحفه ي سوم»

 

2

 

رديف

                                       ســــــــؤالات

بارم

11

عَيِّن فی العبارات التاليه:

{ الفاعلَ ونوعَه ، المفعول به والجار والمجرور،المبتدا،الخبر ونوع الخبر}

1) الرّائدُ لا يَكذِبُ أهلَهُ.           2)يَغتَنِمُ العاقِلُ الفرصةَ فی الحياةِ.

المبتدا

الخبر   و   نوعه

الفاعل   و  نوعه

المفعول به

الجار والمجرور

 

 

 

 

 

 

 

75/1

 

12

صَحِّح الاَخطاءَ في الاعراب والتّحليل الصّرفي:(خطاها را مشخص واصلاح كن وبنويس )

    الصّادقُ يَنجَحُ في الحياةِ.

الصّادقُ:اسم ،جمع ، مذكر ، مشتق واسم مفعول ، مبني/فاعل ومرفوع والجملةَ فعليّة.

 

يَنجحُ:فعل امر ، للغائب ، مزيد ثلاثي ، معرب/فعل منصوب وفاعله«هو»مستتر.

 

2

13

الف) أكمـل الفـراغ بالضمير المناسب :                                                                                

    ........... مشغولون بمطالعة دروسـکم  و ....... نُفَکِّرُ في الامتحان .

    شما مشغول مطالعه ﻯ درسهايتان هستيد و ما به امتحان فكر مـﻰ كنيم .

  ب) أ كمـل الجمـلة التـاليـة:

   الطالب المجتهدُ هوَ الّذی ينجح في درسهه .

 الطالبةُ المجتهدةُ هی ........ ....... في درسـ ...... .

25/1

14

اقرأ النصَّ التـّالـي ثمَّ أجب عن الاسئلِة: (درك مطلب)  

دَخلَ وَفْدٌ مِن التُّجارِ في مجلسِ اَميرٍ.بَدأَ فَتيً ذكيٌّ بِالكلامِ نيابةً عَن قومهِ.فَأَشارَ اِليهِ الاَميرُوقال:أَلَيسَ في الْمجلسِ اَكْبرُ مِنكَ؟

عِندَئذٍ قال الفتي«اَلعلاّمة»بِشهامةٍ: قيمةُ الاِنسانِ بِعقلهِ ولِسانهِ!حينما رزقَ اللّهُ الاِنسانَ عقلاً كاملاًولساناً فصيحاً فَله فضيلتانِ.لَو كانتْ قيمةُ الاِنسانِ بِسنَّهِ لَكان في هذا الْمجلسِ مَن هو اَحَقُّ مِنكَ بِالحكمِ.

الف)مَنْ بدأَ بالكلامِ نيابةً عن قومهِ؟

ب)ماذا قال الاميرُ للفتی؟

ج)قال الاَميرُ:قيمةُ الاِنسانِ بِعقْلهِ ولسانهِ:  صحيح     غلط

د)نقش دو کلمه«اللّهُ»و«مجلسِ»راکه در متن مشخص شده،بنويسيد:

اللّهُ(             )مجلسِ(             )

75/1

 

جمع نمره

20

 

3

«دُمتُم موفقينَ»

+ نویسنده در دوشنبه نوزدهم اردیبهشت 1390 |
روش خواندن درس ادبيات فارسي ( مخصوص كنكوري ها )

مطالعه­ی ادبیات فارسی در آزمون سراسری

آمار­ها نشان می­دهد که درس ادبیات فارسی از جمله درس­های سخت در آزمون سراسری است که دانش­آموزان را با بیشترین چالش روبه­رو می­سازد. در سال­های اخیر کسب نمره ی 100 در این درس به امری شاق و بسیار دشوار تبدیل شده است. علت این امر نیز تغییر راهبرد طراحان سوال آزمون سراسری و کم­کاری دانش­آموزان در تطبیق سیستم مطالعاتی خود با سبک سوالات جدید است. در سال­های قبل بیشتر بر مسائل حفظی تاکید می­شد ولی در سال­های اخیر بیشتر تمرکز طراحان بر ارائه­ی سوالات تحلیلی و مفهومی بوده است. در واقع به جز سوالات مقوله­ی تاریخ ادبیات و معنای واژگان -که حفظی هستند- سایر سوالات کاملا مفهومی و تحلیلی می باشند. نکته­ی آخری که دانش­آموزان باید بدانند این است که در آزمون سراسری 1389 در هر پنج گروه آزمایشی در متن و گزینه­های 25 سوال ادبیات فارسی بیش از 40 بیت خارج از کتاب مطرح شده است!!! . سوالات درس ادبیات فارسی را در آزمون سراسری می توان به چهار مقوله تقسیم کرد. هر کدام از این چهار مقوله باید با اصول و فنونی خاص مطالعه شوند تا دانش­آموز بیشترین بهره­وری را از مطالعه­ی خود کسب کند. اکنون هر کدام از این چهار مقوله را بررسی کرده و اصول مطالعه و تقویت هر کدام را پیشنهاد می­کنیم. این چهار مقوله عبارتند از:

  • املا و واژگان                         5 تست
  • تاریخ ادبیات و اعلام                3 تست
  • زبان فارسی                          6 تست
  • آرایه­ی ادبی و قرابت معنایی    11 تست  

 

  • املا و واژگان:هنگام مطالعه کتاب درسی باید تمامی لغات و اصطلاحاتی که از لحاظ معنایی و املایی اهمیت دارند، مشخص کند و در حاشیه­ی کتاب یادداشت کند و معنی لغات را حفظ کرده و با چند بار نوشتن و تمرین کلمات مهم املایی، دیکته­ی آن­ها را یاد بگیرد. دانش­آموزان دقت داشته باشند که این کلمات مهم معنایی و املایی در تمام بخش­های کتاب اعم از متون، شعرها، تمارین و... یافت می­شوند. همچنین بعضی از واژه ها بیش از یک معنی دارند که دانش آموز باید به معانی مختلف آن توجه داشته باشد. برای مبحث املا، درس­های املایی کتاب زبان­فارسی و برای مبحث واژگان، واژگان ذکر شده در پایان کتاب نیز باید مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.  
  • تاریخ ادبیات و اعلام:تنها راه حل اساسی برای تسلط بر این مقوله مرور مداوم و پیوسته­ی آن­هاست. دانش­آموز می­تواند با تهیه­ی فلش کارت­هایی اطلاعات مربوط به هر کدام از نویسندگان و شاعران را ثبت کرده و این فلش­ها را به طور مرتب مرور کنند. هر کدام از کارت­ها به یک شاعر یا نویسنده اختصاص دارد که تمامی اطلاعات مربوط به شاعر در آن ثبت شده است. دسته­بندی شاعران بر اساس مکتب ادبی و یا دوره­ی تاریخی نیز می­تواند به روند یادگیری سرعت بخشد. دانش­آموزان باید علاوه بر تاریخ ادبیات­های موجود در متن کتاب، اعلام ذکر شده در آخر کتاب ادبیات فارسی را نیز به دقت مطالعه کنند. برای حفظ آااااااااآثار شاعران نیز می توان از سرواژه ها استفاده کرد ( برای مثال آثار نظامی را می توانید در واژه ی ملخ ها خلاصه کنید: مخزن الاسرار/ لیلی و مجنون/ خسرو و شیرین/ هفت پیکر/ اسکندرنامه).
  • زبان فارسی:مباحث این کتاب به چهار بخش املا، نگارش، زبان­شناسی و دستور زبان تقسیم می شود. در مورد نحوه­ی تسلط بر مقوله­ی املا بحث کردیم. دو مقوله­ی نگارش و زبان شناسی نیز حاوی متون حفظی هستند که با شیوه­ی سایر دروس متنی( مرور پیوسته) باید مطالعه شوند. اما بیشترین تاکید طراحان آزمون سراسری بر مقوله ی دستور زبان می باشد. برای تسلط یافتن بر مطالب این بخش ابتدا باید تعریف ساده­ی هر کدام از دستور­ها و قواعد را یاد گرفته و سپس به تمرین این قواعد بر روی متن بپردازند. مثلا برای تسلط بر مبحث ساختمان اسم ابتدا باید انواع اسم را از لحاظ ساخت بشناسند و سپس ساخت اسم­های موجود در یک متن را مشخص کنند.
  • آرایه­ی ادبی و قرابت معنایی:از آنجا که تقریبا نیمی از سوالات درس ادبیات به این بخش مربوط می­شود، دانش آموزان باید به طور جدی به این مقوله پرداخته و به نهایت تسلط در مباحث آن برسند. نکته ای که باید به آن اشاره شود این است که دو مقوله ی آرایه­ها­ی ادبی و معنا و مفهوم اشعار به هم وابسته هستند و هنگام مطالعه­ی اشعار و متون باید هم­زمان هر دوی آن­ها را مد نظر قرار داده و هر یک را مکمل دیگری نمایند. برای پاسخ­گویی به سوالات آرایه­ها­ی ادبی باید ابتدا تعریف ساده هر کدام از آرایه­ها را یاد بگیرند و هر آرایه را با یک مثال پرکاربرد و مشهور یاد بگیرند. هنگام مطالعه­ی اشعار، باید هر آنچه از آرایه­ها به ذهنشان می­رسد یادداشت کنند. هنگام مطالعه­ی اشعار و متون باید هم به معنای ظاهری ابیات و متون توجه کنند و هم بتوانند با نگاهی تحلیلی مفهوم بیت را عنوان کنند و بتوانند متون و اشعاری را که با هم قرابت دارند، مشخص کنند. پس برای تسلط بر مقوله­ی قرابت معنایی باید مطالعه با نگاهی کل­نگرانه صورت گیرد و دانش­آموز باید بتواند ابیات و متون مرتبط با هم را مشخص کند. کتاب آبی کانون که با عنوان قرابت معنایی به چاپ رسیده، می تواند در تسلط بر مبحث قرابت معنایی به دانش آموزان کمک کند. دانش­آموزان سخت کوش جهت تقویت مبحث آرایه­های ادبی و تسلط بیشتر بر قرابت­ معنایی می توانند مطالعه­ی غیر­درسی را نیز در برنامه­ی مطالعاتی خود بگنجانند ( مطالعه­ی اشعار حافظ و مولانا می­تواند در افزایش درک و فهم شعری بسیار موثر باشد).
+ نویسنده در سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 |

هو الجمیل

99 سوال از ادبیات فارسی 1 دبیرستان

نمونه سوال های درس ادبیات فارسی 1 دبیرستان از تمام کتاب

بخش الف : بیان شعر ونثر ( 6 نمره 30 سوال)

بیت ها و عبارت های زیر را به فارسی روان بنویسید:

(پاسخ بیشتر سوال ها ی این بخش در توضیحات کتاب فارسی می باشد.)

1-هستی هر چه نام هستی دارد بدوست و خدایی او راست در خورنده

2- خدا آن ملتی را سروری داد                        که تقدیرش به دست خویش بنوشت .

3- بر ساقه ی خود ثابت، فارغ زمدد کارم               نی در طلب یارم ، نی در غم اغیارم

4-خانه ای کاو شود از دست اجانب آباد             زاشک ویران کنش آن خانه که بیت الحزن است

5- هر آن سر گرانی که من کردم اول              جهان کرد از آن بیشتر سرگردانی                                       

     از آن برد  گنج مرا دزد گیتی                   که در خواب بودم گه پاسبانی

6- هر آن که از روی نادانی نه او را گزید ، گزند او ناچار بدو رسید.

7- مرد پارسی هم تنگ دست بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند . مارا با انعام و اکرام  به راه دریا گسیل کرد ، چنان که در فراغ به پارس رسیدیم .

8- خلف صدق نیاکان هنرور خود بود.

9- وای بر جان تو که بد گوهری                    جان بری کرده ای و جان نبری

10- از برهنگی و عاجزی به دیوانگان ماننده بودیم و سه ماه بود که موی سر باز نکرده بودیم .

11- چون رایت عشق آن جهان گیر        شد چون مه  لیلی آسمان گیر 

بیچارگی و را  چو دیدند                در چاره گری زبان کشیدند                                                            

     چو موسم حج رسید بر خاست          اشتر طلبید و محمل آراست

12- قُبحی زمن مجوی

13- شندر غازی  از وزارت فرهنگ می گرفت و از این همه رفت وآمد به تنگ آ مده بود

14- ستاره مان از اول مطابق نیامد       یک دفعه سی سه بندم به تکان افتاد .

15- معلم در بیرنگ اسب ، حرفی به کارش بود ، رنگ را نگارین می ریخت  گریزی رندانه زد ، پی بردیم راه دست خودش هم نیست .

16- از آن پس بسازید سهراب را             ببندید یک شب بر او خواب را

17- ای آتشک ! تو در شبروی دستی داری ، در این کار تعبیه ای هست . دو استر به دست آور که تو این جایگاه گستاخی .

18- تا چون بر رقعه ی من اطلاع یابد ، قیاس کند که مرا اهلیّت چیست ؟

19- نا گهان نوری از شرق تابید خون خورشید آتشی در شفق زد .

20-بیست نفر سوار با تیپ می آیند     الهی همیشه  نان سواره باشد و او پیاده

21- زیب از بنفشه دارد و ازناز بوی ، بوی . مرا مشاطه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند.

22- همی خواست پیروزی و دستگاه        نبود آگه از بخشش هور و ماه

23- کنج ویرانه ی زندان شد اگر سهم ((بهار))       شکر آزادی و آن گنج خدا  داد کنید

24- چنان نباشیم که خود را فقط تن بینگاریم

25- سخن نه بر جایگاه ، اگر چه خوب باشد، زشت نماید و زفان را به خوبی و هنر آموختن خو کن.

26- کار نیکان را قیاس از خود مگیر                   گر چه ماند در نبشتن شیر شیر

  جمله عالم زین سبب گمراه شد                   کم کسی ز ابدال حق آگاه شد .

27- خرامان بشد سوی آب روان                       چنان چون شده باز جوید روان

28- خانه ها از سینه ی خاک در آمده بودند و هنوز دماغش هوای کوه را داشت .

29- بدو گفت کا ین بر من از من رسید            زمانه به دست تو دادم کلید .

30- از آن ، این داستان گفتم که امروز             بدانی قدر و بر هیچش نبازی

       به پاس هر وجب خاکی از این ملک           چه بسیار است ، آن سرها که رفته .

ب: بخش دوم معنی لغت .2 نمره     

دانش آموزان عزیز خوب است که واژه نامه ی پایان کتاب ادبیات فارسی را به طور کامل از حفظ کنید. اما برای نمونه 40کلمه آورده می شود

31- مهد:                         در خورنده :                        غدر:                                دارالا ماره :

32- مشوش :                   تازی :                                  مواهب :                              زیب :

33- مشاطه :                     بیرنگ :                               اعتکاف :                            هامون :

34- بدسگا لی :                 مخمصه  :                             راست و ریس :                    تنگ :

35- تأنّی :                        شدّت :                                خطیر تر :                            تسلّا :

36-تاجور :                       دنائت :                                 ملجأ :                                 رعیّت :

37- بنشن :                       مرافعه :                                مدافعه :                            مُکاری :

38- برنشین :                     غارب :                                  غنا :                                   محمل :

39- مسلک :                     بیغوله :                                 مُقنّن :                               فراغ بال : 

40- طلایه :                      وقب :                                    مسلخ :                             هُرم :

پ-  بخش سوم دانش های ادبی3 نمره ( 15 سوال )

(پاسخ سوال های این بخش در بیاموزیم های کتاب و تاریخ ادبیات ابتدای هر درس و درآمدی بر و........ می باشد.)

41- در ادبیات غرب ، نمایش تجسم عیوب و رزیلت های اخلاقی به گونه ی خنده دار را ..................  می گویند.

42- از شاعران فارسی زبان تاجیکستان 3 شاعر نام ببر ید.

43- چهار پاره در ایران از چه دوره ای رواج یافت ؟ چهار شاعر چهار پاره سرا را نام ببرید .

44-دو مورد از جان مایه شعر ملک الشعرا ی بهار را ذکر کنید .و  وی قصیده رادر چه  سبکی می سرود.  

45- در مصراع های زیر مشبه و مشبه به  را مشخص کنید .

من لاله ی آزادم ، خود رویم و خود بو یم .

زسم اسب می چرخید درخاک               به سان گوی خون آلود، سرها

ای برادر قصه چون پیمانه است              معنی اندر وی به سان دانه است .

46- نام پدید آورندگان آثار زیر را بنویسید .

اتاق آبی :                                             پرستو در قاف :                                            هفت پیکر:

سیاحت نامه ابراهیم بیگ :                      سفرنامه :                                                   بحردرکوزه :

نوای کوهسار :                              فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی :                       قابوس نامه :         

47- موضوع اصلی ادبیات نمایش چیست ؟

48- ارزشمندترین اثر دهخدا چه نام دارد ؟

49- دو ویژگی مهم شعر سهراب سپهری را بنویسید .

50- نظامی شاعر چه قرنی است و نام پنج گنج وی را بنویسید .

51- آرایه ی هر یک از بیت های زیر را مشخص کنید .

شرکه آن دید ، دشنه باز گشاد                            پیش آن خاک تشنه رفت چو باد

گر چه گاهی شهابی / مشق های شب آسمان را / زود خط می زد و محو می شد .

52- قالب شعری چهار پاره یا دو بیتی پیوسته چگونه است ؟ طرح قرار گرفتن قافیه ها را رسم کنید .

53 دو ویژگی شعر نیمایی را بنویسید.     

54- سه بخش شاهنامه ی فردوسی را بنویسید .

55- هر یک از اصطلاحات زیر را تعریف کنید و برای هر یک دو نمونه مثال بیاورید .

1- قافیه 2- ردیف 3- سجع 4- تضاد 5- تشبیه 6- تشخیص 7- نماد 8- ضرب المثل 9- قطعه 10- مثنوی               11- غزل 12- غزل اجتماعی 13- شعر نو

ت : بخش چهارم درک مطلب 4نمره (20سوال)

56- در بیت « چو رخت خویش بربستم از این خاک         همه گفتند با ما آشنا بود » مفهوم مصراع اول چیست ؟

57-در بیت « از آن برد گنج مرا دزد گیتی        که در خواب بودم گه پاسبانی »  منظور از « گنج » چیست ؟        

58- در عبارت « باز در آن هوای مه آلود / پاک کن هایی از ابر تیره / خط خورشید را پاک می کرد . »  ، « هوای مه آلود » نماد چیست ؟

59- در بیت « شه که آن دید ، دشنه بازگشاد/ پیش آن خاک تشنه رفت چو باد» منظور از « خاک تشنه » کیست ؟

60- مفهوم مصراع دوم بیت زیر را بنویسید .

« بخورد آب و روی و سر و تن  بشست              به پیش جهان آفرین شد نخست »

61- در بیت «آشیان من بی چاره،اگر سوخت چه باک !/فکر ویران شدنِ خانه ی صیاد کنید.» منظور از صیاد کیست؟

62- « بند پوتین را محکم بستن » کنایه از چیست ؟ و منظور شاعر از « چراغ» در مصراع زیر چیست ؟

با تمام دل خود می گویم : / تا چراغ از تو نگیرد دشمن

63- در بیت « دلیر جوان سر به گفتار پیر/ بداد و ببود این سخن دل پذیر»  منظور از « دلیر جوان » و «پیر» کیست ؟

64- با توجه به بیت « تو مراکشتی و خدای نکشت / مقبل آن کزخدای گیرد پشت » چه کسی مُقبل و چه کسی خوش بخت است ؟

65- « نگاه می داشتند » در عبارت « سمک و آتشک نگاه می داشتند تا قطران بخفت .» یعنی چه ؟

66- در بیت « چو لشکر گرد برگردش گرفتند       چو کشتی ، باد پا در رود افکند » منظور از « بادپا » چیست ؟

67-  در بیت « قطره ی علم است اندر جان من       وارهانش از هوا و زخاک تن » منظور از «خاک تن » چیست ؟

68- منظور شاعر از «متاع» در بیت « متاعی که من رایگان دادم از کف      توگر می توانی مده رایگانی » چیست ؟

69- باتوجه به بیت «خداآن ملتی راسروری داد/که تقدیرش به دست خویش بنوشت» خدابه چه ملتی سروری می دهد؟

70- در مصراع « چو رخت خویش بربستم از این خاک » ، « رخت بربستن » کنایه از چیست ؟

71- دربیت « مگر کان دلاور گوِ سال خَورد          شود کشته بر دست این شیر مرد .»

منظور از « گوسال خورد » و « شیر مرد » چیست ؟

72- در بیت « بگفت اندر این نامه حرفی است مبهم         که معنیش جز وقت پیر ندانی » منظور از «نامه » چیست ؟

73- مقصود از « خورشید علم » در عبارت زیر کیست ؟

 « در قبرستان ، آن سنگ سومی ، قبر خورشید علم است .»

74- مفهوم کنایی « نُه کرسی فلک را از زیر پای قزل ارسلان بکشند » چیست ؟

75-متن زیر را به دقت بخوانید و به سوال های آمده پاسخ دهید :

بار اول که پیرمرد را دیدم در کنگره ی نویسندگانی بود که خانه ی فرهنگ شوروی در تهران عَلَم کرده بود . دیگر شعرا کاری به کار او نداشتند . من هم که شاعر نبودم و توی جماعت بُر خورده بودم . به همین طریق بود که دست آخر با حقارت زندگی هامان اُخت شد . هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله ای سال ها بسته ماند . در چشم او که خود چشم زمانه ی ما بود، آرامشی بود .

الف: منظور نویسنده از « پیرمرد » کیست ؟

ب: « عَلَم کرده بود» یعنی چه ؟

ج: « توی جماعت بُر خورده بودم » به چه معنی است ؟

د: نویسنده ی این متن کیست ؟

هـ : منظور نویسنده از جمله ی « هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله ای سال ها بسته ماند. » چیست ؟

و: در خط آخر « چشم زمانه ی ما بود » چه مفهومی دارد ؟ 

بخش پنجم خود آزمایی 4نمره ( 20سوال)

76- مصراع « زمانه بیامد نبودش توان » یعنی چه ؟

77- منظور « گل هایی که در نسیم آزادی می شکفند » چیست ؟

78- مفهوم مصراع « بنای زندگی بر آب می دید » را بنویسید .

79- چرا علیرضا قزوه نام سفرنامه ی خود را « پرستو در قاف » گذاشته است ؟

80- در بیت زیر ، منظور از « مرغ اسیر» چیست ؟

ناله ی مرغ اسیر این همه بهر وطن است           مسلک مرغ گرفتار قفس هم چو من است

81- منظور از « لباس می پوشد تا خود را بپوشد چیست ؟ « لباس پوست دوم انسان نیست ، خانه ی اول اوست » چه مفهومی دارد ؟

82- شاعر رود سند را چگونه وصف می کند؟

83- مصراع « رانده ست جنون عشق از شهر به افسونم » یاد آور کدام داستان است ؟

84- مفهوم کنایی مصراع « با تمام دل خود می گویم و بند پوتین را محکم بستن » چیست ؟

85- « متصل گردان به دریاهای خویش » یعنی چه ؟

86- حرف « ک» در خُرجینک به چه معنی است ؟ دو نمونه دیگر ذکر کنید .

87- اصطلاح « به روی بزرگوار خود نیاورده » کنایه از چیست ؟

88- برای وارژه های « همّت و مسلک » دو هم خانواده بنویسید .

89- مجنون در جوار کعبه از خدا چه خواست ؟

90- معادل امروزی واژه های زیر را بنویسید .

فرو بریم :                بخواستم رفت :               قفا زدن :                در رویم :                  برنشین :             

91- در بیت « آمد آورد پیش خیر فراز / گفت گوهر به گوهر آمد باز » مقصود از گوهر اول و دوم چیست ؟

92- در درس « کلاس نقاشی » کشیدن چه قسمتی از اسب برای معلم  مشکل  بود ؟ او برای حل مشکل  خود ، چه چاره ای اندیشید ؟

93- جمله ی « آن طرفش را فراشان می دانند و چوب دستی های آنان » یعنی چه ؟

94- منظور هلن کلر از این جمله «در این راه بارها به عقب می لغزیدم ، کمی جلوتر می رفتم سپس امیدوار می شدم» چیست ؟

95- هدف سهراب از لشکرکشی به ایران چه بود ؟

بخش ششم  حفظ شعر 1نمره ( 5 سوال )

تذکر : « شعرهای حفظ کنیم کتاب را به خوبی یادبگیرید و از حفظ کنید .»

با کلمه  یا کلمه های مناسب جای خالی را پر کنید .

96-  فراش .................. ورق بیفشاند                          نقاش .................. چمن بیاراست .

97- در آن نوبت که بندد دست ........................... به پای سرو کوهی دام

گرم یادآوری یا نه ، من از ..........  نمی کاهم                    تو را من ...................... در راهم 

که می گیرند در شاخ تلاجن ............. رنگ سیاهی

98- بوی گل و بانگ مرغ برخاست                                 .........................................................

نالیدن 99- گفتم غم تو دارم ، گفتا غمت سرآید                        .......................................................

......................................................................                       گفتا زخوب رویان این کار کمتر آید بی حساب سعدی                                       ........................................................

+ نویسنده در سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 |

گارش 5 نمره ( 30 سوال)  از سؤال49 تا 65

49- با استفاده از علايم نگارشي ، عبارت زير را كامل كنيد .

عوامل مهم تربيت عبارت اند از خانواده مدرسه  معلم اجتماع كتاب و          بناي واقع گرايي همان رئاليسم در مكاتب ادبي غربي بر حقيقت گويي است . صاحب نظران آموزشي مي گويند شرط درست نوشتن درست فهميدن است 

50- نوع نوشته ي زير چيست ؟

« مرا به كلاس پنجم بردند. دبستان ما در محله اي بودكه تعدادي درخت و جوي آب خشكيده اي داشت . همه چيز گرداگردم ناشناس بود .» 

51- قسمت هاي اصلي متن زير را مشخص كنيد . ( با حذف جزئيات )

« از فردا صبح هر روز ميرزا صادق خان به منزل ما مي آمد ، سواره يا پياده با هم به مدرسه مي رفتيم ، عصر با هم به منزل بر مي گشتيم و تا يكي دو ساعت از شب رفته با هم بوديم .»

52- در چه صورت سخن ما صميمي تر خواهد بود ؟

53- يك نامه ي تبريك روز تولد و يك نامه تسليت براي يكي از دوستانتان بنويسيد . (جداگانه)

54- دو نوشته ي زير چه وجه اشتراكي از نظر زباني دارند ؟

الف: وپيغمبر ما را (عليه السلام ) بر هر كه عرضه كردندي ، نستدي . پيغمبر را بر حليمه عرضه كردند ، هم نگرفت .

ب: محبت پاكستاني ها نسبت به ما ايراني ها براي من ، هم تكان دهنده بود و هم ناراحت كننده

55- زبان علمي چه تفاوتي با زبان ادبي دارد ؟

56- برابرهاي مناسب واژگان زير را بنويسيد . ادا تواند کرد:               چکاد :                         گفته آمد:

علي هذا :                     كانديدا :                     علي كل حال :              در مقطع كنوني                  چونان :              از جای بشد:

57- چرا در نوشتار امروز به كار بردن عبارت « از جاي بشد و  نگهبان دين تواند بود » نادرست است ؟

58- عام ترين و صميمانه ترين نوع نوشته كدام است ؟

59- پيام هاي تبريك و تسليت جزء كدام يك از انواع نامه محسوب مي شود ؟

60- جمله ي زير را كوتاه تر كنيد به طوري كه مفهوم اصلي آن حفظ شود

« در كارهاي بزرگ و مهمات بايد با خردمندان و عقلا مشورت و هم انديشي كرد . »

61- در توصيف كدام دسته از جزئيات يك پديده بايد مورد توجه قرار گيرد ؟

62- در كدام يك از انواع نوشته ، عبارت ها و كلمات زايد ( حشو ) ديده نمي شود ؟

63- غرض از مقايسه چيست ؟

64- چرا در نوشتار ساده بايد از جملات كوتاه استفاده كرد ؟

65- كدام يك از انواع نامه « سندي اخلاقي » است ؟

66- دو ويژگي از ويژگي هاي نوشته ي ساده را بنويسيد .

67- زبان به اعتبار بيان به چند نوع تقسيم مي شود ؟ نام ببريد .

68- چه چیزهایی می تواند موضوع خاطره و خاطره نویسی باشد؟ ( 16 مورد)

69- انواع نامه ها را برحسب نگارش و گيرنده آن ها بنويسيد .

70-در توصيف به كدام دسته از جزئيات بايد پرداخت ؟

71- بيان شباهت ها و تفاوت های دو امر با كدام يك از راه هاي پروراندن معاني ميسر است ؟

72- بعد از منادا كدام علامت نگارشي قرار مي گيرد ؟

73ـ راه های تمرین در نویسندگی چیست؟ 6 مورد نام ببرید و سه مورد را به دلخواه تعریف کنید.

74ـ نام نویسندگان کتاب های زیر را بنویسید.

نام کتاب

نام نویسنده

نام کتاب

نام نویسنده

نصیحه الملوک

 

تاریخ بلعمی

 

شرح زندگانی من

 

خانواده تیبو

 

روزها

 

سیاحت شرق

 

75ـ اساس ویژگی های نامه های خصوصی و دوستانه چیست؟

76ـ برای تبدیل گفتار به نوشتار به چه نکاتی باید توجه کنیم؟ 4مورد

77ـ چه عواملی مواد توصیف را می سازند؟

78- هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد و مثال بزنيد .

ويرايش مقايسه زبان علمي زبان ادبي توصيف فايده هاي خلاصه نويسي ـ انواع ویرایش

زبان شناسی 4 نمره (24 سوال )                    ازسوال 79 تا 102

79- انتقال پيام در چه قالبي صورت مي گيرد ؟

80- منظور از « گويش » در زبان چيست ؟

81- رايج ترين تعريف زبان شناسي چيست ؟

82- زبان شناسيِ جديد را به چه نام هايي مي شناسند ؟

83- مطالعه صورت هايي نظير « همي رفتم » و « شنيدستم » به كدام شاخه ي زبان شناسي ارتباط دارد ؟

84- رابطه ي معنايي كلمه هاي زير را بنويسيد .

ورزش و فوتبال زشت و زيبا         يارو دوست      بحر و دريا           نيك و بد           خانه و منزل         كتاب و مدرسه       باغ و درخت 

85- به مطالعه چه مواردي در نظام زبان « واج شناسي » مي گويند ؟

86- مقصود از ارتباط زباني ، عمدتاً چيست ؟

87- هر يك از موارد زير جزء كدام يك از گويش هاي زبان به حساب مي آيد

الف: گويش هاي زبان فارسي بعد از صفوي                          ج: گویش های واعظان و بازاریان

ب: گويش هاي  يزدي                                                    د: گویش های معیار گفتاری و نوشتاری

88- كدام  عامل موجب تحّول و تغيير در زبان مي شود ؟

89- در زبان شناسي جديد هدف از مطالعه ي زبان چيست ؟

90- زبانشناسان مشكل پيچيدگي و گستردگي زبان را چگونه حل كرده اند ؟ و در كتاب زبان فارسي كدام سطح از زبان مطرح شده است ؟

91- جملات نامحدود را به كمك كدام ويژگي زبان مي توان ساخت و به كدام يك از شكل هاي زبان لهجه گفته مي شود ؟

92- واج شناسي چيست ؟

93- زبان شناسي جديد را به چه نام هايي مي شناسند ؟

94- زبانشناسان از نشانه هاي زباني به چه نامي ياد مي كنند ؟

95- گونه به كدام يك از شكل هاي زبان گفته مي شود ؟

96- يكي از مشكلات مطالعه زبان چيست ؟

97- منظور از علمي بودن زبان چيست ؟

98ـ منظور از ویژگی« نابه جایی و دوساختی بودن زبان » چیست؟

 99ـ  زبان فارسی چند واج دارد؟ نانم ببرید و توضیح دهید.

100ـ نظام زبان چیست؟

101ـ جمله ی « ابرها پاورچین پاورچین وارد شدند» بیانگر کدام ویژگی زبان انسانی است؟

102- هر يك از اصطلاحات زير راتعريف كنيد

زبان نشانه جمله گونه لهجه گويش انواع گويش زبان شناسي

املا و  بياموزيم  3 نمره ( 17 سوال)          از سؤال 103 تا 120

103- در عبارت زير كدام واژه ( از جهت نگارشي ) نادرست است ؟ چرا ؟

« پروين اعتصامي شاعره ي متعهد و بر جسته ي ايران است .»

104- چرا رعايت نقش نماي اضافه در تركيب « اسب سواري » الزامي است ؟

105- در گروه كلمات زير املاي برخي از گروه كلمات نادرست آمده است . درست آن ها را بنويسيد .

داستان هاي اساطيري ثبت و ضبت آميخته و اجين جذبه ي اسرارآميز مهرمانه و سرّي قدر و خيانت

106- چرا كار برد « بر » در تركيب « برعليه » در جمله زير حشو است ؟

« آن ها بر عليه من بد گويي مي كردند . »

107- علت نادرستي عبارت زير را بنويسيد .

« من مسابقه اي كه ديروز برگزار شد ، را ديدم .»

108- چرا كاربرد واژه هاي « دوماً ، ناچاراً » و « حواس ها » نادرست است ؟

109- علت نادرستی جمله ي زير را بنويسيد .

« آيا چه اتفاقي ممكن است بيفتد ؟»

110- جمله اي بنويسيد كه در آن رعايت نقش نماي اضافه ( كسره ي اضافه ) الزامي است .

111- در عبارت زير كدام واژه نادرست نوشته شده است ؟

« نوع بيماري پس از تحقيقات و آزمايشات متعدد شناخته شد. »

112- چرا كار برد كلمه ي « سفارشات و اخبارها» نادرست است ؟

113- چه كلمه هايي در فارسي اهمّيّت املايي دارند ؟

114- خط نوشتن با دست را در اصطلاح چه مي نامند ؟

115- به كمك املاي تقريري چه توانايي هايي را كسب مي كنيم ؟

116- املا چيست ؟

117ـ «تقریر » به چه معنی است؟ و «املای تقریری » چیست؟

118ـ املای آن دسته از کلمات که به مصوت های « آ ، او» ختم می شوند ، چگونه نوشته می شود؟

119ـ تفاوت ها و شباهت های خط نسخ و خط تحریری را در یک بند بویسید.

120ـ تفاوت املا با انشا در چیست؟

تذکر : دانش آموز عزیز كتاب زبان فارسي درس هاي 7 و 21 و 26 و بياموزيم هاي

+ نویسنده در سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 |

یک صد و بیست  نمونه سوال از زبان فارسي 1 دبيرستان  (تمام كتاب)

دستور زبان 8نمره ( 48 سوال)  از سوال 1 تا 48

1- هر يك از واژه هاي زير از نظر ساخت چه نوع اسمي هستند ؟

آفتاب :          سفید رود:        کبوتر:             گوسفند:                  کتابخانه :               گلدان:                  باغبان:                  دهنه :

2- نقش نماها را در عبارت هاي زير بيابيد و نوع آن ها را بنويسيد . و علامت نقش نمای اضافه چیست؟

« هوا سرد بود و برف سنگيني، زمين را پوشانده بود .»

دو دست را برركاب گذاشت . پروردگارا ! باران رحمتت را بر من ببار .

3- چرا واژه هاي «كتاب » در جمله ي زير يك اسم جنس است ؟

« در لحظات تنهايي كتاب بهترين هم صحبت است .»

4-با توجه به جمله ي « مادرشان نبود و از تنهايي بيشتر مي ترسيدند .»

الف: فعل « مي ترسيدند» را به صورت ماضي بعيد بنويسيد ( با توجه به شخص فعل )

ب: اين فعل ( مي ترسيدند ) گذرا به چيست ؟

5- نمودار گروه هاي اسمي زير را به طور كامل رسم كنيد .

همه ي آن زيبايي ، پروانه ي زيباي خيال ، اين چهار دانش آموز زرنگ ، كدام كتاب تاريخ ، هر هفت روز هفته

6- در جمله ي زير كدام واژه ها ضمير هستند ؟ آن ها را به صفت تبديل كنيد

پرسيد : چه مي گويد ؟ مگر اين را نمي بيني ؟

7- نام هر يك از اجراي جمله هاي زير را بنويسيد .

دو ستم بهترين لباس هايش را پوشيده بود

8- براي نمودارهاي زير ، يك گروه اسمي مثال بياوريد .

                                   گروه اسمي                        گروه اسمي                                     گروه اسمي

صفت مبهم

اسم

صفت مبهم

صفت بياني

اسم

وابسته

وابسته

هسته

صفت اشاره

صفت شمارشي

اسم

وابسته

 هسته 

وابسته

وابسته ي پسين  

هسته   

وابسته ي پيشين  

صفت بياني

 

 

 

 

 


9-صفت عالي ( وابسته پيشين ) را در يك گروه اسمي به كار ببريد .

10- جدول زير را كامل كنيد .

فعل

بن مضارع

صفت فاعلي

صفت ليافت

صفت مفعولی

شناسه

شخص

مي ديدم

 

 

 

 

 

 

مي نويسيم

 

 

 

 

 

 

خورده بودي

 

 

 

 

 

 

11- با توجه به گروه اسمي « كوبنده ترين مقاله ها » :

الف : واژه ي « مقاله » اسم عام است يا خاص ؟ چرا ؟

ب: « كوبنده ترين » چه نوع صفتي است ؟

12- در عبارت زير يك ضميرمشترك و يك ضمير شخصي بيابيد و بنويسيد .

« او براي همه دل مي سوزاند ، گويا خود را مسو ول زندگي همه مي داند .»

13-كدام يك از اسم هاي زير ، ساده ، مركب يا مشتق هستند ؟

سيما :      خنده :      گرفتار:     تند باد :      چهل ستون :       دانشگاه :       مداد :          علي اكبر

14- جمع مكسر واژه هاي زير را بنويسيد .

قله :      دعا :        زمان :       راي :             شاهد :    عمل :     كاسب :         نتيجه :      ماده :         كافر :

15- هسته هاي گروه هاي اسمي زير را مشخص كنيد و نام وابسته هاي پيشين و پسين اين گروه هاي اسمي را بنويسيد .

« همان دو دوست شاعر من » - بهار گذشته دو سال بودكه آن جا بودم  - هر پنج دانش آموز كلاس اول – همين دو كتاب جغرافي »

16- واژه ي « كدام » را در دو جمله ي جداگانه ، يك بار به عنوان ضمير پرسشي و يك بار صفت پرسشي به كار ببريد .

17- واژه ي « حافظ » را با نقش نماهاي كسره و حرف ندا در جمله هاي جداگانه به كار ببريد .

18- در عبارت هاي زير خبر و صاحب خبر كدامند ؟

گنجشك ها با نوك باز بر شاخه ها چرت مي زدند .

19- ثابت كنيد واژه ي « جواهر » امروزه در معني مفرد به كار مي ورد .

20- از مصدر « گسستن » يك صفت لياقت و از مصدر « روييدن » يك صفت فاعلي بسازيد .

21- چرا واژه ي « كدام » در جمله ي زير صفت پرسشي است نه ضمير پرسشي ؟ « به كدام سو مي رود ؟»

22- با توجه به متن زير به سوال ها پاسخ دهيد :

« شتر آهسته مي رود ......... آبادي از پس گرمايي كه بر دشت نشسته است ، خود را نشان مي دهد . خاربن ها به زمين چنگ زده اند و سنگ ريزه ها از زير پايش سُر مي خورند .

الف: زمان و نوع فعل هاي مشخص شده را بنويسيد .

ب: ثابت كنيد كه « زمين » يك اسم عام است .

پ : فعل جمله ي اول گذرا است يا ناگذر؟

ت: در عبارت بالا يك اسم مركب مشخص كنيد .

23- زمان دقيق فعل هاي زير را بنويسيد .

كشيده باشم :                مي شنوم :                می شنیدم :                    گفته بودی :                  افتاده است :           می سوزند:

24- واژه ي « شاعر» را با نقش نماهاي ( حرف ندا و حرف اضافه ) در دو جمله ي جداگانه به كار ببريد .

25- در جمله هاي زير قيدها را شناسايي كنيد و نوع آن ها را بنويسيد .

او از طفوليت علاقه به ادبيات را همواره در سر داشته است .

شايد به خوبي  نتوانستم با او سخن بگويم .

26- براي هر يك از كلمه هاي زير يك صفت و يك مضاف اليه بنويسيد .

                 صفت : کاغذِ ......................                                          صفت : دریا ..................................

الف: كاغذ                                                               ب : دريا                           

                 مضاف اليه : کاغذِ ......................                                  مضاف اليه : دریا ..................................

27- با فعل « خوراند» يك جمله بسازيد و اجزاي آن را مشخص كنيد .

28- در عبارت زير ضمير شخصي را به ضمير مشترك تبديل كنيد.

پدرم هميشه از كارهايش سخن مي گويد .

29- گذر يا ناگذر بودن فعل هاي زير را مشخص كنيد و در صورت گذرا بودن ، نوع گذراي آن را بنويسيد .

الف : او به گذشته ي خود مي نازد .                          ب: احمد به مدرسه رفت       ج: شهر تهران بسيار وسيع است .

30- با توجه به متن زير به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد .

« رستم بي درنگ با سپاهي گران به جنگ سهراب رفت ، در نخستين روز جنگ كاري از پيش نبردند ، در روز دوم سهراب از پدر خواست كه از جنگ دست بدارد .

الف: « بي درنگ » چه نوع قيدي است ؟

ب: هسته و  وابسته هاي گروه اسمي « نخستين روزجنگ » را بنويسيد .

ج: يك صفت شمارشي پيشين در متن بيابيد .

31- نوع هر كدام از حروف ( نقش نما ) را در عبارت زير بنويسيد .

« به او سفارش كردم تا بيشتر تلاش كند .»

32- مسند چيست ؟ با مثال تعريف كنيد .

33- ضميرهاي شخصي جدا و پیوسته را به ترتيب نام ببريد .

34- صفت مفعولي چگونه ساخته مي شود ؟

35- نوع صفت هاي بياني زير را بنويسيد .

عاقل        شنوا           نوشيدني :                نيلوفري

36- به هريك از كلمه هاي زير شش نوع وابسته ي پيشين مناسب بيفزاييد .

كتاب

كودك

37- اقسام قيد ( نشانه دار و بي نشانه ) را نام ببريدتوضيح دهيد و براي هر يك مثالي بياوريد.

38- پنج نوع نقش نما را نام ببريد و موارد كاربرد هر يك را نام برده و دو نمونه مثال بياوريد .

39- به چه جمله هايي ، جمله ي هاي هم پايه مي گوييم ؟ تعريف كنيد . مثال بزنيد .

40- متمم و حرف اضافه را با مثال توضيح دهيد .

41 بن ماضی و بن مضارع و صفت مفعولی و ماضی التزامی از مصدر (کشیدن) چیست؟

42 ـ مصدر مرخم معادل چیست؟ و « مرخم» یعنی چه؟

43ـ «مفعول و متمم»چیست؟ و راه تشخیص هریک را با 2 مثال توضیح دهید.

44ـ وابسته های پیشین و پسین اسم را نام ببرید و هر یک را تعریف نمودهو با 2 مثال توضیح دهید.

45ـ تفاوت ضمیر پرسشی با صفت پرسشی در چیست؟با مثال توضیح دهید.

46ـ حرو پیوند هم پایه ساز و وابسته ساز را نام ببرید و به طور کامل با مثال توضیح دهید.

47ـ فعل های گذرا چه فعل هایی هستند؟ انواع آن را نام ببرید و هریک را توضیح دهید.

48ـ هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد و مثال بزنيد .

نشانه، زبان، شناسه ، هسته، نهاد جدا، نهاد پیوسته، شناسه ی تهی، صفت های

+ نویسنده در سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 |
کدام یک ازصفت های ذیل پیشین نیست ؟

الف: صفت عالی        ب-صفت پرسشی        ج- صفت بیا نی       د- صفت مبهم

2-هسته ی گروه اسمی مقابل کدام است ؟   (( هر هفت روز هفته ))

الف: هفت               ب-  هر                     ج- هفته               د-  روز

3-کدام گزینه بن مضارع نمی باشد ؟

الف – خور               ب- دان                     ج- گرفت              د- سوز

4- گزینه اشتباه را مشخص کنید .

الف شکسته:صفت مفعولی                   ب-آسمانی:صفت نسبی                                    ج : گوینده:صفت مفعولی                      د: گریان  :صفت فاعلی

5-کدام گزینه موصوف وصفت می باشد ؟

الف-کتاب جغرافیا    ب- پیراهن من        ج-آسمان آبی        د-ستاره زهره

6-در کدام گزینه ((این)) صفت اشاره نیست ؟

الف - این را من آوردم .                          ب- این مطلب را خوب بفهم.

ج- من این کتاب را پیدانکردم.                  د-  این حرفها برای من مهم نیست.

7-گزینه درست را مشخص کنید .

 الف- مستعمل:کارگردان          ب : علی هذا:غیرمستقیم                                           ج-درمقطع کنونی:درحال حاضر     د-علی کل حل: به هیچ صورت

8-زبان هرچه ساده تر وبی تکلف تر باشد  ............... جلوه می کند .

الف –سخت تر        ب-صمیمی تر          ج- حشو                  د-مترادف

9-کدام یک از موارد ذیل از اصول ساده نویسی نیست ؟

الف-همان گونه که سخن می گوییم بنویسیم .               ب- ازجملات بلند استفاده نکنیم.

ج-ازابهام وکلی گویی دوری کنیم .                                د- ازآرایه های ادبی استفاده کنیم .

10-کدام یک از جمع های ذیل امروزه معنی مفرد می دهد ؟                                   الف :اسرا      ب-لیالی       ج- مراسم      د- وقایع

11- (( از بررسی در سه ایالت اسلامی وپنج شهر مهم به این نتیجه می رسیم ....... ))

 ** باتوجه به جمله ی بالا کدام وابسته ی پیشین در این جمله وجود ندارد ؟                    الف-صفت شمارشی   ب- صفت اشاره   ج-صفت مبهم     د-صفت  بیانی   

     ۱۲- وظیفه ی وابسته ها.................................است .                                                                                                                                         بیان صفات پیشین  ب- توضیح ویژگی های هسته  ج- نقشی ندارند.  د : توضیح صفات پسین

13-تعداد صفات پیشین ................ و صفات پسین ................تا است.

الف-6-5             ب-5-6                 ج-6-6                   د- 5-5

14-کدام یک از گزینه های ذیل نمی تواند صفت مبهم واقع شود؟

الف- فلان           ب-هیچ                  ج-همه                   د-چه

15-کدام مورد از ویژگی های خط تحریری می باشد ؟

الف-شکل کلمات درآن واضح وبرجسته است .   ب- یادگیری آن آسان است .

ج-برای چاپ کتاب و مطبوعات مناسب است.    د-برای ما خط معیار به شمار می رود.

16-چرا کاربرد کلماتی مانند ((خواص ها و اخبارها )) نادرست است؟

الف-زیرا عربی هستند.                  ب-زیراجمع هستند ونباید دوباره جمع بسته شوند.

ج-زیرامعنی مفرد می دهند.             د-زیرا ((ها))نشانه جمع عربی است.

17-زبان شناسان برای رفع مشکل تغییر وتحول زبان چه اندیشیدند ؟

الف-یکی از گویش ها ((گویش معیار ))راانتخاب می کنند . ب-عامل زمان را کنارمی گذارند.  ج-زبان شناسی تاریخی را به کار می گیرند.   د- از زبان شناسی سنتی استفاده می کنند .

18-مطالعه درمورد گذشته ی زبان راکدام شاخه از زبان شناسی  بر عهده دارد ؟

الف-زبان شناسی جدید  ب-زبان شناسی تاریخی ج- زبان شناسی همگانی  د-زبان شناسی علمی 

19-کدام مورد با بقیه متناسب نیست؟

الف- زبان شناسی جدید  ب- ساخت گرا    ج – سنتی      د - همگانی

20-مفرد جمع های ((ادلّه –تجّار)) به ترتیب در کدام گزینه آمده است  ؟

الف-دلالت-تاجر     ب-دلیل –تاجر      ج –دلالت- تجارت      د-دلیل- تجارت                                                                                                                                                                            

21- درتوصیف نویسنده بایدضمن بهره مندی ازهنر............،.............. کافی درذهن داشته باشد.

الف-مشاهده-الفاظ    ب-الفاظ-مشاهده   ج-نوشتن-دیدن    د-نوشتن-کلمات

22-........و....... مواد توصیف را می سازند .

الف-واژگان متناسب-حواس پنج گانه           ب-تجربه های حسی-واژگان مناسب

ج-حواس پنج گانه-تجربه های حسی وعاطفی   د-وصف جزيیات-عناصرخیال انگیز

23-درکدام گزینه ذیل غلط املایی وجود ندارد؟

الف- حرم آفتاب    ب- ادبیات تأثیرگزار      ج- ریاحین و گل ها    د-زینت بخش اظحار

24-درکدام گزینه غلط املایی مشاهده می شود؟                                                                                                                            الف-قیافه ی معیوس    ب- خار مغیلان    ج- القا وتفهیم   د- متحیّرو مبهوت

25-جمع مکسّرواژه های ((زمان-رأی-دعا))به ترتیب درکدام گزینه آمده است؟                                         

 الف - ازمنه- آراء-ادعیه                 ب- زمان ها –آرایه-دعاها                                   ج- زمان ها- آراء-ادعیه                د- ازمنه-آراء- ادعا 

26-کدام یک از گزینه های ذیل اسم مشتق نمی باشد؟                                                                                                                               الف-آویزه               ب- زاغچه       ج- هوش           د-پاسبان                                ۲۷-کدام یک از گزینه های ذیل عام نیست؟     الف-سنگ   ب- شمع    ج-پول د-مریخ

28-در کدام یک از موارد ذیل رعایت نقش نمای اضافه الزامی نیست؟

الف-توپ بازی       ب-اسب سواری       ج-کتاب من        د-لب تشنه

29-کدام یک از موارد ذیل از راه های شناخت اسم نمی باشد؟

الف- می توان آن را جمع بست.          ب-می توان به دنبال آن ((ی))نکره آورد.

 ج-می توان آن را از جمله حذف کرد.    د-می توان قبل از آن (این وآن )آورد.

30-کدام گزینه در مورد مقایسه نادرست است؟

الف-یکی از راه های پروراندن معانی است ب-حدومرز دو یا چند مفهوم را بهتر و دقیق تر بیان می کند. ج-بین دوامربااعتباری گوناگون می آید.د-غرض از آن بیان شباهت ها وتفاوتها است.

31-کدام وندهای صرفی اسم مشتق نمی سازند؟

الف- نشانه های جمع-  وند صفت فاعلی          ب-((ی))نکره و نشانه های جمع

ج- نقش نمای اضافه-  ((ی))نکره                     د- وند صفت مفعولی- وند صفت فاعلی

32-..........نکره می شود .   .............جمع بسته نمی شود .                                      الف-اسم خاص –اسم مرکّب                 ب-اسم  عام -اسم مشتق

ج-اسم عام –اسم خاص                       د-اسم خاص –اسم عام

33-درجمله ی ((من ، کتاب خریدن را  دوست دارم .))کتاب چه نوع اسمی می باشد؟

الف -اسم معرفه          ب- اسم نکره        ج- اسم جنس          د-اسم مشتق     

34-کاربرد کدام یک  از کلمات ذیل درست می باشد ؟

الف – گا هاً                  ب-شخصاً                  ج-زباناً           د-تلفناً

35-کدام یک ازفعل های ذیل ناگذر می باشد ؟                                                    الف-دوخت    ب- بود  ج-برخاست     د-نازید  

36- کدام یک از گزینه ها ، گذراشده ی فعل های ((پرید - دوید)) می باشد؟

الف-پراند- دواند     ب- پرانید – دوانید       ج-پریده اند- دویده اند        د-گزینه الف وب

37-ملاک تشخیص فعل ............  است؟

الف- جمع یامفردبودن آن   ب-گذریاناگذربودن آن                                                         ج-معلوم یامجهول بودن آن  د-کاربرد آن درجمله

38- کدام یک از گزینه ها در مورد ویژگی های زبان ادبی صحیح نمی باشد ؟

الف – به آفرینش آثار ادبی اختصاص دارد .  ب- مخاطب را به هم حسی و واکنش وا می دارد .

ج – برای انتقال مستقیم مفاهیم دقیق به کار می رود.  د-نویسنده از آرایه های ادبی برای توصیف و بیان عواطف بهره می گیرد.

39- کدام یک از گزینه ها در مورد ویژگی های زبان علمی صحیح نمی باشد ؟

الف –در نوشته علمی هر لفظی به معنای روشن و حقیقی خود به کار رفته است .

ب – هیچ یک از آرایه ها و زیبایی های ادبی در آن دیده نمی شود .

ج- برای انتقال مستقیم مفاهیم دقیق علمی به کار می رود .

د- در آن چند پهلو نوشتن به طوری که بتوان از هر کلمه برداشت های گوناگونی کرد اشکالی ندارد.

40- کدام گزینه از نظر املایی درست می باشد .

الف – تشکّر و سپاس گذاری     ب – نامه مزبور          ج – وحله ی اوّ ل       د – تلاتم دریا

41- زمان و نوع کدام یک از افعال ذیل درست می باشد .

الف- می روم: مضارع التزامی       ب: رفته ام: ماضی بعید                                          ج– می رفتم : ماضی استمراری    د:رفته بودم : آینده

42 – زمان و نوع دو فعل ( خواهم رفت ..،... بروم ) به ترتیب ........و........... می باشد .

الف –  آینده... مضارع التزامی ب -  مضارع التزامی .....آینده                                        ج- ماضی نقلی ...مضارع اخباری  د-مضارع اخباری...ماضی نقلی

43- کدام گزینه نادرست است ؟

الف – شناس  = بن ماضی  ب – شناخت = بن ماضی                                                    ج - شناخته = صفت مفعولی    د- شناختن = مصدر

44- سوم شخص مفرد همه ی  ماضی ها شناسه ندارد  غیر از ماضی ...................

الف – ماضی التزامی   ب – ماضی بعی دج – ماضی ساده  د – ماضی استمراری

45- ................... همیشه همراه فعل می آید و شخص هر فعل را معین می کند .

الف – بن فعل              ب – نهاد                ج – گذر           د – شناسه

46 – در روش ساخت  کدام یک از زمان های ذیل صفت مفعولی وجود ندارد .

الف – ماضی استمراری         ب – ماضی نقلی         ج – ماضی بعید          د ماضی التزامی

47 – همه ی گزینه ها  بجز گزینه ی ............ از ویژگی های فعل به شمار نمی رود ؟

الف – گذر           ب – شخص         ج –زمان            د – صفت مفعولی

48 – کدام گزینه از نظر نگارش صحیح است ؟

الف – تحقیقات      ب – سفارشات        ج – پیشنهادات       د – گرایشات

49- در کدام گزینه غلط املایی دیده نمی شود ؟

الف –لذّت بخش و تأثیر گذار   ب – تهی دست و مفلص                                                ج – نامه و تومار                  د – ازلال و گمراهی

50- کدام گزینه از نظر املایی نادرست است ؟

الف – سفاهت و نادانی    ب – انیس و مونس   ج – ابتر و ناقص   د – بزل و بخشش

51- به کمک املای تقریری کدام یک از مهارت های ذیل را کسب نمی کنیم ؟

الف – گوش کردن         ب – دیدن      ج – بیان کردن      د – نوشتن

52 – مهم ترین ویژگی زبان انسان چیست ؟

الف – گستردگی        ب – دو ساختی بودن     ج – پیچیدگی        د – تغییر و تحول دائمی  

53 – به کمک کدام ویژگی زبان می توانیم  جملات نامحدود بسازیم  ؟

الف – نا به جایی      ب – دو ساختی     ج – زایایی      د – تغییر و تحول  دائمی

54 – به شکلی اززبان گفته می شودکه درجاوموقعیّت معیّنی به کار می رود .

الف-لهجه                          ب- گویش        ج-گویش اجتماعی         د- گونه

55-به کمک کدام ویژگی زبان می توانیم درباره ی چیزهایی حرف بزنیم که اکنون حاضر نیستندیااصلاً وجودندارند .

الف-زایایی        ب-نابه جایی             ج-دوساختی              د-تغییروتحوّل دائمی

56-به شکلی اززبان گفته می شودکه فقط درتلفّظ باهم فرق دارند .

الف-گویش           ب-لهجه                   ج-  گونه              د-دوساختی بودن

57 – رعایت نشانه های نگارشی یکی ازکارهایی است که در ویرایش .........انجام می گیرد .

الف-ویرایش تخصصی       ب-ویرایش فنی          ج-ویرایش زبانی       د-ویرایش ساختاری

58-این ویرایش مربوط به جنبه های دستوری واملایی می باشد .

الف-ویرایش زبانی-ساختاری       ب-ویرایش فنی     ج- ویرایش تخصص     د- ویرایش ظاهری

59-قید در هرجای جمله باشد جزئی از اجزای............. است .                                         الف-نهاد    ب-گزاره     ج- شناسه         د- فعل    

60-درکدام یک ازگزینه ها مفعول وجود ندارد .

الف-مدیر آموزشگاه مارا نشناخت.                ب-متصّدی موزه جوانی بود سی ساله.

ج- تجربه های بسیاری ازسفربرگرفتیم.         د- پیام تبریکی به معلّم خود بنویسید .   

+ نویسنده در دوشنبه پنجم اردیبهشت 1390 |

به نام عذارافروز مه رویان افلاک

1.هر یک از عبارات زیر چند تکواژ و واژه دارند؟

الف)گزارشگر ،مانند مهندسی است که می خواهد بنایی را بسازد.ابتدا وضع زمین و تناسب ساختمان را مجسم می کند ،سپس به طرح ریزی می پردازد .

ب)هر پژوهشگری در کار خود ،به آشنایی با شیوه های پژوهش،راه های دست یابی به مراجع و مآخذ گوناگون نیازمند است .

ج)ادبیّات داستانی تحلیلی، دست ما را می گیرد و به یاری تخی،ل ما را وا می دارد تا بیش تر به درون جهان واقعی برویم.

2.تعداد تکواژهای عبارت " تحمیدیّه در لغت به معنای حمد وستایش گفتن است" با کدام عبارت یکسان است؟

الف)عرفان اسلامی مولود تعلیمات قرآن وپیامبر است.  ب)در تاریخ تفکّر بشری، سرچشمه های عرفانی یافت می شود.

ج)کلام عارفان رنگ وجلوه ای دیگر دارد و عشق به معبود است.د)در تحمیدیه های زبان فارسی نوعی براعت استهلال دیده می شود.

3.تعداد واج های هسته گروه اسمی کدام عبارت با دیگر عبارات متفاوت است؟

الف)تبیین ماهیّت جهان    ب)جریان تحوّل اجتماعی   ج)بستر فرهنگ مشترک      د)شناخت آگاهانه مفاهیم

4.در عبارت زیر به ترتیب چند تکواژ تصریفی و چند تکواژاشتقاقی وجود دارد ؟

" هر چه زبان نوشته ساده تر ،طبیعی تر و بی تکلّف تر باشد ارزش هنری آن بیشتر می شود ."

5."ستان" در واژه هایی مثل (هنرستان ،گلستان، بیمارستان) چه نوع تکواژی است؟

الف)وابسته تصریفی        ب)وابسته اشتقاقی      ج)آزاد دستوری                د) آزاد قاموسی

6.در کدام واژه صامت میانجی وجود ندارد؟

الف) دوگانه        ب)پلّکان           ج)خستگی                     د)بازوان

7.کدام گزینه از نظر تعداد تکواژهای اشتقاقی با سایر گزینه ها متفاوت است؟

الف)افشاگری         ب)رفتگری              ج)یاغی گری               د)ایثارگری

8.نوع کلمات کدام مجموعه با مجموعه های دیگر متفاوت است؟

الف)گرفتار،برخوردار،مردار،خریدار                    ب)کشتار ،رفتار،نوشتار،ساختار

ج)کردار،دستار،جستار ،سپیدار                          د)دیدار،شنیدار،گفتار ،پندار

9.در همه گزینه ها به جز گزینه ......از بن مضارع همه مصدرها با افزودن پسوند"ا" می توان صفت ساخت؟

الف)داشتن،خواندن،گرفتن،شنیدن                          ب)زیستن،کندن،خواستن،ریختن

ج)جستن،رفتن،دیدن،پذیرفتن                                ج)دانستن،کوشیدن،گذشتن،رهیدن

10.در کدام گزینه همه واژه ها به ترتیب از " اسم+وند+اسم " ساخته شده اند؟

الف)برابر،کاروبار،ترش رویی                          ب)دوچرخه ،سه پایه،گیرودار

ج)تو درتو،ده مرده،فرشته خویی                    د)رویاروی،بناگوش،سرتاسر

11.در عبارت زیر چند واژه مشتق-مرکب و مرکب وجود دارد؟

ایران علاوه بر قلمرو خاک و موقع خاص جغرافیایی،برای ایرانیان نژاده و آگاه به راز ورمز فرهنگ آن به خاطر حضور دایم در صحنه تاریخ جهان ودارا بودن نقش فعال در محدوده ادب و فرهنگ و اندیشه ،دارای مفاهیم و ابعاد دیگری نیز هست."

12.در کدام عبارت هر سه نوع واژه (مشق، مرکب، مشق-مرکب) یافت می شود؟

الف)امکان بهره گرفتن از معلم واستمرار در فراگیری دروس.

ب)کهنه گرایی،عربی مآبی وبه کار بردن بی دلیل واژه های بیگانه

ج)نوآوریهای کاذب در اثار قلمی سرایندگان خام دست و نویسندگان بی تجربه

د)دانش گسترده ،ژرف و نظام یافته درباره ی زبان رسمی و معیار

13.انواع ساختمان واژه های(کشت وکشتار،دردمند،خوشرو،هنرجو) به ترتیب کدام است؟

الف)مرکب،مشتق،مرکب،مرکب                         ب)مرکب،مشتق،مشتق،مرکب

ج)مشتق-مرکب،مشتق،مرکب،مرکب                  د)مشتق-مرکب،مشتق،مرکب،مشتق

14.همه گزینه ها به جز گزینه.....از راه افزودن پیشوند به بن مضارع تشکیل شده است؟

الف)نادار                ب)ناگوار                       ج)ناسپاس                د)ناشناس

15.نوع دستوری کدام واژه متفاوت است؟ الف)مردار        ب)دیدار     ج)ساختار         د)شنیدار

16.کدام کلمه مرکب است؟ الف)گلستان          ب)قلمستان              ج)هنرستان      د)دادستان

17.کدام گزینه با گزینه های دیگر متفاوت است؟ الف)نوروز    ب)سخنگو       ج)دیریاب       د)دانشجو

18.تعداد تجزیه همه گزینه ها به جز گزینه.......درست مطرح شده است؟

الف)خداپسندانه:2مرحله     ب)فراگیرندگان:3مرحله     ج)بی مسئولیتی:2مرحله      د)مقبول گشتگان:3مرحله

19.کدام گزینه ساختاری متفاوت با بقیه دارد؟ الف)غمگین       ب)اندوهگین      ج)شرمگین     د)رنگین

20.صفت مشتق کدام است؟  الف)هنرپیشه       ب)هنردوست        ج)هنرجو             د)هنر مند

21.جملات " سلام، خداحافظ" به ترتیب چند جزئی هستند؟

22.در کدام گزینه جمله سه جزئی دیده نمی شود؟

الف)نخستین نوشتارهای انسان بسیار ساده وابتدایی بوده است.

ب)با طرزی به دور از ظرافت ،تصویر چیزها را می کشیدند و مقصود خود را به دیگران می فهماندند .

ج)با تکامل یافتن خط تصویری و پس از گذشتن از مرحله علامت نویسی ،خط به مرحله الفبایی رسید.

د)خط اولین بار در میان فنیقی ها ،اقوام ساکن شده در سرزمین فنیقی،حدود سه هزار سال قبل از میلاد اختراع شد.

 

23.جمله زیر چند جزئی است؟ مادر کوزت برای راحتی فرزندش او را به خانواده تناردیه صاحب مسافر خانه کوچک می سپارد .

24.از همه مصدرهای زیر به جز .....جمله "چهار جزئی گذرای به مفعول و متمم" ساخته می شود؟

الف)چسباندن           ب)گرویدن                   ج)دادن                   د)ربودن

25.کدام مصدر جمله گذرای به متتم نمی سازد؟  الف)آویختن      ب)سنجیدن     ج)شوریدن       د)آوردن

26.عبارت "شناخت یعنی جداکردن ارزنده از بیارزش در همه شوون"چه نوع جمله ای است؟

27.در همه گزینه ها به جز ........وابسته ی وابسته به کار رفته است؟

الف)فزونی نیروی رستم     ب)ساختن آینده بهتر      ج)بهترین فصل زندگی      د)صحبت خیلی عامیانه

28.در همه گزینه ها به جز گزینه.......وابسته مضاف الیه وجود دارد؟

الف)دخترهمسایه ما     ب)کتاب جغرافیای معلم     ج)کیف پدر جمشید              د)همسایه ایران اسلامی

29."تا "در کدام گزینه ممیز است؟

الف)دو تا سیب برداشتم .                              ب)تا پنج فرسخی شهر رسید.

ج)تا اصفهان رفتیم وبرگشتیم .                         د)وزیر خارجه با هم تای مصری خود ملاقات کرد.

30.اگر از کلمه های " صالح،ایمان،است،برخاسته،عمل" جمله ای مرتب بسازیم آن جمله با کدام کلمه آغاز می شود؟

31.از لحاظ سجاوندی در پایان کدام جمله "نقطه" لازم است؟

الف)جان گدازی اگر به آتش عشق                          ب)جوی مشک بهتر که یک توده گل

ج)دل هر ذره را که بشکافی                                د)اگر به اقلیم عشق روی آری

32.در ویرایش کردن جمله زیر حذف کدام گزینه درست است؟

شدت وزش باد انجام هرگونه عملیات نجات را غیر ممکن ساخته بود.

الف)عملیات          ب)انجام        ج)وزش           د)هرگونه

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |

نکته 506
در بعضي از فعلها صيغه سوم شخص مفرد ماضي استمراري با دوم شخص جمع مضارع اخباري يكسان است كه بايد آن ها را با توجه به شخص و زمان از هم تشخيص داد اين حالت معمولا در فعل هائي پيش مي آيد كه حروف بن مضارع آن ها در بن ماضي آن ها وجود دارد

1- شكل ظاهري فعل ماضي استمراري سوم شخص مفرد و فعل مضارع اخباري دوم شخص جمع هر يك از كلمه هاي زير به جز كلمه ي .....يكسان است

1) رسيدن
2) سنجيدن
3) فروختن
4) لغزيدن  

 

  2- صيغه ي سوم شخص مفرد ماضي استمراري همه ي كلمه هاي زير به جز ....با صيغه ي دوم شخص جمع مضارع اخباري آن از نظر شكل ظاهري يكسان است

1) بردن
2) پريدن
3) جهيدن
4) طلبيدن  

 

  نکته 507
ماضي نقلي فعلي است كه در گذشته واقع شده اما اثر آن تا زمان حال باقي است . بن ماضي + ه + افعال معين (ام،اي،است،ايم،ايد،اند)

1- ” زد بانگ كه كيست حاضر امروز / كز عشق نبوده خاطر افروز
فعل مصراع دوم از چه نوع است ؟

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي مستمر
4) ماضي ساده  

 

  2- فعل مصراع : ” چه فرهاد ها مرده در كوه ها “ چه زماني است ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي مستمر
4) ماضي بعيد

نکته 508
ساختمان ماضي نقلي در قديم به صورت زير بوده است :
بن ماضي + فعل معين ”است“ + شناسه
1- در مصراع ” بده داد من كآمدستم دوان “ چه نوع ماضي وجود دارد ؟
1) بعيد
2) نقلي
3) استمراري
4) ساده

2- ” شنيدستي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
”كنون رزم سهراب و رستم شنو / دگرها شنيدستي اين هم شنو
1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي
4) ماضي ساد

نکته 509
ماضي بعيد فعلي است كه در گذشته انجام گرفته است و قبل از فعل ماضي ديگري به وقوع پيوسته است
بن ماضي +ه + فعل معين ” بود“+ شناسه
1- در گذشته به كدام يك از انواع فعل ماضي ” ماضي مقدّم “ مي گفته اند ؟
1) نقلي
2) بعيد
3) التزامي
4) استمراري

2- همه فعل هاي ماضي زير به جز ماضي .....فعل كمكي دارند .
1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي

نکته 510
ماضي التزامي بيانگر انجام يافتن كاري است در گذشته آن هم به صورت شك و ترديد يا اميد و آرزو
بن ماضي +ه + فعل معين ” باش “+شناسه
1- در عبارت زير كدام يك از افعال ماضي بكار نرفته است ؟
” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “
1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد

2- فعل ” رفته باشد “ كه ماضي التزامي است داراي چند تكواژ است ؟
1) پنج
2) چهار
3) سه
4) دو

نکته 511
ماضي مستمر ( ملموس يا درجريان ) اين فعل بيانگر انجام كاري است آن هم در گذشته به صورت استمرار، تاكيد و تكرار
داشت + شناسه + مي + بن ماضي + شناسه
1- كدام نوع فعل ماضي از تركيب ماضي ساده از خانواده ي ” داشتن + مضارع استمراري از فعل مورد نظر “ ساخته مي شود ؟
1) التزامي
2) مستمر
3) استمراري
4) بعيد

2- جمله ي سوم در شعر :
” يادم آمد ، هان – داشتم مي گفتم آن شب نيز – سورت سرماي دي بيداد ها مي كرد “ داراي چه زماني است ؟
1) ماضي مستمر
2) ماضي استمراري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي

نکته 512
مضارع اخباري فعلي است كه روي دادن آن در زمان حال يا آينده ي نزديك قطعي باشد و براي بيان حقايق كلي و مطالــب علــمي از آن استفاده
1- كدام گزينه درباره ي كاربرد مضارع اخباري نادرست است ؟
1) براي بيان كاري كه در آينده انجام خواهد گرفت
2) براي بيان احتمال ، الزام و آرزو در آينده
3) براي بيان حقايق كلي و مطالب علمي
4) براي بيان كاري كه اكنون در حال انجام است

2- عبارت زير فاقد چه نوع فعلي است ؟
” شنيده بودم فلان عامل را كه فرستاده اي به فلان ولايت بر رعيّت دراز دستي مي كند و ظلم روا مي دارد “
1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

نکته 513
ساختمان مضارع اخباري به صورت زير است :
جزء پيشين ” مي يا همي + بن مضارع + شناسه “
1- در بيت:
” الا اي هوشمند خوب كردار / بگويم با تورمزي چند از اسرار بگويم چه زماني است ؟
1) مضارع اخباري
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4) ماضي التزامي

2- زمان فعل در مصراع : ” نه هرگز بر انديشم از پادشا“ چيست ؟
1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي استمراري

نکته 514
شكل مضارع اخباري از خانواده ي ” هستن “ بدليل از بيـن رفتن يا تغيير شـكل بسياري از صيغه هاي آن ” قياسي “ نيست و به دو صورت زير است :
الف ) استم-استي-است-استيم-استيد-استند
ب) هستم-هستي-هست –هستيم-هستيد-هستند
1- با توجه به هم زماني فعل هاي هر چهار مصراع فعل كدام مصراع از نظر نوع با بقيه فرق دارد ؟
1) ورايدون كه زين كار هستم گناه
2) سريرزشرم و بهايي مراست
3) اشتر به شعر عرب در حالت است وطرب
4) نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم

2- با توجه معني در عبارت زير زمان افعال به ترتيب عبارتند از .......
الهي اگر تو مرا خواستي من آن خواستم كه توخواستي
1) التزامي – اخباري – التزامي
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – التزامي – التزامي
4) اخباري – اخباري – اخباري

نکته 515
مضارع التزامي بر انجام دادن كار يا روي دادن حالتي در زمان حال ، همراه با شك و ترديد يا اميد و آرزو دلالت مي كند .
1- زمان فعل در مصراع ” كاشكي قيمت انفاس بدانندي خلق ” كدام است ؟
1) ماضي استمراري
2) مضارع التزامي
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر

2- در عبارت :” هر چه عاشق در راز پوشي بكوشد باز نگاه دو ديده اش از سرّ ضمير خبر مي دهد “ كدام افعال آمده است ؟
1) مضارع التزامي – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – ماضي استمراري  

    نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
انواع مضارع ، انواع فعل از نظر ساختمان ، معلوم و مجهول و...

 

  نکته 516
ساختمان مضارع التزامي به صورت زير است :
جزء پيشين ”ب“ + بن مضارع + شناسه

1- در عبارت زير به ترتيب چند مضارع اخباري و چند مضارع التزامي آمده است ؟
” نداني و نداني كه نداني و نخواهي كه بداني كه نداني “

1) 2 ، 4
2) 4 ، 2
3) 5 ، 1
4) 1 ، 5  

 

  2- عبارت :
” در اين تو را چند مزد باشد . به خشم گفت : نبخشيدم ونبخشم كه وي را اميرالمومنين به من داده است “ جمله ي اول داراي چه نوع فعل است ؟

1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي  

 

  نکته 517
در شعر و نثر گاهي حرف ” ب“ بر سر فعل مضارع التزامي و ” مي “ بر سر فعل مضارع اخباري نمي آيد اما در معني عملا مي توان ”ب“و”مي“ را بر سر فعل افزود.

1- زمان فعل ها در مصراع :” اگر در باغ عشق آيي همه فرّاش دل يابي “ به ترتيب كدام است ؟

1) مضارع اخباري – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – مضارع التزامي  

 

  2- زمان فعل ها در بيت زير به ترتيب چيست ؟
عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را

1) اخباري – اخباري – اخباري
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – اخباري – التزامي
4) اخباري – التزامي – اخباري  

 

  نکته 518
جز دو ساخت ” ماضي و مضارع التزامي “ ساخت ساير زمان هاي فعل از وجه اخباري است ولي ” مضارع التزامي و ماضي التزامي “ براي وجه التزامي به كار مي رود .

1- كدام گزينه مشخصه هاي فعل ” مي خنديد“ را نشان مي دهد ؟

1) مضارع اخباري دوم شخص جمع – وجه خبري
2) ماضي ساده دوم شخص مفرد – وجه التزامي
3) ماضي مستمر دوم شخص مفرد – وجه التزامي
4) ماضي مستمر دوم شخص جمع – وجه خبري  

 

  2- وجه كدام فعل با بقيه متفاوت است ؟

1) اميدوارم كه ما را فراموش نكرده باشد
2) شايد از خطاي شما چشم بپوشد
3) پرويز در امتحان ورودي موفق شد
4) كاش پرويز در امتحان ورودي موفق بشود  

 

  نکته 519
در فارسي امروز هر فعلي را مي توان با آوردن تكواژ ” ن“ منفي كرد فقط زمان هاي مستمر صورت منفي ندارند و براي منفي ساختن آن ها از معادل هاي غير مستمر استفاده مي شود.

1- براي منفي كردن ماضي مستمر از ماضي ...... و براي منفي كـردن مضارع مستـمر از مضارع ..... استـفاده مي كنيم .

1) استمراري – التزامي
2) استمراري – اخباري
3) ساده – اخباري
4) ساده – التزامي  

 

  2- كدام يك از فعل هاي زير صورت منفي ندارند؟

1) داشتم مي خواندم
2) مي خوانم
3) خوانده ام
4) خوانده باشد  

 

  نکته 520
فعل از نظر اجزاي تشكيل دهنده ( ساختمان ) بر سه نوع است :
1- ساده
2- پيشوندي
3- مركب

1- كدام فعل مركب نيست ؟

1) طعنه مي زند
2) تنه مي زند
3) نق مي زند
4) چانه مي زند  

 

  2- كدام گزينه فعل مركب است ؟

1) غذا خورد
2) سرما خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد  

 

  نکته 521
اگر پيش از فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد يا مستقل بيايد و با آن تركيب شود كلمه ي حاصل ، فعل مركب است .

1- در كدام گزينه فعل مركب وجود ندارد ؟

1) كاوبه تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4) طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن  

 

  2- كدام يك از افعال زير فعل مركب نيست ؟

1) خشمگين شد
2) دوست داشت
3) دل بست
4) ايمان آورد  

 

  نکته 522
اگر به اول فعل هاي ساده ” وند “ افزوده شود اين فعل ها به فعل پيشوندي تبديل مي شوند مثل : آمد === برآمد ، درآمد ، باز آمد

1- كدام فعل پيشوندي است ؟

1) شركت دادند
2) آورد
3) روي داد
4) بر مي دارم  

 

  2- در كدام گزينه پيشوند ” بر “ هيچ معناي تازه اي به فعل ساده آن نمي افزايد ؟

1) برافتاد
2) برخاست
3) برانداخت
4) برنشست


نکته 523
آوردن حرف نشانه ي ” را“ بين دو جزء فعل مركب از نظر نگارشي نادرست است . ضمنا اين حرف بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه بعد از جمله ي معرّفي كننده ي مفعول .

1- كاربرد ” را“ در ميان كدام دو جزء جايز نيست
1) پيچ خورد
2) نان خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد

2- در كدام گزينه حرف ” را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي مي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

نکته 524
حرف ”را“ هميشه نشانه ي مفعول نيست ،گاهي مي تواند حرف اضافه و گاهي فكّ اضافه باشد.

1- حرف ” را“ در كدام گزينه كاربردي متفاوت دارد ؟
1) او را مطوّقه گفتندي
2) سه خليفت را خدمت كرد
3) وحي آمد كه اين يگانه را بگوييد
4) چنان كاري كه خود را كشتن در پيش داريم

2- ” را “ در مصراع :
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست “ چه كاربردي دارد ؟
1) فك ّ اضافه
2) صوت
3) حرف اضافه
4) حرف ربط

نکته 525
چنانچه حرف ” را“ بين مضاف و مضاف اليه تفكيك ايجاد كند فكّ اضافه است .

1- در مصراع :” جانا روا نباشد خونريز را حمايت “ كاربرد ”را“ چيست ؟
1) نشانه ي مفعول
2) حرف اضافه
3) فك ّاضافه
4) حرف ربط

2- ” را“ در بيت زير داراي چه كاربردي است ؟
”سرانجام گفت ايمن از هردوان / نگردد مرا دل نه روشن روان “
1)فكّ اضافه
2) حرف اضافه
3) نشانه ي مفعول
4) حرف ربط

نکته 526
فعل از جهت ويژگي گذر به سه دسته تقسيم مي شود :
1- ناگذرا
2- گذرا
3- دووجهي

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2)افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 527
به فعل هايـي كه معنـي آن هـا با نهاد كـامل است ” ناگذر“ و به فعل ها يي كه علاوه بر نهاد به جزء يا اجــزاي ديگري نياز دارند ” گذرا “ مي گويند .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دوجزئي با فعل ” ناگذر“ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- كدام فعل به صورت نادرست به ”گذرا“ تبديل شده است ؟
1) ترسيد= ترساند
2) چسبيد=چسباند
3) رست = روياند
4) جوشيد=جوشاند

نکته 528
اگر به فعل هاي ” گذرا به متمم “ و ”گذرا به مفعول “ تكواژ ”ان“ بيفزاييم تبديل به فعل هاي گذرا به ”مفعول ومتمم “ مي شوند يعني جمله ي چهارجزئي با مفعول ومتمم را مي سازند

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟
1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن

2- با افزودن تكواژ ”ان“ از كدام مصدر نمي توان گذراي سببي ساخت ؟
1) دانستن
2) ترسيدن
3) گذشتن
4) رهيدن

نکته 529
فعل معلوم فعلي است كه فاعل آن معلوم و مشخص باشد و فعل مجهول فعلي است كه فاعل آن مشخص نيست و ما آن را به مفعول جمله نسبت مي دهيم .

1- كدام فعل مجهول است ؟
1) خواهم برد
2) رفته بوديد
3) برده خواهد شد
4) تشريف فرما شدند

2- در هر گزينه به جز گزينه ي .......يك فعل مجهول هست .
1) دوخته شده است
2) آسوده شد
3) داشت خوانده مي شد
4) نوشته مي شود

نکته 530
طرز مجهول كردن فعل معلوم :
بن ماضي + ه + صيغه اي از خانواده ي ” شدن“ كه عينا شبيه فعل مورد نظر باشد .

1- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام گزينه است؟
1) آموخت
2) مي آموخت
3) مي آموزد
4) بياموزد

2- كدام گزينه ماضي مجهول است ؟
1) خوانده باشد
2) خوانده مي شود
3) خوانده آمده است
4) خوانده بشود  

    

 

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
معلوم ومجهول ، افعال معين ، افعال دعايي ، حذف فعل و...

 

  نکته 531
اگر بخواهيم جمله اي را كه داراي فعل معلوم است به صورت مجهول درآوريم ابتدا فعل را متناسب با مفعول ، مجهول مي كنيم و آنگاه نهاد يا فاعل را حذف مي نماييم .

1- مجهول جمله ي ” دبير ورزش آنها را به تماشاي مسابقه خواهد آورد “ كدام است ؟

1) آورده خواهند شد
2) آورده شدند
3) آورده مي شوند
4) آورده خواهد شد  

 

 

  2- مجهول جمله ي ” رضا آن كتاب را از روي ميز بر مي دارد “ كدام است ؟
آن كتاب ازروي ميز...........

1) برداشته شد
2) برداشته مي شود
3) برداشته مي شد
4) برداشته شده است  

 

  نکته 532
فعل مجهول فقط از فعل هاي گذرا به مفعول ساخته مي شود و فعل هاي ناگذر مجهول نمي شوند .

1- كدام يك از فعل هاي زير مجهول نمي شود ؟

1) دوخت
2) مي ديد
3) آموخت
4) مي آمد  

 

  2- صورت مجهول فعل ” افتاد“ در كدام گزينه آمده است ؟

1) افتاده شد
2) افتاده مي شد
3) انداخته شد
4) انداخته مي شد  

 

  نکته 533
فعل معين (=كمكي ) فعلي است كه براي صرف فعل اصلي به كار مي رود .

1- در كدام گزينه فعل معين به كار رفته است ؟

1) آرزو دارم كه همه با اسلام راستين آشنا شوند
2) خلق و خوي ناپسند را رها كنيد
3) دارم از پيش دوست مي آيم
4) هر چه نپايد دلبستگي را نشايد  

 

  2- در كدام گزينه ” فعل معين “ هست ؟

1) تا باز كه او را بكشد آن كه تو را كشت
2) تا كس نكند رنجه به دركوفتنت مشت
3) چون تيغ به دست آري مردم نتوان كشت
4) حيران شدوبگرفت به حيران سر انگشت  

 

  نکته 534
چنانچه يكي از افعال خانواده ي ” شايستن ، بايستن ، توانستن و يارستن “ با مصدر مرخّم يا مصدر كامل بيايند وجه مصدري را مي سازند در متون گذشته به اين افعال ” شبه معين “ مي گفتند

1- در كدام گزينه فعل كمكي ” وجه مصدري “ را ساخته است ؟

1) پايداري و استقامت ميخ / شايد ار عبرت بشر گردد
2) سپهر آيينه ي عدل است شايد/ كه هر چه از توبيند وانمايد
3) صد ملك دل به نيم نظر مي توان خريد/ خوبان در اين معامله تقصير مي كنند
4) گربه اقليم عشق روي آري/ همه آفاق گلستان بيني  

 

  2- همه ي فعل هاي ماضي به جز ماضي ..... فعل معين يا كمكي دارند ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي  

 

  نکته 535
چنانچه ماضي ساده قطعي بودن عملي را در زمان حال يا آينده نزديك نشان دهد به آن مضارع يا مستقبل محقّق الوقوع مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” اگر شفاعت تو رد كند قضا كار خود بكرد و هيچ در مان نيست “ زمان فعل جمله ي ” قضا كار خود بكرد “ چيست ؟

1) ماضي بعيد
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4)مستقبل محقّق الوقوع  

 

  2- در كدام گزينه مستقبل محقّق الوقوع وجود دارد ؟

1) باران مي باريد اما افق داشت روشن مي شد
2) نه اين طور نميشه بلند ميشي و واميستي
3) تفنگ را بنداز رو زمين ،تكون بخوري مردي
4) اين اسكناس را مي گيري و زود مي روي  

 

  نکته 536
فعل هايي مثل :” كُناد ، دهاد ، مريزاد و ....“ كه در كتاب درسي شما آمده اند فعل دعايي به حساب مي آيند .

1- كدام فعل دعايي نيست ؟

1) زشت باديد
2) خدايتان بميراناد
3) پدرشان را مزد دهاد
4) آنان را ايستانيد  

 

  2- در كدام گزينه فعل دعايي وجود دارد ؟

1) مردي را ديد به انواع فسق و فجور موجود چنان كه انگشت نماي شده بود
2) آن كس شيخ را گفت : خدايت در بهشت كناد
3) در نيشابور به محله اي فرو مي شد جمع متصوفه بيش از صدوپنجاه كس بازو به هم
4) شيخ نعره اي بزد وگفت :راست باز وپاك باز و امير باش  

 

  نکته 537
اگر حـذف فعل بـه دليل تـكرار و بـراي پـرهيز از تكرار صورت گيرد آن را ” حذف به قرينه ي لفظي “ مي گويند اما اگر شنونده يا خواننده از سياق سخن به بخش حذف شده پي ببرد ” حذف به قرينه معنوي “ است .

1- در بيت زير چند فعل به قرينه ي معنوي حذف شده است ؟
” چرخ ار چه رفيع خاك پايت / عقل ار چه بزرگ طفل راهت “

1) سه فعل
2) دو فعل
3) چهار فعل
4) يك فعل  

 

  2- فعل كمكي در كدام گزينه به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟

1) به نام او كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح
2) فصلي خواهم نبشت و پس به سر قصه شد
3) تو مو بيني و مجنون پيچش مو
4) به خدا كه گر بميرم كه دل از تو برنگيرم

نکته 538
زماني مي توان فعل را حذف كرد كه مشابه قسمت حذف شده در فعل جمله مجاور ديده شود در غير اين صورت حذف نادرست است .

1- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟
1) آل بويه بغداد را فتح كرده و خليفه را بركنار و پسرش را به جاي او گماردند
2) كليات لايحه بودجه در جلسه ي امروز مجلس طرح و بررسي شد
3) گزارشات رسيده را بررسي و يادداشت كردم
4) همه ي نامه ها در جلسه ي شوراي دبيران مظرح و به تصويب رسيد

2- در كدام گزينه حذف به صورت نادرست انجام شده است ؟
1) آن ها حركت كردند و مانيز به دنبالشان
2) هواپيما فرود و مسافران را پياده كرد
3) صبح زود رسيديم و آنها زودتر
4) شهرميان دشت گسترده بود پر از دار و درخت

نکته 539
حذف نهاد جدا : نهاد جمله هاي هم پايه و ناهم پايه ي اول شخص و دوم شخص را هميشه مي توان به قرينه ي نهاد پيوسته حذف كرد مگر آن كه وابسته يا بدل همراه باشد يا تاكيدي در كار باشد .

1- حذف نهاد جدا ، در عبارت :” ما دانش آموزان كلاس سوم دبيرستان ، تقاضا مي كنيم كتاب هاي تازه اي براي كتابخانه تهيه كنيد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با بدل
2) عدم مطابقت با نهاد اجباري
3) همراه بودن با مضاف اليه
4) عدم مظابقت با قاعده ي واجي

2- حذف نهاد جدا در عبارت :” استاد فيزيك ، دانشگاه تهران در همايش بين المللي سخن راني كرد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با صفت
2) همراه بودن با مضاف اليه
3) همراه بودن با بدل
4) مطابقت نداشتن نهاد با فعل

نکته 540
درفعل هاي اسنادي بايد به معني و مفهوم افعال دقت داشته باشيم .

1- ” جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او “ چه نوع فعل ماضي است ؟
1) استمراري
2) التزامي
3) ساده
4) نقلي

2- ” نيست “ در كدام گزينه فعل اسنادي نيست ؟
1) كار تباه كردي و گفتي تباه نيست
2) ميدان همت جهان خوابگاه نيست
3) يغماگراست چون تو كسي پادشاه نيست
4) يك مرد رزمجوي تورا درسپاه نيست

نکته 541
درفعل هاي ساده بن مضارع يك تكواژ است

1- كدام فعل مركب نيست؟
1)دوست داشت
2) ايمان آورد
3) غذا خورد
4) حل كرد

2- كدام فعل ساده نيست؟
1) سخن گفت
2) نگاه كرد
3) ناراحت شد
4) خشمگين شد

نکته 542
در فعل هاي مستمر افعــال خانــواده ي ” داشتن “ و در فعل هاي ماضي افعال معين ( ام ،اي،است،ايم،ايد،اند) وجود دارد .

1- ” داشت نوشته مي شد “ چه نوع فعل ماضي است ؟
1) مستمر
2) استمراري
3) التزامي
4) بعيد

2- در كدام گزينه فعل ماضي نقلي وجود ندارد ؟
1) چه فرهاد ها مرده در كوهها/ چه حلاج ها رفته بر دارها
2) به خون خود آغشته اند/ چه گل هاي رنگين به جويبارها
3) مهين مهرورزان كه آزاده اند/بريزند از دام جان تارها
4) همي گويم و گفته ام بارها / بود كيش من مهر دلدارها

نکته 543
بعضي از فعل ها برخلاف قاعده گذرا مي شوند .

1- همه ي گزينه هاي زير خلاف قاعده گذرا مي شوند به جز گزينه ي .....
1) افتادن
2) ترسيدن
3) آمدن
4) رفتن

2- شكل گذراي كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) جهيدن
2) چكيدن
3) نشستن
4) پريدن

نکته 544
” تا“ هميشه حرف ربط و حرف اضافه نيست گاهي ممكن است ” صوت “ واقع شود .

1- در مصراع :” تا بر سر سبزه تا به خواري ننهي “ كدام كلمه را مي توان معادل ” زنهار و مواظب باش “ دانست ؟
1) تا
2) به
3) سر
4) بر

2- كلمه هاي كدام گزينه نام آوا هستند ؟
1) آه – واي
2) هان – زنهار
3) خرت خرت – شرشر
4) آفرين – احسنت

نکته 545
صوت كلمه اي است كه بدون نياز به فعل بيان كننده ي غرض گوينده يا نويسنده است .
1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... ” صوت “ به كاررفته است .
1) آه دست پسرم يافت خراش
2) بگفت ار من كنم در وي نگاهي
3) فريب جهان را مخور زينهار
4) هان اي عزيز فصل جواني بهوش باش

2- كدام كلمه اگر در عبارتي به كار رود در حكم فعل است و يك شبه جمله به حساب مي آيد؟
1) كاشكي
2) زينهار
3) قطعا
4) شايد

نکته 546
فعل مجهول از ” صفت مفعولي “+افعال خانواده ي ” شدن “ ساخته مي شود .

1- از مصدر ” كشيدن “ ماضي بعيد مجهول دوم شخص جمع كدام گزينه است ؟
1) كشيده شده ايد
2) كشيده مي شويد
3) كشيده شده بوديد
4) كشيده شده بودند

2- ” ديده شده باشند “ چه نوع فعل است ؟
1) ماضي التزامي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي مجهول
4) ماضي ساده

نکته 547
گاهي در ماضي استمراري بجاي جزء پيشين ” مي يا همي“ ي “ در آخر فعل مي آيد .

1- در عبارت :” آواز دادم غلامي را كه به من نزديك او بودي به هر وقت “ فعل جمله ي دوم چه زماني است ؟
1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

2- ” رزمندگان جبهه ي حق جان فشانده اند “ ، ”جان فشانده اند “ چه فعلي است ؟
1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

نکته 548
گاهي ممكن است در يك عبارت يا يك مصراع چند فعل ماضي يا مضارع قرار گيرد .

1- شعر : ” مي تراود مهتاب ،مي درخشد شب تاب / مانده پاي آبله از راه دراز / بردم دهكده مردي تنها “ كدام فعل ماضي را دارد ؟
1) نقلي
2) ساده
3) استمراري
4) التزامي

2- كدام گزينه جمله ي دو جزئي بدون فعل نيست ؟
1) سيگار كشيدن ممنوع
2) زندگي يعني تلاش
3) مرحمت شما زياد
4) عيدتان مبارك

نکته 549
فعل ممكن است داراي مفاهيم گوناگوني باشد.

1- از ”گشت “ در مصراع ” گرتونباشي يار من ، گشت خراب كار من “ كدام مفهوم بر مي آيد؟
1) مي گرديد
2) مي گردد
3) مي گشت
4) بگردد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 550
هر گروه اسمي از يك اسم به عنوان هسته تشكيل شده و ممكن است يك يا چند وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي و وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- در بيت زير چند اسم آمده است ؟
به اميد آنكه شايد برسد به خاك پايت / چه پيام ها سپردم همه سوز دل صبا را
1) هفت
2)هشت
3) نه
4) ده

2- در عبارت : ”به هر چهاردانش آموز شركت كننده در اردو يك اتاق مي دادند “ كدام گزينه هسته ي گروه اسمي است ؟
1) چهار
2) اردو
3) دانش آموز
4) شركت كننده  

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
اسامي مفرد و جمع ، معرفه ونكره ، عام وخاص و...

 

  نکته 551
اسم از جهت ويژگي شمار به سه دسته تقسيم مي شود :
1- مفرد
2-جمع
3-اسم جمع

1- اگر اسمي نشانه ي جمع نداشته باشد اما مفهوم جمع را برساند و بر يك مجموعه دلالت كند در اصطلاح دستوري چه نام دارد ؟

1) جمع
2) جمع مكسر
3) اسم جنس 4
4) اسم جمع  

 

  2- كدام اسم مفرد است ؟

1) لشكر
2) طايفه
3) كاروان
4) ورزشگاه  

 

  نکته 552
براي نشان دادن تعداد بيش از يكي ، از وابسته‌هاي پسين (= نشانه هاي جمع ) استفاده مي‌ شود .

1- كدام نوع اسم است كه دو وابسته ي پسين ( نشانه هاي جمع و ” ي “ نكره ) را نمي پذيرد ؟

1) مفرد
2) مشتق
3) جمع
4) خاص  

 

  2- كدام گزينه جمع است ؟

1) ملّت
2) گله
3) ايل
4) سپاهيان  

 

  نکته 553
نشانه هاي جمع به ترتيب كثرت استعمال عبارتند از :
1- ها
2-ان
3- ات ( جات )
4- ين
5- ون

1- كدام نشانه ي جمع تقريبا براي تمام كلمات حتي واژه هاي دخيل به كار مي رود ؟

1) ان
2) ات
3) ون
4) ها  

 

  2- كلماتي كه به مصوت بلند ”ا“ و ”و“ ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) گان
2) ات
3) جات
4) يان  

 

  نکته 554
در كلماتي مثل ” روحانيون و انقلابيّون “ پسوند جمع مفهوم تشكّل و تجمّع را مي رساند و در كلماتي مثل ” بيچارگان ، درماندگان “ هنگام جمع بستن ” ه “ حذف مي شود و به جاي آن ”گ “ ميانجي مي آيد .

1- كدام يك از نشانه هاي جمع كاربرد اندكي دارد و بيش تر مفهوم ” تشكل و تجمع “ را مي رساند ؟

1) ون
2) ين
3) ات
4) ان  

 

  2- كلماتي كه به ( ه / ـه) ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) يان
2) گان
3) ون
4) ين  

 

  نکته 555
پسوند ”ان “ هميشه نشانه ي جمع نيست .

1- كدام پسوند ساختمان كلمات به مفهوم فاعلي ، زمان و مكان به كار رفته است ؟

1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار  

 

  2- پسوند ”ان “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است؟

1) گيلان – گرگان
2) خندان – گريان
3) لرزان – شتابان
4) سوزان – لرزان  

 

  نکته 556
اسم يا شناس ( = معرفه ) است يا ناشناس (=نكره ) و يا اسم جنس

1- اسمي كه نه نكره باشد و نه معرفه چه اسمي است؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) جنس  

 

  2- اسم جنسي كه مضاف اليه آن شناس باشد چه اسمي به حساب مي آيد ؟

1) معرفه
2) نكره
3) جنس
4) خاص  

 

  نکته 557
اسم مي تواند عام يا خاص باشد .

1- كدام اسم است كه تمام وابسته هاي پيشين و پسين اسم را مي پذيرد ؟

1) خاص
2) عام
3) شناس
4) ناشناس  

 

  2- كدام يك از اسم ها اگر جمع بسته شوند مفهوم ” تشبيه و تاكيد “ را مي رسانند ؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) اسم ناشناس

نکته 558
اسم از جهت ويژگي ساخت يعني اجزاي تشكيل دهنده به چهار نوع تقسيم مي شود :
1-ساده
2- مركب
3- مشتق
4-مشتق – مركب

1- اسمي است كه يك جزء آن معناي مستقل ندارد؟
1) مركب
2) ساده
3) مشتق
4) خاص

2- كدام گزينه از وند هاي حرفي است و اسم مشتق نمي سازد ؟
1) ار
2) بان
3) چه
4) ها

نکته 559
اسم ساده اسمي است كه فقط از يك جزء يعني يك تكواژ آزاد يا مستقل تشكيل شده است مثل :
سياوش ، شمشاد و .....

1- كدام گزينه اسم ساده است ؟
1) پندار
2) كوشش
3) مويه
4) حنابندان

2- اسم ساده كدام است ؟
1) چَرا
2) شنا
3) يارا
4) گنجا

نکته 560
اسم مركب اسمي است كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته مي شود در ساختمان اسم مركب هيچ وندي وجود ندارد
مثل : لاك پشت ، خط كش


1- كدام گزينه اسم مركب است ؟
1) گلزار
2) گلگون
3) گلفام
4) گلريز

2- ساخت كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟
1) سياه سرفه
2) نوروز
3) دست برد
4) پنج شنبه

نکته 561
اسم مشتق اسمي است كه اط يك تكواژ آزاد يا مستقل و حداقل يك وند كه معناي مستقلي ندارد ساخته مي شود
مثل : پوشه ، خوبي

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......اسم مشتق ديده مي شود .
1) ديوار
2) كشتار
3) رفتار
4) گفتار

2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟
1) دست ،دسته
2) مال ، ماله
3) موي ، مويه
4) كوب ، كوبه

نکته 562
اسم ” مشتق – مركب “ اسمي است كه ويژگي هاي ” مشتق – مركب “ را با هم داشته باشد مثل:
سه گوشه – كشت و كشتار و...

1- كدام اسم ” مشتق – مركب “ از نظر ساخت با بقيه تفاوت دارد ؟
1) پرس وجو
2) خريد وفروش
3) زدوبند
4) گفت و گو

2- كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) رفت و آمد
2) گفت وگو
3) جست و جو
4) شست و شو

نکته 563
وابسته هاي اسم به دو دسته تقسيم مي شوند :
1- وابسته هاي پيشين
2- وابسته هاي پسين

1- كدام گزينه وابسته ي پيشين نيست ؟
1) صفت مبهم
2) صفت اشاره
3) صفت شمارشي اصلي
4) صفت بياني

2- كدام گزينه از وابسته هاي پسين اسم نيست ؟
1) صفت تعجبي
2) مضاف اليه
3) ي نكره
4) صفت شمارشي ترتيبي با پسوند ُم

نکته 564
چنانچه پس از كلمات ” اين ، آن ، همين ، همان ، چنين ، چنان “ اسم بيايد صفت اشاره هستند .

1- در بيت زير چند صفت اشاره آمده است ؟
” به پاس هر وجب خاكي از اين ملك / چه بسيار است آن سرها كه رفته “
1) دو
2) يك
3) سه
4) صفت اشاره نيامده

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” همين جا صلح كن با ما چه لازم / كه در محشر ز ما شرمنده باشي “
1) همين = صفت اشاره
2) بيت سه جمله است
3) شرمنده = مسند
4) همين = ضمير اشاره  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
صفت اشاره ، صفت پرسشي ، صفت تعجب ، صفت مبهم و...

 

  نکته 565
چنانچه ” اين و آن “ با هم بكار روند و مرجع مشخصي نداشته باشند ضمير مبهم هستند و صفت يا ضمير اشاره به حساب نمي آيند .

1- با توجه به بيت زير كلمات ” اين و آن “ چه نوع كلماتي هستند ؟ “اندرون توست آن طوطي نهان / عكس او را ديده تو براين و آن“

1) ضمير اشاره
2) صفت اشاره
3) ضمير مبهم
4) ”آن“ صفت اشاره و ”اين “ ضمير اشاره  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
دلا تا كي در اين زندان فريب اين وآن بيني/ يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني

1) ” دل “ مناداست
2) ”اين “ صفت اشاره است
3) ” اين و آن “ ضمير اشاره هستند
4) ” زندان “ استعاره از دنيا ست  

 

  نکته 566
چنانچه پس از كلمات ” چه ، چگونه ، كدام ، كدامين ، چند ، چندم ، چندمين “ اسم بيايد صفت پرسشي هستند .

1- كدام يك از صفات پرسشي زير به صورت ” پسين “ به كار مي رود ؟

1) چند
2) چندم
3) چگونه
4) كدام  

 

  2- در كدام گزينه صفت پرسشي نيامده است ؟

1) كدام سرو به بالاي دوست مانند است؟
2) متحيّرم چه نامم شه ملك لافتي را؟
3) قضيه از چه راهي بايد تعقيب شود ؟
4) كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست ؟  

 

  نکته 567
دو كلمه ي ” چه و عجب “ با مفهوم تعجب اگر پس از آن ها اسم بيايد ، صفت تعجبي هستند .

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
زمستي بر سر هر قطعه زين خاك / خداداند چه افسرها كه رفته

1) هر=صفت مبهم
2) اين = صفت اشاره
3) چه = صفت تعجبي
4) چه = ضمير تعجبي  

 

  2- در كدام گزينه ”چه“ صفت تعجبي نيست ؟

1) چه فرهاد ها مرده در كوهها
2) چه حلاج ها رفته بر دارها
3) چه خيال ها گذر كرد وگذر نكرد خوابي
4) با من چه كرد ديده ي معشوقه باز من  

 

  نکته 568
” چند – چندم – چندمين “ گاهي جزء كلمات پرسشي هستند و زماني از كلمات مبهم به حساب مي آيند .

1- با توجه به عبارت :” چند شرح گلستان در كتابخانه موجود است “ كدام گزينه نادرست است ؟

1) چند= صفت پرسشي
2) شرح = هسته
3) كتابخانه = اسم مركب
4) چند= صفت مبهم  

 

  2- با توجه به عبارت زير ” چند“ چه نوع كلمه اي است ؟
” چند روز در اردو شركت داشتم و سپس براي ادامه ي تحصيل به تهران برگشتم “

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 569
چنانچه پس از كلمات ” هر – همه – هيچ – فلان – بهمان – ديگر – دگر – چند – چندم و چندمين “ اسم بيايد صفت مبهم به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند صفت مبهم آمده است ؟
هر شب انديشه ي ديگر كنم و راي دگر / كه من از دست تو فردا بروم جاي دگر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- با توجه به مصراع :” بروي بنواز ضربتي چند “ ، ”چند “ از نظر دستوري چه نوع كلمه اي است ؟

1) ضمير مبهم
2) صفت مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 570
هرگاه ” هر“ با جزئي تركيب شود ضمير مبهم است مثل : هر كه – هرچه – هركس – هريك و.....

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
هركسي كاو دور ماند از اصل خويش / باز جويد روزگار وصل خويش

1) خويش = ضمير مشترك
2) هركسي = صفت مبهم
3) هركسي = ضمير مبهم
4) او = بدل  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مبهم نيامده است ؟

1) هر كه آمد عمارتي نوساخت
2) هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است
3) هر يكي از وي مرادي خواست كرد
4) چه زنم چوناي هردم زنواي شوق او دم  

 

  نکته 571
دو كلمه ي ” يك و يكي “ گاهي ارزش صفت مبهم دارند و به عنوان نشانه ي اسم نكره به كار مي روند و زماني صفت شمارشي اصلي به حساب مي آيند ضمنا اگر ” يكي “ به تنهايي به كار رود پمير مبهم است .

1- با توجه به مصراع ” يكي را كه در بند بيني مخند “ ” يكي “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت شمارشي اصلي
4) اسم نكره  

 

  2- ” يكي “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) يكي تازي اي بر نشسته سياه
2) يكي دشت با ديدگان پرزخون
3) يكي شادماني بُد اندر جهان
4) همي داد مژده يكي را دگر

نکته 572
كلمات ” اول – آخر – نخست – اولين – آخرين – نخستين “ اگر پس از آن ها اسم بيايد صفت شمارشي ترتيبي هستند در غير اينصورت قيد ترتيب هستند .

1- با توجه به بيت :
” بشد سوي آب و سر و تن بشست / به پيش جهان آفرين شد نخست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت سه جمله است
2) شد = فعل اسنادي است
3) شد = درمعني ” رفت “ به كار رفته است
4) نخست = قيد ترتيب است

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
نخستين دميدن سيه شد ز دود / زبانه برآمد پس از دود زود
1) نخستين = صفت شمارشي ترتيبي
2) دميدن =مسند
3) برآمد = ماضي ساده و فعل پيشوندي
4) نخستين = قيد ترتيب

نکته 573
صفت عالي برتري يك صفت را بر همه ي صفات مشابه نشان مي دهد و با افزودن پسوند ” ترين “ ساخته مي شود .
1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” بزرگ ترين بخش ادبيات عصر مشروطه به مسائل سياسي روز اختصاص يافت “
1) دو گروه اسمي وجود دارد
2) عبارت داراي سه گروه اسمي است
3) بزرگ ترين صفت عالي است
4) ”بخش“ و ”مسايل “ هسته ي گروه اسمي هستند

2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” فرهنگ ، ميوه ي بهترين استعدادها و انديشه ها و كردارهاي يك قوم است “
1) بهترين = صفت عالي
2) انديشه و كردار = اسم مشتق
3) جمله سه جزئي با مسند
4) جمله چهارجزئي با متمم و مسند است

نکته 574
چنانچه پس از كلمات اشاره مكثي داشته باشيم ضمير اشاره به حساب مي آيند نه صفت اشاره

1- با توجه به بيت :
” محتسب مستي به ره ديد و گريبانش گرفت / مست گفت اي دوست اين پيراهن است افسار نيست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت شش جمله است
2) ” اين “ صفت اشاره است
3) ” اين “ ضمير اشاره است
4) ” دوست “ مناداست

2- در بيت :
بس دراز است اين حديث خواجه گو/ تا چه شد احوال آن مرد نكو
” اين و آن “ چه نوع كلمه اي است ؟
1) ” اين “ ضمير اشاره – ”آن “ صفت اشاره
2) ”اين“ صفت اشاره – ”آن“ ضمير اشاره
3) هر دو ضميرند
4) هر دو صفت اند  

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |

نکته 473
ضمير متصل ” م “ و ضمير متصل ” ش“ مي توانند مفعول و مضاف اليه واقع شوند .

1- ”م“ در مصراع ” جهان آفرينم ندارد نگاه “ چه نقشي دارد ؟

1) اضافي
2) متممي
3) نهادي
4) مفعولي  

 

  2- در كدام گزينه ضمير ” ش “ نقش اضافي دارد ؟

1) بگفتا هر شبش بيني چو مهتاب
2) بگفتا گر به سر يا بيش خشنود
3) بگفتا گركسيش آرد فرا جنگ
4) بگفتا دوستيش از طبع بگذار  

 

  نکته 474
ضمير متصل ” م“ مي تواند مضاف اليه و مفعول واقع شود .

1- نقش ضميرهاي ” م“ به ترتيب در بيت زير چيست ؟
” اي آفتاب خوبان مي خوشد اندرونم / يك ساعتم بگنجان در سايه ي عنايت “

1) اضافي – مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) هر دو اضافي
4) هر دو مفعولي  

 

  2- ” م“ در مصراع ” عشق او بازاندرآوردم به بند “ چه نقشي دارد ؟

1) نهاد
2) مفعول
3) متمم
4) اضافي  

 

  نکته 475
ضماير ” مبهم “ مي توانند نقش هاي مختلفي در جمله بگيرند .

1- نقش ” آنچه “ در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) آنچه مي خواست پيش او آورد
2) آنچه تقدير بود پيش آمد
3) آنچه ناديده چشمت آن بيني
4) آنچه نشنيده گوشت آن شنوي  

 

  2- در بيت :
” به دو چشم خون فشانم هله اي نسيم رحمت / كه ز كوي او غباري به من آر توتيا را كدام گزينه نقشي متفاوت با بقيه دارد ؟

1) توتيا
2) كوي
3) من
4) او  

 

  نکته 476
ضمير متصل ” ش“ مي تواند مضاف اليه و مفعول باشد ضمنا ضماير اشاره مي توانند نقش هاي مختلفي در جمله داشته باشند .

1- در بيت :
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق / ساكن شودبديدم و مشتاق تر شدم
”م“ در مگرم و ”ش “ در ببينمش چه نقشي دارند ؟

1) مفعولي - مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) اضافي – مفعولي
4) نهادي – اضافي  

 

  2- ضماير مبهم و اشاره در بيت زير در كدام نقش دستوري به كار رفته اند ؟
آنچه نشنيده گوشت آن شنوي / وآنچه ناديده چشمت آن بيني

1) نهاد
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مفعول  

 

  نکته 477
ضماير اشاره و ضماير متصل مي توانند مفعول و متمم واقع شوند .

1- ضماير مبهم و اشاره ي موجود در بيت زير در كدام نقش دستوري به كار رفته اند ؟
آنچه نشنيده گوشت آن شنوي / وآنچه ناديده چشمت آن بيني

1) نهاد
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مفعول  

 

  2- در مصراع :” بياموزمت كيمياي سعادت “ ضمير متصل ” ت“ چه نقشي دارد ؟

1) متممي
2) مفعولي
3) اضافي
4) نهادي

نکته 478
گاهي ضماير شخصي پيوسته نقش مفعولي دارند

1- در كدام گزينه ضمير شخصي پيوسته نقش مفعولي دارد ؟
1) تا كدامش دست گيرد در خطر
2) حمل دعويش بر محال كنند
3) زنهار تا به يك نفسش نشكني به سنگ
4) گرت ز دست برآيد چو نخل باش كريم

2- در بيت :
” صبحدم چو كلّه بنددآه دودآساي من/ چون شفق در خون نشيند چشم خون پالاي من“
نهاد مصراع دوم در كدام گزينه آمده است ؟
1) كلّه
2) شفق
3) من
4) چشم

نکته 479
اسم و ضمير مي توانند در جمله نقش هاي متفاوتي داشته باشند .

1- با توجه به بيت :”
خواب و خورت ز مرتبه ي خويش دور كرد/ آنگه رسي به خويش كه بي خواب و خور شوي “ كدام گزينه نادرست است؟
1) آنگه = قيد
2) بي خواب و خور =مسند
3) ت = متمم
4) خويش اول = مضاف اليه

2- ” صبح“ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” صبح اميد كه بُد معتكف پرده ي غيب / گو برون آي كه كار شب تار آخر شد“
1) مسند
2) مفعول
3) قيد
4)متمم

نکته 480
اسم مي تواند گاهي در جمله ” نهاد “ و گاهي مفعول واقع شود .

1- در بيت :
” تامل كنان در خطا و صواب / به از ژاژ خايان حاضر جواب
نقش كلمه ي تامل كنان چيست ؟
1) قيد
2) نهاد
3) مسند
4) مفعول

2- در بيت :
” ازآتش دل برون فرستم / برقي كه بسوزد آن دهان بند “
كدام گزينه نقش مفعولي دارد ؟
1) برقي
2) آن
3) دل
4) آتش

نکته 481
اسم مي تواند مسند جمله واقع شود .

1- در جمله ي ” نگاه هاي لوكس مردم آسفالت نشين شهر آن را كهكشان مي بينند “ نقش كلمه ي كهكشان چيست ؟
1) مفعول
2) مسند
3) متمم
4) قيد

2- با توجه به بيت :
” چرخ ار چه رفيع ، خاك پايت / عقل ار چه بزرگ طفل راهت “
نقش كدام كلمه با بقيه متفاوت است ؟
1) طفل
2) بزرگ
3) پاي
4)رفيع

نکته 482
در مشخص كردن نقش كلمات به ترتيب دستوري آنها دقت داشته باشيم .

1- در بيت :
” سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي / چه خيالها گذر كردو گذر نكرد خوابي كدام كلمه نهاد نيست ؟
1) خوابي
2) خيال ها
3) امشب
4) آفتابي

2- در بيت :
” چوعضوي به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار
كلمه ي عضو به ترتيب چه نقشي دارد ؟
1) نهاد – مفعول
2) مفعول – متمم
3) مفعول – مضاف اليه
4) متمم – مفعول

نکته 483
مسند مي تواند هم در جمله هاي سه جزئي و هم در جمله هاي چهارجزئي بيايد .

1- نقش هيچ در مصراع ” هيچ همچون پوچ عالي نيست “ چيست ؟
1) نهاد
2) قيد
3) مسند
4) متمم

2- در بيت :
” زبان مختصر عقلان ببند اندر جهان بر من/ كه تا چون خود نخوانندم حريص و مفسد و رعنا
“ كدام كلمه ” مسند “ نيست ؟
1) حريص
2) ”م“
3) مفسد
4) رعنا

نکته 484
اسم ممكن است در جمله چند نقش داشته باشد

1- ” جان “ در بيت :
تن زجان و جان ز تن مستور نيست/ ليك كس را ديدِ جان دستور نيست در كدام نقش دستوري نيامده است ؟
1) مفعول
2) متمم
3) نهاد
4) مضاف اليه

2- در بيت:
” آن آبروي چو جوي بود رنج و غصه سنگ / سنگش به جاي ماند و آبش زجو رود
“ كلمه ” سنگ “ به ترتيب چه نقشي دارد ؟
1) مسند – نهاد
2) مضاف اليه – متمم
3) نهاد – بدل
4) نهاد – مفعول

نکته 485
ضماير متصل مي توانند مفعول و مضاف اليه واقع شوند .

1- دربيت :
” هرچه خواهي در سوادش رنج برد / تيغ صرصرخواهرش حالي سترد
” ش“ در مصراع اول و ” حالي “ در مصراع دوم چه نقشي دارند ؟
1) مضاف اليه – قيد
2) متمم – بدل
3) مفعول – قيد
4) مضاف اليه – مسند

2- در بيت :
” زد بانگ كه كيست حاضر امروز/ كز عشق نبوده خاطر افروز
نهاد كدام است ؟
1) حاضر
2) بانگ
3) ”كه“ در كيست
4) عشق  

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
ضماير متصل ، منادا ، مسند و...

 

  نکته 486
ضماير مشترك مانند ” اسم “ مي توانند نقش هاي متفاوتي داشته باشند .

1- نهادهاي عبارت :
” هر كس چهل روز خويشتن را براي خدا خالص گرداند چشمه هاي حكمت از قلب او بر زبانش جاري مي شود “ كدام است ؟

1) خويشتن – حكمت
2) خدا – زبان
3) هركس – قلب
4) هركس- چشمه هاي حكمت  

 

  2- در كدام گزينه ” آتش “ نقش نهادي دارد ؟

1) چو ازكوه آتش به هامون گذشت / خروشيدن آمد ز دشت و ز شهر
2) يكي بي زيان مرد آهنگرم / زشاه آتش آيد همي بر سرم
3) آتش است اين بانگ ناي و نيست باد / هر كه اين آتش ندارد نيست باد
4) يكي دشت با ديدگان پر زخون / كه تا او كي آيد ز آتش برون  

 

  نکته 487
براي اينكه بتوانيم آسان تر نقش كلمات را در جمله تعيين كنيم ابتدا ترتيب دستوري آنها را رعايت مي كنيم.

1- با توجه به شعر زير نقش دستوري كدام گزينه درست است ؟
” نگران با من استاده سحر – صبح مي خواهد از من – كز مبارك دم او آورم اين قوم به جان باخته را بلكه خبر “

1) نگران = نهاد
2) صبح = نهاد
3) مبارك دم او = نهاد
4) اين قوم به جان باخته = مفعول  

 

  2- در بيت :
” همان به كزين زشت كردار دل / بشويم كنم چاره ي دل گسل “
نقش دستوري كدام كلمه نادرست است ؟

1) به = مسند
2) دل = نهاد
3) زشت كردار=متمم
4) همان = نهاد  

 

  نکته 488
ضمير متصل ” م “ مي تواند مضاف اليه باشد .

1- در بيت :
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق / ساكن شود بديدم و مشتاق تر شدم
ضمير ” م“ در كدام نقش متفاوت است ؟

1) گفتم
2) ببينم
3) مگرم
4) بديدم  

 

  2- در مصراع :” عمخوارم و اختراست خونخوارم “ نقش ”م“ در ” خونخوارم “ چيست ؟

1) نهاد
2) متمم
3) مفعول
4) مضاف اليه  

 

  نکته 489
گاهي ممكن است ضماير متصل در جاي اصلي خود قرار نگرفته باشند .

1- در كدام گزينه ” م“ در جاي اصلي خود قرار نگرفته است ؟

1) نبرّم از تو امّيد اي نگارين
2) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران
3) زمانه دست تو دادم كليد
4) چندت كنم حكايت شرح اين اين قَدَركفايت  

 

  2- در مصراع ” بشد تيز رهّام با خود وگبر “ ” رهّام “ چه نقشي دارد ؟

1) نهاد
2) مسند
3) بدل
4) متمم  

 

  نکته 490
ضمير متصل ” ش“ مي تواند مفعول و مضاف اليه واقع شود . ضمنا در جمله ي مركب جمله اي كه پس از پيوند .......ساز مي آيد جمله پيرو ( وابسته ) ناميده مي شود .

1- ” ش“ در كدام گزينه نقش متفاوت دارد ؟

1) بگفتا گر به سريا بيش خشنود
2) بگفتا گر كسيش آرد فراچنگ
3) گرم و خونين به منش باز آري
4) تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم  

 

  2- در جمله ي مركب ” اسفنديار خوب مي دانست كه رستم سزاوار بند نيست “ نقش جمله ي پيرو ( رستم سزاوار نيست ) چيست ؟

1) مفعول
2) نهاد
3) مضاف اليه
4) متمم  

 

  نکته 491
ضمير متصل ” ت “ مي تواند مفعول و مضاف اليه واقع شود .

1- نقش ضمير ”ت“ در كدام مصراع با بقيه فرق دارد ؟

1) سركش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد
2) هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقّه ي زر
3) وگر نه كه پايت همي گور جست
4) سرت زآسمان بگذرد در شكوه  

 

  2- ”ت“ در كدام مصراع نقش متفاوت دارد ؟

1) تا به جايي رساندت كه يكي
2) هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقّه ي زر
3) تا چشم بشر نبيندت روي
4) تو كجايي تا شوم من چاكرت  

 

  نکته 492
براي مشخص كردن نقش كلمات به ترتيب دستوري آن ها دقت داشته باشيم .

1- نقش دستوري ” خواب “ در عبارت زير چيست ؟
” غم اين خفته ي چند خواب در چشم ترم مي شكند “

1) نهاد
2) متمم
3) مفعول
4) مسند  

 

  2- در عبارت :” مرد خود مرده بود كه جلادش رسن به گلو افكنده و خبه كرده بود “ ضمير ” ش“ وابسته به كدام يك از اجزاي جمله است

1) بدل
2) متمم
3) مفعول
4) نهاد

نکته 493
اسم مي تواند ” منادا “ و ” مسند “ واقع شود .

1- در بيت :
” هاتف ارباب معرفت كه گهي / مست خوانندشان و گه هشيار
تركيب ” ارباب معرفت “ چه نقشي دارد ؟
1) مفعول
2) متمم
3) بدل
4) نهاد

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .... نقش مسند وجود دارد .
1) بوسهل او را به علي رايض ، چاكر خويش بسپرد
2) كتاب حماسه ي فردوسي شاهنامه ناميده مي شود
3) كوچه اي بود كه آن را كو طراز مي گفتند
4) مردم او را آدم خوبي به شمار مي آوردند

نکته 494
ضماير متصل ” م “ و ” ت “ مي توانند ” مفعول “ و مضاف اليه باشند .

1- نقش ضميرهاي ” م“ به ترتيب در بيت زير چيست ؟
اي آفتاب جوبان مي جوشد اندرونم / يك ساعتم بگنجان در سايه ي عنايت
1) اضافي - مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) هر دو اضافي
4) هر دو مفعولي

2- در مصراع :” گرت چشم خدابيني ببخشند “ ” ت “ چه نقشي دارد ؟
1) اضافي
2) نهادي
3) مفعولي
4) متممي

نکته 495
قافيه در شعر مي تواند مانند اسم و ضمير نقش هاي متفاوتي داشته باشد .

1- در كدام مصراع ” قافيه “ مفعول است ؟
1) برادر مبارزم زمزمه كن بهار را
2) بچين ز شاخه ي يقين ميوه ي انتظار را
3) بخوان بخوان ز دفترم شوكت اين تبار را
4) زنيستي بكش بر او پرده ي استتار را

2- نقش دستوري ” ش“ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) بعد از آنش از قفس بيرون فكند
2) چون بدين رنگ و بدين حالش بديد
3) ديدمش خرم وخندان قدح باده به دست
4) قاصدانش را به زخم سنگ راند

نکته 496
هر اسم ممكن است در جمله دو يا چند نقش داشته باشد .

1- با توجه به بيت زير نقش ” سهيل “ به ترتيب كدام است ؟ هر شب بگرايم به يمن تا تو بر آيي / زيرا كه سهيلي و سهيل از يمن آيد
1) نهاد – مسند
2) مسند – نهاد
3) نهاد – نهاد
4) مسند – مسند

2- با توجه به عبارت :
” بزرگا مردا كه اين پسرم بود “ كدام گزينه درست است ؟
1) اين = صفت
2) اين = ضمير
3) بزرگ = منادا
4) مرد = منادا

نکته 497
براي مشخص كردن نقش كلمات ابتدا ترتيب دستوري آن ها را رعايت مي كنيم و سپس نقش واژه ها را تعيين مي كنيم .

1- مفعول در مصراع ” آتش آهيم چنين آب كرد “ كدام است ؟
1) يم
2) م
3) آتش
4) آه

2- با توجه به بيت زير كلمات همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... نهاد است .
فيض روح القدس ار بازمدد فرمايد / ديگران هم بكنند آنچه مسيحا مي كرد
1) ديگران
2) روح القدس
3) فيض
4) مسيحا

نکته 498
گروه فعلي مهم ترين عضو گزاره است كه داراي پنج ويژگي است :
1- شخص
2- زمان
3- وجه
4- گذر
5- معلوم ومجهول

1- در زبان فارسي فعل داراي چند شخص ( صيغه ) است ؟
1) چهارده
2) شش
3) پنج
4) سه

2- كدام وجه فعل ويژگيهاي پنج گانه ي زبان را ندارد ؟
1) وجه خبري
2) وجه التزامي
3) وجه مصدري
4) وجه اخباري و التزامي

نکته 499
اجزاي فعل :
1- بن ( بخش ثابت هر فعل )
2- شناسه ( نشانه شخص است ) َم ، ي ، َد ،يم ، يد ، َند

1- بن مضارع هاي سه مصدر ” مانستن ، شايستن ، توختن “ به ترتيب كدامند ؟
1) مان – شاي – توز
2)مانا-شايا-توخ
3) مانندباش-شاياباش-تاز
4) مانش – شايس – تازا

2- در كدام فعل حروف ين مضارع آن در بن ماضي وجود ندارد ؟
1) سوزاندم
2) ريختم
3) جهيدم
4) مي گويم

نکته 500
هر گاه از مصدر براي دوم شخص مفرد فعل امر بسازيم و آنگاه پيشوند ” ب “ را حذف كنيم بن مضارع به دست مي آيد .

1- بن مضارع مطرح شده در برابر كدام كلمه نادرست است ؟
1) بخشودن = بخش
2) سفتن = سنب
3) گسيختن = گسل
4) هشتن = هل

2- بن مضارع كدام مصدر نادرست است ؟
1) بودن = باش
2) آمدن = آ
3) هليدن = هليد
4) هشتن = هل  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
شناسه ، انواع ماضي ، انواع مضارع

 

  نکته 501
شناسه همان نهاد اجباري جمله است و گاهي ممكن است به قرينه حذف شود و زماني ممكن است تمام فعل حذف گردد .

1- در كدام گزينه شناسه ي فعل حذف نشده است؟

1) آب برداشتم و گرد تشنگان مي گشت
2) كبوتران اضطرابي كردند و هريك خود را مي كوشيد
3) كبوتران دام بركندند و سرخويش گرفت
4) او موشي است از دوستان من بگويم تا بندها ببرد  

 

  2- در بيت :
” بگفتا گر خرامي در سرايش / بگفت اندازم اين سر زير پايش“
بخش حذف شده چه ويژگي اي دارد ؟

1) يك جمله ي توضيحي
2) يك جمله ي عاطفي
3) يك جمله ي پرسشي
4) نهاد جمله هاي دوم و سوم بيت است  

 

  نکته 502
فعل از نظر زمان به سه دسته تقسيم مي شود :
1-ماضي
2- مضارع
3- آينده

1- فعل عبارت ” يك شب تامّل ايام گذشته مي كردم “ چيست ؟

1) مي كردم و ماضي
2) مي كردم و مضارع
3) گذشته مي كردم و ماضي
4) تامل مي كردم وماضي  

 

  2- فعلي است كه وقوع آن در زمان حال قطعي باشد :

1) مضارع التزامي
2) ماضي مستمر
3) فعل امر
4) مضارع اخباري  

 

  نکته 503
ماضي ساده : بر واقع شدن كاري يا روي دادن حالتي در گذشته ( دور يا نزديك ) دلالت مي كند به بيان ديگر عملي در گذشته انجام يافته و تمام شده است :
طرز ساختن = بن ماضي + شناسه

1- نوع فعل در جمله ي ” حاجتش برآوردم “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) مضارع اخباري
3) ماضي نقلي
4) مضارع التزامي  

 

  2- جاي خالي را با كدام گزينه مي توان كامل كرد ؟
........... شناسه ندارد و ظاهرا با بن ماضي يكسان است

1) سوم شخص مفرد ماضي ساده
2) سوم شخص مفرد مضارع اخباري
3) سوم شخص ممفرد مضارع التزامي
4) سوم شخص مفرد مضارع مستمر  

 

  نکته 504
ماضي استمراري : فعلي است كه در زمان گذشته انجام گرفته و مدتي دوام داشته يا تكرار شده است .
طرز ساخت = مي + بن ماضي + شناسه

1- زمان فعل در عبارت :” كبوتران در طاعت و مطاوعت او روزگار گذاشتندي “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي نقلي  

 

  2- در جمله ي ” منهيان سوي يحيي مي نبشتند “ مي نبشتند چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) ساده
3) نقلي
4) بعيد  

 

  نکته 505
در متون قديم ماضي استمراري را به صورتهاي زير مي توان يافت :
الف ) جزء پيشين همي + بن ماضي + شناسه = همي گفتم
ب) جزء پيشين – ب- + بن ماضي+شناسه+ي
مثل: بديدندي
ج) بدون جزء پيشين ، بن ماضي+شناسه+ي مثل: گفتندي (اين شكل دردوم شخص مفرد ودوم شخص جمع كاربرد ندارد)

1- نوع افعال عبارت زير چگونه است ؟
” هر سال كه موسم حاج بودي برفتي و بر ايشان خود را عرضه كردي “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي بعيد
4) مضارع اخباري  

 

  2- واژه ي ” شدي“ در بيت زير چه نوع فعلي است؟
شنيدي كه در روزگار قديم/ شدي سنگ در دست ابدال سيم

1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي استمر
4) مضارع التزامي  

 

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |
نکته 423
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ و گاهي از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته مي شوند .

1- ساختمان كدام واژه از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ نيست ؟
1) خدانشناس
2) زبان نفهم
3) حقوق بگير
4) قلم به دست

2- ساختمان كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته نشده است
1) دوشادوش
2) سه پايه
3) تخت خواب
4) دست به دست

نکته 424
در شناخت ” اسم مشتق – مركب “ و ” صفت مشتق – مركب “ بايد دقت داشته باشيم .

1- در كدام گزينه صفت مشتق – مركب نيامده است ؟
1) ايراني نژاد
2) دادوبيداد
3) حمايت كننده
4) هيچ كاره

2- كدام گزينه اسم ” مشتق – مركب “ نيست ؟
1) ده ساله
2) گفت و گوي
3) تكاپو
4) كشت وكشتار

نکته 425
در واژه هاي غير ساده ( مشتق ، مركب و مشتق – مركب ) هيچ تكواژي نمي تواند در ميان اجزاي تشكيل دهنده ي واژه قرار گيرد .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) خوش نويس
2) كتابخانه
3) دوپهلو
4) گل ِبنفشه

2- اگر بتوان در ميان دو تكواژ ، تگواژ ديگري قرار داد ، اين امر نشان ميدهد كه .....
1) تكواژ ها از هم جدا هستند
2) آن ها را بايد يك تكواژ دانست
3) تكواژ ها به هم وابسته هستند
4) بايد آن ها را با هم تلفظ كرد  

    نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
شبه جمله ها ، انواع نهاد ، جمله هاي ساده و...

 

  نکته 426
در ساختمان واژ ه هاي مركب بايد به اجزاي تشكيل دهنده ( نوع تكواژ ) بسيار دقت داشته باسيم .

1- ساختمان تشكيل دهنده ي كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) خون بها
2) گردن بند
3) هنر پيشه
4) هواپيما  

 

  2- اجزاي تشكيل كدام اسم مركب با بقيه تفاوت دارد ؟

1) خود آموز
2) خود نويس
3) خود تراش
4) دوربين  

 

  نکته 427
جمله يك يا چند كلمه است كه منظور و مقصود گوينده يا نويسنده را براي شنونده يا خواننده بيان مي كند .

1- اگر بخواهيم از كلمات ” شخصيّت ، رفتار ، هركس ، اوست و بيانگر “ جمله اي درست كنيم كدام كلمه براي شروع آن جمله مناسب تر است ؟

1) شخصيّت
2) رفتار
3) بيانگر
4) هركس  

 

  2- اگر از كلمات ” باش، تا ، كوشا ، شوي، پيروز“ جمله ي كاملي بسازيم كه از نظر دستوري صحيح باشد ، نخستين كلمه ي آن عبارت كدام است ؟

1) باش
2) كوشا
3) پيروز
4) شوي  

 

  نکته 428
گاهي عواطف و احساسات خود را به وسيله ي كلمه هايي خاص بيان مي كنيم كه آن ها را دراصطلاح دستوري ” صوت يا شبه جمله “ مي ناميم مثل : دريغ ، آفرين ، آه و....

1- در بيت :
” قضا گفت گير و قدر گفت ده / فلك گفت احسنت و مه گفت زه “
چند شبه جمله آمده است ؟

1) 4
2) 3
3) 2
4) 1  

 

  2- بيت
” اي دريغا ! اي دريغا ! اي دريغ! / كانچنان ماهي نهان شد زير ميغ “
چند جمله و جند شبه جمله دارد ؟

1) 3- 3
2) 4-3
3) 4-2
4) 3 – 2  

 

  نکته 429
گاهي با استفاده از حروفهاي نشانه ، در اول يا آخر نام و عنوان كسي يا چيزي ، منظور خود را بيان مي كنيم كه اصطلاحا آن را” منادا “ مي گويند مثل سعديا ، ايا ملك ايران و.....

1- در بيت :
”گويند روي سرخ تو سعدي كه زرد كرد / اكسير عشق برمسم افتاد و زر شدم“
منادا كدام واژه است ؟

1) روي
2) سرخ
3) سعدي
4) ند در گويند  

 

  2- در مصراع ” دعاي ما نثارتان ، دلاوران عصر ما “ منادا كدام است ؟

1) دعا
2) عصر
3) دلاوران
4) ما  

 

  نکته 430
روش شمارش تعداد جمله هاي موجود در يك عبارت نثر يا شعر :
1- فعل هاي موجود و ذكر شده را مي شماريم
2- فعل هاي محذوف را نيز به آنها اضافه مي كنيم
3- هر حرف ندا و منادا را بر روي هم يك جمله در نظر مي گيريم
4- هر صوت را هم يك جمله به حساب مي آوريم

1- بيت :
” هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است / عشق بازي دگر و نفس پرستي دگر است “
داراي چند جمله است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  2- عبارت ” تلميذ بي ارادت عاشق بي زر است و رونده ي بي معرفت مرغ بي پر و عالم بي عمل درخت بي بر و زاهد بي علم خانه ي بي در “ چند جمله دارد ؟

1) هشت
2) شش
3) چهار
4) دو  

 

  نکته 431
هر جمله از دو قسمت تشكيل شده است :
1- نهاد ( =صاحب خبر )
2- گزاره ( = خبر )

1- در مصراع ” شماريت با من ببايد گرفت “ نهاد كدام است ؟

1) ت در شماريت
2) من
3) گفت
4) شمار گرفت  

 

  2- در مصراع ” برآتش يكي را ببايد گذشت “ نهاد كدام است ؟

1) آتش
2) تو
3) گذشت
4) ببايد گذشت  

 

  نکته 432
نهاد ( صاحب خبر ) بر دو گونه است :
1- نهاد جدا ( = اختياري )
2- نهاد پيوسته ( = اجباري )

1- تعريف داده شده ، كدام پاسخ است ؟ ” گروه اسمي است كه معمولا در ابتداي جمله مي آيد و مي توان آن را حذف كرد “

1) نهاد اجباري
2) نهاد اختياري
3) نهاد واقعي
4) نهاد ساده  

 

  2- فقط گزينه ي .....نهاد اختياري ندارد .

1) سخت كوشان از هيچ مشكلي نمي هراسند
2) من درس هايم را با دقت مي خوانم
3) راز موجودات جهان را از كه بپرسم ؟
4) هم كلاسي هاي ما ، دوستان فرداي ما هستند

نکته 433
نهاد اجباري يا واقعي همان شناسه است كه شخص و شمار را تعيين مي كند و قابل حذف نيست .

1- در سوم شخص مفرد فعل هاي ماضي به جز ماضي .....شناسه ي ( َ د ) محذوف است .
1) ماضي التزامي
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

2- در كدام مورد از موارد زير نهاد اختياري و نهاد اجباري بايد با هم مطابقت داشته باشند ؟
1) براي احترام
2) براي برخي از اسم هاي مبهم
3) براي نهاد غير جاندار
4) براي نهاد مفرد

نکته 434
جمله ها از نظر ساختمان دو نوع است :
1- جمله ي ساده : جمله اي كه يك فعل دارد
2- جمله ي مركب : دو يا چند جمله ي ساده كه مفهومي كامل را برسانند .

1- هريك از گزينه هاي زير به جز گزينه ي .....يك جمله ي ساده ناقص است .
1) تو را آتش عشق اگر پر بسوخت
2) هرآن كو مردمان را خوار دارد
3) سخن كاو از سر انديشه نايد
4) بهين كاري است نام وننگ جستن

2- كدام بيت ، يك جمله ي مركب است ؟
1) آن پر از لاله هاي رنگارنگ/ وين پر از ميوه هاي گوناگون
2) باد درسايه درختانش/ گسترانيده فرش بوقلمون
3) گل را اثر روي تو گلپوش كند/ جان را سخن خوب تو مدهوش كند
4) آتش كه شراب وصل تو نوش كند/ از لطف تو سوختن فراموش كند

نکته 435
جمله ساده بر دو نوع است :
1- جمله ي ساده ي مستقل ( كامل ) كه داراي مفهومي كامل و تمام باشد
2- جمله ساده ي ناقص : مفهومي را بطور كامل بيان نكند و نياز به جمله ي ديگري داشته باشد.

1- كدام بيت فقط يك جمله ي ساده مستقل است ؟
1) خود نه زبان در دهان عارف مدهوش/ حمد وثنا مي كند كه موي بر اعضا
2) حاجت موري به علم غيب بداند/ در بن چاهي به زير صخره صمّا
3) سعدي از آنجا كه فهم اوست سخن گفت/ ور نه كمال تو وهم كي رسد آنجا ؟
4) قسمت خود مي خورند منعم و درويش/ روزي خود مي برند پشه و عنقا

2- كدام مصراع يك جمله ي ساده ي كامل است ؟
1) برآن كس كه صاحب بصر است
2) هيچ كاري گرچه صائب ! بي تامل خوب نيست
3) هر نسيمي كه به من بوي خراسان آرد
4) نه بزرگي به مادر و پدر است

نکته 436
جمله مركب معمولا از يك جمله ي” هسته (پايه )“ و يك يا چند جمله ي ” وابسته ( پيرو ) “ تشكيل مي شود .

1- در ساختمان جمله هاي مركب كدام پيوند وابسته ساز كاربرد بيش تري دارد و گاه وجود آن اختياري است ؟
1) كه
2) تا
3) چون كه
4) اگر

2- جمله ي وابسته ( پيرو ) در كدام گزينه داراي فعل اسنادي است ؟
1) نه اين ريسمان مي برد با منش/ كه احسان كمندي است در گردنش
2) برآمد ز سوداي من سرخ روي/ كزين جنس بيهوده ديگر مگوي
3) چونكه تا اقصاي هندستان رسيد/ در بيابان طوطي چندي بديد
4) سينه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگويم شرح درد اشتياق

نکته 437
جمله هاي ساده به سه دسته تقسيم مي شوند :
1- جمله ي دو جزئي
2- جمله ي سه جزئي
3- جمله ي چهار جزئي


1- اگر تنها اجزاي اصلي جمله را در نظر بگيريم جمله ي ساده حداقل ....جزء و حداكثر .....جزء دارد
1) دو-سه
2) يك – دو
3) دو – چهار
4) يك – چهار

2- تعداد اجزاي جمله را كدام ركن تعيين مي كند ؟
1) نهاد
2) فعل
3) شناسه
4) مفعول

نکته 438
جمله ي دو جزئي :( نهاد + فعل ناگذر ) در اين جملـه ها جايـگاه نهــاد از آنِ ” گروه اسمـي “ و جايـگاه گـزاره از آن ِ ” گروه فعلي “ ناگذر است .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دو جزئي با فعل ” ناگذر “ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- بيت :” همانگه يكايك ز درگاه شاه
برآمد خروشيدن دادخواه “
جمله ي چند جزئي است ؟
1)سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) دو جزئي
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 439
فعل هاي ناگذرا ( = لازم ) قطعا جمله ي دو جزئي را مي سازند .

1- فعل كدام يك از مصدرها ، جمله ي دو جزئي مي سازد ؟
1) كاشتن
2) وزيدن
3) دوختن
4) چشيدن

2- در عبارت : ” دور او چرخي زد . چانه ي تم را گرفت . دهانش را باز كرد . دندان هايش را نگاه كرد . آرنجش را تا كرد و باز كرد تا عضلاتش را ببيند . چنـد فعـل ناگذرا ( لازم ) و چند فعـل گذرا ( متعدي) وجود دارد ؟
1) 2- 5
2) 1 – 6
3) 3 –3
4) 2 – 4

نکته 440
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟
1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
فعل ناگذر ، جمله هاي سه جزئي ، مفعول و...

 

  نکته 441
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟

1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد  

 

  2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟

1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

 

  نکته 442
جمله هاي سه جزئي : فعل اين جمله ها گذرا است و به همين دليل در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل يك جزء لازم ديگز نيز مي آيد .

1- جمله هاي سه جزئي با توجه به فعل چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) يك نوع
4) چها رنوع  

 

  2- كدام جمله ، سه جزئي نيست ؟

1) جامعه ي با فرهنگ ، سعادتمند مي شود
2) هيچ چيز بالاتر از حقيقت نيست
3) غزل مولانا لطيف و پرشور است
4) مادر كودك را آرام گردانيد  

 

  نکته 443
جمله هاي سه جزئي با مفعول :
نهاد + مفعول + فعل گذرا به مفعول

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....جمله ي سه جزئي با مفعول آمده است

1) سخت كوشان پاداش هاي نيك مي گيرند
2) زبان فارسي را دوست داريم
3) مردان خدا پرده پندار دريدند
4) شيخ ابو سعيد در نيشابور به محله اي فرو مي شد  

 

  2- كدام گزينه يك جمله ي سه جزئي با مفعول است ؟

1) باران هوا را سرد گردانيد
2) ايران به دانشمندان خود مي نازد
3) مادر كودك را غذا داد
4) پرچم علم ودانش را برافرازيم  

 

  نکته 444
مفعول : گروه اسمي است كه پس از آن نشانه ي ” را“ باشد يا بتوانيم اين نشانه را پس از آن بياوريم و ساده ترين راه يافتن مفعول مطرح كردن سوال زير است
چه كسي را ، چه چيزي را + فعل جمله =====> مفعول

1- در بيت زير چند مفعول آمده است ؟ ” بگفت آنجا به صنعت در چه كوشند ؟ بگفت انده خرند و جان فروشند “

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بخش پاسخي :” در كارها روزانه چه كسي را بر خود حاضر و ناظر مي گيري ؟ خدارا “ همه ي اجزاي جمله محذوف است به جز ....

1) نهاد
2) مفعول
3) فعل
4) متمم  

 

  نکته 445
گاه ضماير پيوسته ( = متصل ) نقش مفعول مي گيرند .

1- نقش ضمير ”ش “ در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) هر چه خواهي در سوادش رنج برد
2) تيغ صرصر خواهدش حالي سترد
3) كي به لوح ريگ باقي ماندش
4) تا كسي ديگر پس از تو خواندش  

 

  2- ضمير ” ت “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
بكوبمت ز آن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) فعل
2) متمم
3) مفعول
4) قيد  

 

  نکته 446
گاه ضماير متصل در جاي اصلي خود به كار نمي روند .

1- در كدام گزينه ضمير متصل در جاي اصلي خود آمده است

1) تا چشم بشر نبيندت رو ي
2) گفت آگه نيستي از سردر افتادت كلاه
3) هماوردت آمد مشو باز جاي
4) بكوبمت زآن گونه امروز يال  

 

  2- ضمير متصل ” ش “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
” دل هر ذره را كه بشكافي
آفتابيش در ميان بيني “

1) ميان
2) آفتاب
3) دل
4) ذره  

 

  نکته 447
در بسياري از موارد در نقش مفعول نشانه ي ” را “ ذكر نمي شود ولي در معني مي توان آن را آورد .

1- نقش دستوري : ” كشته “ در عبارت : ” نه كشته اي بر جاي نهاده و نه خسته اي به شهر خود باز گشته اند “ چيست ؟

1) متمم
2) نهاد
3) مفعول
4) بدل  

 

  2- در بيت :
ديدمش خرم و خندان قدح باده به دست
واندر آن آينه صدگونه تماشا مي كرد
به ترتيب ” ش “ و ” آن آينه“ چه نقشي دارند .

1) مفعول –متمم
2) هردو متمم
3) هردو مفعول
4) متمم –مفعول

نکته 448
جمله سه جزئي با متمم :
نهاد + متمم + فعل گذرا به متمم

1- در جمله ي سه جزئي با متمم ، متمم اجباري كدام گروه است ؟
1) گروه مسندي
2) گروه فاعلي
3) گروه اسمي
4) گروه حرف اضافه

2- نمودار جمله ي ” هر انسان آزاده ي ايراني از ديرباز آزادگي را از جان و دل مي ستايد “ كدام است ؟
1) جمله چهار جزئي با مفعول و متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مفعول
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 449
متمّم : گروه اسمي است كه پس از حرف اضافه مي آيد . حروف اضافه مهم عبارتند از : به – براي – از – با – بي – در – درباره ي و ...

1- نوع جمله ي :” ادبيات غنايي با زباني نرم و لطيف با استفاده از معاني عميق و باريك به بيان احساسات شخصي انسان مي پردازد “ كدام است ؟
1) چهار جزئي گذرا به متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كاربرد حرف اضافه ” با“ با كدام مصدر صحيح است ؟
1) ترسيدن
2) انديشيدن
3) جنگيدن
4) چسبيدن

نکته 450
فعل هائي كه متمم اجباري نياز دارند حرف اضافه ي اختصاصي دارند اما فعل هايي كه به متمم اجباري نياز ندارند داراي حرف اضافه ي اختصاصي نيستند .

1- ” م“ در مصراع ” دستم نداد قوت رفتن به پيش دوست “ داراي چه نقشي است ؟
1) مضاف اليه
2) بدل
3) متمم
4) مسند

2- ” ت“ در بيت :
” هم اكنون تورا اي نبرده سوار / پياده بياموزمت كارزار “
داراي چه نقشي است ؟
1) متمم
2) مفعول
3) مضاف اليه
4) بدل

نکته 451
جمله ي سه جزئي با مسند :
نهاد + مسند + فعل اسنادي

1- نمودار جمله ي ” ارائه ي روش هاي مطلوب به منظور هماهنگ كردن خدمات و فعاليت هاي كتابخانه هاي كشور جهت تسهيل مبادله ي اطلاعات امري است ضروري “ كدام است ؟
1) سه جزئي گذرا به مسند
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كدام جمله سه جزئي با مسند نيست ؟
1) نهان گشت آيين فرزانگان
2) سوي لشكر آفريدون شدند
3) سراسر همه دشت بريان شدند
4) نخوت باد دي و شوكت خار آخر شد

نکته 452
هر جمله اي كه فعل آن اسنادي ( = ربطي ) باشد قطعا جمله ي سه جزئي با مسند است .

1- فعل كدام مصراع اسنادي است ؟
1) خشك آمد كشتگاه من
2) با غبان و رهگذاري نيست
3) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
4) دل من گرفته زين جا

2- ” دوش “ در كدام گزينه مسند است ؟
1) دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند
2) دوش با من گفت پنهان كارداني تيز هوش
3) سري در كارهم آريم دوش بار هم باشيم
4) مشكل خويش بر پير مغان بردم دوش

نکته 453
در فارسي امروز دو فعل ” بودن و شدن “ و هم معني هاي ” شدن “ مثل ” گشتن و گرديدن “ و ديگر مشتق هاي آن ها مانند ” است ، هست ، مي باشد ، مي شود “ فعل اسنادي هستند و جمله ي سه جزئي با مسند را مي سازند .

1- مصراع دوم :
” عشق او باز اندر آوردم به بند / كوشش بسيار نامد سودمند
جمله ي چند جزئي است ؟
1) دو جزئي
2) سه جزئي با مسند
3) سه جزئي با مفعول
4) چهارجزئي با مفعول و مسند

2- تعداد اجزاي جملات در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رستم از جادوي زال تندرست گشته است
2) اهل محل به او پهلوان مي گويند
3) حافظ خود را رند مي خواند
4) مرا خواند بايد جهان آفرين

نکته 454
ساده ترين راه يافتن ” مسند “ مطرح كردن سوال زير است :
چه جور ؟ + فعل اسنادي =====> مسند
1- در مصراع : ” گشت غمناك دل و جان عقاب “ كدام پاسخ مسند است ؟
1) دل
2) دل و جان
3) عقاب
4) غمناك

2- در بيت :” كودكان افسانه ها مي آورند
درج در افسانه شان بس سرّوپند “
نقش دستوري كدام كلمه مسند است ؟
1) كودكان
2) سرّ
3) درج
4) پند

نکته 455
در پاره اي از جمله هاي سه جزئي با مسند به جاي مسند ، متمم مي آيد .

1- در كدام گزينه به جاي مسند ، متمم نيامده است ؟
1) چو عاجز گشت خسرو در جوابش
2) فلاني از ساكنان اين محل است
3) اين پارچه از ابريشم است
4) پرويز در حال نوشتن بود

2- در كدام جمله به جاي مسند ، متمم آمده است ؟
1) چنگيز از ريختن خون بي گناهان سير نشد
2) كمال است در نفس انسان سخن
3) غالبا در سلوك با خلق ساده ، فروتن و شكيبا بود
4) ايشان از دوستان شما بودند  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
خانواده افعال ((شدن)) و ((است)) ، جمله هاي چهار جزئي و...

 

  نکته 456
افعال خانواده ي ” شدن “ چنانچه در معنـي رفتن به كار روند فعـل اسنادي نيستند و جمله ي سـه جزئي با مسند را نمي سازند .

1- در كدام گزينه مسند وجود ندارد .

1) هر كسي از ظن خود شد يار من
2) چو پيش پدر شد سياووش پاك
3) من به هر جمعيتي نالان شدم
4) جفت بد حالان و خوش حالان شدم  

 

  2- در هيچ گزينه اي جمله ي سه جزئي با مسند نيامده است مگر گزينه ي ...

1) چندي به پاي رفتم وچندي به سر شدم
2) به نزديك استاد امام شو
3) جواني ام به سمند شتاب مي شد
4) هنر خوار شد جادوي ارجمند  

 

  نکته 457
چنانچه افعال خانواده ي ” است “ در معني وجود داشتن و موجود بودن به كار روند فعل اسنادي نيستند ضمنا اگر ” گشتن و گرديدن “ در معنايي غير از شدن به كار روند فعل اسنادي به حساب نمي آيند .

1- در كدام گزينه ” است “ فعل اسنادي نيست ؟

1) جامه اش شولاي عرياني است
2) باغ بي برگي روز و شب تنهاست
3) باغبان و رهگذاري نيست
4) بوي خوش اين نسيم از شكن زلف اوست  

 

  2- در كدام گزينه ” نيست “ فعل اسنادي به شمار مي آيد ؟

1) مر زبان را مشتري جز گوش نيست
2) بگفتا جان فروشي در ادب نيست
3) بگفت از عشق بازان اين عجب نيست
4) بگفت اين دل تواند كرد ، دل نيست  

 

  نکته 458
جمله هاي چهار جزئي جمله هايي هستند كه فعل آن ها گذراست و در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل دو جزء لازم ديگر نيز مي آيد .

1- جمله هاي چهارجزئي چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) چهار نوع
4) يك نوع  

 

  2- نوع جمله ي ” انقلاب اسلامي ايران فصلي تازه در شرايط سياسي ، اجتماعي و فرهنگي جامعه ي ما گشود “ كدام است ؟

1) سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) چها جزئي گذرا به مفعول و متمم
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و مسند  

 

  نکته 459
جمله ي چهار جزئي با مفعول و متمم :
نهاد + مفعول + متمم + فعل

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟

1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن  

 

  2- ترتيب اجزاي جمله در كدام گزينه نادرست است ؟

1) گرسيوز توطئه ي افراسياب را به سياوش باز مي گويد
2) فردوسي شايستگي هاي ما را به ما مي شناساند
3) گل هاي رنگارنگ جلوه ي بي مانندي را به شهر مي دادند
4) پرستار به كودك شير را داد  

 

  نکته 460
جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند ( نهاد+ مفعول + مسند + فعل ) در حقيقت صورت ديگري از جمله هاي سه جزئي نوع سوم ( با مسند ) است با اين تفاوت كه فعل آن ها علاوه بر مسند به مفعول نيز نياز دارد .

1- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند مشاهده نمي شود ؟

1) زشت بايد ديد و انگاريد خوب
2) از آن پس كه خواند مرا شهريار
3) الهي روامدار كه پنهان ما از پيداي ما ناستوده تر باشد
4) زهر بايد خورد و انگاريد قند  

 

  2- نهاد كدام جمله در صورت افزودن تكواژ سببي ” ان “ به فعل آن ، نقش مفعولي پيدا مي كند؟

1) هوا سرد شد
2) من او را شناختم
3) من او را ديدم
4) هوا سرد گرديد  

 

  نکته 461
بايد بدانيم فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند فعل اسنادي نيستند .

1- با توجه به جمله ي ” حافظ خود را رند مي داند “ كدام گزينه در باره ي ” رند “ درست است ؟

1) مسند
2) مفعول
3) جزء فعل
4) قيد  

 

  2- ” چو خندان شد و چهره شاداب كرد و را نام تهمينه سهراب كرد “ چه نقشي دارد ؟

1) مسند
2) بدل
3) نهاد
4) مفعول  

 

  نکته 462
بايد بدانيم كه در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند ، ” مفعول و مسند “ يك چيز است مثلا زمانيكه مـي گـوييم ” همـسايه ي مـا پـسرش را علـي صدا مي زند “ پسر و علي يك چيز است .

1- در بيت ” كسي كاو را تو ليلي كرده اي نام / نه آن ليلي است كز من برده آرام كدام گزينه نادرست است ؟

1) او = مفعول
2) تو = نهاد
3 ) ليلي در مصراع اول مسند و در مصراع دوم مفعول
4) من = متمم  

 

  2- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند وجود ندارد ؟

1)       مولانا تواضع و خاك نهادي را خلق رسول خدا مي داند
2) درويـشي را دوست داشت و آن را مـــرادف بـي نيازي مي شمرد
3) دريافت مخارج روزانه را زايد مي شمرد
4) اين بشاشت وي به خاطر فقر اختياري اش بود

نکته 463
عمده ي فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند عبارتند از : ” ناميدن “ و فعل هاي هم معني آن ” شمردن “ و فعل هاي معني ” آن “ ” پنداشتن “ و فعل هاي هم معني آن

1- در بيت :
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
يك قطره از آن چكيد ونامش دل شد
واژه ي دل داراي چه نقشي است ؟
1) مفعول
2) مسند
3) متمم
4) بدل

2- در جمله ي ” ازاين رو نوبه نو بر آن گوهرها آويختند و درفش كاويانش خواندند “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) درفش = مفعول
2) آن = متمم
3) نو به نو = قيد
4) ش در كاويانش = مفعول

نکته 464
جمله ي چهار جزئي دو مفعولي :
نهاد + مفعول اول + مفعول دوم + فعل

1- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي دو مفعولي است ؟
1) باران هواراسردگردانيد
2) گنه كرده را زود رسوا كند
3) مادر كودك را غذا داد
4) تهمينه پسرش را سهراب ناميد

2- جمله ي ” چشم ما را ضياي خود ده “ چند جزئي است ؟
1) چهارجزئي دو مفعولي
2) چهارجزئي با مفعول و مسند
3) چهارجزئي با مفعول و متمم
4) سه جزئي با مفعول

نکته 465
در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند اگر به جاي نشانه ي مفعول ، حرف اضافه بيايد جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند ساخته مي شود .

1- جمله ي ” مردم به ابوعلي سينا شيخ الرئيس مي گفتند “ چند جزئي است ؟
1) سه جزئي با متمم
2) چهارجزئي با متمم و مسند
3) چهارجزئي با مفعول ومسند
4) چهارجزئي دومفعولي

2- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند نيست ؟
1) اهل محل به او پهلوان مي گفتند
2) مردم ايران به حافظ لسان الغيب مي گفتند
3) بوي گلم چنان مست كرد
4) به آن كوچه كوي طراز مي گويند

نکته 466
بدل در جمله كلمه يا كلماتي است كه گروه اسمي قبل از خود را توضيح مي دهد .

1- در مصراع ” من خويشتن اسير كمند نظر شدم “ نقش كلمه ي خويشتن چيست ؟
1) نهاد
2) بدل
3) مسند
4) متمم

2- واژه ي ” بونصر “ در عبارت زير داراي چه نقشي است ؟
”آن روز كه حسنك را بردار كردند استادم بونصر روزه بنگشاد “
1) مفعول
2) نهاد
3) متمم
4) بدل

نکته 467
مراد از نقش هاي تبعي جمله آن است كه تابع گروه اسمي قبل از خود باشد و برخي از نقش ها ي تبعي عبارتند از :
1- معطوف
2- بدل
3-تكرار

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه داراي نقش تبعي تكرار است ؟
بنواخت زخشم بر فلك مشت
آن مشت تويي تو اي دماوند
1) دماوند
2) مشت
3) تو اول در مصراع دوم
4) تو دوم در مصراع دوم

2- كدام نقش تبعي با بقيه متفاوت است ؟
1) احمد و رضا آمدند
2) از احمد ورضا بپرس
3) احمد برادر علي آمد
4) جفت بدحالان وخوش حالان شدم

نکته 468
هر واژه مي تواند نقش هاي متفاوت داشته باشد .

1- دربيت
”توحكيمي ،توعظيمي توكريمي تورحيمي / تونماينده ي فضلي توسزاوار ثنايي“
نقش دستوري كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟
1) حكيم
2) كريم
3) رحيم
4) فضل

2- در مصراع : ” بگفت از جان شيرينم فزون است “ نقش دستوري ضمير ” م “ چيست ؟
1) مفعول
2) متمم
3) مضاف اليه
4) نهاد

نکته 469
ضماير مي توانند نقش هاي مختلفي داشته باشند.

1- در بيت :
چو عاجز گشت خسرو در جوابش / نيامد بيش پرسيدن صوابش
نقش ضمير هاي متصل ” ش“ به ترتيب چيست؟
1) مضاف اليه – مضاف اليه
2) مضاف اليه – متمم
3) متمم – متمم
4) متمم – مضاف اليه

2- در دوبيتي زير نقش ضميرهاي متصل ” ت“ به ترتيب چيست ؟
مكن كاري كه بر پاسنگت آيو / جهان با اين فراخي تنگت آيو
چو فردا نامه خوانان نامه خوانند / تورا از نامه خواندن ننگت آيو
1) مضاف اليه – متمم – متمم
2) هر سه مضاف اليه
3) هر سه متمم
4) متمم – متمم – مضاف اليه

نکته 470
ضماير متصل مي توانند نقش هاي گوناگون داشته باشند .

1- در بيت :
” گفت بايد حد زند هشيار مردم مست را
گفت هشياري بيار اينجا كسي هشيار نيست“
واژه ي ”هشيار“ درمصراع دومدر چه نقشي به كار رفته است ؟
1) نهاد
2) صفت
3) مفعول
4) مسند

2- در كدام گزينه نقش ضمير متصل ” شان “ با بقيه متفاوت است ؟
1) در برابر كوير از ريشه شان بر مي كنند
2) در تنورشان مي افكنند كه اين سرنوشت مقدر آنهاست
3) در نهادساقه شان يا شاخه شان مي خشكد
4) اين درختان صبور را دوستشان دارند زيراشجاعند  

 

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
نقش كلمات ، ضماير ((ش)) و((م)) ، ضماير مبهم ، ضماير شخصي پيوسته و...

 

  نکته 471
براي مشخص كردن نقش كلمات ، ابتدا جمله را مرتب مي كنيم و سپس نقش كلمات را تعيين مي كنيم

1- در عبارت :
” در امام زاده اي كه اهالي معصومزاده اش مي نامند براي سفيد كاري گچ به كار برده اند “ نقش كلمات مشخص شده به ترتيب چيست ؟

1) متمم – مفعول – مضاف اليه
2) نهاد – مسند – مفعول
3) نهاد – مضاف اليه – مفعول
4) متمم – مفعول – مفعول  

 

  2- در عبارت : ” آن كس شيخ را گفت خدايت در بهشت كناد “ نقش ضمير متصل ” ت“ چيست ؟

1) مضاف اليه
2) نهاد
3) مفعول
4) متمم  

 

  نکته 472
ضمير متصل ” ش “ و ” م “ مي توانند نقش هاي متفاوتي در جمله بگيرند .

1- نقش ضمير ” ش “ در كدام گزينه با بقيه فرق دارد ؟

1) بعد چندي كه گشودش چشم
2) بس كه خونش رفته بود از تن
3) بس كه زهر زخم ها كاريش
4) بي خبر بود و نبود ش اعتنا با خويش  

 

  2- در مصراع ” كه سوزان شود هر زمانم جگر “ نقش ضمير ” م “ چيست ؟

1) اضافي
2) متممي
3) مفعولي
4) نهادي  

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |
نکته 423
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ و گاهي از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته مي شوند .

1- ساختمان كدام واژه از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ نيست ؟
1) خدانشناس
2) زبان نفهم
3) حقوق بگير
4) قلم به دست

2- ساختمان كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته نشده است
1) دوشادوش
2) سه پايه
3) تخت خواب
4) دست به دست

نکته 424
در شناخت ” اسم مشتق – مركب “ و ” صفت مشتق – مركب “ بايد دقت داشته باشيم .

1- در كدام گزينه صفت مشتق – مركب نيامده است ؟
1) ايراني نژاد
2) دادوبيداد
3) حمايت كننده
4) هيچ كاره

2- كدام گزينه اسم ” مشتق – مركب “ نيست ؟
1) ده ساله
2) گفت و گوي
3) تكاپو
4) كشت وكشتار

نکته 425
در واژه هاي غير ساده ( مشتق ، مركب و مشتق – مركب ) هيچ تكواژي نمي تواند در ميان اجزاي تشكيل دهنده ي واژه قرار گيرد .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) خوش نويس
2) كتابخانه
3) دوپهلو
4) گل ِبنفشه

2- اگر بتوان در ميان دو تكواژ ، تگواژ ديگري قرار داد ، اين امر نشان ميدهد كه .....
1) تكواژ ها از هم جدا هستند
2) آن ها را بايد يك تكواژ دانست
3) تكواژ ها به هم وابسته هستند
4) بايد آن ها را با هم تلفظ كرد  

    نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
شبه جمله ها ، انواع نهاد ، جمله هاي ساده و...

 

  نکته 426
در ساختمان واژ ه هاي مركب بايد به اجزاي تشكيل دهنده ( نوع تكواژ ) بسيار دقت داشته باسيم .

1- ساختمان تشكيل دهنده ي كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) خون بها
2) گردن بند
3) هنر پيشه
4) هواپيما  

 

  2- اجزاي تشكيل كدام اسم مركب با بقيه تفاوت دارد ؟

1) خود آموز
2) خود نويس
3) خود تراش
4) دوربين  

 

  نکته 427
جمله يك يا چند كلمه است كه منظور و مقصود گوينده يا نويسنده را براي شنونده يا خواننده بيان مي كند .

1- اگر بخواهيم از كلمات ” شخصيّت ، رفتار ، هركس ، اوست و بيانگر “ جمله اي درست كنيم كدام كلمه براي شروع آن جمله مناسب تر است ؟

1) شخصيّت
2) رفتار
3) بيانگر
4) هركس  

 

  2- اگر از كلمات ” باش، تا ، كوشا ، شوي، پيروز“ جمله ي كاملي بسازيم كه از نظر دستوري صحيح باشد ، نخستين كلمه ي آن عبارت كدام است ؟

1) باش
2) كوشا
3) پيروز
4) شوي  

 

  نکته 428
گاهي عواطف و احساسات خود را به وسيله ي كلمه هايي خاص بيان مي كنيم كه آن ها را دراصطلاح دستوري ” صوت يا شبه جمله “ مي ناميم مثل : دريغ ، آفرين ، آه و....

1- در بيت :
” قضا گفت گير و قدر گفت ده / فلك گفت احسنت و مه گفت زه “
چند شبه جمله آمده است ؟

1) 4
2) 3
3) 2
4) 1  

 

  2- بيت
” اي دريغا ! اي دريغا ! اي دريغ! / كانچنان ماهي نهان شد زير ميغ “
چند جمله و جند شبه جمله دارد ؟

1) 3- 3
2) 4-3
3) 4-2
4) 3 – 2  

 

  نکته 429
گاهي با استفاده از حروفهاي نشانه ، در اول يا آخر نام و عنوان كسي يا چيزي ، منظور خود را بيان مي كنيم كه اصطلاحا آن را” منادا “ مي گويند مثل سعديا ، ايا ملك ايران و.....

1- در بيت :
”گويند روي سرخ تو سعدي كه زرد كرد / اكسير عشق برمسم افتاد و زر شدم“
منادا كدام واژه است ؟

1) روي
2) سرخ
3) سعدي
4) ند در گويند  

 

  2- در مصراع ” دعاي ما نثارتان ، دلاوران عصر ما “ منادا كدام است ؟

1) دعا
2) عصر
3) دلاوران
4) ما  

 

  نکته 430
روش شمارش تعداد جمله هاي موجود در يك عبارت نثر يا شعر :
1- فعل هاي موجود و ذكر شده را مي شماريم
2- فعل هاي محذوف را نيز به آنها اضافه مي كنيم
3- هر حرف ندا و منادا را بر روي هم يك جمله در نظر مي گيريم
4- هر صوت را هم يك جمله به حساب مي آوريم

1- بيت :
” هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است / عشق بازي دگر و نفس پرستي دگر است “
داراي چند جمله است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  2- عبارت ” تلميذ بي ارادت عاشق بي زر است و رونده ي بي معرفت مرغ بي پر و عالم بي عمل درخت بي بر و زاهد بي علم خانه ي بي در “ چند جمله دارد ؟

1) هشت
2) شش
3) چهار
4) دو  

 

  نکته 431
هر جمله از دو قسمت تشكيل شده است :
1- نهاد ( =صاحب خبر )
2- گزاره ( = خبر )

1- در مصراع ” شماريت با من ببايد گرفت “ نهاد كدام است ؟

1) ت در شماريت
2) من
3) گفت
4) شمار گرفت  

 

  2- در مصراع ” برآتش يكي را ببايد گذشت “ نهاد كدام است ؟

1) آتش
2) تو
3) گذشت
4) ببايد گذشت  

 

  نکته 432
نهاد ( صاحب خبر ) بر دو گونه است :
1- نهاد جدا ( = اختياري )
2- نهاد پيوسته ( = اجباري )

1- تعريف داده شده ، كدام پاسخ است ؟ ” گروه اسمي است كه معمولا در ابتداي جمله مي آيد و مي توان آن را حذف كرد “

1) نهاد اجباري
2) نهاد اختياري
3) نهاد واقعي
4) نهاد ساده  

 

  2- فقط گزينه ي .....نهاد اختياري ندارد .

1) سخت كوشان از هيچ مشكلي نمي هراسند
2) من درس هايم را با دقت مي خوانم
3) راز موجودات جهان را از كه بپرسم ؟
4) هم كلاسي هاي ما ، دوستان فرداي ما هستند

نکته 433
نهاد اجباري يا واقعي همان شناسه است كه شخص و شمار را تعيين مي كند و قابل حذف نيست .

1- در سوم شخص مفرد فعل هاي ماضي به جز ماضي .....شناسه ي ( َ د ) محذوف است .
1) ماضي التزامي
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

2- در كدام مورد از موارد زير نهاد اختياري و نهاد اجباري بايد با هم مطابقت داشته باشند ؟
1) براي احترام
2) براي برخي از اسم هاي مبهم
3) براي نهاد غير جاندار
4) براي نهاد مفرد

نکته 434
جمله ها از نظر ساختمان دو نوع است :
1- جمله ي ساده : جمله اي كه يك فعل دارد
2- جمله ي مركب : دو يا چند جمله ي ساده كه مفهومي كامل را برسانند .

1- هريك از گزينه هاي زير به جز گزينه ي .....يك جمله ي ساده ناقص است .
1) تو را آتش عشق اگر پر بسوخت
2) هرآن كو مردمان را خوار دارد
3) سخن كاو از سر انديشه نايد
4) بهين كاري است نام وننگ جستن

2- كدام بيت ، يك جمله ي مركب است ؟
1) آن پر از لاله هاي رنگارنگ/ وين پر از ميوه هاي گوناگون
2) باد درسايه درختانش/ گسترانيده فرش بوقلمون
3) گل را اثر روي تو گلپوش كند/ جان را سخن خوب تو مدهوش كند
4) آتش كه شراب وصل تو نوش كند/ از لطف تو سوختن فراموش كند

نکته 435
جمله ساده بر دو نوع است :
1- جمله ي ساده ي مستقل ( كامل ) كه داراي مفهومي كامل و تمام باشد
2- جمله ساده ي ناقص : مفهومي را بطور كامل بيان نكند و نياز به جمله ي ديگري داشته باشد.

1- كدام بيت فقط يك جمله ي ساده مستقل است ؟
1) خود نه زبان در دهان عارف مدهوش/ حمد وثنا مي كند كه موي بر اعضا
2) حاجت موري به علم غيب بداند/ در بن چاهي به زير صخره صمّا
3) سعدي از آنجا كه فهم اوست سخن گفت/ ور نه كمال تو وهم كي رسد آنجا ؟
4) قسمت خود مي خورند منعم و درويش/ روزي خود مي برند پشه و عنقا

2- كدام مصراع يك جمله ي ساده ي كامل است ؟
1) برآن كس كه صاحب بصر است
2) هيچ كاري گرچه صائب ! بي تامل خوب نيست
3) هر نسيمي كه به من بوي خراسان آرد
4) نه بزرگي به مادر و پدر است

نکته 436
جمله مركب معمولا از يك جمله ي” هسته (پايه )“ و يك يا چند جمله ي ” وابسته ( پيرو ) “ تشكيل مي شود .

1- در ساختمان جمله هاي مركب كدام پيوند وابسته ساز كاربرد بيش تري دارد و گاه وجود آن اختياري است ؟
1) كه
2) تا
3) چون كه
4) اگر

2- جمله ي وابسته ( پيرو ) در كدام گزينه داراي فعل اسنادي است ؟
1) نه اين ريسمان مي برد با منش/ كه احسان كمندي است در گردنش
2) برآمد ز سوداي من سرخ روي/ كزين جنس بيهوده ديگر مگوي
3) چونكه تا اقصاي هندستان رسيد/ در بيابان طوطي چندي بديد
4) سينه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگويم شرح درد اشتياق

نکته 437
جمله هاي ساده به سه دسته تقسيم مي شوند :
1- جمله ي دو جزئي
2- جمله ي سه جزئي
3- جمله ي چهار جزئي


1- اگر تنها اجزاي اصلي جمله را در نظر بگيريم جمله ي ساده حداقل ....جزء و حداكثر .....جزء دارد
1) دو-سه
2) يك – دو
3) دو – چهار
4) يك – چهار

2- تعداد اجزاي جمله را كدام ركن تعيين مي كند ؟
1) نهاد
2) فعل
3) شناسه
4) مفعول

نکته 438
جمله ي دو جزئي :( نهاد + فعل ناگذر ) در اين جملـه ها جايـگاه نهــاد از آنِ ” گروه اسمـي “ و جايـگاه گـزاره از آن ِ ” گروه فعلي “ ناگذر است .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دو جزئي با فعل ” ناگذر “ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- بيت :” همانگه يكايك ز درگاه شاه
برآمد خروشيدن دادخواه “
جمله ي چند جزئي است ؟
1)سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) دو جزئي
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 439
فعل هاي ناگذرا ( = لازم ) قطعا جمله ي دو جزئي را مي سازند .

1- فعل كدام يك از مصدرها ، جمله ي دو جزئي مي سازد ؟
1) كاشتن
2) وزيدن
3) دوختن
4) چشيدن

2- در عبارت : ” دور او چرخي زد . چانه ي تم را گرفت . دهانش را باز كرد . دندان هايش را نگاه كرد . آرنجش را تا كرد و باز كرد تا عضلاتش را ببيند . چنـد فعـل ناگذرا ( لازم ) و چند فعـل گذرا ( متعدي) وجود دارد ؟
1) 2- 5
2) 1 – 6
3) 3 –3
4) 2 – 4

نکته 440
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟
1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
فعل ناگذر ، جمله هاي سه جزئي ، مفعول و...

 

  نکته 441
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟

1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد  

 

  2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟

1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

 

  نکته 442
جمله هاي سه جزئي : فعل اين جمله ها گذرا است و به همين دليل در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل يك جزء لازم ديگز نيز مي آيد .

1- جمله هاي سه جزئي با توجه به فعل چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) يك نوع
4) چها رنوع  

 

  2- كدام جمله ، سه جزئي نيست ؟

1) جامعه ي با فرهنگ ، سعادتمند مي شود
2) هيچ چيز بالاتر از حقيقت نيست
3) غزل مولانا لطيف و پرشور است
4) مادر كودك را آرام گردانيد  

 

  نکته 443
جمله هاي سه جزئي با مفعول :
نهاد + مفعول + فعل گذرا به مفعول

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....جمله ي سه جزئي با مفعول آمده است

1) سخت كوشان پاداش هاي نيك مي گيرند
2) زبان فارسي را دوست داريم
3) مردان خدا پرده پندار دريدند
4) شيخ ابو سعيد در نيشابور به محله اي فرو مي شد  

 

  2- كدام گزينه يك جمله ي سه جزئي با مفعول است ؟

1) باران هوا را سرد گردانيد
2) ايران به دانشمندان خود مي نازد
3) مادر كودك را غذا داد
4) پرچم علم ودانش را برافرازيم  

 

  نکته 444
مفعول : گروه اسمي است كه پس از آن نشانه ي ” را“ باشد يا بتوانيم اين نشانه را پس از آن بياوريم و ساده ترين راه يافتن مفعول مطرح كردن سوال زير است
چه كسي را ، چه چيزي را + فعل جمله =====> مفعول

1- در بيت زير چند مفعول آمده است ؟ ” بگفت آنجا به صنعت در چه كوشند ؟ بگفت انده خرند و جان فروشند “

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بخش پاسخي :” در كارها روزانه چه كسي را بر خود حاضر و ناظر مي گيري ؟ خدارا “ همه ي اجزاي جمله محذوف است به جز ....

1) نهاد
2) مفعول
3) فعل
4) متمم  

 

  نکته 445
گاه ضماير پيوسته ( = متصل ) نقش مفعول مي گيرند .

1- نقش ضمير ”ش “ در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) هر چه خواهي در سوادش رنج برد
2) تيغ صرصر خواهدش حالي سترد
3) كي به لوح ريگ باقي ماندش
4) تا كسي ديگر پس از تو خواندش  

 

  2- ضمير ” ت “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
بكوبمت ز آن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) فعل
2) متمم
3) مفعول
4) قيد  

 

  نکته 446
گاه ضماير متصل در جاي اصلي خود به كار نمي روند .

1- در كدام گزينه ضمير متصل در جاي اصلي خود آمده است

1) تا چشم بشر نبيندت رو ي
2) گفت آگه نيستي از سردر افتادت كلاه
3) هماوردت آمد مشو باز جاي
4) بكوبمت زآن گونه امروز يال  

 

  2- ضمير متصل ” ش “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
” دل هر ذره را كه بشكافي
آفتابيش در ميان بيني “

1) ميان
2) آفتاب
3) دل
4) ذره  

 

  نکته 447
در بسياري از موارد در نقش مفعول نشانه ي ” را “ ذكر نمي شود ولي در معني مي توان آن را آورد .

1- نقش دستوري : ” كشته “ در عبارت : ” نه كشته اي بر جاي نهاده و نه خسته اي به شهر خود باز گشته اند “ چيست ؟

1) متمم
2) نهاد
3) مفعول
4) بدل  

 

  2- در بيت :
ديدمش خرم و خندان قدح باده به دست
واندر آن آينه صدگونه تماشا مي كرد
به ترتيب ” ش “ و ” آن آينه“ چه نقشي دارند .

1) مفعول –متمم
2) هردو متمم
3) هردو مفعول
4) متمم –مفعول

نکته 448
جمله سه جزئي با متمم :
نهاد + متمم + فعل گذرا به متمم

1- در جمله ي سه جزئي با متمم ، متمم اجباري كدام گروه است ؟
1) گروه مسندي
2) گروه فاعلي
3) گروه اسمي
4) گروه حرف اضافه

2- نمودار جمله ي ” هر انسان آزاده ي ايراني از ديرباز آزادگي را از جان و دل مي ستايد “ كدام است ؟
1) جمله چهار جزئي با مفعول و متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مفعول
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 449
متمّم : گروه اسمي است كه پس از حرف اضافه مي آيد . حروف اضافه مهم عبارتند از : به – براي – از – با – بي – در – درباره ي و ...

1- نوع جمله ي :” ادبيات غنايي با زباني نرم و لطيف با استفاده از معاني عميق و باريك به بيان احساسات شخصي انسان مي پردازد “ كدام است ؟
1) چهار جزئي گذرا به متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كاربرد حرف اضافه ” با“ با كدام مصدر صحيح است ؟
1) ترسيدن
2) انديشيدن
3) جنگيدن
4) چسبيدن

نکته 450
فعل هائي كه متمم اجباري نياز دارند حرف اضافه ي اختصاصي دارند اما فعل هايي كه به متمم اجباري نياز ندارند داراي حرف اضافه ي اختصاصي نيستند .

1- ” م“ در مصراع ” دستم نداد قوت رفتن به پيش دوست “ داراي چه نقشي است ؟
1) مضاف اليه
2) بدل
3) متمم
4) مسند

2- ” ت“ در بيت :
” هم اكنون تورا اي نبرده سوار / پياده بياموزمت كارزار “
داراي چه نقشي است ؟
1) متمم
2) مفعول
3) مضاف اليه
4) بدل

نکته 451
جمله ي سه جزئي با مسند :
نهاد + مسند + فعل اسنادي

1- نمودار جمله ي ” ارائه ي روش هاي مطلوب به منظور هماهنگ كردن خدمات و فعاليت هاي كتابخانه هاي كشور جهت تسهيل مبادله ي اطلاعات امري است ضروري “ كدام است ؟
1) سه جزئي گذرا به مسند
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كدام جمله سه جزئي با مسند نيست ؟
1) نهان گشت آيين فرزانگان
2) سوي لشكر آفريدون شدند
3) سراسر همه دشت بريان شدند
4) نخوت باد دي و شوكت خار آخر شد

نکته 452
هر جمله اي كه فعل آن اسنادي ( = ربطي ) باشد قطعا جمله ي سه جزئي با مسند است .

1- فعل كدام مصراع اسنادي است ؟
1) خشك آمد كشتگاه من
2) با غبان و رهگذاري نيست
3) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
4) دل من گرفته زين جا

2- ” دوش “ در كدام گزينه مسند است ؟
1) دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند
2) دوش با من گفت پنهان كارداني تيز هوش
3) سري در كارهم آريم دوش بار هم باشيم
4) مشكل خويش بر پير مغان بردم دوش

نکته 453
در فارسي امروز دو فعل ” بودن و شدن “ و هم معني هاي ” شدن “ مثل ” گشتن و گرديدن “ و ديگر مشتق هاي آن ها مانند ” است ، هست ، مي باشد ، مي شود “ فعل اسنادي هستند و جمله ي سه جزئي با مسند را مي سازند .

1- مصراع دوم :
” عشق او باز اندر آوردم به بند / كوشش بسيار نامد سودمند
جمله ي چند جزئي است ؟
1) دو جزئي
2) سه جزئي با مسند
3) سه جزئي با مفعول
4) چهارجزئي با مفعول و مسند

2- تعداد اجزاي جملات در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رستم از جادوي زال تندرست گشته است
2) اهل محل به او پهلوان مي گويند
3) حافظ خود را رند مي خواند
4) مرا خواند بايد جهان آفرين

نکته 454
ساده ترين راه يافتن ” مسند “ مطرح كردن سوال زير است :
چه جور ؟ + فعل اسنادي =====> مسند
1- در مصراع : ” گشت غمناك دل و جان عقاب “ كدام پاسخ مسند است ؟
1) دل
2) دل و جان
3) عقاب
4) غمناك

2- در بيت :” كودكان افسانه ها مي آورند
درج در افسانه شان بس سرّوپند “
نقش دستوري كدام كلمه مسند است ؟
1) كودكان
2) سرّ
3) درج
4) پند

نکته 455
در پاره اي از جمله هاي سه جزئي با مسند به جاي مسند ، متمم مي آيد .

1- در كدام گزينه به جاي مسند ، متمم نيامده است ؟
1) چو عاجز گشت خسرو در جوابش
2) فلاني از ساكنان اين محل است
3) اين پارچه از ابريشم است
4) پرويز در حال نوشتن بود

2- در كدام جمله به جاي مسند ، متمم آمده است ؟
1) چنگيز از ريختن خون بي گناهان سير نشد
2) كمال است در نفس انسان سخن
3) غالبا در سلوك با خلق ساده ، فروتن و شكيبا بود
4) ايشان از دوستان شما بودند  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
خانواده افعال ((شدن)) و ((است)) ، جمله هاي چهار جزئي و...

 

  نکته 456
افعال خانواده ي ” شدن “ چنانچه در معنـي رفتن به كار روند فعـل اسنادي نيستند و جمله ي سـه جزئي با مسند را نمي سازند .

1- در كدام گزينه مسند وجود ندارد .

1) هر كسي از ظن خود شد يار من
2) چو پيش پدر شد سياووش پاك
3) من به هر جمعيتي نالان شدم
4) جفت بد حالان و خوش حالان شدم  

 

  2- در هيچ گزينه اي جمله ي سه جزئي با مسند نيامده است مگر گزينه ي ...

1) چندي به پاي رفتم وچندي به سر شدم
2) به نزديك استاد امام شو
3) جواني ام به سمند شتاب مي شد
4) هنر خوار شد جادوي ارجمند  

 

  نکته 457
چنانچه افعال خانواده ي ” است “ در معني وجود داشتن و موجود بودن به كار روند فعل اسنادي نيستند ضمنا اگر ” گشتن و گرديدن “ در معنايي غير از شدن به كار روند فعل اسنادي به حساب نمي آيند .

1- در كدام گزينه ” است “ فعل اسنادي نيست ؟

1) جامه اش شولاي عرياني است
2) باغ بي برگي روز و شب تنهاست
3) باغبان و رهگذاري نيست
4) بوي خوش اين نسيم از شكن زلف اوست  

 

  2- در كدام گزينه ” نيست “ فعل اسنادي به شمار مي آيد ؟

1) مر زبان را مشتري جز گوش نيست
2) بگفتا جان فروشي در ادب نيست
3) بگفت از عشق بازان اين عجب نيست
4) بگفت اين دل تواند كرد ، دل نيست  

 

  نکته 458
جمله هاي چهار جزئي جمله هايي هستند كه فعل آن ها گذراست و در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل دو جزء لازم ديگر نيز مي آيد .

1- جمله هاي چهارجزئي چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) چهار نوع
4) يك نوع  

 

  2- نوع جمله ي ” انقلاب اسلامي ايران فصلي تازه در شرايط سياسي ، اجتماعي و فرهنگي جامعه ي ما گشود “ كدام است ؟

1) سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) چها جزئي گذرا به مفعول و متمم
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و مسند  

 

  نکته 459
جمله ي چهار جزئي با مفعول و متمم :
نهاد + مفعول + متمم + فعل

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟

1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن  

 

  2- ترتيب اجزاي جمله در كدام گزينه نادرست است ؟

1) گرسيوز توطئه ي افراسياب را به سياوش باز مي گويد
2) فردوسي شايستگي هاي ما را به ما مي شناساند
3) گل هاي رنگارنگ جلوه ي بي مانندي را به شهر مي دادند
4) پرستار به كودك شير را داد  

 

  نکته 460
جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند ( نهاد+ مفعول + مسند + فعل ) در حقيقت صورت ديگري از جمله هاي سه جزئي نوع سوم ( با مسند ) است با اين تفاوت كه فعل آن ها علاوه بر مسند به مفعول نيز نياز دارد .

1- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند مشاهده نمي شود ؟

1) زشت بايد ديد و انگاريد خوب
2) از آن پس كه خواند مرا شهريار
3) الهي روامدار كه پنهان ما از پيداي ما ناستوده تر باشد
4) زهر بايد خورد و انگاريد قند  

 

  2- نهاد كدام جمله در صورت افزودن تكواژ سببي ” ان “ به فعل آن ، نقش مفعولي پيدا مي كند؟

1) هوا سرد شد
2) من او را شناختم
3) من او را ديدم
4) هوا سرد گرديد  

 

  نکته 461
بايد بدانيم فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند فعل اسنادي نيستند .

1- با توجه به جمله ي ” حافظ خود را رند مي داند “ كدام گزينه در باره ي ” رند “ درست است ؟

1) مسند
2) مفعول
3) جزء فعل
4) قيد  

 

  2- ” چو خندان شد و چهره شاداب كرد و را نام تهمينه سهراب كرد “ چه نقشي دارد ؟

1) مسند
2) بدل
3) نهاد
4) مفعول  

 

  نکته 462
بايد بدانيم كه در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند ، ” مفعول و مسند “ يك چيز است مثلا زمانيكه مـي گـوييم ” همـسايه ي مـا پـسرش را علـي صدا مي زند “ پسر و علي يك چيز است .

1- در بيت ” كسي كاو را تو ليلي كرده اي نام / نه آن ليلي است كز من برده آرام كدام گزينه نادرست است ؟

1) او = مفعول
2) تو = نهاد
3 ) ليلي در مصراع اول مسند و در مصراع دوم مفعول
4) من = متمم  

 

  2- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند وجود ندارد ؟

1)       مولانا تواضع و خاك نهادي را خلق رسول خدا مي داند
2) درويـشي را دوست داشت و آن را مـــرادف بـي نيازي مي شمرد
3) دريافت مخارج روزانه را زايد مي شمرد
4) اين بشاشت وي به خاطر فقر اختياري اش بود

نکته 463
عمده ي فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند عبارتند از : ” ناميدن “ و فعل هاي هم معني آن ” شمردن “ و فعل هاي معني ” آن “ ” پنداشتن “ و فعل هاي هم معني آن

1- در بيت :
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
يك قطره از آن چكيد ونامش دل شد
واژه ي دل داراي چه نقشي است ؟
1) مفعول
2) مسند
3) متمم
4) بدل

2- در جمله ي ” ازاين رو نوبه نو بر آن گوهرها آويختند و درفش كاويانش خواندند “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) درفش = مفعول
2) آن = متمم
3) نو به نو = قيد
4) ش در كاويانش = مفعول

نکته 464
جمله ي چهار جزئي دو مفعولي :
نهاد + مفعول اول + مفعول دوم + فعل

1- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي دو مفعولي است ؟
1) باران هواراسردگردانيد
2) گنه كرده را زود رسوا كند
3) مادر كودك را غذا داد
4) تهمينه پسرش را سهراب ناميد

2- جمله ي ” چشم ما را ضياي خود ده “ چند جزئي است ؟
1) چهارجزئي دو مفعولي
2) چهارجزئي با مفعول و مسند
3) چهارجزئي با مفعول و متمم
4) سه جزئي با مفعول

نکته 465
در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند اگر به جاي نشانه ي مفعول ، حرف اضافه بيايد جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند ساخته مي شود .

1- جمله ي ” مردم به ابوعلي سينا شيخ الرئيس مي گفتند “ چند جزئي است ؟
1) سه جزئي با متمم
2) چهارجزئي با متمم و مسند
3) چهارجزئي با مفعول ومسند
4) چهارجزئي دومفعولي

2- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند نيست ؟
1) اهل محل به او پهلوان مي گفتند
2) مردم ايران به حافظ لسان الغيب مي گفتند
3) بوي گلم چنان مست كرد
4) به آن كوچه كوي طراز مي گويند

نکته 466
بدل در جمله كلمه يا كلماتي است كه گروه اسمي قبل از خود را توضيح مي دهد .

1- در مصراع ” من خويشتن اسير كمند نظر شدم “ نقش كلمه ي خويشتن چيست ؟
1) نهاد
2) بدل
3) مسند
4) متمم

2- واژه ي ” بونصر “ در عبارت زير داراي چه نقشي است ؟
”آن روز كه حسنك را بردار كردند استادم بونصر روزه بنگشاد “
1) مفعول
2) نهاد
3) متمم
4) بدل

نکته 467
مراد از نقش هاي تبعي جمله آن است كه تابع گروه اسمي قبل از خود باشد و برخي از نقش ها ي تبعي عبارتند از :
1- معطوف
2- بدل
3-تكرار

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه داراي نقش تبعي تكرار است ؟
بنواخت زخشم بر فلك مشت
آن مشت تويي تو اي دماوند
1) دماوند
2) مشت
3) تو اول در مصراع دوم
4) تو دوم در مصراع دوم

2- كدام نقش تبعي با بقيه متفاوت است ؟
1) احمد و رضا آمدند
2) از احمد ورضا بپرس
3) احمد برادر علي آمد
4) جفت بدحالان وخوش حالان شدم

نکته 468
هر واژه مي تواند نقش هاي متفاوت داشته باشد .

1- دربيت
”توحكيمي ،توعظيمي توكريمي تورحيمي / تونماينده ي فضلي توسزاوار ثنايي“
نقش دستوري كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟
1) حكيم
2) كريم
3) رحيم
4) فضل

2- در مصراع : ” بگفت از جان شيرينم فزون است “ نقش دستوري ضمير ” م “ چيست ؟
1) مفعول
2) متمم
3) مضاف اليه
4) نهاد

نکته 469
ضماير مي توانند نقش هاي مختلفي داشته باشند.

1- در بيت :
چو عاجز گشت خسرو در جوابش / نيامد بيش پرسيدن صوابش
نقش ضمير هاي متصل ” ش“ به ترتيب چيست؟
1) مضاف اليه – مضاف اليه
2) مضاف اليه – متمم
3) متمم – متمم
4) متمم – مضاف اليه

2- در دوبيتي زير نقش ضميرهاي متصل ” ت“ به ترتيب چيست ؟
مكن كاري كه بر پاسنگت آيو / جهان با اين فراخي تنگت آيو
چو فردا نامه خوانان نامه خوانند / تورا از نامه خواندن ننگت آيو
1) مضاف اليه – متمم – متمم
2) هر سه مضاف اليه
3) هر سه متمم
4) متمم – متمم – مضاف اليه

نکته 470
ضماير متصل مي توانند نقش هاي گوناگون داشته باشند .

1- در بيت :
” گفت بايد حد زند هشيار مردم مست را
گفت هشياري بيار اينجا كسي هشيار نيست“
واژه ي ”هشيار“ درمصراع دومدر چه نقشي به كار رفته است ؟
1) نهاد
2) صفت
3) مفعول
4) مسند

2- در كدام گزينه نقش ضمير متصل ” شان “ با بقيه متفاوت است ؟
1) در برابر كوير از ريشه شان بر مي كنند
2) در تنورشان مي افكنند كه اين سرنوشت مقدر آنهاست
3) در نهادساقه شان يا شاخه شان مي خشكد
4) اين درختان صبور را دوستشان دارند زيراشجاعند  

 

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
نقش كلمات ، ضماير ((ش)) و((م)) ، ضماير مبهم ، ضماير شخصي پيوسته و...

 

  نکته 471
براي مشخص كردن نقش كلمات ، ابتدا جمله را مرتب مي كنيم و سپس نقش كلمات را تعيين مي كنيم

1- در عبارت :
” در امام زاده اي كه اهالي معصومزاده اش مي نامند براي سفيد كاري گچ به كار برده اند “ نقش كلمات مشخص شده به ترتيب چيست ؟

1) متمم – مفعول – مضاف اليه
2) نهاد – مسند – مفعول
3) نهاد – مضاف اليه – مفعول
4) متمم – مفعول – مفعول  

 

  2- در عبارت : ” آن كس شيخ را گفت خدايت در بهشت كناد “ نقش ضمير متصل ” ت“ چيست ؟

1) مضاف اليه
2) نهاد
3) مفعول
4) متمم  

 

  نکته 472
ضمير متصل ” ش “ و ” م “ مي توانند نقش هاي متفاوتي در جمله بگيرند .

1- نقش ضمير ” ش “ در كدام گزينه با بقيه فرق دارد ؟

1) بعد چندي كه گشودش چشم
2) بس كه خونش رفته بود از تن
3) بس كه زهر زخم ها كاريش
4) بي خبر بود و نبود ش اعتنا با خويش  

 

  2- در مصراع ” كه سوزان شود هر زمانم جگر “ نقش ضمير ” م “ چيست ؟

1) اضافي
2) متممي
3) مفعولي
4) نهادي  

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |
کته 371
در زبان فارسي هيچ هجايي با مصوت آغاز نمي شود و مصوت هميشه دومين واج هجاست .
1- در كدام گزينه واج دوم هجا مصوت بلند نيست ؟
1) وام
2) ياد
3) قول
4) ديد

2- در كدام گزينه دو صامت پشت سر هم آمده نيامده است ؟
1) گفت
2) رَفت
3) زَد
4) رُفت

نکته 372
”آ“ دو واج به حساب مي آيد زيرا از يك همزه و يك مصوت بلند تشكيل شده است . صامت + مصوت ---- الگوي شماره ي يك

1- واژه ي ” آباد “ داراي چند واج است ؟
1) چهار
2) پنج
3) شش
4) هفت

2- كلمه ي ” آگاهانه “ چند واج دارد ؟
1) هشت واج
2) نه واج
3) ده واج
4) يازده واج

نکته 373
كلماتي مثل ” خواهر – خويش – چون – خوان و......“ در شمارش تعداد واج ها به صورت ملفوظ آن ها توجه كنيد نه صورت مكتوب آن ها .

1- واژه ي ” نامه “ داراي چند واج است ؟
1) پنج
2) چهار
3) شش
4) سه

2- ” هر چه “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) يك هجا – دو واج
2) يك هجا – سه واج
3) دو هجا – پنج واج
4) دو هجا – سه واج

نکته 374
حروفي كه مشدّد تلفظ مي شوند بايد به صورت دو حرف نوشته شوند .

1- واژه ي ” سجّاده “ داراي چند واج است ؟
1) نه واج
2) هشت واج
3) ده واج
4) هفت واج

2- كلمه ” عزّت “ چند واج دارد ؟
1) شش واج
2) هفت واج
3) پنج واج
4) چهار واج

نکته 375
مصوّت هميشه دومين حرف هر هجاست لذا حروف ”ا“ ، ” ي “ ، ” و“ فقط وقتي دومين حرف هجا باشند مصوت هستند .

1- واژه ي ” آب“ چند واج است و اولين واج آن صامت است يا مصوت ؟
1) دو واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) دو واج – مصوت
4) سه واج – صامت

2- واژه ي ” سِيل “ چند واج است و آيا ” ي“ مصوت است يا صامت ؟
1) سه واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) چهارواج – صامت
4) چهارواج – مصوت

نکته 376
اگر ” ي “ در ميان كلمه اي ساده يا كلمه اي با پسوند يا پيشوند يا ضمير متصل باشد ” ي “ كوتاه تلفظ مي شود يعني صامت است نه مصوت .

1- واژه ي ” سياست “ داراي چند واج است ؟
1) 7 واج
2) 6 واج
3) 5 واج
4) 4 واج

2- واژه ي ” بياموز “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) 4 هجا – 7 واج
2) 4 هجا – 8 واج
3) 4 هجا – 6 واج
4) 3 هجا – 7 واج

نکته 377
بعضي از كلمات مثل ” مهربان – خواستگار ، پروردگار و ....“ دو تلفظي هستند كه براي تعيين تعداد هجا ها و تعداد واج ها بايد به نحوه ي تلفظ آن ها دقت داشت .

1- واژه ي ” آسِمان خراش “ از چند واج تشكيل شده است ؟
1) 9 واج
2) 12 واج
3) 13 واج
4) 10 واج

2- كلمه ي ” آفريدگار “ داراي چند واج است ؟
1) 9 واج
2) 7 واج
3) 11 واج
4) 12 واج

نکته 378
تكواژ : كوچكترين واحد معنادار زبان است كه ممكن است معني و كاربرد مستقلي داشته باشد و گاهي معني و كاربرد مستقل ندارد و در ساختمان واژه هاي ديگر به كار مي رود .

1- به تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي دارند تكواژ ..... و تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي ندارند تكواژ .......مي گويند .
1) آزاد – وابسته
2) آزاد – مستقل
3) وابسته – آزاد
4) وابسته – وند

2- در واژه ي ” ارزشمند “ چند تكواژ وابسته وجود دارد ؟
1) 3
2) 4
3) 1
4) 2

نکته 379
برخي از تكواژ ها نمود آوايي ندارند اما در شمارش تعداد تكواژ ها يك تكواژ به حساب مي آيند به اين تكواژ ها ، تكواژ صفر مي گويند .

1- در كدام گزينه تكواژ صفر وجود ندارد ؟
1) نوشت
2) گفت
3) است
4) باشد

2- فعل ” نيست “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 1 تكواژ
2) 2 تكواژ
3) 3 تكواژ
4) 2 تكواژ مستقل

نکته 380
سوم شخص مفرد انواع فعل هاي ماضي به جز ماضي التزامي داراي تكواژ صفر هستند .

1- كدام گزينه داراي تكواژ صفر نيست ؟
1) گفته است
2) گفته بود
3) مي گفت
4) گفته باشد

2- واژه ي ” نديده است “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 5
2) 4
3) 2
4) 1  

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
بن ، حرف اضافه ، حرف ربط ، واج شناسي و...

 

  نکته 381
بن فعل به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- كلمه ي ” باستان شناس “ چند تكواژ است ؟

1) سه تكواژ
2) دو تكواژ
3) يك تكواژ
4) چهار تكواژ  

 

  2- كلمه ي ” جامعه شناسي “ چند تكواژ دارد ؟

1) يك تكواژ
2) دو تكواژ
3) سه تكواژ
4) چهار تكواژ  

 

  نکته 382
انواع ” ي “ هر كدام يك تكواژ است .

1- در كدام گزينه ” ي “ تكواژ به حساب نمي آيد ؟

1) ادبي
2) ديني
3) سياسي
4) علمي  

 

  2- عبارت ” نكات ادبي ، ديني و علمي “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 10
2) 9
3) 8
4) 7  

 

  نکته 383
حروف اضافه مانند ” از – به – در – با – بر و ...“ و حروف ربط مانند ” كه – زيرا – و – اما .....“ يك تكواژ به حساب مي آيند .

1- مصراع : بگفت از عشق كارت سخت زار است چند تكواژ دارد ؟

1) 13 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

 

  2- عبارت ” پروين نمي دانست كه كتابخانه تعطيل است “ چند تكواژ است ؟

1) 14 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

 

  نکته 384
كسره ي اضافه به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد چه نمود نوشتاري داشته باشد و چه نداشته باشد .

1- عبارت ” اوستا شاعر درد آشنا شعر خود ر ادر خدمتِ اعتقاد خويش قرار داده است “ چند تكواژ است ؟

1) 19
2) 18
3) 20
4) 21  

 

  2- عبارت ” بهار در آثارِ ارزشمندِ خويش به مسايل ِ اصلي ِ سبك شناسي ِ نثر و نظم فارسي پرداخته است “ چند تكواژ است ؟

1)29
2) 26
3) 28
4) 27  

 

  نکته 385
در فعل ها جزء پيشين يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- فعل ” نمي گويند “ از چند تكواژ ساخته شده است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  2- عبارت ” جمله از يك يا چند گروه ساخته مي شود “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 9
2) 10
3) 11
4) 12  

 

  نکته 386
كلماتي مثل ” سهراب ، تابستان ، زمستان ، دشوار و ....“ يك تكواژ هستند و نبايد به پيشينه تاريخي آن ها دقت كرد .

1- كدام واژه بيش از يك تكواژ است ؟

1) مژه
2) ديوانه
3) ساربان
4) باغبان  

 

  2- همه ي واژه ها داراي يك تكواژ است به جز گزينه ي ......

1) پگاه – غنچه – پارچه
2) كوچه – شيرين – رستم
3) تهمينه-سياوش-دبستان
4) خاندان-زنخدان-پرورش  

 

  نکته 387
واژه يكي از واحد هاي زبان است كه از يك يا چند تكواژ ساخته مي شود .

1- عبارت : ” اين نوشته ها پر از نكات و لطايف تاريخي ، اجتماعي ، ديني و ادبي است “ چند واژه دارد ؟

1) 12
2) 13
3) 14
4) 15  

 

  2- عبارت :” مردم در گذشته به سعد و نحس بودن ِ ساعت ها اعتقاد داشتند “ چند واژه است ؟

1) 10
2)15
3)17
4) 13


نکته 388
كلمات مشتق ، مركب و مشتق –مركب هر كدام يك واژه هستند .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) شتر
2) شتر مرغ
3) شتر گاوپلنگ
4) اين شتر مرغ

2- در كدام گزينه بيش از يك واژه آمده است ؟
1) گيسو بلند
2) كلاه ِ سبز
3) دندان گرد
4) مادر بزرگ

نکته 389
حرف ربط – حرف اضافه – نقش نماي اضافه ( ِ ) نقش نماي مفعولي ( را ) هر كدام يك واژه هستند .
1- عبارت زير چند واژه دارد ؟
” كز كشيدن تنگ تر گردد كمند “
1) 7 واژه
2) 5 واژه
3) 6 واژه
4) 8 واژه

2- ” مسند “ پرسش شماره يك چند تكواژ و چند واژه است ؟
1) دو تكواژ – يك واژه
2) يك تكواژ – دو واژه
3) دو تكواژ – دو واژه
4) يك تكواژ – يك واژه

نکته 390
گروه : پس از جمله بزرگ ترين واحد زبان است كه از يك يا چند واژه ساخته مي شود ، هر گروه داراي يك هسته است و اين هسته ممكن است تعدادي وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي ولي وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- كدام گزينه حاوي گروه هاي بيش تري است ؟
1) مردم دنيا گرفتار بودند
2) همه ي مردم گرفتار بودند
3) همه ي مردم دنيا گرفتار تشويش بودند
4) مردم ايران در دوران پهلوي گرفتار تشويش بودند

2- عبارت : ” اختر شناسي به مطالعه يِ اجرام ِ آسماني مي پردازد “ چند گروه ، چند واژه و چند تكواژ دارد ؟
1) 3- 8- 12
2) 3-9-12
3) 3-8-11
4) 3-8-13

نکته 391
واج هايي كه واجگاه مشترك دارند نمي توانند بدون فاصله كنار هم قرار گيرند .

1- واجگاه كدام يك از واج هاي زير نزديك به هم نيست و آن ها را مي توان بي فاصله كنار هم قرار داد .
1) /ب/و/پ/
2) /ر/و/و/
3) /چ/و/ش/
4) /ت /و/د/

2- قواعدي كه مانع از اجتماع واج ها در كنار هم مي شوند چه نام دارند ؟
1) قواعد واجي
2) قواعد نحوي
3) قواعد همنشيني
4) قواعد معنايي

نکته 392
زبان شناسان معتقدند كه هيچ زباني از كليه ي امكانات هم نشيني تكواژ ها و واژه هايش استفاده نمي كند بلكه بعضي از امكانات به صورت ذخيره در زبان وجود دارد .

1- منظور زبان شناسان از اصطلاح :” ذخيره زباني “ با توجه به قواعد هم نشيني تكواژها و واژه ها چيست ؟
1) صورت هاي غير ممكن رايج گروه هاي اسمي
2) صورت هاي ممكن غير رايج گروه هاي اسمي
3) صورت هاي رايج گروه هاي فعلي
4) صورت هاي ممكن رايج گروه هاي قيدي

2- قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا بتوانيم از تركيب واژ ه هاي مناسب گروه هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب بسازيم چه نام دارد؟
1) معنايي
2) نحوي
3) واجي
4) هم نشيني

نکته 393
قواعدي كه بر اساس آن گروه ها با هم تركيب شده و جمله ي درستي را تشكيل مي دهند ” قواعد نحوي “ و قواعدي كه جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند تا جمله هايي درست و قابل فهم بوجود آيند ” قواعد معنايي “ هستند .
1- دليل عدم جواز ورود جمله ي ” چوپانان ، آسمان آبي را رسيدند “ به فارسي نوشتاري معيار كدام قاعده از قواعد تركيب است ؟
1) نحوي
2) هم نشيني
3) واجي
4) معنايي

2- بررسي جمله ي ” من اورا ديديم “ مربوط به كدام قاعده ي زبان است ؟
1) نحوي
2) واجي
3) معنايي
4) كاربردي

نکته 394
قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا هر جمله را در جايگاه و موقعيت خاص خود به كار ببريم ” قواعد كاربردي “ هستند
1- قواعد كاربردي قواعدي هستند كه ......
1) جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند
2) قواعد نحوي جمله را بررسي مي كنند
3) به هم نشيني گروه ها در جمله مي پردازند
4) به ما كمك مي كنند كه جمله ها را در جايگاه خودش به كار بريم

2- اگر كسي از ما بپرسد ” چرا براي موفقيت در كنكور تلاش نمي كني “ و ما در پاسخ بگوييم ” ديروز در مسابقه شركت كردم “ كدام قاعده زباني رعايت نشده است ؟
1) كاربردي
2) معنايي
3) هم نشيني
4) نحوي

نکته 395
هميشه تعداد واج ها ” هسته گروه اسمي “ يكسان نيست ضمنا نقش نماي اضافه يك تكواژ آزاد به حساب مي آيد .

1- در گروه اسمي ” نثر ِ خبري ِ فارسي ِ نوشتاري ِ امروز “ چند تكواژ آزاد وجود دارد ؟
1) هفت
2) هشت
3) نه
4) ده

2- تعداد واج هاي هسته ي كدام گروه اسمي بيش تر است ؟
1) هر چهار كارگر ساده
2) همان آدم هاي ديروزي
3) دفترچةهاي مشق بچه ها
4)داستان هاي جن وپري  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
تعيين واج ها ، گروهها ، جمله ها و...

 

  نکته 396
در تعيين واج ها ، تكواژ ها ، واژه ها ، گروهها و جمله ها به نمودار آن ها كاملا دقت كنيم .

1- نمودار واژ ه هاي جمله ي ” واج كوچك ترين واحد صوتي زبان است “ كدام است ؟

1) (8)
2) (9)
3) (10)
4) (11)  

 

  2- كدام گزينه گروههاي عبارت :
” سال پيش خوانديم كه جمله ي مستقل بزرگ ترين واحد زبان است “ را نشان مي دهد؟

1) (5)
2) (6)
3) 15
4) (2)  

 

  نکته 397
واژه ها از نظر ساخت به دو دسته تقسيم مي شوند
1- ساده
2- غير ساده واژه ي ساده آن است كه فقط يك تكواژ دارد و واژه غير ساده بيش از يك تكواژ دارد

1- كدام واژه ساده نيست ؟

1) اسفنديار
2) گنجشك
3) دستگاه
4) كارگاه  

 

  2- كدام واژه ” مركب “ است ؟

1) دانشجو
2) كارشناسي
3) خداشناس
4) حقوق بگير  

 

  نکته 398
واژه هاي غير ساده در زبان فارسي به سه دسته تقسيم مي شوند .
1- مشتق
2- مركب
3-مشتق –مركب

1- كدام گزينه مشتق نيست ؟

1) پرورش
2) كوشش
3) خنده
4) دوچرخه  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) خنده
2) گريه
3) لبه
4) شناسه  

 

  نکته 399
در كلمات مشتق كه از بن مضارع + ه ساخته مي شوند بايد به معني آن ها دقت داشت .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) گزاره
2) رسانه
3) گيره
4) ماله  

 

  2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟

1) دست و دسته
2) كوب و كوبه
3) مال و ماله
4) موي و مويه  

 

  نکته 400
( بن ماضي + ار ) هم اسم مشتق و صفت مشتق ( صفت فاعلي و مفعولي ) مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) كشتار
2) رفتار
3) خريدار
4) گفتار  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) نمودار
2) پذيرفتار
3) خواستار
4) مردار  

 

  نکته 401
( بن مضارع + الف ) هم اسم مشتق و هم صفت مشتق مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) چَرا
2) دانا
3) توانا
4) بينا  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) شنوا
2) گويا
3) بويا
4) يارا  

 

  نکته 402
پسوند ” ي “ هم در اسم و هم در صفت به كار مي رود .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) سياهي
2) نيكي
3) درويشي
4) خوبي  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) تهراني
2) چوبي
3) ديني
4) مردي

نکته 403
پسوند ” گر“ هم در اسم و هم در بن فعل ( ماضي و مضارع ) به كار مي رود .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) آهنگر
2) مسگر
3) زرگر
4) توانگر

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رفتگر
2) كشتگر
3) ريختگر
4) رفوگر

نکته 404
پسوند ” گري “ هم بر سر اسم و هم بر سر صفت مي آيد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) موذي گري
2) وحشي گري
3) ياغي گري
4) سفالگري

2- در كدام گزينه تنها پسوند مورد نظر است و به تنهايي استعمال مي شود ؟
1) لاابالي گري
2) ياغي گري
3) كوزه گري
4) وحشي گري

نکته 405
پسوند ” يّت “ فقط به كلماتي مي پيوندد كه تكواژ پايه ي آن ها عربي است .

1- كاربرد كدام گزينه درست است ؟
1) منيّت
2) خوبيّت
3) رهبريّت
4) انسانيّت

2- كاربرد كدام واژه درست نيست ؟
1) ارجحيّت
2) آدميّت
3) محبوبيّت
4) دوئيّت

نکته 406
پسوند ” ه “ گاهي به اسم ، گاهي به صفت و گاهي به بن فعل مي پيوندد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) خورده
2) برده
3) نوشته
4) آمده

2- كدام گزينه از تركيب ” صفت + ه “ ساخته شده است ؟
1) دهه
2) زبانه
3) سفيده
4) هزاره

نکته 407
پسوند ” گار “ هم به بن ماضي و هم به بن مضارع مي پيوندد .

1- كدام گزينه از بن ماضي + گار ساخته نشده است ؟
1) آموزگار
2) پروردگار
3) خواستگار
4) آفريدگار

2- همه ي گزينه ها از بن مضارع + گار ساخته شده است به جز گزينه ي ......
1) آمرزگار
2) سازگار
3) كردگار
4) آموزگار

نکته 408
” ستان “ گاهي پسوند است و واژه ي مشتق را مي سازد و گاهي بن فعل ( بن مضارع ) است .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) گلستان
2) دادستان
3) بوستان
4) لرستان

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) سروستان
2) هنرستان
3) دبيرستان
4) زمستان

نکته 409
معاني پسوند ” ان “ عبارتند از زمان – مكان – نسبت – فاعلي – جمع

1- پسوند ” ان “ در كدام گزينه مفهوم زمان را نمي رساند .
1) پاييزان
2) بهاران
3) بامدادان
4) گرگان

2- نوع پسوند در همه ي گزينه ها يكسان است به جز گزينه ي ......
1) قبادان
2) بابكان
3) جانان
4) مردان

نکته 410
” گاه “ هم به عنوان پسوند زمان و هم پسوند مكان استفاده مي شود .

1- در كدام گزينه پسوند ” گاه “ بيان كننده معني زمان است ؟
1) سحرگاه
2) خوابگاه
3) دانشگاه
4) پالايشگاه

2- نوع پسوند ” گاه “ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) قرارگاه
2) آرامگاه
3) صبحگاه
4) آزمايشگاه

نکته 411
پسوند ” ك “ به معاني :
1- پسوند تصغير
2- پسوند تحقير
3- پسوند شباهت
4 – پسوند همراهي
5 – پسوند زيبايي و ظرافت
6- پسوند تحبيب كاربرد دارد

1- پسوند ” ك “ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) پشمك
2) عروسك
3) لواشك
4) سنگك

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) طفلك
2) حيوانك
3) مردك
4) يتيمك  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
كلمات و واژه هاي مشتق و مركب

 

  نکته 412
” آگين “ و ” گين “ معني همراهي را مي رسانند و صفت مشتق مي سازند .

1- ساختمان كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟

1) خشمگين
2) سهمگين
3) سنگين
4) غمگين  

 

  2- در كدام گزينه پسوند ” آگين “ نيامده است ؟

1) خشم آگين
2) زهرآگين
3) عطر آگين
4) شرمگين  

 

  نکته 413
”مند – اومند “ پسوند همراهي هستند و واژه ي مشتق را مي سازند .

1- تعداد تكواژ ها در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) ارزشمند
2) ثروتمند
3) ارجمند
4) بهره مند  

 

  2- نوع پسوند در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) تنومند
2) هنرمند
3) علاقه مند
4) ثروتمند  

 

  نکته 414
” ور “ و ” اور “ بيان كننده ي معني همراهي هستند .

1- در همه ي گزينه ها پسوند ” ور “ واژه ي مشتق ساخته است به جز گزينه ي شماره ي ....

1) هنرور
2) سخنور
3) مزدور
4) نامور  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) بارور
2) رنجور
3) پيشه ور
4) پيله ور  

 

  نکته 415
” ي “ ، ” ان “ ، ”انه “ ، ” اني “ ، ”چي“ ، گان – گانه – ه – ين و ينه گاهي معني نسبت را مي رسانند .

1- كدام گزينه از نظر ساخت با بقيه متفاوت است ؟

1) عرفاني
2) نوراني
3) روحاني
4) جسماني  

 

  2- ساختمان كدام واژه با ساير واژه ها تفاوت دارد ؟

1) حيواني
2) شاهاني
3) باراني
4) عرفاني  

 

  نکته 416
” دان “ گاهي پسوند و گاهي بن فعل ( بن مضارع ) مي باشد .

1- كدام واژه مشتق نيست ؟

1) نمكدان
2) گلدان
3) كاردان
4) سرمه دان  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) سخن دان
2) قلمدان
3) چينه دان
4) شمعدان  

 

  نکته 417
پيشوند ” نا “ از وندها يي است كه صفت مشتق را مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) نامرد
2) ناشكر
3) نا اميد
4) نادرست  

 

  2- كدام گزينه از تركيب ” نا+ بن فعل “ ساخته نشده است ؟

1) نافرمان
2) ناتوان
3) نادان
4) نارس  

 

  نکته 418
كلمات مركب كلماتي هستند كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته شده اند .

1- كدام واژه ي مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) مهمان سرا
2) لاك پشت
3) رهاورد
4) كتابخانه  

 

  2- ساختمان كدام واژه ي مركب از ” اسم + بن مضارع “ نيست ؟

1) گِل گير
2) خط كش
3) دست برد
4) مدادتراش

نکته 419
واژه هايي كه ويژگي هاي كلمات مشتق و مركب را با هم داشته باشند ” مشتق – مركب “ هستند .

1- ساختمان كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟
1) جست و جو
2) زدوخورد
3) پخت و پز
4) رُفت و روب

2- كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب ” بن مضارع + وند + بن ماضي “ ساخته شده است ؟
1) بند و بست
2) خريد وفروش
3) گفت وگو
4) شست وشو

نکته 420
واژه هاي مشتق – مركب گاهي از ” وند + صفت مركب “ و گاهي از ” صفت مركب + وند “ ساخته مي شوند .

1- ساختمان كدام واژه از ” وند + صفت مركب “ ساخته شده است ؟
1) ناجوان مرد
2) كارآموزي
3) خود خواهي
4) كارشناسي

2- ساختمان كدام واژه از ” وند + صفت مركب “ نيست ؟
1) ناخود آگاه
2) ناخوشايند
3) ناجوانمرد
4) اشتي كنان

نکته 421
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته مي شوند .

1- كدام گزينه از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته نشده است ؟
1) اسم نويسي
2) دست بوسي
3) سربازگيري
4) دانشجويي

2- كدام گزينه از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته نشده است ؟
1) حنابندان
2) عروس كشان
3) عقد كنان
4) دانش پژوه

نکته 422
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” صفت + اسم + وند “ و گاهي از تركيب ” اسم مشتق + اسم “ ساخته مي شوند.

1- كدام واژه ي مشتق – مركب از تركيب ” اسم مشتق + اسم “ ساخته شده است ؟
1) دانشسرا
2) دانش پژوه
3) دانش آموز
4) ورزشگاه

2- كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب صفت + اسم + وند ساخته نشده است ؟
1) هزار توماني
2) دو بيتي
3) دانش آموزي
4) هيچ كاره

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |
نکته 308
اگر واژه اي به مصوت بلند ” ي “ يا هاي بيان حركت ختم شود هر چند جزو حروف اصلي قافيه باشد الحاقي به حساب مي آيد .

1- قافيه كردن كدام واژه درست است ؟
1) علي – نبي
2) ولي – علي
3) خفي – وصي
4) وصي – نبي

2- او خدو انداخت بر روي علي افتخار هر نبي و هر ولي حروف قافيه كدام است ؟
1) ي
2) َ ل
3) َ ل ي
4) ل

نکته 309
قصيده شعري است كه مصراع اول و مصراع هاي زوج آن هم قافيه و تعداد ابياتش معمولا بيش از پانزده بيت است .

1- تفاوت قصيده و غزل در چيست ؟
1) تعداد ابيات
2) وزن
3) درون مايه
4) تعداد ابيات و درون مايه

2- مقدمه ي قصيده با مضاميني چون عشق يا توصيف طبيعت چه ناميده مي شود ؟
1) تغزّل و تشبيب
2) تشبيب
3) تغزّل
4) تخلّص

نکته 310
چنانچه شاعر در ميان قصيده به منظور طولاني ساختن شعر و يا عوض كردن موضوع بيت ” مصرّعي “ بياورد به آن ” تجديد مطلع “ مي گويند

1- آيا در تجديد مطلع هر دو مصراع داراي قافيه است ؟
1) قطعا هر دو مصراع بايد داراي قافيه باشد
2) ضرورتي ندارد كه هر دو مصراع داراي قافيه باشد
3) شاعر اختيار دارد كه بيت مصرّعي بياورد
4) به شاعر چنين اجازه اي داده نمي شود

2- ” تجديد مطلع “ در كدام يك از قالب هاي شعر اتفاق مي افتد ؟
1) در همه ي قالب هاي شعري
2) در قصيده
3) در شعرهائي كه بيت اول آنها مصرّع است
4) در قصيده و غزل

نکته 311
غزل شعري است كه مصراع اول با تمام مصراع هاي دوم هم قافيه باشد تعداد ابيات غزل بين 5 تا 15 بيت است و درون مايه ي غزل مضامين ” عاشقانه – عارفانه – آميزه اي از هر دو و مضامين اجتماعي است .

1- اگر بيت : روز هجران و شب فرقت يار آخر شد زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد اولين بيت از يك قالبٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍ ده بيتي باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) قصيده
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

2- غزل تا قرن ششم عاشقانه بوده و در اوايل قرن ششم با ظهور ........غزل عاشقانه جاي خود را به غزل عارفانه داد.
1) سنائي غزنوي
2) مولانا
3) سعدي
4) حافظ

نکته 312
قطعه ، شعري است كه تمام مصراع هاي دوم ( مصراع ها زوج ) با هم قافيه است .

1- اگر بيت : داد معشوقه به عاشق پيغام كه كند مادر تو با من جنگ اولين بيت از يك قالب شعري باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) مثنوي
2) قصيده
3) غزل
4) قطعه

2- كدام شاعر از سرايندگان مشهور قطعه نيست ؟
1) پروين اعتصامي
2) انوري
3) ابن يمين
4) شهريار

نکته 313
مثنوي ( دوتائي ،دوگاني ) شعري است كه هر بيت قافيه اي جداگانه دارد ولي تمام شعر بر يك وزن است .

1- اگر بيت : چوشد روز رستم بپوشيد گبر نگهبان تن كرد بر گبر ببر اولين بيت از يك قالب شعري باشد اين قالب چه ناميده ميشود ؟
1) مثنوي
2) ترجيع بند
3) قطعه
4) قصيده

2- موضوع كدام مثنوي با بقيه متفاوت است ؟
1) منطق الطير عطار
2) حديقه الحديقه سنائي
3) بوستان سعدي
4) مثنوي معنوي

نکته 314
درون مايه ي مثنوي ممكن است ” حماسي و تاريخي ، اخلاقي و تعليمي ، عاشقانه و بزمي و يا عارفانه “ باشد .

1- كدام يك از مثنوي هاي زير ” عاشقانه “ نيست ؟
1) ليلي و مجنون
2) ويس و رامين
3) مخزن الاسرار
4) هفت پيكر نظامي

2- اولين مثنوي هاي زبان فارسي كدامند ؟
1) كليله و دمنه منظوم رودكي و ليلي و مجنون نظامي
2) آفرين نامه بوشكور بلخي و خسرو وشيرين نظامي
3) شاهنامه فردوسي و كليله ودمنه ي منظوم رودكي
4) كليله و دمنه ي منظوم رودكي و آفرين نامه بوشكوربلخي

نکته 315
”ترجيع بند “ غزل هائي است هم وزن با قافيه ي متفاوت كه بيت مصرّع يكساني آن ها را به هم مي پيوندد به هر يك از غزل ها ” خانه “ و به بيت تكراري ” ترجيع “ مي گويند

1- قديم ترين ترجيع بند از چه كسي است ؟
1) فرخي سيستاني
2) قطران تبريزي
3) هاتف اصفهاني
4) عبدالرزاق اصفهاني

2- بزرگ ترين ترجيع بند از چه كسي است و در چه زماني مي زيسته است ؟
1) سعدي – قرن 7
2) هاتف اصفهاني –12
3) عبدالرزاق اصفهاني –6
4) انوري – 6  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
برخي ديگر از انواع شعر ، تشبيه ، استعاره و...

 

  نکته 316
” مسمّط “ شعري است كه از چند رشته پديد آمده و در هر رشته تمام مصراع ها به جز مصراع آخر با هم ، هم قافيه است و به مصراع آخر هر رشته ” بند “ مي گويند كه اين مصراع در تمام رشته ها هم قافيه است .

1- ابداع كننده ي قالب شعري ” مسمّط “ چه كسي است ؟

1) شيخ بهائي
2) خيالي بخارائي
3) منوچهري دامغاني
4) ملك الشعرا بهار  

 

  2- درون مايه ي مسمّط تقريبا مانند كدام قالب شعري است ؟

1) ترجيع بند
2) تركيب بند
3) قطعه
4) قصيده  

 

  نکته 317
” مسمّط تضميني “ مسمطي است كه بند آن در هر رشته به ترتيب مصراع دوم بيت هاي يك غزل است يعني شاعر بيت هاي يك غزل را به ترتيب در پايان رشته ها ي مسمّط مي آورد

1- در مسمّط تضميني تعداد رشته ها تابع چه چيزي است ؟

1) تعداد بيت هاي غزل
2) تعداد بند ها
3) به تشخيص خود شاعر است
4) قاعده مشخصي وجود ندارد  

 

  2- اگر بخواهيم با تضمين يك قطعه ي چهار بيتي يك مسمّط مخمّس بسازيم به گونه اي كه در آخر هر رشته ي مسمّط يك بيت از آن قطعه تضمين شود جمعا چند مصراع تازه بايد بسازيم ؟

1) يازده
2) پانزده
3) دوازده
4) بيست  

 

  نکته 318
” رباعي“ شعري است كه از چهار مصراع تشكيل مي شود و مصراع هاي اول ، دوم و چهارم هم قافيه هستند كه شاعر در قافيه كردن مصراع سوم مختار است

1- كدام مصراع به لحاظ وزن عروضي نمي تواند يكي از مصاريع رباعي باشد ؟

1) اندر دل بي وفا غم و ماتم باد
2) بس فتنه و شور در جهان حاصل شد
3) يكي دردو يكي درمان پسندد
4) كس چون تو طريق پاكبازي نگرفت  

 

  2- كدام يك از شاعران از مشهورترين سرايندگان رباعي نيستند ؟

1) عمر خيام
2) عطار نيشابوري
3) بيدل
4) عبدالرحمان جامي  

 

  نکته 319
” دو بيتي “ از هر نظر شبيه رباعي است تنها تفاوت آن ها در وزن است كه دوبيتي بر وزن : مفاعيلن مفاعيلن مفاعيل ( فعولن ) مي باشد.

1- اشعار باباطاهر عريان در چه قالب شعري سروده شده است ؟

1) دوبيتي
2) رباعي
3) غزل
4) مثنوي  

 

  2- تفاوت دوبيتي و رباعي در چيست ؟

1) درون مايه
2) قافيه
3) مطلع
4) وزن  

 

  نکته 320
” مستزاد “ شعري است كه به آخر هر مصراع آن كلمه يا كلماتي اضافه شود ، افزوده ها معني مصراع قبل يا بعد خود را تكميل مي كنند .

1- قديمي ترين مستزادها از چه قرني پديد آمده است ؟

1) قرن سوم
2) قرن چهارم
3) قرن پنجم
4) قرن ششم  

 

  2- اهميت مستزاد در پيدايش كدام قالب شعري است ؟

1) شعر نيمائي
2) شعر سپيد
3) چهار پاره
4) قطعه  

 

  نکته 321
” چهار پاره يا دوبيتي نو“ دوبيتي هائي است هم وزن با قافيه متفاوت كه از نظر موضوع به هم وابسته اند و در هر دوبيتي مصراع هاي دوم و چهارم هم قافيه است .

1- ابداع كننده قالب شعري چهارپاره چه كسي است ؟

1) فريدون مشيري
2) دكترحميدي شيرازي
3) ملك الشعراي بهار
4) فريدون توللي  

 

  2- كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور چهارپاره نيستند ؟

1) فريدون توللي
2) پرويز خانلري
3) فريدون مشيري
4) علي اسفندياري  

 

  نکته 322
شعر نو (نيمائي ) شعري است كه طول مصراع ها در آن يكسان نيست و در آن قافيه جاي مشخصي ندارد ،ابداع كننده اين قالب شعري علي اسفندياري متخلص به نيما ست .س

1- ........از نخستين كساني است كه شعر نيمائي را تجزيه و تحليل كرده است ؟

1) اخوان ثالث
2) سهراب سپهري
3) فروغ فرخزاد
4) فريدون مشيري  

 

  2- چه كسي را بايد از نخستين كساني دانست كه راه نيما را شناخت و به پيروي از او پرداخت ؟

1) سهراب سپهري
2) اخوان ثالث
3) فروغ فرخزاد
4) حميد مصدق

نکته 323
” شعر سپيد “ شعري است كه آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه ها در آن مشخص نيست .

1- اشعار علي موسوي گرمارودي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) موج نو
2) نيمائي
3) سپيد
4) غزل

2- ابداع كننده ي شعر سپيد در ادب فارسي چه كسي است ؟
1) احمد شاملو
2) سلمان هراتي
3) قيصر امين پور
4) موسوي گرمارودي

نکته 324
” موج نو “ شعري است كه نه قافيه و نه وزن عروضي دارد ، موج نو به دشواري و پيچيدگي مشهور است .

1- تفاوت موج نو با نثر در چيست ؟
1) وزن
2) قافيه
3) تخيل شعري
4) درون مايه

2- اشعار احمد رضا احمدي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) نيمائي
2) موج نو
3) سپيد
4) چهار پاره

نکته 325
علم بيان علمي است كـه درباره درست بودن شيوائي و فصاحت ، رسائـي و بلاغت ، استواري و ايجاز ( مختصر و مفيد بودن كلام ) بحث مي كند .

1- فني كه از تشبيه ، استعاره و كنايه و مجاز سخن مي گويد چه نام دارد ؟
1) بديع
2) عروض
3) معاني
4) بيان

2- ارزش ادبي كدام گزينه فروتر است ؟
1) هماي سعادت بر قله ي رفيع سعي و تكاپو آشيان گزيد
2) سعادت را بايد در قله ي رفيع سعي و تكاپو جستجو كرد
3) سعادتمند كسي است كه به دامن سعي و تكاپو چنگ زند
4) آدمي تنها با سعي و تكاپو سعادتمند مي شود

نکته 326
براي فهم تشبيه بايد به سراغ ” مشبه به “ رفت زيرا مهم ترين ركن تشبيه است و ” وجه شبه “ از آن استنباط مي شود .

1- در مصراع :” كه احسان كمندي است در گردنش “ مشبه به كدام است ؟
1) احسان
2) كمند
3) گردن
4) ش در گردنش

2- در كدام عبارت آرايه ي تشبيه دو بار رعايت شده است ؟
1) ديو نفس را در وجود خويش نابود كرد
2) دلش شبيه آيينه است
3) از نرگس چشمش مرواريد اشك مي باريد
4) قطره اشك مثل مرواريد است

نکته 327
تمام اضافه هاي تشبيهي داراي آرايه ي تشبيه هستند و اضافه ي تشبيهي تركيبي است كه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار است .

1- در مصراع ” تو را آتش عشق اگر پر بسوخت “ كدام ركن تشبيه محذوف است ؟
1) مشبّه
2) مشبّه به
3) وجه شبه
4) ادات تشبيه

2- در كدام يك از تركيبات زير ، تشبيه به منظور اغراق به كار نرفته است ؟
1) سيل اشك
2) كوه غم
3) درياي محبت
4) درخت دوستي

نکته 328
” مشبّه و مشبّه به “ طرفين تشبيه نام دارند و در تمام تشبيهات حضور دارند اما وجه شبه و ادات تشبيه مي توانند حذف شوند .

1- در مصراع دوم بيت زير مشبه ، مشبه به ، وجه شبه و ادات تشبيه به ترتيب كدامند ؟ لبت تادر لطافت لاله ي سيراب را ماند دلم در بيقراري چشمه ي سيماب را ماند
1) دل – بيقراري – چشمه – سيماب
2) دل – چشمه سيماب – بيقراري – ماند
3) دل – سيماب – بيقراري چشمه – ماند
4) دل – بيقراري – سيماب – ماند

2- در بيت زير كدام ركن تشبيه محذوف است ؟ مرا ستاره ي صبحي كه هر چه كوشيدم شد آخر از نظرم ناپديد مادر بود
1) ادات تشبيه
2) مشبه
3) مشبه به
4) وجه شبه

نکته 329
استعاره تشبيهي است كه يكي از دو طرف تشبيه ( مشبه و مشبه به ) ذكر و طرف ديگر اراده شود .

1- در عبارت زير به ترتيب از راست به چپ چند تشبيه و چند استعاره آمده است ؟ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد و دايه ي ابر بهاري را فرموده تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد .
1) 1،4
2) 4،1
3) 3،2
4) 2،3

2- در كدام گزينه استعاره آمده است ؟ "
1) سرو او از غم جانكاه خميد
2) نرگس چشمش مرواريد اشك مي ريزد
3) چراغ دانش را درخانه ي دل بر افروخت
4) ظلمت جهل را از انديشه ي خود دور كرد

نکته 330
” استعاره مصرّحه “ تشبيهي است كه در آن ” مشبه به “ ذكر و ” مشبه “ اراده گردد .

1- سرو سهي در مصراع ” خم آورد بالاي سرو سهي “ داراي چه آرايه اي است ؟
1) استعاره
2) ايهام
3) كنايه
4) جناس

2- در كدام گزينه مفعول داراي آرايه ي استعاره است ؟
1) باران اشك از ابر ديدگان جاري ساخت
2) ظلمت جهل را از انديشه خود دور كرد
3) ديو نفس را در وجود خود نابود كرد
4) ديو را در وجود خويش نابود كرد  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
انواع تشبيه ، انواع استعاره ، مجاز ، كنايه ، سجع و...

 

  نکته 331
استعاره از تشبيه رساتر و خيال انگيز تر است و در برانگيختن عواطف ، موثر تر ، زيرا خود از درون تشبيه بليغ كه رساترين نوع تشبيه است خلق مي شود .

1- آرايه ي ادبي به كار رفته در مصراع ” عيش اين گلشن خماري بيش نيست “ چيست ؟

1) استعاره
2) تشبيه
3) كنايه
4) ايهام  

 

  2- ” خرده ي مينا “ در عبارت : توگفتي خرده ي مينا برخاكش ريخته و عقد ثريا از تاكش آويخته ، داراي چه صنعتي است ؟

1) جناس
2) تمثيل
3) استعاره
4) تشبيه  

 

  نکته 332
استعاره مكنيه ، تشبيهي است كه در آن ” مشبه “ ذكر و مشبه به حذف مي گردد و يكي از اجزا يا ويژگي هاي مشبه به بيايد .

1- ” شب “ در بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
شبي گيسو فروهشته به دامن
پلاسين معجر و قيرينه گرزن

1) استعاره ي مكنيه
2) استعاره مصرحه
3) اشتقاق
4) ايهام  

 

  2- در بيت زير كدام كلمه استعاره مكنيه است ؟
ما آبروي فقر و قناعت نمي بريم
با پادشه بگوي كه روزي مقدر است

1) آبرو
2) پادشه
3) روزي
4) قناعت  

 

  نکته 333
استعاره مكنيه اي كه مشبه به آن ” انسان “ باشد ” تشخيص ، آدم نمائي ، انسان نگاري يا Personification “ ناميده مي شود .

1- در كدام گزينه تشخيص مشهود نيست ؟

1) اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان
2) اي صبح دم ببين كه كجا مي فرستمت
3) باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي
4) دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده است  

 

  2- در كدام بيت تشخيص به كار رفته است ؟

1)گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست / صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم
2) درشمارارچه نياوردكسي حافظ را / شكر كان محنت بي حد و شمار آخر شد
3) از در درآمدي ومن از خود به در شدم / گويي كزين جهان به جهان دگر شدم
4) آن همه ناز و تنعم كه خزان مي فرمود / عاقبت درقدم باد بهار آخر شد  

 

  نکته 334
گاه شاعر يا نويسنده ” تشبيه و استعاره “ را با هم به كار مي برد كه بر ارزش ادبي كلام مي افزايد .

1- در كدام مصراع دو آرايه ي تشبيه و استعاره وجود دارد ؟

1) اكسير عشق بر مسم افتاد و زر شدم
2) از در درآمدي و من از خود به در شدم
3) چندي به پا ي رفتم و چندي به سر شدم
4) مهرم به جان رسيد و به عيوق بر شدم  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ......استعاره و تشبيه به كار رفته است .

1) به جز وفاوعنايت نماند در همه عالم / ندامتي كه نبردم ملامتي كه نديدم
2) به روي بخت زديده ز چهر عمر به گردون / گهي چو اشك نشستم گهي چو رنگ پريدم
3) كي ام شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب / زچشم ناله شكفتم به روي شكوه دويدم
4) نبود از تو گزيري چنين كه بار غم دل / زدست شكوه گرفتم به دوش ناله كشيدم  

 

  نکته 335
چنانچه واژه اي در غير معني واقعي به كار رود به آن ” مجاز “ مي گويند .

1- كلمه ي جهان در همه ي گزينه ها داراي آرايه مجاز است به جز گزينه ي .....

1) جهان متفق بر الهيتش
2) جهان زدردو داغ توآه و ناله كند
3) جهان اي پسر ملك جاويد نيست
4) جهان دل نهاده بر اين داستان  

 

  2- در بيت زير مجموعا چند مجاز وجود دارد ؟
خروشي برآمد زدشت و ز شهر
غم آمد جهان را از آن كاربهر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  نکته 336
چنانچه واژه اي داراي چند معني باشد مجاز نيست .

1- كدام واژه در ابيات زير متناسب با آرايه مجاز است ؟
فراموش كردي توسگزي مگر/ كمان و بر مرد پرخاشخر
بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) پرخاشخر
2) زال
3) سگزي
4) يال  

 

  2- كدام واژه نمي تواند داراي آرايه ي مجاز باشد؟

1) ايران
2) مرد و زن
3) شير
4) لب و دندان  

 

  نکته 337
پيوندي كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد ” علاقه “ ناميده مي شود .

1- كلمه ” سر “ در بيت :
سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي
چه خيالها گذر كرد و گذر نكرد خوابي
داراي چه نوع علاقه اي است ؟

1) جزئيه
2) محليّه
3) آليه
4) لازميه  

 

  2- مجاز در بيت زير داراي چه نوع علاقه اي است؟
برآشفت عابد كه خاموش باش
تو مرد زبان نيستي گوش باش

1) آليه
2) جزئيه
3) سببيه
4) كليه

نکته 338
آفرينش مجاز با وجود علاقه صورت مي گيرد
كه رايج ترين علاقه ها عبارتند از :
1- جزئيه
2- كليه
3- محليه 4- سببيه
5- لازميه 6- آليه

1- در كدام گزينه مجاز با علاقه جزئيه نيامده است ؟
1) در نفيرم مرد و زن ناليده اند
2) لب و دندان سنائي همه توحيد تو گويد
3) بيامد كه جويد زايران نبرد
4) شبي بياد دارم كه چشمم نخفت

2- كلمه ي ” دشت “ در مصراع ” سراسر همه دشت بريان شدند “ داراي چه نوع علاقه اي است ؟
1) محليه
2) جزئيه
3) آليه
4) لازميه

نکته 339
كنايه در لغت به معني پوشيده سخن گفتن است و در اصطلاح آن است كه عبارتي داراي دو معني باشد يكي نزديك و ديگر دور ، اما معني دور مورد نظر باشد.

1- اگر جمله ي ” خاكستر خانه او زياد است “ در مفهوم او ميهمان نواز است به كار رود از كدام آرايه ي ادبي استفاده شده است ؟
1) تشبيه
2) استعاره
3) كنايه
4) مجاز

2- مفهوم كنائي كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) شكر در زير اب پنهان كردن
2) البرز به كلند برگرفتن
3) دريا به پيمانه پيمودن
4) آب از سر چشمه بستن

نکته 340 كنايه سبب درنگ خواننده است ذهن او را به تلاش وا مي دارد و حالات را براي او محسوس مي سازد .

1- ” تهي پاي رفتن “ در بيت زير كنايه از چيست ؟ تهي پاي رفتن به از كفش تنگ بلاي سفر به كه در خانه جنگ
1) كفش نداشتن
2) همسر داشتن
3) بي همسر بودن
4) سازگاري يافتن

2- جمله ي دوم عبارت زير داراي كدام آرايه ادبي است ؟ لاجرم چون سلطان پادشاه شد اين مرد بر مركب چوبين نشست .
1) تمثيل
2) ترصيع
3) تضمين
4) كنايه

نکته 341
واج آرائي : تكرار يك واج ( صامت يا مصوت ) در كلمه هاي يك مصراع يا بيت به گونه اي كه آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تاثير شعر بيفزايد . موسيقي برخاسته از واج آرائي صامت ها محسوس تر است .س

1- واج آرائي در لغت به معني ..... است .
1) نغمه ي حروف
2) تنافر حروف
3) ستيز آوائي
4) ستيز معنائي

2- در كدام مصراع واج آرايي مي يابيد ؟
1) تو با من به بيداد كوشي همي
2) اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز
3) واندر طلب طعمه پر و بال بياراست
4) مرا مادرم نام مرگ تو كرد

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |
نکته 308
اگر واژه اي به مصوت بلند ” ي “ يا هاي بيان حركت ختم شود هر چند جزو حروف اصلي قافيه باشد الحاقي به حساب مي آيد .

1- قافيه كردن كدام واژه درست است ؟
1) علي – نبي
2) ولي – علي
3) خفي – وصي
4) وصي – نبي

2- او خدو انداخت بر روي علي افتخار هر نبي و هر ولي حروف قافيه كدام است ؟
1) ي
2) َ ل
3) َ ل ي
4) ل

نکته 309
قصيده شعري است كه مصراع اول و مصراع هاي زوج آن هم قافيه و تعداد ابياتش معمولا بيش از پانزده بيت است .

1- تفاوت قصيده و غزل در چيست ؟
1) تعداد ابيات
2) وزن
3) درون مايه
4) تعداد ابيات و درون مايه

2- مقدمه ي قصيده با مضاميني چون عشق يا توصيف طبيعت چه ناميده مي شود ؟
1) تغزّل و تشبيب
2) تشبيب
3) تغزّل
4) تخلّص

نکته 310
چنانچه شاعر در ميان قصيده به منظور طولاني ساختن شعر و يا عوض كردن موضوع بيت ” مصرّعي “ بياورد به آن ” تجديد مطلع “ مي گويند

1- آيا در تجديد مطلع هر دو مصراع داراي قافيه است ؟
1) قطعا هر دو مصراع بايد داراي قافيه باشد
2) ضرورتي ندارد كه هر دو مصراع داراي قافيه باشد
3) شاعر اختيار دارد كه بيت مصرّعي بياورد
4) به شاعر چنين اجازه اي داده نمي شود

2- ” تجديد مطلع “ در كدام يك از قالب هاي شعر اتفاق مي افتد ؟
1) در همه ي قالب هاي شعري
2) در قصيده
3) در شعرهائي كه بيت اول آنها مصرّع است
4) در قصيده و غزل

نکته 311
غزل شعري است كه مصراع اول با تمام مصراع هاي دوم هم قافيه باشد تعداد ابيات غزل بين 5 تا 15 بيت است و درون مايه ي غزل مضامين ” عاشقانه – عارفانه – آميزه اي از هر دو و مضامين اجتماعي است .

1- اگر بيت : روز هجران و شب فرقت يار آخر شد زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد اولين بيت از يك قالبٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍ ده بيتي باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) قصيده
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

2- غزل تا قرن ششم عاشقانه بوده و در اوايل قرن ششم با ظهور ........غزل عاشقانه جاي خود را به غزل عارفانه داد.
1) سنائي غزنوي
2) مولانا
3) سعدي
4) حافظ

نکته 312
قطعه ، شعري است كه تمام مصراع هاي دوم ( مصراع ها زوج ) با هم قافيه است .

1- اگر بيت : داد معشوقه به عاشق پيغام كه كند مادر تو با من جنگ اولين بيت از يك قالب شعري باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) مثنوي
2) قصيده
3) غزل
4) قطعه

2- كدام شاعر از سرايندگان مشهور قطعه نيست ؟
1) پروين اعتصامي
2) انوري
3) ابن يمين
4) شهريار

نکته 313
مثنوي ( دوتائي ،دوگاني ) شعري است كه هر بيت قافيه اي جداگانه دارد ولي تمام شعر بر يك وزن است .

1- اگر بيت : چوشد روز رستم بپوشيد گبر نگهبان تن كرد بر گبر ببر اولين بيت از يك قالب شعري باشد اين قالب چه ناميده ميشود ؟
1) مثنوي
2) ترجيع بند
3) قطعه
4) قصيده

2- موضوع كدام مثنوي با بقيه متفاوت است ؟
1) منطق الطير عطار
2) حديقه الحديقه سنائي
3) بوستان سعدي
4) مثنوي معنوي

نکته 314
درون مايه ي مثنوي ممكن است ” حماسي و تاريخي ، اخلاقي و تعليمي ، عاشقانه و بزمي و يا عارفانه “ باشد .

1- كدام يك از مثنوي هاي زير ” عاشقانه “ نيست ؟
1) ليلي و مجنون
2) ويس و رامين
3) مخزن الاسرار
4) هفت پيكر نظامي

2- اولين مثنوي هاي زبان فارسي كدامند ؟
1) كليله و دمنه منظوم رودكي و ليلي و مجنون نظامي
2) آفرين نامه بوشكور بلخي و خسرو وشيرين نظامي
3) شاهنامه فردوسي و كليله ودمنه ي منظوم رودكي
4) كليله و دمنه ي منظوم رودكي و آفرين نامه بوشكوربلخي

نکته 315
”ترجيع بند “ غزل هائي است هم وزن با قافيه ي متفاوت كه بيت مصرّع يكساني آن ها را به هم مي پيوندد به هر يك از غزل ها ” خانه “ و به بيت تكراري ” ترجيع “ مي گويند

1- قديم ترين ترجيع بند از چه كسي است ؟
1) فرخي سيستاني
2) قطران تبريزي
3) هاتف اصفهاني
4) عبدالرزاق اصفهاني

2- بزرگ ترين ترجيع بند از چه كسي است و در چه زماني مي زيسته است ؟
1) سعدي – قرن 7
2) هاتف اصفهاني –12
3) عبدالرزاق اصفهاني –6
4) انوري – 6  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
برخي ديگر از انواع شعر ، تشبيه ، استعاره و...

 

  نکته 316
” مسمّط “ شعري است كه از چند رشته پديد آمده و در هر رشته تمام مصراع ها به جز مصراع آخر با هم ، هم قافيه است و به مصراع آخر هر رشته ” بند “ مي گويند كه اين مصراع در تمام رشته ها هم قافيه است .

1- ابداع كننده ي قالب شعري ” مسمّط “ چه كسي است ؟

1) شيخ بهائي
2) خيالي بخارائي
3) منوچهري دامغاني
4) ملك الشعرا بهار  

 

  2- درون مايه ي مسمّط تقريبا مانند كدام قالب شعري است ؟

1) ترجيع بند
2) تركيب بند
3) قطعه
4) قصيده  

 

  نکته 317
” مسمّط تضميني “ مسمطي است كه بند آن در هر رشته به ترتيب مصراع دوم بيت هاي يك غزل است يعني شاعر بيت هاي يك غزل را به ترتيب در پايان رشته ها ي مسمّط مي آورد

1- در مسمّط تضميني تعداد رشته ها تابع چه چيزي است ؟

1) تعداد بيت هاي غزل
2) تعداد بند ها
3) به تشخيص خود شاعر است
4) قاعده مشخصي وجود ندارد  

 

  2- اگر بخواهيم با تضمين يك قطعه ي چهار بيتي يك مسمّط مخمّس بسازيم به گونه اي كه در آخر هر رشته ي مسمّط يك بيت از آن قطعه تضمين شود جمعا چند مصراع تازه بايد بسازيم ؟

1) يازده
2) پانزده
3) دوازده
4) بيست  

 

  نکته 318
” رباعي“ شعري است كه از چهار مصراع تشكيل مي شود و مصراع هاي اول ، دوم و چهارم هم قافيه هستند كه شاعر در قافيه كردن مصراع سوم مختار است

1- كدام مصراع به لحاظ وزن عروضي نمي تواند يكي از مصاريع رباعي باشد ؟

1) اندر دل بي وفا غم و ماتم باد
2) بس فتنه و شور در جهان حاصل شد
3) يكي دردو يكي درمان پسندد
4) كس چون تو طريق پاكبازي نگرفت  

 

  2- كدام يك از شاعران از مشهورترين سرايندگان رباعي نيستند ؟

1) عمر خيام
2) عطار نيشابوري
3) بيدل
4) عبدالرحمان جامي  

 

  نکته 319
” دو بيتي “ از هر نظر شبيه رباعي است تنها تفاوت آن ها در وزن است كه دوبيتي بر وزن : مفاعيلن مفاعيلن مفاعيل ( فعولن ) مي باشد.

1- اشعار باباطاهر عريان در چه قالب شعري سروده شده است ؟

1) دوبيتي
2) رباعي
3) غزل
4) مثنوي  

 

  2- تفاوت دوبيتي و رباعي در چيست ؟

1) درون مايه
2) قافيه
3) مطلع
4) وزن  

 

  نکته 320
” مستزاد “ شعري است كه به آخر هر مصراع آن كلمه يا كلماتي اضافه شود ، افزوده ها معني مصراع قبل يا بعد خود را تكميل مي كنند .

1- قديمي ترين مستزادها از چه قرني پديد آمده است ؟

1) قرن سوم
2) قرن چهارم
3) قرن پنجم
4) قرن ششم  

 

  2- اهميت مستزاد در پيدايش كدام قالب شعري است ؟

1) شعر نيمائي
2) شعر سپيد
3) چهار پاره
4) قطعه  

 

  نکته 321
” چهار پاره يا دوبيتي نو“ دوبيتي هائي است هم وزن با قافيه متفاوت كه از نظر موضوع به هم وابسته اند و در هر دوبيتي مصراع هاي دوم و چهارم هم قافيه است .

1- ابداع كننده قالب شعري چهارپاره چه كسي است ؟

1) فريدون مشيري
2) دكترحميدي شيرازي
3) ملك الشعراي بهار
4) فريدون توللي  

 

  2- كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور چهارپاره نيستند ؟

1) فريدون توللي
2) پرويز خانلري
3) فريدون مشيري
4) علي اسفندياري  

 

  نکته 322
شعر نو (نيمائي ) شعري است كه طول مصراع ها در آن يكسان نيست و در آن قافيه جاي مشخصي ندارد ،ابداع كننده اين قالب شعري علي اسفندياري متخلص به نيما ست .س

1- ........از نخستين كساني است كه شعر نيمائي را تجزيه و تحليل كرده است ؟

1) اخوان ثالث
2) سهراب سپهري
3) فروغ فرخزاد
4) فريدون مشيري  

 

  2- چه كسي را بايد از نخستين كساني دانست كه راه نيما را شناخت و به پيروي از او پرداخت ؟

1) سهراب سپهري
2) اخوان ثالث
3) فروغ فرخزاد
4) حميد مصدق

نکته 323
” شعر سپيد “ شعري است كه آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه ها در آن مشخص نيست .

1- اشعار علي موسوي گرمارودي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) موج نو
2) نيمائي
3) سپيد
4) غزل

2- ابداع كننده ي شعر سپيد در ادب فارسي چه كسي است ؟
1) احمد شاملو
2) سلمان هراتي
3) قيصر امين پور
4) موسوي گرمارودي

نکته 324
” موج نو “ شعري است كه نه قافيه و نه وزن عروضي دارد ، موج نو به دشواري و پيچيدگي مشهور است .

1- تفاوت موج نو با نثر در چيست ؟
1) وزن
2) قافيه
3) تخيل شعري
4) درون مايه

2- اشعار احمد رضا احمدي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) نيمائي
2) موج نو
3) سپيد
4) چهار پاره

نکته 325
علم بيان علمي است كـه درباره درست بودن شيوائي و فصاحت ، رسائـي و بلاغت ، استواري و ايجاز ( مختصر و مفيد بودن كلام ) بحث مي كند .

1- فني كه از تشبيه ، استعاره و كنايه و مجاز سخن مي گويد چه نام دارد ؟
1) بديع
2) عروض
3) معاني
4) بيان

2- ارزش ادبي كدام گزينه فروتر است ؟
1) هماي سعادت بر قله ي رفيع سعي و تكاپو آشيان گزيد
2) سعادت را بايد در قله ي رفيع سعي و تكاپو جستجو كرد
3) سعادتمند كسي است كه به دامن سعي و تكاپو چنگ زند
4) آدمي تنها با سعي و تكاپو سعادتمند مي شود

نکته 326
براي فهم تشبيه بايد به سراغ ” مشبه به “ رفت زيرا مهم ترين ركن تشبيه است و ” وجه شبه “ از آن استنباط مي شود .

1- در مصراع :” كه احسان كمندي است در گردنش “ مشبه به كدام است ؟
1) احسان
2) كمند
3) گردن
4) ش در گردنش

2- در كدام عبارت آرايه ي تشبيه دو بار رعايت شده است ؟
1) ديو نفس را در وجود خويش نابود كرد
2) دلش شبيه آيينه است
3) از نرگس چشمش مرواريد اشك مي باريد
4) قطره اشك مثل مرواريد است

نکته 327
تمام اضافه هاي تشبيهي داراي آرايه ي تشبيه هستند و اضافه ي تشبيهي تركيبي است كه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار است .

1- در مصراع ” تو را آتش عشق اگر پر بسوخت “ كدام ركن تشبيه محذوف است ؟
1) مشبّه
2) مشبّه به
3) وجه شبه
4) ادات تشبيه

2- در كدام يك از تركيبات زير ، تشبيه به منظور اغراق به كار نرفته است ؟
1) سيل اشك
2) كوه غم
3) درياي محبت
4) درخت دوستي

نکته 328
” مشبّه و مشبّه به “ طرفين تشبيه نام دارند و در تمام تشبيهات حضور دارند اما وجه شبه و ادات تشبيه مي توانند حذف شوند .

1- در مصراع دوم بيت زير مشبه ، مشبه به ، وجه شبه و ادات تشبيه به ترتيب كدامند ؟ لبت تادر لطافت لاله ي سيراب را ماند دلم در بيقراري چشمه ي سيماب را ماند
1) دل – بيقراري – چشمه – سيماب
2) دل – چشمه سيماب – بيقراري – ماند
3) دل – سيماب – بيقراري چشمه – ماند
4) دل – بيقراري – سيماب – ماند

2- در بيت زير كدام ركن تشبيه محذوف است ؟ مرا ستاره ي صبحي كه هر چه كوشيدم شد آخر از نظرم ناپديد مادر بود
1) ادات تشبيه
2) مشبه
3) مشبه به
4) وجه شبه

نکته 329
استعاره تشبيهي است كه يكي از دو طرف تشبيه ( مشبه و مشبه به ) ذكر و طرف ديگر اراده شود .

1- در عبارت زير به ترتيب از راست به چپ چند تشبيه و چند استعاره آمده است ؟ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد و دايه ي ابر بهاري را فرموده تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد .
1) 1،4
2) 4،1
3) 3،2
4) 2،3

2- در كدام گزينه استعاره آمده است ؟ "
1) سرو او از غم جانكاه خميد
2) نرگس چشمش مرواريد اشك مي ريزد
3) چراغ دانش را درخانه ي دل بر افروخت
4) ظلمت جهل را از انديشه ي خود دور كرد

نکته 330
” استعاره مصرّحه “ تشبيهي است كه در آن ” مشبه به “ ذكر و ” مشبه “ اراده گردد .

1- سرو سهي در مصراع ” خم آورد بالاي سرو سهي “ داراي چه آرايه اي است ؟
1) استعاره
2) ايهام
3) كنايه
4) جناس

2- در كدام گزينه مفعول داراي آرايه ي استعاره است ؟
1) باران اشك از ابر ديدگان جاري ساخت
2) ظلمت جهل را از انديشه خود دور كرد
3) ديو نفس را در وجود خود نابود كرد
4) ديو را در وجود خويش نابود كرد  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
انواع تشبيه ، انواع استعاره ، مجاز ، كنايه ، سجع و...

 

  نکته 331
استعاره از تشبيه رساتر و خيال انگيز تر است و در برانگيختن عواطف ، موثر تر ، زيرا خود از درون تشبيه بليغ كه رساترين نوع تشبيه است خلق مي شود .

1- آرايه ي ادبي به كار رفته در مصراع ” عيش اين گلشن خماري بيش نيست “ چيست ؟

1) استعاره
2) تشبيه
3) كنايه
4) ايهام  

 

  2- ” خرده ي مينا “ در عبارت : توگفتي خرده ي مينا برخاكش ريخته و عقد ثريا از تاكش آويخته ، داراي چه صنعتي است ؟

1) جناس
2) تمثيل
3) استعاره
4) تشبيه  

 

  نکته 332
استعاره مكنيه ، تشبيهي است كه در آن ” مشبه “ ذكر و مشبه به حذف مي گردد و يكي از اجزا يا ويژگي هاي مشبه به بيايد .

1- ” شب “ در بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
شبي گيسو فروهشته به دامن
پلاسين معجر و قيرينه گرزن

1) استعاره ي مكنيه
2) استعاره مصرحه
3) اشتقاق
4) ايهام  

 

  2- در بيت زير كدام كلمه استعاره مكنيه است ؟
ما آبروي فقر و قناعت نمي بريم
با پادشه بگوي كه روزي مقدر است

1) آبرو
2) پادشه
3) روزي
4) قناعت  

 

  نکته 333
استعاره مكنيه اي كه مشبه به آن ” انسان “ باشد ” تشخيص ، آدم نمائي ، انسان نگاري يا Personification “ ناميده مي شود .

1- در كدام گزينه تشخيص مشهود نيست ؟

1) اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان
2) اي صبح دم ببين كه كجا مي فرستمت
3) باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي
4) دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده است  

 

  2- در كدام بيت تشخيص به كار رفته است ؟

1)گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست / صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم
2) درشمارارچه نياوردكسي حافظ را / شكر كان محنت بي حد و شمار آخر شد
3) از در درآمدي ومن از خود به در شدم / گويي كزين جهان به جهان دگر شدم
4) آن همه ناز و تنعم كه خزان مي فرمود / عاقبت درقدم باد بهار آخر شد  

 

  نکته 334
گاه شاعر يا نويسنده ” تشبيه و استعاره “ را با هم به كار مي برد كه بر ارزش ادبي كلام مي افزايد .

1- در كدام مصراع دو آرايه ي تشبيه و استعاره وجود دارد ؟

1) اكسير عشق بر مسم افتاد و زر شدم
2) از در درآمدي و من از خود به در شدم
3) چندي به پا ي رفتم و چندي به سر شدم
4) مهرم به جان رسيد و به عيوق بر شدم  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ......استعاره و تشبيه به كار رفته است .

1) به جز وفاوعنايت نماند در همه عالم / ندامتي كه نبردم ملامتي كه نديدم
2) به روي بخت زديده ز چهر عمر به گردون / گهي چو اشك نشستم گهي چو رنگ پريدم
3) كي ام شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب / زچشم ناله شكفتم به روي شكوه دويدم
4) نبود از تو گزيري چنين كه بار غم دل / زدست شكوه گرفتم به دوش ناله كشيدم  

 

  نکته 335
چنانچه واژه اي در غير معني واقعي به كار رود به آن ” مجاز “ مي گويند .

1- كلمه ي جهان در همه ي گزينه ها داراي آرايه مجاز است به جز گزينه ي .....

1) جهان متفق بر الهيتش
2) جهان زدردو داغ توآه و ناله كند
3) جهان اي پسر ملك جاويد نيست
4) جهان دل نهاده بر اين داستان  

 

  2- در بيت زير مجموعا چند مجاز وجود دارد ؟
خروشي برآمد زدشت و ز شهر
غم آمد جهان را از آن كاربهر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  نکته 336
چنانچه واژه اي داراي چند معني باشد مجاز نيست .

1- كدام واژه در ابيات زير متناسب با آرايه مجاز است ؟
فراموش كردي توسگزي مگر/ كمان و بر مرد پرخاشخر
بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) پرخاشخر
2) زال
3) سگزي
4) يال  

 

  2- كدام واژه نمي تواند داراي آرايه ي مجاز باشد؟

1) ايران
2) مرد و زن
3) شير
4) لب و دندان  

 

  نکته 337
پيوندي كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد ” علاقه “ ناميده مي شود .

1- كلمه ” سر “ در بيت :
سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي
چه خيالها گذر كرد و گذر نكرد خوابي
داراي چه نوع علاقه اي است ؟

1) جزئيه
2) محليّه
3) آليه
4) لازميه  

 

  2- مجاز در بيت زير داراي چه نوع علاقه اي است؟
برآشفت عابد كه خاموش باش
تو مرد زبان نيستي گوش باش

1) آليه
2) جزئيه
3) سببيه
4) كليه

نکته 338
آفرينش مجاز با وجود علاقه صورت مي گيرد
كه رايج ترين علاقه ها عبارتند از :
1- جزئيه
2- كليه
3- محليه 4- سببيه
5- لازميه 6- آليه

1- در كدام گزينه مجاز با علاقه جزئيه نيامده است ؟
1) در نفيرم مرد و زن ناليده اند
2) لب و دندان سنائي همه توحيد تو گويد
3) بيامد كه جويد زايران نبرد
4) شبي بياد دارم كه چشمم نخفت

2- كلمه ي ” دشت “ در مصراع ” سراسر همه دشت بريان شدند “ داراي چه نوع علاقه اي است ؟
1) محليه
2) جزئيه
3) آليه
4) لازميه

نکته 339
كنايه در لغت به معني پوشيده سخن گفتن است و در اصطلاح آن است كه عبارتي داراي دو معني باشد يكي نزديك و ديگر دور ، اما معني دور مورد نظر باشد.

1- اگر جمله ي ” خاكستر خانه او زياد است “ در مفهوم او ميهمان نواز است به كار رود از كدام آرايه ي ادبي استفاده شده است ؟
1) تشبيه
2) استعاره
3) كنايه
4) مجاز

2- مفهوم كنائي كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) شكر در زير اب پنهان كردن
2) البرز به كلند برگرفتن
3) دريا به پيمانه پيمودن
4) آب از سر چشمه بستن

نکته 340 كنايه سبب درنگ خواننده است ذهن او را به تلاش وا مي دارد و حالات را براي او محسوس مي سازد .

1- ” تهي پاي رفتن “ در بيت زير كنايه از چيست ؟ تهي پاي رفتن به از كفش تنگ بلاي سفر به كه در خانه جنگ
1) كفش نداشتن
2) همسر داشتن
3) بي همسر بودن
4) سازگاري يافتن

2- جمله ي دوم عبارت زير داراي كدام آرايه ادبي است ؟ لاجرم چون سلطان پادشاه شد اين مرد بر مركب چوبين نشست .
1) تمثيل
2) ترصيع
3) تضمين
4) كنايه

نکته 341
واج آرائي : تكرار يك واج ( صامت يا مصوت ) در كلمه هاي يك مصراع يا بيت به گونه اي كه آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تاثير شعر بيفزايد . موسيقي برخاسته از واج آرائي صامت ها محسوس تر است .س

1- واج آرائي در لغت به معني ..... است .
1) نغمه ي حروف
2) تنافر حروف
3) ستيز آوائي
4) ستيز معنائي

2- در كدام مصراع واج آرايي مي يابيد ؟
1) تو با من به بيداد كوشي همي
2) اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز
3) واندر طلب طعمه پر و بال بياراست
4) مرا مادرم نام مرگ تو كرد

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |

نکته 287
همه ي زبان هاي بشري از واج براي ساخته مي شوند و در نهايت به واج ختم مي شوند .

1- واژه ي ”اردك “ داراي چند واج است ؟

1) چهار واج
2) پنج واج
3) شش واج
4) هفت واج  

 

  2- واژه ي ” نظريه “ از چند واج تشكيل شده است؟

1) هشت
2) ده
3) هفت
4) نه  

 

  نکته 288
واحد هاي زبان به ترتيب از كوچه به بزرگ عبارتند از :
1- واج
2- تكواژ
3- واژه
4- گروه
5- جمله
6- جمله ي مستقل

1- از بين گروه هايي كه جمله را مي سازند كدام گروه قابل حذف است ؟

1) گروه اسمي
2) گروه قيدي
3) گروه فعلي
4) گروه مفعولي  

 

  2- بزرگ ترين واحد زباني كه از واحد هاي كوچك تر تشكيل شده و جزئي از واحد بزرگ تر نيست كدام است ؟

1) جمله ي مستقل
2) گروه
3) جمله ي چند فعلي
4) جمله ي مركب  

 

  نکته 289
كوچك ترين واحد زبان واج است كه معنايي ندارد اما تفاوت معنايي ايجاد مي كند مثل ” ت“ در واژه ي ”تَر “

1- كوچك ترين واحد صوتي زبان است كه قابل تجزيه به واحد هاي معنادار ديگر نباشد .

1) واج
2) تكواژ
3) واژه
4) گروه  

 

  2- در كدام گزينه تكواژ وابسته به كار نرفته است ؟

1) آسيابان
2) آبرومند
3) مهمان دار
4) پرهيزگار  

 

  نکته 290
تكواژ يكي از واحد هاي زبان است كه از يك يا چند واج ساخته مي شود .

1- كدام گزينه از نظر تعداد تكواژ با بقيه متفاوت است ؟

1) جنوبي
2) خردمند
3) دانشمند
4) كمانك  

 

  2- تمام گزينه ها ي زير به جز گزينه ي .... درست است

1) ”بان“ در واژه ي ”دربان “ يك تكواژ وابسته است
2) ”دانش آموز “ يك واژه و سه تكواژ است
3) ”بچه“ يك تكواژ آزاد يا مستقل است
4) بعد از جمله ”واژه “ بزرگ ترين واحد زبان است  

 

  نکته 291
جمله بزرگ ترين واحد زبان است كه از نهاد و گزاره تشكيل شده است .

1- كدام گزينه نادرست است ؟

1) جمله از يك يا چند گروه ساخته مي شود
2) جمله ي مستقل دو نوع است:
الف)ساده
ب)مستقل
3) در اركان جمله گروه اسمي را مي توان حذف كرد
4) بعد از جمله بزرگ ترين واحد زبان گروه است  

 

  2- جمله ي ” بعضي از اختر شناسان متخصصاني هستند كه كار آن ها مشاهده ي اجرام آسماني با دوربي نجومي است “ چه نوع جمله اي است؟

1) مستقل ساده
2) مستقل مركب
3) جمله ي وابسته
4) جمله ي هسته  

 

  نکته 292
واج هاي زبان فارسي بر دو گونه اند :
1- مصوت ( مصوت كوتاه وبلند )
2- صامت


1- ” مي پردازند “ از چند واج تشكيل شده است ؟

1) يازده
2) ده
3) دوازده
4) نه  

 

  2- ” آسمان خراش “ از چند واج تشكيل مي شود ؟

1) نه
2) دوازده
3) سيزده
4) ده

نکته 293
براي شمارش تعداد واج ها صورت ملفوظ كلمات مورد نظر است نه صورت مكتوب آن ها .

1- تعداد واج ها در كدام گزينه نادرست بيان شده است ؟
1) متفاوت = 9 واج
2) اخترشناسان =13 واج
3) آينده = 8 واج
4) قوانين =7واج

2- واژه ي ”خواهر “ و ”نامه“ از چندواج تشكيل شده اند ؟
1) 5 ، 4
2) 4 ، 5
3) 5 ، 5
4) 4 ، 4

نکته294
تكواژ ها بر دو گونه اند :
1- تكواژ آزاد يا مستقل
2- تكواژ وابسته ( = وند )

1- جمله ي زير از چند تكواژ درست شده است ؟ ” در ميان منابع تحقيقي، كتابهاي مرجع جايگاه ويژه دارند “
1) 16 تكواژ
2) 17 تكواژ
3) 18 تكواژ
4) 19 تكواژ

2- كدام گزينه از تكواژ بيش تري ساخته شده است؟
1) مجموعه ي عظيم
2) نهاد هاي فرهنگي
3) كتاب خانه ي مجلس
4) دانش پژوهان

نکته 295
جمله ي مركب جمله اي است كه در ساختمان آن بيش تر از يك فعل به كار رفته باشد ضمنا تعداد تكواژ ها در كلمات هميشه يكسان نيست .

1- كدام يك از جمله هاي زير ، جمله ي مركب نيست؟
1) ترسيدم كه دير به مدرسه برسم
2) اخترشناسي علمي است كه به مطالعه ي اجرام آسماني مي پردازد
3) علي از صورت يك فرد بيرون است و به صورت يك مكتب موجود است
4) بسياري از اختر شناسان كوشيده اند تا با بهره گرفتن از دانش هاي مختلف به سوالات بشري پاسخ دهند

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) ارزشمند = 2 تكواژ
2) ارجمند = 2 تكواژ
3) آزمند = 2 تكواژ
4) علاقه مند = 2 تكواژ

نکته 296
پس از جمله گروه بزرگ ترين واحد زبان است كه از يك يا چند واژه ساخته مي شود .

1- عبارت :” اختر شناسي علمي است كه به مطالعه اجرام آسماني مي پردازد “ از چند گروه تشكيل شده است ؟
1) چهار
2) پنج
3) دو
4) سه

2- عبارت زير از چند تكواژ تشكيل شده است ؟ ” با گسترش شعر فارسي و توجه نويسندگان و شاعران به علوم و ادبيات در ضعر و نثر تحولي پيدا شد “
1) 34 تكواژ
2) 35 تكواژ
3) 33 تكواژ
4) 32 تكواژ

نکته 297
هرگز با كلمات بر وزن ” افعل “ عربي وابسته پسين ” تر “ به كار نبريم كه از نظر دستوري ” حشو“ نادرست دستوري محسوب مي شود مثل ”اصلح تر“ كه نادرست است .

1- به كاربردن كدام كلمه در نگارش فارسي مجاز است ؟
1) افضل تر
2) اعلم تر
3) اعلي تر
4) اولي تر

2- كدام گزينه از نظر نگارشي درست است ؟
1) اعلي ترين ميوه ها رابراي خريداران گرام فراهم مي كنيم
2) او سال هاست به بيماري فشار خون مبتلا شده است
3) خوبيت و مرغوبيت ميوه ها را تضمين مي كنيم
4) ما زبانا و عملا براي خدمت به خريداران گرامي آماده ايم

نکته 298
حرف نشانه ي مفعول يعني ” را “ بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه پس از جمله ي معرفي كننده ي مفعول .

1- در عبارت كدام گزينه حرف ”را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

2- صورت ويرايش شده :” بيداري مسلمانان را فراگرفته است “ در كدام گزينه آمده است ؟
1) بيداري فراگرفته ي همه كشورها از مسلمانان است
2) بيداري مسلمانان به ديگران آگاهي داده است
3) مسلمانان در همه كشور ها بيدار شده اند
4) در همه ي كشورها مسلمانان بيدار و آگاه وجود دارند

نکته 299
هرگز به كلمات فارسي پسوند ” يّت “ اضافه نكنيم اما اين پسوند اگر به كلمات عربي افزوده شود ايرادي ندارد .

1- كدام گزينه درست است ؟
1) خوبيّت
2) منيّت
3) انسانيّت
4) رهبريّت

2- كدام گزينه از نظر نگارش درست است ؟
1) ضعيف كشي و مردم آزاري خوبيّت ندارد
2) در ك هويّت موجودات دشوار است
3) خودخواهي و منيّت موجب ضعف و گمراهي ست
4) بايد از تفرقه و دوئيّت بپرهيزيم

نکته 300
قافيه واژه اي است عربي كه از قفا گرفته شده و واژه هاي قافيه ، واژه هائي است كه حرف يـا حروف قافيه در آخر آنها مشترك باشد و از پس اجزاي شعر درآيد

1- با توجه به بيت :
علي اي هماي رحمت تو چه آيتي خدارا / كه به ماسوي فكندي همه سايه هما را
كدام گزينه درست است ؟
1) قافيه = خدارا – هما را
2) قافيه = را - را
3) قافيه = خدا – هما
4) رديف = خدا – هما

2- آوردن قافيه در شعر ........است ولي آوردن رديف ............است .
1) اختياري – اختياري
2)اجباري – اختياري
3) اجباري – اجباري
4) اختياري – اجباري  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
رديف ، قافيه ، تخلص ، برخي از انواع شعري و...

 

  نکته 301
رديف : كلمه يا كلماتي است كه پس از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم از نظر معني ) تكرار شود .

1- با توجه به بيت :
بيا تا مونس هم يار هم غمخوار هم باشيم / انيس جان غم فرسوده ي بيمار هم باشيم
كدام گزينه درست است ؟

1) هم باشيم = رديف
2) ارهم باشيم = رديف
3) غمخوار هم ، بيمار هم = قافيه
4) هم باشيم = قافيه  

 

  2- به شعر داراي رديف .......و به شعر داراي قافيه ........مي گويند .

1) مقفّا – مقفّا
2) مرّدف – مرّدف
3) مرّدف – مقفّا
4) مقفّا – مرّدف  

 

  نکته 302
چنانچه دو كلمه از مصراع اول با دو كلمه از مصراع دوم با هم قافيه شوند به آن ” ذوقافتين “ مي گويند .

1- در بيت :
آتش است اين بانگ ناي و نيست باد / هر كه اين آتش ندارد نيست باد
قافيه كدام است ؟

1) باد ، باد
2) نيست ، نيست
3) قافيه ندارد
4) نيست باد، نيست باد  

 

  2- در ” ذوقافيتين “ قافيه ي اصلي كدام است؟

1) قافيه ي اول
2) قافيه ي دوم
3) هر دو واژه قافيه اصلي هستند
4) قافيه ي اول و دوم  

 

  نکته 303
چنانچه كلمه يا كلماتي قبل از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم معني ) تكرار شود ” حاجب “ ناميده مي شود .

1- در بيت :
آتش عشق است كاندر ني فتاد / جوشش عشق است كاندر مي فتاد
حاجب كدام است ؟

1) كاندر – كاندر
2) است كاندر – است كاندر
3) كاندر ني – كاندر ني
4) عشق است كاندر – عشق است كاندر  

 

  2- اگر كلمه يا كلماتي بين ذوقافيتين قرار گيرد و از نظر تلفظ و معني مثل هم باشد چه ناميده مي شود ؟

1) رديف
2) حاجب
3) قافيه
4) جزو قافيه است  

 

  نکته 304
چنانچه شاعر قصد و غرض خود را فقط در يك بيت بيان كند به آن ” تك بيت ، بيت مفرد يا مفرد “ مي گويند .

1- كم ترين مقدار شعر يا به عبارت ديگر واحد شعر يك ........ است .

1) مصراع
2) بيت
3) غزل
4) قطعه  

 

  2- به كم ترين مقدار سخن موزون چه مي گويند ؟

1) مصراع
2) بيت
3) شعر
4) تك بيت  

 

  نکته 305
بيتي كه هر دو مصراع آن قافيه داشته باشد ” مُصرّع “ نام دارد .

1- در كدام يك از قالب هاي شعري زير بيت اول مصرّع نيست ؟

1) قطعه
2) غزل
3) قصيده
4) مثنوي  

 

  2- در قالب شعري ” قطعه “ كدام بيت مصرّع است ؟

1) بيت اول
2) بيت آخر
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

 

  نکته 306
چنانچه شاعر نام خود و يا نام شعري خود را در پايان شعر بياورد به آن ” تخلّص “ مي گويند .

1- تخلّص مولانا در ديوان شمس چيست ؟

1) خمش
2) م .اميد
3) سايه
4) شمس  

 

  2- كدام واژه در شعر به دو معني به كار مي رود ؟

1) قافيه
2) تخلّص
3) مصرّع
4) رديف  

 

  نکته 307
به بيت اول قصيده و غزل ”مطلع “ و به بيت آخر آن ” مقطع “ مي گويند.

1- در غزل و قصيده كدام بيت ” مصرّع “ است ؟

1) بيت مطلع
2) بيت مقطع
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

 

  2- ” حسن مطلع “ آن است كه :

1) شعر زيبا شروع شود
2) شعر زيبا پايان يابد
3) آغاز و پايان شعر زيبا باشد
4) بيت اول شعر داراي قافيه باشد

+ نویسنده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 |

نكته ها:
ضماير اشاره ، مشتق مركب ، قواعد تركيب ، قواعد نحوي و...

 

  نکته 271
چنانچه دو كلمه لفظا يكسان باشند ولي از نظر نوشتن ومعني كردن با هم فرق داشته باشند اسم متشابه هستند .

1- دو كلمه ي ” خواستن “ و ” خاستن “ در مقايسه ي اسمي چه نسبتي دارند ؟

1) متشابه
2) متضاد
3) مترادف
4) هم خانواده  

 

  2- نسبت دو كلمه ي ” خوار “ و ”خار “ مانند كدام گزينه است ؟

1) سمين – ثمين
2) عزب – عذب
3) عمر و زيد
4) خوف و رجا  

 

  نکته 272
ممكن است در يك بيت چند صفت و يا چند ضمير بيايد .

1- در بيت زير چند صفت آمده است ؟
” يكي بي زيان مرد آهنگرم
ز شاه آتش آيد همي بر سرم“

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بيت زير چند ضمير آمده است ؟
” بدو گفت مهتر به روي دژم
كه برگوي تا از كه ديدي ستم “

1) دو
2) سه
3) يك
4) چهار  

 

  نکته 273
در شمارش تعداد ضميرها ، به انواع ضماير دقت داشته باشيم .

1- بيت زير چند ضمير دارد ؟
” داني كدام خاك بر او رشك مي برم
آن خاك نيكبخت كه در رهگذار اوست “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در بيت زير چند ضمير وجود دارد ؟
” كه رستم منم كم مماناد نام
نشيناد ب ماتمم پور سام “

1) سه
2) شش
3) پنج
4) چهار  

 

  نکته 274
ضماير متصل ، منفصل ، ضماير مشترك و ضمير مبهم مي توانند با هم در يك عبارت قرار گيرند.

1- در بيت زير چند ضمير هست ؟
” همه زير دستيم وفرمان پذير
تويي ياوري ده تويي دستگير “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در عبارت :” هر كه با دانا تر از خود بحث كند كه بدانند كه داناست بدانند كه نادان است “ چند ضمير هست ؟

1) چهار
2) پنج
3) شش
4) هفت  

 

  نکته 275
كلمات ” اين و آن “ گاهي صفت يا ضمير اشاره هستند و گاهي ممكن است ضمير مبهم باشند .

1- در كدام بيت (اين و آن ) ضميرند ؟

1) آن دگر پخت همچنان هوسي / وين عمارت به سر نبرد كسي
2) بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال
3) چوبشنيد اسفنديار اين سخن / از آن شير پرخاشجوي كهن
4) همي زوركرد اين برآن ، آن براين / نجنبيد يك شير از پشت زين  

 

  2- با توجه به بيت زير ” اين و آن “ از چه نوع به حساب مي آيند ؟
” دلا تاكي در اين زندان فريب اين و آن بيني
يكي چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني “

1) ضمير مبهم
2) ضمير اشاره
3) صفت اشاره
4) اين صفت اشاره و ”آن“ ضمير اشاره  

 

  نکته 276
هسته ي گروه اسمي هميشه اسم است .
1- هسته ي گروه اسمي عبارت :” اين هر دو جلد كتاب شاهنامه ي فردوسي “ كدام است ؟

1) شاهنامه
2) فردوسي
3) جلد
4) كتاب  

 

  2- كدام كلمه در عبارت زير هسته ي گروه اسمي است ؟
” نگرش حاكم بر آموزش ادبيات فارسي ، در دانشگاه هاي ما ، نگرش لغوي و دستوري بوده است نه هنري“

1) نگرش
2) آموزش
3) فارسي
4) دانشگاه  

 

  نکته 277
در ساختمان واژه ي ” مشتق مركب “ حداقل دو تكواژ آزاد و يك ”وند“ وجود دارد ضمنا مضاف ممكن است داراي چند مضاف اليه باشد .

1- كدام گزينه اسم ” مشتق مركب “ نيست ؟

1) دانشجو
2) نامه رسان
3) ناخوشايند
4) حقوق بگير  

 

  2- در تركيب زير چند مضاف اليه وجود دارد ؟
” ديوارِ باغ ِ كدخداي ِ شهر بزرگ تهرانِ قديم “

1) پنج
2) شش
3) سه
4) چهار

نکته 278
در هنگام ساختن تكواژها يا واژه هايي كه از اجتماع چند واج ساخته مي شوند بايد به الگوهاي سه گانه ي هجايي پايبند باشيم .

1- با توجه به قواعد واجي كدام يك از الگوهاي زير در تشكيل واژه ها يا تكواژ ها دخيل نمي باشد ؟
1) صامت + مصوت + صامت + صامت
2) صامت + مصوت
3) مصوت +صامت
4) صامت + مصوت + صامت

2- تعداد مصوت ها در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) قلم كاري
2) چسبيدن
3) ترسيدن
4)گريستن

نکته 279
قواعد تركيب عبارتند از :
1- قواعد واجي
2- قواعد هم نشيني
3- قواعد نحوي
4- قواعد معنايي
5- قواعد كاربردي

1- چرا استفاده از تكواژ هايي مانند ”پِچش “ طبق الگوي ”صامت +مصوت+ صامت + صامت “ درست نيست ؟
1) زيرا در زبان فارسي واج هايي كه واجگاه مشترك يا نزديك به هم دارند معمولا نمي توانند بدون فاصله در كنار هم قرار گيرند
2) زيرا اين تكواژ از صافي قاعده نحوي عبور نكرده است
3) زيرا معيارهاي قاعده هم نشيني رعايت نشده است
4) زيرا دو ساكن در كنار هم قرار گرفته كه اجتماع آنها درست نيست

2- توليد واحد زباني ” اميركبير دولتي دبيرستان “ با كدام قاعده ي زباني سازگاري ندارد ؟
1) هم نشيني
2) واجي
3) معنايي
4) كاربردي

نکته 280
در زبان فارسي واج هايي كه واج گاه مشترك يا نزديك به هم دارند معمـــولا نمي توانند بي فاصله در كناريكديگر قرار گيرند .

1- واج هايي كه واج گاه مشترك دارند طبق كدام يك از قواعد تركيب نمي توانند بي فاصله كنار هم قرار گيرند ؟
1) كاربردي
2) معنايي
3) هم نشيني
4) واجي

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) ” وَتْدْ “ خلاف قاعده ي واجي است
2) ”پَرْ“ امكان وجود هجا بدون مصوت ممكن نيست
3) ”خانه ي علي خوب“ قواعد هم نشيني رعايت نشده
4) ”شْچْدْ “ زيرا قواعد واجي و كاربردي رعايت نشده

نکته 281
زبان شناسان اعتقاد دارند كه هيچ زباني از كليه ي امكانات هم نشيني تكواژها و واژه هايش استفاده نمي كند .
1- صورت هاي ممكن غير رايج گروه هاي اسمي را ........ گويند .
1) ذخير ه هاي زباني
2) ذخيره هاي اسمي
3) جمله سازي
4) قواعد هم نشيني

2- منظور زبان شناسان از اصطلاح ” ذخيره هاي زباني “ با توجه به قواعد هم نشيني تكواژ ها و واژه ها چيست ؟
1) صورت هاي عير ممكن رايج گروه هاي اسمي
2) صورت هاي ممكن غير رايج گره هاي اسمي
3) صورت هاي رايج گره هاي فعلي
4) صورت هاي ممكن رايج گره هاي قيدي

نکته 282
قواعدي كه به ما كمك مي كنند كه از تركيب تكواژ ها و واژه هاي مناسب ، گره هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب توليد كنيم به قواعد هم نشيني معروف اند .

1- توليد واحد زباني ” امير كبير دولتي دبيرستان “ و ” برمي گشته اند داشته اند “ به ترتيب با كدام قواعد سازگاري ندارد ؟
1) معنايي / نحوي
2) نحوي / هم نشيني
3) هم نشيني / هم نشيني
4) معنايي / هم نشيني

2- همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .........از نظر قواعد معنايي نادرست است .
1) كتاب پرنده را شكار كرد
2) دانش آموز در درس خواندن كوشا هستند
3) كيفم با دلخوري مدادش را تراشيد
4) پرنده آسممان آبي را نشانده است

نکته 283
قواعد دقيقي بر زبان حاكم است كه به هر گروهي – گرچه از صافي قواعد هم نشيني گذشته باشد اجازه نمي دهد در كنار گروه ديگر بنشيند اين قواعد به ” قواعد نحوي “ معروف اند .

1- چرا استفاده از جمله ي ” من ، من را درآيينه ديدم “ در ست نيست ؟
1) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد نحوي نيست
2) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد هم نشيني نيست
3) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد كاربردي نيست
4) زيرا مطابق معيار هاي زباني قواعد واجي نيست

2- با توجه به عبارت زير منظور از ”صافي بسيار دقيق “ كدام گزينه است ؟
” يك صافي بسيار دقيق جمله ها را قبل از توليد بررسي مي كند و در صورتي كه مطابق معيار هاي زبان باشد اجازه ي توليد آن را مي دهد “
1) قواعد هم نشيني
2) قواعد كاربردي
3) قواعد واجي
4) قواعد نحوي

نکته 284
قواعدي در زبان وجود دارد كه به ما كمك مي كند تا جمله هايي با معنا بسازيم و آنها را در موقعيت هاي مناسب به كار بريم اين قواعد به ”قواعد معنايي “ معروف اند

1- دليل عدم جواز جمله ي ” چوپانان ، آسمان آبي را رسيدند “ به فارسي نوشتاري معيار كدام قاعده از قواعد تركيب است ؟
1) نحوي
2) هم نشيني
3) واجي
4) معنايي

2- در عبارت ” پرنده آسمان آبي را نشانده است “ كدام قاعده ي زباني رعايت نشده است ؟
1) قاعده ي نحوي
2) قاعده ي هم نشيني
3) قاعده ي واجي
4) قاعده ي معنايي

نکته 285
قواعدي خاص به ما كمك مي كنند تا هر جمله را در جايگاه خودش به كار بريم كه به آن ها قواعد كاربردي مي گويند .

1- اگر كسي از ما بپرسد ” امروز به كجا مي رويد؟“ و ما در پاسخ بگوييم :” شيشه شكستني است “ آيا اين جمله براي استفاده و برقراري ارتباط درست و مناسب است ؟ چرا ؟
1) خير ، زيرا معيارهاي قواعد كاربردي رعايت نشده است
2) خير – زيرا معيارهاي قواعد معنايي در آن رعايت نشده است
3) بله – زيرا از نظر قواعد نحوي درست است
4) بله – زيرا از نظر معيارهاي حاكم بر قواعد واجي درست نيست

2- قواعدي خاص كه به ما كمك مي كنند تا هر جمله اي در جايگاه خودش به كار رود چه نام دارد ؟
1) هم نشيني
2) كاربردي
3) نحوي
4) واجي  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
مصوت ها ، صامت ها، برخي از واژگان عربي و...

 

  نکته 286
تعداد مصوت ها وصامت ها هميشه يكسان نيستند.

1- تعداد مصوت ها در كدام گزينه كم تر است ؟

1) آب
2) آباد
3) آبادان
4) آبادگران  

 

  2- تعداد صامت ها در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) بار
2) تيز
3) آب
4) كارد  

+ نویسنده در جمعه بیست و ششم فروردین 1390 |

نکته 186
اسم ساده اسمي است كه فقط از يك جزء يعني يك تكواژ آزاد يا مستقل تشكيل شده است مثل : سياوش ، شمشاد و .....

1- كدام گزينه اسم ساده است ؟

1) پندار
2) كوشش
3) مويه
4) حنابندان  

 

  2- اسم ساده كدام است ؟

1) چَرا
2) شنا
3) يارا
4) گنجا  

 

  نکته 187
اسم مركب اسمي است كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته مي شود در ساختمان اسم مركب هيچ وندي وجود ندارد مثل : لاك پشت ، خط كش

1- كدام گزينه اسم مركب است ؟

1) گلزار
2) گلگون
3) گلفام
4) گلريز  

 

  2- ساخت كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) سياه سرفه
2) نوروز
3) دست برد
4) پنج شنبه

نکته 188
اسم مشتق اسمي است كه از يك تكواژ آزاد يا مستقل و حداقل يك وند كه معناي مستقلي ندارد ساخته مي شود مثل : پوشه ، خوبي

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......اسم مشتق ديده مي شود .
1) ديوار
2) كشتار
3) رفتار
4) گفتار

2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟
1) دست ،دسته
2) مال ، ماله
3) موي ، مويه
4) كوب ، كوبه

نکته 189
اسم ” مشتق – مركب “ اسمي است كه ويژگي هاي ” مشتق – مركب “ را با هم داشته باشد مثل: سه گوشه – كشت و كشتار و...

1- كدام اسم ” مشتق – مركب “ از نظر ساخت با بقيه تفاوت دارد ؟
1) پرس وجو
2) خريد وفروش
3) زدوبند
4) گفت و گو

2- كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) رفت و آمد
2) گفت وگو
3) جست و جو
4) شست و شو

نکته 190
وابسته هاي اسم به دو دسته تقسيم مي شوند :
1- وابسته هاي پيشين
2- وابسته هاي پسين

1- كدام گزينه وابسته ي پيشين نيست ؟
1) صفت مبهم
2) صفت اشاره
3) صفت شمارشي اصلي
4) صفت بياني

2- كدام گزينه از وابسته هاي پسين اسم نيست ؟
1) صفت تعجبي
2) مضاف اليه
3) ي نكره
4) صفت شمارشي ترتيبي با پسوند ُم

نکته 191
چنانچه پس از كلمات ” اين ، آن ، همين ، همان ، چنين ، چنان “ اسم بيايد صفت اشاره هستند .
1- در بيت زير چند صفت اشاره آمده است ؟
” به پاس هر وجب خاكي از اين ملك
چه بسيار است آن سرها كه رفته “
1) دو
2) يك
3) سه
4) صفت اشاره نيامده

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” همين جا صلح كن با ما چه لازم
كه در محشر ز ما شرمنده باشي “
1) همين = صفت اشاره
2) بيت سه جمله است
3) شرمنده = مسند
4) همين = ضمير اشاره

نکته 192
چنانچه پس از كلمات اشاره مكثي داشته باشيم ضمير اشاره به حساب مي آيند نه صفت اشاره
1- با توجه به بيت : ” محتسب مستي به ره ديد و گريبانش گرفت مست گفت اي دوست اين پيراهن است افسار نيست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت شش جمله است
2) ” اين “ صفت اشاره است
3) ” اين “ ضمير اشاره است
4) ” دوست “ مناداست

2- در بيت :
بس دراز است اين حديث خواجه گو
تا چه شد احوال آن مرد نكو
” اين و آن “ چه نوع كلمه اي است ؟
1) ” اين “ ضمير اشاره – ”آن “ صفت اشاره
2) ”اين“ صفت اشاره – ”آن“ ضمير اشاره
3) هر دو ضميرند
4) هر دو صفت اند

نکته 193
چنانچه ” اين و آن “ با هم بكار روند و مرجع مشخصي نداشته باشند ضمير مبهم هستند و صفت يا ضمير اشاره به حساب نمي آيند .
1- با توجه به بيت زير كلمات ” اين و آن “ چه نوع كلماتي هستند ؟
“اندرون توست آن طوطي نهان
عكس او را ديده تو براين و آن“
1) ضمير اشاره
2) صفت اشاره
3) ضمير مبهم
4) ”آن“ صفت اشاره و ”اين “ ضمير اشاره

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
دلا تا كي در اين زندان فريب اين وآن بيني
يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني
1) ” دل “ مناداست
2) ”اين “ صفت اشاره است
3) ” اين و آن “ ضمير اشاره هستند
4) ” زندان “ استعاره از دنيا ست

نکته 194
چنانچه پس از كلمات ” چه ، چگونه ، كدام ، كدامين ، چند ، چندم ، چندمين “ اسم بيايد صفت پرسشي هستند .
1- كدام يك از صفات پرسشي زير به صورت” پسين “ به كار مي رود ؟
1) چند
2) چندم
3) چگونه
4) كدام

2- در كدام گزينه صفت پرسشي نيامده است ؟
1) كدام سرو به بالاي دوست مانند است؟
2) متحيّرم چه نامم شه ملك لافتي را؟
3) قضيه از چه راهي بايد تعقيب شود ؟
4) كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست ؟

نکته 195
دو كلمه ي ” چه و عجب “ با مفهوم تعجب اگر پس از آن ها اسم بيايد ، صفت تعجبي هستند
1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
زمستي بر سر هر قطعه زين خاك
خداداند چه افسرها كه رفته

1) هر=صفت مبهم
2) اين = صفت اشاره
3) چه = صفت تعجبي
4) چه = ضمير تعجبي

2- در كدام گزينه ”چه“ صفت تعجبي نيست ؟
1) چه فرهاد ها مرده در كوهها
2) چه حلاج ها رفته بر دارها
3) چه خيال ها گذر كرد وگذر نكرد خوابي
4)ديدي دلا كه آخر پيري و زهدو علم / با من چه كرد ديده ي معشوقه باز من  

    

 

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
كلمات پرسشي ، صفت مبهم ، صفت شمارشي ، صفت عالي و تفضيلي و...

 

  نکته 196
” چند – چندم – چندمين “ گاهي جزء كلمات پرسشي هستند و زماني از كلمات مبهم به حساب مي آيند .

1- با توجه به عبارت :” چند شرح گلستان در كتابخانه موجود است ؟“ كدام گزينه نادرست است ؟

1) چند= صفت پرسشي
2) شرح = هسته
3) كتابخانه = اسم مركب
4) چند= صفت مبهم  

 

  2- با توجه به عبارت زير ” چند“ چه نوع كلمه اي است ؟
” چند روز در اردو شركت داشتم و سپس براي ادامه ي تحصيل به تهران برگشتم “

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 197
چنانچه پس از كلمات ” هر – همه – هيچ – فلان – بهمان – ديگر – دگر – چند – چندم و چندمين “ اسم بيايد صفت مبهم به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند صفت مبهم آمده است ؟
هر شب انديشه ي ديگر كنم و راي دگر
كه من از دست تو فردا بروم جاي دگر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- با توجه به مصراع :” بروي بنواز ضربتي چند “ ، ”چند “ از نظر دستوري چه نوع كلمه اي است ؟

1) ضمير مبهم
2) صفت مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 198
هرگاه ” هر“ با جزئي تركيب شود ضمير مبهم است مثل : هر كه – هرچه – هركس – هريك و.....
1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
هركسي كاو دور ماند از اصل خويش
باز جويد روزگار وصل خويش

1) خويش = ضمير مشترك
2) هركسي = صفت مبهم
3) هركسي = ضمير مبهم
4) او = بدل  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مبهم نيامده است ؟

1) هر كه آمد عمارتي نوساخت
2) هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است
3) هر يكي از وي مرادي خواست كرد
4) چه زنم چوناي هردم زنواي شوق او دم  

 

  نکته 199
دو كلمه ي ” يك و يكي “ گاهي ارزش صفت مبهم دارند و به عنوان نشانه ي اسم نكره به كار مي روند و زماني صفت شمارشي اصلي به حساب مي آيند ضمنا اگر ” يكي “ به تنهايي به كار رود ضمير مبهم است .
1- با توجه به مصراع ” يكي را كه در بند بيني مخند ” يكي “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت شمارشي اصلي
4) اسم نكره  

 

  2- ” يكي “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) يكي تازي اي بر نشسته سياه
2) يكي دشت با ديدگان پرزخون
3) يكي شادماني بُد اندر جهان
4) همي داد مژده يكي را دگر  

 

  نکته 200
كلمات ” اول – آخر – نخست – اولين – آخرين – نخستين “ اگر پس از آن ها اسم بيايد صفت شمارشي ترتيبي هستند در غير اينصورت قيد ترتيب هستند .

1- با توجه به بيت :
” بشد سوي آب و سر و تن بشست
به پيش جهان آفرين شد نخست “
كدام گزينه نادرست است ؟

1) بيت سه جمله است
2) شد = فعل اسنادي است
3) شد = درمعني ” رفت “ به كار رفته است
4) نخست = قيد ترتيب است  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
نخستين دميدن سيه شد ز دود
زبانه برآمد پس از دود زود

1) نخستين = صفت شمارشي ترتيبي
2) سيه =مسند
3) برآمد = ماضي ساده و فعل پيشوندي
4) نخستين = قيد ترتيب  

 

  نکته 201
صفت عالي برتري يك صفت را بر همه ي صفات مشابه نشان مي دهد و با افزودن پسوند ” ترين “ ساخته مي شود .

1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” بزرگترين بخش ادبيات عصر مشروطه به مسائل سياسي روز اختصاص يافت “

1) دو گروه اسمي وجود دارد
2) عبارت داراي سه گروه اسمي است
3) بزرگ ترين صفت عالي است
4) ”بخش“ و ”مسايل “ هسته ي گروه اسمي هستند  

 

  2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” فرهنگ ، ميوه ي بهترين استعدادها و انديشه ها و كردارهاي يك قوم است “

1) بهترين = صفت عالي
2) انديشه و كردار = اسم مشتق
3) جمله سه جزئي با مسند است
4) جمله چهارجزئي با متمم و مسند است  

 

  نکته 202
چنانچه كلمه ي پس از صفت تفصيلي جمع باشد معني صفت عالي را مي رساند .

1- در كدام گزينه صفت عالي نيامده است ؟

1) فاضل تر اطبّا
2) شريف تر خلايق
3) والاتر مرد
4) كمتر حرمت پدرومادر  

 

  2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” اين زري است كه پدر ما از غزو هندوستان آورده است و حلال تر مال هاست “

1) حلال تر = صفت عالي
2) حلال تر = صفت تفصيلي
3) آورده است = 4 تكواژ
4) اين = ضمير اشاره و نهاد

نکته 203
كلمات ” به – مه – كه “ اگر با پسوند ” ين “ به كار روند صفت عالي هستند .

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” مهين مهرورزان كه آزاده اند
بريزند از دام جان تارها “
1)مهين = صفت عالي
2) آزاده = مسند
3) بريزند = مضارع التزامي
4) بريزند = مضارع اخباري

2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” مهين توانگران آن است كه غم درويش خورد و بهين درويشان آن است كه كم توانگر گيرد “
1) مهين = صفت عالي
2) بهين = صفت عالي
3) توانگر = بن مضارع + گر
4) توانگر = بن ماضي + گر

نکته 204
شاخص :
عناوين يا القابي هستند كه بدون هيچ نشانه يا نقش نمايي پيش از اسم مي آيند و نزديك ترين وابسته به هسته ي گروه اسمي هستند .

1- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) كدخدا احمدبه مسايل و مشكلات مردم روستا رسيدگي مي كند
2) عموي احمد مهندس شركت نفت است
3) دكتر محمد معين اولين دكتراي ادبيات فارسي در ايران بود
4) غلامحسين يوسفي در كنار مرادش امام رضا به خاك سپرده شد

2- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) استاد بديع الزمان فروزانفر مثنوي معنوي را شرح كرده است
2) امام رضا (عليه السلام) مي فرمايد : “ دوست هر كس عقل او وناداني اش دشمن اوست
3) دكتر محمد معين محقق و لغوي بزرگ معاصر در رشت بدنيا آمد
4) استاد برجسته ي دانشگاه غلامحسين يوسفي در سال 1306 در مشهد ولادت يافت

نکته 205
كلماتي كه آن ها را به عنوان شاخص مي شناسيم گاهي مي توانند هسته ي گروه اسمي قرار گيرند .
1- در كدام گزينه كلمه ي ” استاد “ هسته ي گروه اسمي است ؟
1)استاد جلال همايي مصباح الهدايه را تصحيح كرد
2)استاد علي اكبر دهخدا لغت نامه را تنظيم كرد
3) استاد ملك الشعرائ بهار دماوندي اول خود را در سال 1300 سرود
4) مرحوم بديع الزمان استاد من بود

2- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) دكتر فيض
2) مهندس كامران
3) استاد احمديان
4) سرهنگِ نيروي هوايي

نکته 206
كلماتي كه در عربي صفت تفضيلي هستند در فارسي با پسوند ” تر – ترين “ نمي آيند .
1- كدام گزينه درست است ؟
1) اعلم تر
2) اصلح تر
3) افضل ترين
4) فاضل ترين

2- كاربرد كدام گزينه در فارسي جايز است ؟
1) اولي تر
2) اعلم تر
3) اعظم ترين
4) اصلح ترين

نکته 207
در گروه اسمي هر گاه پس از اسم ، كسره بيايد و سپس اسمي ديگر يا ضمير قرارگيرد به اولي مضاف و به دومي مضاف اليه مي گوييم .

1- از تركيبات زير كدام وصفي و كدام اضافي است ؟
” چشم دل – اقليم عشق – حيات جاودان – كره ي خاكي “
1) وصفي – اضافي – وصفي – وصفي
2) اضافي – اضافي – وصفي – وصفي
3) اضافي – وصفي – اضافي – اضافي
4) وصفي – وصفي – اضافي – اضافي

2- نوع تركيب هاي ” چشم نرگس – دهان خندان – رونق گل “ كدام است ؟
1) وصفي – اضافي – وصفي
2) اضافي – وصفي –وصفي
3) وصفي – اضافي – اضافي
4) اضافي – وصفي – اضافي

نکته 208
به مضاف و مضاف اليه ” تركيب اضافي “ مي گويند كه بر دو گونه است :
1- اضافه ي تعلّقي
2- اضافه ي غير تعلّقي

1- كدام تركيب اضافه تعلّقي است ؟
1) راه شيراز
2) كوزه ي سفال
3) كارگر زن
4) روز سه شنبه

2- كدام تركيب اضافه غير تعلّقي است ؟
1) داس ِ مرگ
2) جام ِ جم
3) مسافر قطار
4) شاهنامه ي فردوسي

نکته 209
چنانچه بتوان مضاف اليه را جمع بست و يا با جا به جايي مضاف و مضاف اليه يك جمله ي سه جزئي با مفعول ساخت به آن اضافه تعلقي مي گويند

1- كدام تركيب اضافه ي تعلقي است ؟
1) پرِ پرنده
2) دست طمع
3) دست ِ ارادت
4) كشور ايران

2- همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....اضافه ي تعلقي هستند .
1) پسر همسايه
2) دسته ي صندلي
3) كاغذ روزنامه
4) آتش عشق

نکته 210
چنانچه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار باشد به آن اضافه ي تشبيهي مي گويند .

1- ” باران رحمت “ چه نوع اضافه اي است ؟
1) تشبيهي
2) استعاري
3) تعلّقي
4) استعاري و غير تعلّقي

2- همه ي گزينه ها اضافه تشبيهي هستند به جز گزينه ي .......
1) چراغ حيات
2) تيه گمراهي
3) ظلمات جهل
4) گردن استكبار  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
مضاف و مضاف اليه ، صفت و موصوف ، صفت فاعلي ، صفت مفعولي و...

 

  نکته 211
چنانچه مضاف در غير معني واقعي خود به كار رود به بيان ساده تر مضاف اليه براي كامل كردن معني خود مضاف را عاريه بگيرد به آن اضافه ي استعاري مي گويند .

1- ” رخسار زمان “ چه نوع اضافه اي است ؟

1) تشبيهي
2) استعاري
3) تعلقي و استعاري
4) تشبيهي و غير تعلقي  

 

  2- همه گزينه ها به جز گزينه ي .....اضافه ي استعاري هستند .

1) روح باران
2) پيشاني عفو
3) كمان ابرو
4) دست طبيعت  

 

  نکته 212
در گروه اسمي هرگاه پس از هسته ، كسره بيايد واژه پس از كسره اگر اسم ، ضمير يا صفت شمارشي نباشد ، صفت بياني است كه به كلمه ي اول موصوف مي گويند و هسته ي گروه اسمي است .

1- كدام گزينه ” موصوف و صفت “ است ؟

1) كتاب عشق
2) ضمير متصل
3) قالي تبريز
4) برگستوان هاي ديبا  

 

  2- نوع كدام تركيب با بقيه متفاوت است ؟

1) افسار ابريشمين
2) جواهر بدخشي
3) مهد هاي بزر
4) طوطي جان  

 

  نکته 213
چنانچه جاي موصوف و صفت را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت است كه به آن ” تركيب وصفي مقلوب “ مي گوييم

1- كدام تركيب ،تركيب وصفي مقلوب است ؟

1) البرز كوه
2) كيهان خديو
3) تند باد
4) دو عالم دستگاه  

 

  2- كدام گزينه ، تركيب وصفي مقلوب نيست ؟

1) گران مايه فرزند
2) گيسوي نگار
3) قيرگون ابر
4) نيلگون دريا  

 

  نکته 214
گاهي بدون اينكه جاي صفت وموصوف را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت تركيب وصفي تبديل مي شود به اسم مركب يا صفت مركب

1- كدام گزينه اسم مركب نيست ؟

1) مادر بزرگ
2) تهران نو
3) پدر بزرگ
4) بت پرست  

 

  2- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟

1) گيسو بلند
2) مادر شوهر
3) دندان گرد
4) كلاه سبز  

 

  نکته 215
در زبان فارسي بر خلاف زبان عربي مطابقت موصوف و صفت از جهت جنس و عدد جايز نيست .

1- كاربرد كدام تركيب وصفي امروز معمول نيست؟

1) منكر بي قياس
2) كارهاي عجايب
3) مردم بدكار
4) مردم بسياردان  

 

  2- كاربرد كدام گزينه امروز درست نيست ؟

1) مدينه ي فاضله
2) عتبات عاليات
3) پرونده ي مختومه
4) قوّه ي مقننه  

 

  نکته 216
چنانچه صفت بياني جانشين اسم شود در حكم اسم است مي تواند به صورت مفرد و جمع به كار رود و همه ي نقش هاي اسم را بپذيرد .

1- در بيت :” عاشق بي خرد ناهنجار
نه به آن فاسق بي عصمت وننگ“
چند صفت وجود دارد ؟

1) چهار
2) پنج
3) دو
4) سه  

 

  2- در بيت زير چند صفت به كار رفته است ؟
” كم آواز هرگز نبيني خجل
جوي مشك بهتر كه يك توده گل

1) سه
2) چهار
3) دو
4) يك  

 

  نکته 217
انواع صفت بياني :
1- صفت بياني ساده
2- صفت فاعلي
3- صفت مفعولي
4- صفت لياقت
5- صفت نسبي

1- دو كلمه ي ” خندان “ و ” دربست “ به ترتيب عبارتند از

1) صفت فاعلي – صفت ساده
2) صفت فاعلي – صفت مفعولي
3) صفت مفعولي – صفت فاعلي
4) صفت نسبي – صفت فاعلي  

 

  2- ” بازنشست – ديدني – كناره “ به ترتيب چه نوع صفاتي هستند ؟

1) مفعولي – نسبي –نسبي
2) مفعولي –لياقت-نسبي
3) فاعلي –لياقت-مفعولي
4)فاعلي-نسبي-مفعولي

نکته 218
صفت فاعلي
بن مضارع + الف
بن مضارع + ان
بن مضارع + َ نده

1- ”خويشتن آراي “ در مصراع ” خويشتن آراي مشو چون بهار “ چه نوع صفتي است ؟
1) مفعولي مركب مرخم
2) نسبي
3) صفت فاعلي مركب مرخم
4) لياقت

2- كدام پسوند در ساختمان كلمات به مفهوم ” فاعلي “ ، ”زمان “ و ” مكان “ به كار رفته است ؟
1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار

نکته 219
چنانچه صفت فاعلي از تركيب ” بن مضارع + پسوند الف “ ساخته شود به آن صفت مشبّهه ، پايدار يا دائمي گويند .

1- كدام گزينه صفت مشبهه نيست ؟
1) دانا
2) رويا
3) شنوا
4) جويا

2- با اضافه كردن (الف) به كدام گزينه مي توان صفت فاعلي ( مشبهه ) ساخت ؟
1) ناراست
2) ناسپاس
3) ناشكيب
4) ناخوشايند

نکته 220
چنانچه صفت فاعلي از ” بن مضارع + پسوند ان “ ساخته شود به آن صفت حــاليه يا بيـان حال مي گويند .

1- كدام گزينه مي تواند گاهي صفت حاليه و گاهي اسم باشد ؟
1) خندان
2) سوزان
3) روان
4) شتابان

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) لرزان
2) جانان
3) گريان
4) سوزان

نکته 221
صفت مفعولي = بن ماضي + ـه /ه

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) نشسته
2) گرفته
3) نوشته
4) زده

2- نوع صفات ” نازپرورده “ و ” بلاكش“ در بيت زير چيست ؟
” نازپرورده تنعّم نبرد راه به دوست
عاشقي شيوه رندان بلاكش باشد“
1) مفعولي – فاعلي
2) فاعلي – مفعولي
3) هر دو مفعولي
4) هر دو فاعلي

نکته 222
صفت لياقت = مصدر + ي
1- صفت لياقت از مصدر ”پوشيدن “ كدام است ؟
1) پوشش
2) پوشيدني
3) پوشيدگي
4) پوشيده

2- دو واژه ي ” كشتني – شنيدني “ از نظر دستوري چه صفاتي هستند ؟
1) لياقت – نسبي
2) نسبي – لياقت
3) هر دو نسبي
4) هر دو لياقت

نکته 223
صفت نسبي = اسم + ي
1- ” ي“ نسبت در كدام گزينه مفهومي متفاوت دارد ؟
1) جنگي
2) گوهري
3) چنگي
4) نهاني

2- در كدام گزينه ”ي “ نسبت در مفهومي مفعولي به كار نرفته است ؟
1) توقيعي
2) پرتابي
3) گوهري
4) نهاني

نکته 224
ساختمان صفت بياني
1- صفت بياني ساده
2- صفت مركب
3- صفت مشتق
4- صفت مشتق-مركب

1- صفت مشتق كدام است ؟
1) گران
2) ارزان
3) نهان
4) پنهان

2- در ساختمان كدام يك از صفات بياني زير بيش از يك ”وند“ وجود دارد ؟
1) خردمندانه
2) ده ساله
3) ايراني نژاد
4) هيچ كاره

نکته 225
صفت مركب صفتي است كه از دو يا چند تكواژ مستقل تشكيل مي شود .

1- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟
1) افكنده
2) بذر افشان
3) دست چين
4) نوساز

2- كدام صفت مركب مفهومي متفاوت دارد ؟
1) نيم سوز
2) دست چين
3) نوساز
4) جهان گير  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
صفات مشتق ، وابسته هاي وابسته ، متمم متمم و ضماير و...

 

  نکته 226
صفات مشتق – مركب صفاتي هستند كه ويژگيهاي صفات مشتق و مركب را با هم دارند .

1- نوع دستوري واژه هاي ” هم نشيني – واج گاه – زبان شناسي – چهارم “ به ترتيب در كدام گزينه آمده است ؟

1) مشتق ، مشتق ، مشتق مركب ، ساده
2) مشتق مركب ، مشتق ، مشتق مركب ، ساده
3) مشتق مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق
4) مشتق ، مشتق ، مشتق مركب ، مشتق  

 

  2- نوع صفات زير از نظر ساخت در كدام گزينه آمده است ؟
” حمايت كننده – روشنگر – خودخواه – ناجوان مرد “

1) مشتق مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب
2) مشتق مركب ، مركب ، مركب ، مشتق مركب
3) مشتق ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب
4) مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب  

 

  نکته 227
وابسته هاي وابسته عبارتند از :
1- مميّز
2- صفت ِ صفت
3- مضاف اليه مضاف اليه
4-قيد صفت

1- كدام گزينه داراي وابسته ي وابسته نيست ؟

1) دو جلد كتاب
2) رنگ سبز يشمي
3) كتاب تاريخ پرويز
4) زشتي هاو نابساماني هاي جامعه  

 

  2- كدام يك از وابسته هاي وابسته بين موصوف و صفت قرار مي گيرد و مقدار صفت را مشخص مي كند ؟

1) صفت صفت
2) مضاف اليه مضاف اليه
3) قيد صفت
4) مميّز  

 

  نکته 228
مميّز : براي شمارش تعداد ، اندازه و وزن موصوف ميان عدد و معدود ( صفت شمارشي و موصوف ) اسمي مي آيد كه وابسته ي عدد است و مميّز نام دارد .

1- در كدام گزينه ” مميز “ به كار نرفته است ؟

1) يك چوبه تير خدنگ
2) دو دست قاشق
3) دو راس هندوانه
4) دو صد گفته  

 

  2- در كدام گزينه مميز به كار نرفته است ؟

1) بيامد دوصد مرد آتش فروز
2) جوي مشك بهتر كه يك توده گل
3) به صد كاروان اشتر سرخ موي
4) نهادند بر دشت هيزم دو كوه  

 

  نکته 229
مميزها را مي توان به دو دسته تقسيم كرد :
1- مميزهايي كه چيزي به معنا نمي افزايند
2- مميزهايي كه به معنا مي افزايند

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......مميز چيزي به معني نيفزوده است

1) دو دستگاه راديو
2) دو جلد كتاب
3) چهار تخته فرش
4) پنج كيلومتر راه  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....مميز مفهومي به معنا افزوده است .

1) دو توپ پارچه
2) دومتر پارچه
3) دو عدد صندلي
4) صد گرم عدس  

 

  نکته 230
برخي از صفت ها ، صفت پيش از خود را بيش تر معرفي مي كنند كه به آن ها ” صفت ِصفت“ مي گويند .

1- در كدام گزينه صفت ِصفت به كار نرفته است ؟

1) لباس آبي سير
2) رنگ سبز يشمي
3) كاغذ آبي آسماني
4) كتاب سفيد تميز  

 

  2- كدام گزينه درباره ي ” صفت ِصفت “ نادرست است ؟

1) صفت همراه خود را بيش تر معرفي مي كند
2) در باره ي اندازه و درجه ي صفـت قبل از خود توضيح ميدهد
3) با صفت همراه خود يك جا وابسته هسته مي شود
4) موصوف گروه اسمي را بيش تر معرفي مي كند  

 

  نکته 231
برخي از مضاف اليه ها درباره ي مضاف اليه پيش از خود بيش تر توضيح مي دهند كه به آن ها ” مضاف اليه مضاف اليه “ مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” كيف پسرهمسايه “ كدام گزينه درست نيست ؟

1)كيف = مضاف
2) پسر = مضاف اليه
3) همسايه = مضاف اليه
4) همسايه=مضاف اليه مضاف اليه  

 

  2- در عبارت :” ديوار باغ كدخدا صفر “ كدام واژه مضاف اليه مضاف اليه است ؟

1) ديوار
2) با غ
3) كدخدا
4) كدخداصفر  

 

  نکته 232
اگر بين موصوف و صفت واژه اي قرار گيرد و مقدار صفت را نشان دهد ” قيد صفت “ است.

1- در كدام تركيب ” قيد صفت “ به كار رفته است ؟

1) لباس آبي روشن
2) رنگ سفيد شيري
3) درخت بزرگ گشن
4) هواي نسبتا گرم  

 

  2- در عبارت زير كدام واژه ” قيد صفت “ است ؟
” نيّت شرك در امّت من از حركت آرام مورچه ي سياه بر صخره ي سخت در شبي نيك تاريك مخفي تر است “

1) آرام
2) سياه
3) سخت
4) نيك

نکته 233
متمّم ممكن است يكي از اجزاي اصلي جمله باشد مثل جمله هاي سه جزئي با متمم و ممكن است متمم اسم ، صفت ، قيد و غير آن باشد .

1- در كدام گزينه متمم متمم آمده است ؟
1) هيچ آزادانديشي با حقيقت در جامعه نمي جنگد
2) ايران به دانشمندان خود مي نازد
3) ما بايد از قانون شكني بپرهيزيم
4) دسته دسته ايرانيان به سپاه اسلام مي گرويدند

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) در هرجمله اي كه حرف اضافه وجود داشته باشد آن جمله سه جزئي با متمم است
2) متمم اسم درباره ي اسم پيش از خود توضيح مي دهد
3) كلمه قبل از متمم اسم مي تواند هر نقشي داشته باشد
4) متمم متمم درباره ي متمم پيش از خود توضيح مي دهد

نکته 234
متمم اسم ، خود گروه اسمي است كه با كمك حرف اضافه ، همراه اسم مي آيد و توضيحي به آن مي افزايد .

1- در جمله ي ” افتخار به دوستي با دانايان افتخار واقعي است “ متمم اسم كدام است ؟
1) افتخار
2) واقعي
3) دوستي
4) دانايان

2- در كدام گزينه متمم اسم نيامده است ؟
1) بحث درباره ي مسايل سياسي اين روزها رواج دارد
2) انتقاد از زشتي ها باعث اصلاح رفتار اجتماعي است
3) عيب جويي از ديگران فراموش كردن عيب هاي خويش است
4) از آشنايي با شما خوشحال شدم

نکته 235
هر متمم در صورت لزوم مي تواند متمم بگيرد كه به آن ” متمم متمم “ مي گويند .

1- در جمله ي ” از مصاحبت با دوستان خوب لذت مي برم “ متمم متمم كدام واژه است ؟
1) لذت
2) مصاحبت
3) دوستان
4) خوب

2- كلمه ي قبل از متمم متمم حتما .......است ولي كلمه ي قبل از متمم اسم ....است .
1) متمم – اسم
2) متمم – متمم
3) اسم – اسم
4) متمم - نهاد

نکته 236
هر گروه اسمي در جمله بيش از يك نقش نمي گيرد اما مي تواند در جمله ي مركب بيش از يك نقش بگيرد كه به آن ” تنازع “ مي گويند .
مثل:دوست من كتابي را كه روي ميز بود خواند

1- در جمله ي مركب ” رفيق كسي باش كه خير خواه تو باشد “ كدام گروه اسمي داراي تنازع است ؟
1) تو
2) رفيق
3) خيرخواه
4) كسي

2- در كدام گزينه تنازع مشترك ” مفعول و نهاد “ هست ؟
1) عنكبوتي را ديدم كه تار مي تنيد
2) از گرگي مي ترسم كه انسان نماست
3) طرفدار دوستي باش كه عيبت را رو در رو بگويد
4) از كتابهايي استفاده كنيد كه مفيد باشد.

نکته 237
ضمير = كلمه اي است كه به جاي اسم مي نشيند و از تكرار آن جلوگيري مي كند هرضميري به اصل خود ( مرجع خود ) بر مي گردد مگر ضمير مبهم كه مرجع مشخصي ندارد .مثل ناصر راديدم و موضوع را به

1- مرجع ضمير ”م“ در مصراع :” عاشقم برقهر و بر لطفش به جد “ چيست ؟
1) عاشق
2) معشوق
3) شاعر
4) گوينده

2- ضمير ”م“ در بيت زير متعلق به چه كلمه اي است ؟
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق
ساكن شود بديدم ومشتاق تر شدم “
1) درد اشتياق
2) اشتياق
3) مگر
4) شود

نکته 238
ضماير شخصي ضمايري هستند كه جانشين اسم انسان مي شوند و بر دو گونه هستند :
1- ضماير شخصي منفصل ( جدا ،گسسته )
2- ضماير شخصي متصل ( پيوسته )

1- در بيت زير جمعا چند ضمير وجود دارد ؟
به مارماهي ماني نه اين تمام نه آن
منافقي چه كني مار باش يا ماهي
1) سه
2) چهار
3) پنح
4) شش

2- در جمله ي ” احمد از برادرش خواهش كرد كه در تكليف هايش او را راهنمايي كند “ مرجع ضمير ”ش“ چيست ؟
1) برادرش
2) تكليف هايش
3) احمد
4) برادر

نکته 239
ضماير شخصي منفصل چون جانشين اسم مـي شوند همه ي نقش هاي اسم را به جز نقش قيدي مي پذيرند .
1- نقش ضمير منفصل ” من“ و ”ما“ كدام است ؟
” من اگر ما نشويم تنهايم “
1) نهاد – نهاد
2) نهاد – مسند
3) مسند – نهاد
4) مسند – مسند

2- نقش ضماير منفصل به ترتيب در كدام گزينه آمده است ؟
” همه را تو مي پندارم و تو را من “
1) مسند – مسند – مفعول
2) مسند – مفعول – مفعول
3) مسند – مفعول – مسند
4) مسند – مسند – مسند

نکته 240
ضماير متصل چنانچه به فعل بپيوندند معمولا نقش مفعولي و گاهي نقش متممي دارند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) هر چه خواهي در سوادش رنج برد
2) تيغ صرصر خواهدش حالي سترد
3) كي به لوح ريگ باقي ماندش ؟
4) تا كس ديگر پس از تو خواندش

2- نقش ضمير ” ت“ در عبارت :” اي شيخ چه رسيدت كه گريان شدي“ چيست ؟
1) مفعول
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مسند  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
ضماير متصل و منفصل و مشترك ، قيود و...

 

  نکته 241
چنانچه ضماير متصل به اسم يا حرف بپيوندند داراي نقش اضافي يا مضاف اليه هستند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ كدام است ؟
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست
كش صد هزار منزل بيش در بدايت “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  2- در مصراع :” هرگز نميردآنكه دلش زنده شد به عشق “ كلمات ” هرگز – ش - عشق “ چه نقشي دارند ؟

1) قيد – مضاف اليه – مسند
2) صفت – مفعول – متمم
3) قيد – نهاد – متمم
4) قيد – مضاف اليه – متمم  

 

  نکته 242
چنانچه ضماير متصل به اسم يا حرف بپيوندند داراي نقش اضافي يا مضاف اليه هستند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ كدام است ؟
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست
كش صد هزار منزل بيش در بدايت “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  2- در مصراع :” هرگز نميردآنكه دلش زنده شد به عشق “ كلمات ” هرگز – ش - عشق “ چه نقشي دارند ؟

1) قيد – مضاف اليه – مسند
2) صفت – مفعول – متمم
3) قيد – نهاد – متمم
4) قيد – مضاف اليه – متمم  

 

  نکته 243
گاهي ضماير متصل در جايي غير از جاي اصلي خود به كار مي روند در اين صورت بهتر آن است كه ضمير متصل را به صورت ضمير منفصل در آوريم تا شناخت نقش آن آسان تر باشد .

1- ضمير ”ت “ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” اي تهيدست رفته در بازار
ترسمت پر نياوري دستار “

1) مفعولي
2) اضافي
3) متممي
4) فاعلي  

 

  2- ”ت“ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” بكوبمت زآن گونه امروز يال
كزين پس نبيند تو رازنده زال “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  نکته 244
چنانچه نهاد اختياري كلمه ي مشخصي نباشد شناسه ها ( نهاد اجباري ) ضمير پيوسته به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند ضمير هست ؟
” خواجه با خود گفت كاين پند من است
راه او گيرم كه اين ره روشن است “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در بيت :” مسلمانان مرا وقتي دلي بود
كه با وي گفتمي هر مشكلي بود “
چند ضمير هست ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  نکته 245
ضماير مشترك ضمايري هستند كه شخص معيني ندارند و براي اول شخص ، دوم شخص و سوم شخص در مفرد و جمع يكسان به كار مي روند اين ضماير عبارتند از :
خود– خويش - خويشتن

1- ”خويشتن “ در مصراع :” بود حرمت هر كس از خويشتن “ از نظر دستوري چيست ؟

1) ضمير مشترك
2) صفت بياني
3) ضمير شخصي منفصل
4) صفت نسبي  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....ضمير مشترك وجود دارد ؟

1) مشو غرّه بر حسن گفتار خويش
2) كوه يحيي را نه سوي خويش خواند
3) خود گليم خويش را بافيده اند
4) اين مگر خويش است با آن طوطيك ؟  

 

  نکته 246
چنانچه كلمه ي ” خويش “ در معني خويشاوند يا منسوب خانوادگي به كار رود اسم است نه ضمير مشترك .

1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه درست است ؟
” برادر كه در بند خويش است نه برادر نه خويش است “

1) هر دو ” خويش “ ضمير مشترك هستند
2) خويش اول ضمير مشترك و خويش دوم اسم است
3) خويش اول اسم و خويش دوم ضمير مشترك است
4) هر دو خويش اسم است  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مشترك نيست ؟

1) خويش بيگانه مشو تا نخورم خون جگر
2) خويش را در خويش پيدا كن كمال اين است و بس
3) خويشتن خويش را رونده گمان بر
4) خويش را بي سبب عزيز مدان  

 

  نکته 247
كلمات كه ( چه كسي ) ، كجا ، كي ( چه وقت ) ، كي ( چه كسي ) همواره ضمير پرسشي هستند.

1- با توجه به عبارت :
” به كجا چنين شتابان / گون از نسيم پرسيد “ كدام عبارت نادرست است ؟

1) جمله اول وابسته و جمله دوم هسته
2) كجا=صفت پرسشي
3) كجا=ضمير پرسشي و به كجا قيد
4) پرسيد = مضارع ساده  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” از دست و زبان كه برآيد
كز عهده شكرش به درآيد “

1) كه = ضمير پرسشي
2) ش ضمير متصل و مضاف اليه
3) برآيد =مضارع التزامي
4) برآيد=مضارع اخباري

نکته 248
قيد : كلمه اي است كه درباره ي انجام فعل توضيحي ارائه مي دهد به بيان ساده تر انجام فعل را در مفهومي مقيّد مي سازد .

1- با توجه به بيت :
” چه زنم چو ناي هر دم زنواي شوق او دم
كه لسان غيب خوش تر بنوازد اين نوارا“
همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ....قيد است .
1) هردم
2) دم
3) خوش تر
4) چه

2- در بيت :
” تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
يك دم آرام نگيرم نفسي دم نزنم “
چند قيد هست ؟
1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار

نکته 249
اگر كلمه اي بين يك تركيب وصفي قرارگيرد و مقدار صفت را مشخص كند نقش قيد دارد . اخلاق خوب = اخلاق بسيار خوب

1- در عبارت زير كدام كلمه نقش قيد دارد ؟
” نيت شرك در امت من از حركت آرام مورچه ي سياه برصخره ي سخت در شبي نيك تاريك مخفي تر است “
1) آرام
2) سياه
3) سخت
4) نيك

2- با توجه به عبارت :
” درّاعه و ردايي سخت پاكيزه “ كدام واژه نقش قيد دارد ؟
1) سخت
2) پاكيزه
3) سخت پاكيزه
4) درّاعه

نکته 250
اگر كلمه اي قبل از مسند بيايد و مقدار مسند را مشخص كند نقش قيد دارد .

1- نام دستوري ” عظيم “ در عبارت ” مامون الرشيد عظيم حاضر جواب بوده است “ كدام است ؟
1) مضاف اليه
2) متمم
3) صفت
4) قيد

2- در بيت زير كدام كلمه قبل از مسند قرار گرفته و داراي نقش قيد است ؟
” اي زبان تو بس زياني مرمرا / چون تويي گويا چه گويم من تورا “
1) زبان
2) زيان
3) بس
4) مر

نکته 251
اگر كلمه اي حالت ظاهري نهاد يا مفعول را مشخص كند و پس از صداي كسره نباشد نقش قيد دارد .

1- در بيت :
” ديدمش خرم وخندان قدح باده به دست
وندر آن آينه صدگونه تماشا مي كرد “
كدام كلمات نقش قيد دارند ؟
1)خرم
2) خندان
3) قدح باده به دست
4) خرم وخندان وقدح باده به دست

2- در بيت زير چند قيد آمده است ؟
” خروشان همي رفت نيزه به دست
كه اي نامداران يزدان پرست“
1) چهار قيد
2) سه قيد
3) دو قيد
4) يك قيد

نکته 252
گروه قيدي بر خلاف گروه اسمي و گروه فعلي قابل حذف است .

1- در بيت :” اگر گرد كسي بسيار گردي
اگرچه بس عزيزي خوار گردي “
چند قيد و چند مسند هست ؟
1) 1 ،2
2) 2، 2
3) 2، 3
4) 3، 3

2- در بيت زير به ترتيب از راست به چپ چند ضمير و چند قيد وجود دارد ؟
“ عمر گرانمايه در اين صرف شد
تا چه خورم صيف و چه پوشم شتا“
1) 3، 4
2) 4، 3
3) 2، 5
4) 5، 2

نکته 253
اگر كلمه اي مقدار يك قيد را مشخص كند و يا تعجب گوينده را از قيد برساند خودش هم نقش قيدي دارد .
1- در عبارت زير كدام كلمه ” قيدِقيد “ است ؟
” برادرم آقا ميرزا ، نزد ميرزاي كلهر مشق كرده و خيلي خوب مي نوشت “
1) نزد
2) خيلي
3) خوب
4) خيلي خوب

2- با توجه به مفهوم بيت :
” مي نويسم نامش اول وز قفا / مي نگارم نامه ي عشق و وفا “
چه نوع قيدي را مي توان معادل ” از قفا “ ذكر كرد ؟
1) ترتيب
2) تكرار
3) تدريج
4) كيفيت

نکته 254
قيد از نظر مفهوم داراي معاني مختلفي است .

1- در بيت زير كلمات ” پرشرم “ و ”نرم “ داراي چه مفهومي هستند ؟
” رخ شاه كاووس پرشرم ديد
سخن گفتنش با بسر نرم ديد“
1) قيد حالت – قيد كيفيت
2) قيد كيفيت – قيد حالت
3) هر دو قيد حالت
4) هر دو قيد كيفيت

2- نوع قيدهاي ” امروز – پايين – آهسته “ كدام است ؟
1) حالت–كيفيت–تدريج
2) زمان –مكان –كيفيت
3) زمان-مقدار-كيفيت
4) كيفيت-مكان-مقدار

نکته 255
كلمه ي ”مگر“ مي تواند گاهي قيد شك و ترديد و گاهي قيد تمنا و آرزو باشد .

1- با توجه به بيت :
” اي كه پنجاه رفت و در خوابي
مگر اين پنج روز دريابي “
” مگر“ چه نوع قيدي است ؟
1) قيد پرسش
2) قيد شك وترديد
3) قيد استثناء
4) قيد تمنا وآرزو

2- با توجه به بيت :
” مگر كز شمار تو آيد پديد
كه نوبت به فرزند من چون رسيد “
،”مگر“ در چه مفهومي به كار رفته است ؟
1) شك وترديد
2) اتفاق
3) استثنا
4) پرسش  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
برخي از انواع قيود ، فك اضافه ، مفاهيم پسوندها و...

 

  نکته 256
واژه ي ”مگر“ مي تواند گاهي قيد پرسش ، گاهي قيد استثنا و گاهي قيد اتفاق باشد.

1- ” مگر “ در كدام گزينه مفهومي متفاوت دارد؟

1) مگر از آتش دوزخ بودش روي رهايي
2) مگر آدمي نبودي كه اسير ديو ماندي
3) مگر آتش تيز پيدا كند
4) مگر اين پنج روز دريابي  

 

  2- با توجه به عبارت :” به اتفاق دو كودك نزديك شبلي نشسته بودند يكي پسر منعمي و ديگر پسر درويشي ، در زنبيل اين پسر منعم مگر پاره اي حلوا بود و در زنبيل اين پسر درويش نان خشكيده بود “
” مگر “ چه نوع قيدي است ؟

1) اتّفاق
2) پرسش
3) شك وترديد
4) استثنا  

 

  نکته 257
واژه هايي كه هميشه قيدند ، قيد مختص و كلماتي كه اسم يا صفت اند اما گاهي در جمله قيد واقع مي شوند ” قيد مشترك “ ناميده مي شوند.

1- كدام واژه قيد مختص نيست ؟

1) فقط
2) هرگز
3) آهسته
4) البته  

 

  2- در كدام گزينه ”سبك“ قيد مختص نيست ؟

1) سبك سوي پيران آن كشورش
2) سر در ديگ كرد سبك برآورد
3) سبك طوق و زنجير از او باز كرد
4) اين چنين بايد سفر كرد سبك زاد و كم خطر  

 

  نکته 258
حرف ” را “ در زبان فارسي مفاهيم مختلفي را مي رساند .

1- در مصراع ” اندكي رنجه شد او را آنگ “ نوع را :

1) فك اضافه است
2) حرف اضافه است
3) نشانه ي مفعول است
4) زايد است  

 

  2- معني ” را “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) فلك را سقف بشكافيم
2) خداي را شكر گزاريم
3) نامه را عنوان كنيم
4) جامه را پول بپردازيم  

 

  نکته 259
چنانچه حرف “ را “ بين مضاف و مضاف اليه فاصله بيندازد ” فك اضافه “ است .

1- حرف ” را “ در مصراع :” نيستم اين شهر فاني را زبون “ علامت چيست ؟

1) مفعول
2) اضافه
3) ربط
4) فك اضافه  

 

  2- نوع ” را “ در كدام گزينه با گزينه هاي ديگر متفاوت است ؟

1) امير را دل به حال آن بنده بسوخت
2) دل مي رود ز دستم صاحب دلان خدارا
3) فلك را سقف بشكافيم و طرحي نو در اندازيم
4) نيت را معني قصد است .  

 

  نکته 260
گاهي حرف ” را“ پس از مفعول مي آيد كه نشانه ي مفعول است و زماني معني حرف اضافه را مي رساند.

1- معني ” را “ در كدام جمله با جمله هاي ديگر متفاوت است ؟

1) دشمنان را امان دهيم
2) آسمان را تسخير كنيم
3) زمان را دريابيم
4) جهان را آبادكنيم  

 

  2- در كدام گزينه ” را “ به معني ” به “ به كار رفته است و حرف اضافه است ؟

1) گفت نزديك والي را سرا آنجا شويم
2) گفت تا داروغه را گوييم در مسجد بخواب
3) گفت مي بايد تو را تا خانه قاضي برم
4) بگفتا گر كند چشم تو را ريش ؟  

 

  نکته 261
گاهي لفظ ” مر“ همراه با ” را “ به كار مي رود كه در اين صورت تاكيدي است براي حرف ” را“ و تابع حرف ” را“ است .

1- با توجه به بيت : “ محرم اين هوش جز بيهوش نيست مر زبان را مشتري جز گوش نيست“ ” مر“ چه نوع حرفي است ؟

1) حرف اضافه
2) فك اضافه
3)حرف اختصاصي
4) نشانه مفعول  

 

  2- با توجه به عبارت :” شيخ گفت مرمريد را : اگر خاموش باشي من تو را چيزي آموزم كه از اين مِحَن باز رهي “ ، ”مر “ در چمله ي اول و ” را“ در جمله ي سوم به ترتيب چه نوع حروفي هستند ؟

1) حرف اضافه – نشانه ي مفعول
2) نشانه ي مفعول – حرف اضافه
3) هردو حرف اضافه هستند
4) هر دو نشانه ي مفعول هستند  

 

  نکته 262
حرف ” كه “ مي تواند مفاهيم مختلفي را داشته باشد .

1- با توجه به بيت :
” كه گفتت برو دست رستم ببند؟
نبندد مرا دست چرخ بلند “
، ”كه “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) حرف ربط
2) حرف اضافه
3) ضمير پرسشي
4) ضمير مبهم  

 

  2- ”كه “ در مصراع :” گفتا كه : كه را كشتي تا كشته شدي زار “ به ترتيب چيست ؟

1) حرف ، حرف
2) حرف ، ضمير
3) ضمير ، حرف
4) ضمير ، ضمير

نکته 263
چنانچه ” كه “ در معني ” كسي “ هر كه يا هر كسي به كار رود ضمير مبهم است .

1- با توجه به بيت :
” گرمن از دوست بنالم نفسم صادق نيست
خبر از دوست ندارد كه ز خود باخبر است “
”كه“ چه نوع كلمه اي است ؟
1)حرف اضافه
2) ضمير پرسشي
3) ضمير مبهم
4) حرف ربط

2- با توجه به بيت زير ”كه “ چه نوع كلمه اي است
” گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست
صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم “
1) ضمير مبهم
2) حرف اضافه
3) پيوند وابسته ساز
4)پيوند هم پايه ساز

نکته 264
جنانچه ”كه “ پس از صفت تفضيلي بيايد حرف اضافه است .

1- با توجه به بيت زير ” كه “ چه نوع كلمه اي است ؟
” كم آواز هرگز نبيني خجل
جوي مشك بهتر كه يك توده گل “
1) حرف اضافه
2) ضمير مبهم
3) پيوند وابسته ساز
4) ضمير پرسشي

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” سرم از خداي خواهد كه به پايش اندر افتد
كه در آب مرده بهتر كه در آرزوي آبي “
1) مصراع دوم يك تمثيل است
2) كه اول حرف ربط و كه دوم حرف اضافه است
3) كه اول حرف اضافه و كه دوم حرف ربط است
4) ش در مصراع اول مضاف اليه است

نکته 265
” گر “ هميشه پيوند وابسته ساز نيست و اين حرف در شاهنامه ي فردوسي در معني ”يا“ به كار رفته است .

1- با توجه به بيت :
”تو شاهي وگر اژدها پيكري
بيايد بدين داستان داوري “
كدام گزينه نادرست است ؟
1) ” گر“ در معني اگر به كار رفته است
2) ”گر“ در معني ”يا“ است
3) اژدها پيكر مسند است
4) ” شاه “ نقش مسند دارد

2- در بيت :”چه بايد مرا جنگ زابلستان
وگر يا جنگ ايران وكابلستان“
واژه ي ”گر“ در چه معني بكاررفته است؟
1) اگر
2) اگرچه
3) چه
4) يا

نکته 266
”چو“ و ”چون “ اگر در معني ” مثل و مانند “ باشند حرف اضافه هستند .

1- ”چون“ در كدام گزينه حرف اضافه است ؟
1) چون ببيني كن زحال ما بيان
2) چون شنيد آن مرغ كان طوطي چه كرد
3) خويشتن آراي مشو چون بهار
4) بشنو از ني چون حكايت مي كند

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
”روزها گر رفت ، گو رو باك نيست
تو بمان اي آنكه چون تو پاك نيست “
1) بيت هفت جمله است
2) ” چون “ حرف اضافه است
3) باك و پاك جناس هستند
4) ”چون “ پيوند وابسته ساز است

نکته 267
پسوند ”ك“ دارنده مفاهيم مختلفي است ضماير پسوند ” چه “ هميشه تصغير نيست .

1- همه ي گزينه ها از جهتي همگوني دارند به جز گزينه ي ........
1) پشمك
2) طوطيك
3) عروسك
4) چنگك

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......” چه “ پسوند تصغير است ؟
1) تپانچه
2) كمانچه
3) تربچه
4) پيازچه

نکته 268
اسمي كه به ظاهر مفرد باشد ولي مفهوم جمع را برساند در زبان فارسي اسم جمع ناميده مي شود ضمنا گاهي شكل ظاهري اسم همچون بن فعل است .

1- در مصراع :” بفرمود تا لشكر آراستند “ ،” لشكر “ چه كلمه اي است ؟
1) اسم خاص
2) اسم جمع
3) ضمير مبهم
4) اسم مفرد

2- نوع كلمه ي ” داد“ در مصراع : ” مي پذير ي ظلم را چون داد از او “ چيست ؟
1) فعل متعدّي
2) فعل لازم
3) ماضي ساده
4) اسم ساده

نکته 269
پسوند ها مي توانند مفاهيم گوناگوني را برسانند

1- ساخت دستوري كدام كلمه با كلمات ديگر متفاوت است ؟
1) سحرگاه
2) چراگاه
3) دانشگاه
4) نمايشگاه

2- نام دستوري كدام با كلمات ديگر فرق دارد ؟
1) تيردان
2) نمكدان
3) كاردان
4) گلدان

نکته 270
در ساخت واژه به اجزاي تشكيل دهنده ي آن ها دقت داشته باشيم .

1- نوع و ساختار دستوري كدام كلمه با كلمات ديگر متفاوت است ؟
1) دادستان
2) كوهستان
3) گورستان
4) قبرستان

2- كدام كلمه از تركيب اسم و بن فعل است ؟
1) جهانبان
2) زيركسار
3) دست آويز
4) چمنزار  

+ نویسنده در جمعه بیست و ششم فروردین 1390 |

نكته ها:
تاريخ ادبيات ( شعرا ونويسندگان و سبكهاي مختلف ادبي )

 

  نکته 107
محمد علي معلم دامغاني ( متولد 1330) از شاعران صاحب سبك انقلاب اسلامي و خالق چندين مثنوي مشهور است از او مجموعه شعري به نام “ رجعت شرخ ستاره “ در سال 1360 به چاپ رسيده است

1- با توجه به مثنوي هجرت علي معلم منظور از “ شبروي بيدار “ در بيت زير چيست ؟
ديدم شبان خفته را تبدار ديدم
بر خفته ي شب شبروي بيدار ديدم

1) امام خميني
2) حضرت عيسي
3) ستمگران
4) ستمديدگان  

 

  2- منظور علي معلم از ” قابيليان “ و ” هابيليان “ در بيت زير چيست ؟
قابيليان بر قامت شب مي تنيدند
هابيليان بوي قيامت مي شنيدند

1) ستمگران – ستمديدگان
2) ستمديدگان – ستمگران
3) پسران حضرت نوح
4) افراد مظلوم – افراد نا اميد  

 

  نکته 108
آثار دكتر قيصرا مين پور :
تنفس صبح - آينه هاي ناگهان - ظهر دهم
مثل چشمه ، مثل رود - به قول پرستو

1- در كدام بيت قيصر امين پور به باور عاميانه اشاره مي كند ؟

1) تويي بهانه آن ابرها كه مي گريند / بيا كه صاف شود اين هواي باراني
2) دوباره پلك دلم مي پرد نشانه چيست ؟ / شنيده ام كه مي آيد كسي به مهماني
3) كنار نام تو لنگر گرفت كشتي عشق/ بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني
4) طلوع مي كند آن آفتاب پنهاني / ز سمت مشرق جغرافياي عرفاني  

 

  2- ” آينه هاي ناگهان “ سروده ي كدام شاعر است

1) سلمان هراتي
2) ساعد باقري
3) قيصر امين پور
4) محمد علي معلم  

 

  نکته 109
سيد احمد هاتف اصفهاني شاعر دو ره ي افشاريان و زنديان است . ديوان او شامل قصايد ، غزليات ، مقطعات و رباعيات است ، او اشعاري هم به زبان عربي سروده و در غزل پيرو سعدي و حافظ بوده

1- عمده ي شهرت هاتف اصفهاني به واسطه ي .....اوست؟

1) تركيب بند عرفاني
2) ترجيع بند عرفاني
3) غزل عارفانه
4) اشعار عربي  

 

  2- هاتف اصفهاني در كدام بيت به معراج پيامبر اشاره دارد ؟

1) شود آسان ز عشق كاري چند كه بود نزد عقل بس دشوار
2) باريابي به محفلي كانجا جبرئيل امين ندارد بار
3) شمع جويي و آفتاب بلند روز بس روشن و تو در شب تار
4) تا به جايي رساندت كه يكي از جهان و جهانيان بيني  

 

  نکته 110
مثنوي معنوي مولوي :
1- 26 هزار بيت
2- شش دفتر
3- مشوق مولوي ” حسام الدين چلپي “

1- كداميك از آثار مولانا با بقيه متفاوت است ؟

1) فيه مافيه
2) مكاتيب
3) مثنوي معنوي
4) مجالس سبعه  

 

  2- مولانا در بيت زير از كدام آرايه استفاده نكرده است ؟ گر نبندي زين سخن تو حلق را
آتشي آيد بسوزد خلق را

1) كنايه
2) جناس
3) مجاز
4) ايهام  

 

  نکته 111
دكتر محمد ابراهيم باستاني پاريزي (1304) ، آثار = حماسه ي كوير – خاتون هفت قلعه – اژدهاي هفت سر – وادي هفتواد – هشت الهفت – پيغمبر دزدان – اقتصاد عصر صفوي – آسياي هفت سنگ

1- كتاب از ” پاريز تا پاريس “ نوشته ي دكتر باستاني پاريزي چه نوع نوشته اي است ؟

1) سفر نامه
2) حسب حال
3) زندگي نامه
4) اتوبيوگرافي  

 

  2- همه ي آثار از دكتر باستاني پاريزي است به جز .....

1) هشت الهفت
2) اژدهاي هفت سر
3) هفت پيكر
4) پيغمبر دزدان  

 

  نکته 112
الكساندر دوما : رمان نويس و نمايش نامه نويس مشهور فرانسوي قرن 19 – حجم آثار وي بيش از 300 كتاب است – آثار : سه تفنگدار – كنت مونت كريستو – لانه ي سياه رمان سه تفنگدار شرح قهرماني ها و جوان مردي هاي سه تن از تفنگداران لويي سيزدهم است

1- كنت مونت كريستو از آثار كدام رمان نويس و نمايش نامه نويس است ؟

1) الكساندر دوما
2) توماس كارلايل
3) فانون
4) هومر  

 

  2- ”سه تفنگدار“ از آثار چه كسي است ؟

1) آلن رنه لوساژ
2) الكساندردوما
3) جمال زاده
4) سيمين دانشور  

 

  نکته 113
فرخي يزدي : محمد ابراهيم فرخي يزدي (فوت 1318ه .ش ) از شعرا و آزادي خواهان مشهور دوره ي مشروطه ، وي مردي منتقد و بي باك بود

1- روزنامه طوفان را چه كسي منتشر كرد ؟

1) فرخي يزدي
2) ميرزاده ي عشقي
3) عارف قزويني
4) علي اسفندياري  

 

  2- ملك الشعراي بهار در شعر دماونديه ي دوم خود به زنداني شدن چه كسي اشاره دارد ؟

1) مسعود سعد
2) فرخي يزدي
3) آزادي خواهان
4) خاقاني

نکته 114
عبيد زاكاني : شاعر و نويسنده ي طنز پرداز قرن هشتم هجري وي اصلا از مردم قزوين بود آثار معروف او عبارتند از :
رساله ي دلگشا – اخلاق الاشراف و موش وگربه

1- عبيد زاكاني در كدام زمينه ي شعر غنايي هنرنمايي نكرده است ؟
1) هزل
2) هجو
3) طنز
4) مضامين عاشقانه

2- داستان ” موش و گربه “ از چه كسي است ؟
1) عبيد زاكاني
2) فخرالدين عراقي
3) سوزني سمرقندي
4) نصرالله منشي

نکته 115
جان اشتاين بك : نويسنده ي آمريكايي قرن بيستم كه در نوشته هاي خود حالات زندگي محرومان و رنج ديدگان را شرح داده است ، بي آنكه گفتارش ملال آور باشد آثارش
الف ) موش و آدم ها كه موضوع آن پايداري و مقاومت است
ب ) خوشه هاي خشم كه موضوع آن پايداري و مقاومت است و از رمان هاي مشهور قرن بيستم است
ج ) مراتع بهشتي

1- ” خوشه هاي خشم “ نوشته ي چه كسي است ؟
1) خوزوئه دوكاسترو
3) جان اشتاين بك
2) فرانتس فانون
4) الكساندردوما

2- موضوع كدام يك از اثار زير پايداري و مقاومت نيست ؟
1) خوشه هاي خشم
2) موش ها و آدم ها
3) سال پنجم الجزاير

نکته 116
ويليام سيدني پورتر معروف به ” اُ . هنري “ در سال 1862 در آمريكا به دنيا آمد و در سال 1910 درگذشت ، شهرت او بيش تر بخاطر داستان هاي كوتاه و احساساتي و نيمه واقع گرايانه ي اوست كه در آن ها به زندگي مردم طبقه پايين مي پردازد
آثار او عبارتند از :
قلب مغرب - آواز شهر – راه هاي سرنوشت – چرخ وفلك – اختيارات

1- نويسنده ي ” قلب مغرب “ كيست ؟
1) اُ . هنري
2) ويكتور هوگو
3) دكتر محمود صناعي
4) جلال رفيع

2- كدام گزينه از آثار ” اُ. هنري “ است ؟
1) راه هاي سرنوشت
2) ژيل بلاس
3) كنت مونت كريستو
4) كارگران دريا

نکته 117
ويكتور هوگو: مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه است ، مردي آزاد منش و آزادي خواه و طرفدار جدي اصلاحات اجتماعي به نفع طبقات محروم بود
از ده سالگي به شعر گفتن پرداخت و در 25 سالگي شاعري سرشناس بود – مدتي نماينده مجلس قانون گذاري بود – آثار مهم او عبارتند از : بينوايان – گوژپشت نتردام – كارگران دريا – مردي كه مي خندد
كتاب بينوايان ماجراي مردم تيره روزي است كه با دشواري هاي زندگي روبرو بوده اند ، بزرگ ترين قهرمان كتاب بينوايان ” ژان والژان “ نام دارد كه 19 سال در زندان به سر برد

1- كدام كتاب از ويكتور هوگو نيست ؟
1) ژان والژان
2) كارگران دريا
3) گوژپشت نتردام
4) مردي كه مي خندد

2- ” بينوايان “ اثر كيست ؟
1) آندره ژيد
2) اُ. هنري
3) ويكتور هوگو
4) گوته

نکته 118
محمد حسين رهي معيري از غزل سرايان نامي معاصر ( 1347-1288) در سرودن غزل بيش تر از سعدي پيروي كرده است ، شيوايي و رواني سخن سعدي در سرو ده هاي رهي محسوس است
مجموعه اشعار رهي معيري به نام ” سايه ي عمر “ در زمان حياتش به چاپ رسيده است .

1- سراينده ي مجموعه ي اشعار به نام ” سايه عمر “ كيست ؟
1)هوشنگ ابتهاج
2) مهرداد اوستا
3) رهي معيري
4) بهجت تبريزي

2- در بيت زير از شعر” حديث جواني “ رهي معيري كدام آرايه بكار نرفته است ؟
اي سرو پاي بسته به آزادگي مناز
آزاده من كه از همه عالم بريده ام
1) تناقض
2) استعاره
3) كنايه
4) ايهام  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
ادامه تاريخ ادبيات ، اجزاي فعل ، شناسه ، فعل از نظر زمان و...

 

  نکته 119
بزرگ علوي : از داستان نويسان معاصر از نخستين تحصيلكرده هاي ايراني در آلمان بود – از سال 1321 تا 1357 نوشته هاي او در ايران اجازه انتشار نيافت
آثار وي عبارتند از : چشم هايش – چمدان – ميرزا – سالاري ها و وورق پاره هاي زندان - داستان گيله مرد بزرگ علوي مدتها راهنماي عمل نويسندگان مبارز بود – تاثير داستان گيله مرد را بر كتاب رنجي كه مي بريم نوشته ي جلال آل احمد به طور آشكار مي بينيم

1- از داستان نويسان معاصر است ؟

1) دكتر شريعتي
2) بزرگ علوي
3) زرين كوب
4) محمدجعفر محجوب  

 

  2- تاثير كتاب ” گيله مرد “ از بزرگ علوي در كدام كتاب جلال آل احمد ديده مي شود ؟

1) روشنفكران
2) غرب زدگي
3) مدير مدرسه
4) از رنجي كه مي بريم  

 

  نکته 120
كليم ابوالفتوح عمر خيام :
فيلسوف ، رياضي دان ، منجم و شاعر ايراني قرن پنجم و ششم است و اشعاري به فارسي و عربي و كتاب هايي در رياضي دارد

1- بزرگترين سراينده ي رباعي چه كسي است؟

1) بيدل
2) عطار
3) خواجه عبداله انصاري
4) خيام  

 

  2- تقويم جلالي را چه كسي بوجود آورد ؟

1) ابوعلي سينا
2) خيام
3) جلال الدين ملك شاه
4) شش نفر از دربار ملك شاه  

 

  نکته 121
رابعه ي قزداري بلخي :
قرن چهارم معاصر سامانيان – پدر او اصلا عرب بود و در نواحي بلخ حكومت مي كرد

1- در كدام مصراع ” كه “ معادل اگر آمده است ؟

1) مكن كاري كه بر پا سنگت آيو
2) بس كه بپسنديد بايد ناپسند
3) عشق را خواهي كه تا پايان بري
4) كز كشيدن تنگ تر گردد كمند  

 

  2- مصراع :” زهر بايد خورد و انگاريد قند “ با كدام گزينه ارتباط معنايي دارد ؟

1) به اندوه آينده خود را مباز
2) بس كه بپسنديد بايد ناپسند
3) هم چو ني زهري و ترياقي كه ديد ؟
4) كوشش بسيار نامد سودمند  

 

  نکته 122
كشف المحجوب :
نثر عارفانه تاليف عالم عارف ابوالحسن علي بن عثمان هجويري غزنوي

1- كشف المحجوب اثر كيست ؟

1) رشيدالدين ميبدي
2) علي بن عثمان هجويري
3) قائم مقام فراهاني
4) عين القضاه همداني  

 

  2- كشف المحجوب به كدام قرن منسوب است ؟

1) پنجم
2) نهم
3) هفتم
4) ششم  

 

  نکته 123
غزل دولت يار حافظ :
ناظر به سر آمدن حكومت ستمگر و نارواي امير پير حسين در شيراز و به حكومت رسيدن شاه شيخ ابواسحاق اينجو است

1- با توجه به غزل دولت يارحافظ منظور از : ” ساقي كدام گزينه نيست ؟

1) معشوق
2) خود شاعر
3) واسطه ي فيض الهي
4) شاه ابواسحاق  

 

  2- منظور از اختر گذشتن در غزل دولت يار حافظ چيست ؟

1) به پايان آمدن نيكبختي ها
2) مساعد شدن كار
3) گذشت زمان
4) از دست رفتن آرزوها  

 

  نکته 124
محمدرضا حكيمي : عمده ي نوشته هاي او در زمينه ي مسايل ديني و اعتقادي است و از مشهورترين آثار او مي توان از : ادبيات و تعهد در اسلام – در فجر ساحل – بيدارگران اقاليم قبله – تفسير آفتاب – حماسه ي غدير – الحياه نام برد

1- منظور از ” ديشب و امشب “ در نوشته ي سپيده آشنا چيست ؟

1) عاشورا – شام غريبان
2) تاسوعا – عاشورا
3) عاشورا – تاسوعا
4) شام غريبان – عاشورا  

 

  2- ” تهجد “ يعني :

1) جهاد كردن
2) تلاش كردن
3) شب زنده داري
4) هجوم آوردن  

 

  نکته 125
ايرج ميرزا :
(متوفا به سال 1304ه . ش ) شاعري است با زباني چالاك و بياني گرم و زنده و پوينده كه از گفتارر ساده ي روزانه ي مردم و تعبيرات آن ها به شيوه اي هنرمندانه بهره جسته است ، قطعه قلب مادر از اوست

1- قطعه ي ” قلب مادر “ ايرج ترجمه ي قطعه ي .....

1) آلماني است
2) روسي است
3) فرانسوي است
4) آمريكايي است  

 

  2- قطعه ي ” قلب مادر “ ايرج ميرزا در چه قالبي سروده شده است ؟

1) مثنوي
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

نکته 126
اجزاي فعل :
1- بن ( بخش ثابت هر فعل )
2- شناسه ( نشانه شخص است ) َم ، ي ، َد ،يم ، يد ، َند

1- بن مضارع هاي سه مصدر ” مانستن ، شايستن ، توختن “ به ترتيب كدامند ؟
1) مان – شاي – توز
2)مانا-شايا-توخ
3) مانندباش-شاياباش-تاز
4) مانش – شايس – تازا

2- در كدام فعل حروف ين مضارع آن در بن ماضي وجود ندارد ؟
1) سوزاندم
2) ريختم
3) جهيدم
4) مي گويم

نکته 127
هر گاه از مصدر براي دوم شخص مفرد فعل امر بسازيم و آنگاه پيشوند ” ب “ را حذف كنيم بن مضارع به دست مي آيد .
رسيدن ------برس ---------------رس

1- بن مضارع مطرح شده در برابر كدام كلمه نادرست است ؟
1) بخشودن = بخش
2) سفتن = سنب
3) گسيختن = گسل
4) هشتن = هل

2- بن مضارع كدام مصدر نادرست است ؟
1) بودن = باش
2) آمدن = آ
3) هليدن = هليد
4) هشتن = هل

نکته 128
شناسه همان نهاد اجباري جمله است و گاهي ممكن است به قرينه حذف شود و زماني ممكن است تمام فعل حذف گردد .

1- در كدام گزينه شناسه ي فعل حذف نشده است؟
1) آب برداشتم و گرد تشنگان مي گشت
2) كبوتران اضطرابي كردند و هريك خود را مي كوشيد
3) كبوتران دام بركندند و سرخويش گرفت
4) او موشي است از دوستان من بگويم تا بندها ببرد

2- در بيت :
” بگفتا گر خرامي در سرايش
بگفت اندازم اين سر زير پايش“
بخش حذف شده چه ويژگي اي دارد ؟
1) يك جمله ي توضيحي
2) يك جمله ي عاطفي
3) يك جمله ي پرسشي
4) نهاد جمله هاي دوم و سوم بيت است

نکته 129
فعل از نظر زمان به سه دسته تقسيم مي شود :
1-ماضي
2- مضارع
3- آينده

1- فعل عبارت ” يك شب تامّل ايام گذشته مي كردم “ چيست ؟
1) مي كردم و ماضي
2) مي كردم و مضارع
3) گذشته مي كردم و ماضي
4) تامل مي كردم وماضي

2- فعلي است كه وقوع آن در زمان حال قطعي باشد :
1) مضارع التزامي
2) ماضي مستمر
3) فعل امر
4) مضارع اخباري

نکته 130
ماضي ساده : بر واقع شدن كاري يا روي دادن حالتي در گذشته ( دور يا نزديك ) دلالت مي كند به بيان ديگر عملي در گذشته انجام يافته و تمام شده است :
طرز ساختن = بن ماضي + شناسه

1- نوع فعل در جمله ي ” حاجتش برآوردم “ چيست ؟
1) ماضي ساده
2) مضارع اخباري
3) ماضي نقلي
4) مضارع التزامي

2- جاي خالي را با كدام گزينه مي توان كامل كرد ؟
........... شناسه ندارد و ظاهرا با بن ماضي يكسان است
1) سوم شخص مفرد ماضي ساده
2) سوم شخص مفرد مضارع اخباري
3) سوم شخص ممفرد مضارع التزامي
4) سوم شخص مفرد مضارع مستمر  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
ماضي استمراري ، نقلي ، بعيد ، التزامي ، مستمر و مضارع اخباري و التزامي

 

  نکته 131
ماضي استمراري : فعلي است كه در زمان گذشته انجام گرفته و مدتي دوام داشته يا تكرار شده است .
طرز ساخت = مي + بن ماضي + شناسه

1- زمان فعل در عبارت :” كبوتران در طاعت و مطاوعت او روزگار گذاشتندي “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي نقلي  

 

  2- در جمله ي ” منهيان سوي يحيي مي نبشتند “ مي نبشتند چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) ساده
3) نقلي
4) بعيد  

 

  نکته 132
در متون قديم ماضي استمراري را به صورتهاي زير مي توان يافت :
الف ) جزء پيشين همي + بن ماضي + شناسه = همي گفتم
ب) جزء پيشين – ب- + بن ماضي+شناسه+ي
مثل: بديدندي
ج) بدون جزء پيشين ، بن ماضي+شناسه+ي
مثل: گفتندي (اين شكل دردوم شخص مفردودوم شخص جمع كاربرد ندارد)

1- نوع افعال عبارت زير چگونه است ؟
” هر سال كه موسم حاج بودي برفتي و بر ايشان خود را عرضه كردي “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي بعيد
4) مضارع اخباري  

 

  2- واژه ي ” شدي“ در بيت زير چه نوع فعلي است؟
شنيدي كه در روزگار قديم
شدي سنگ در دست ابدال سيم

1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي استمر
4) مضارع التزامي  

 

  نکته 133
در بعضي از فعلها صيغه سوم شخص مفرد ماضي استمراري با دوم شخص جمع مضارع اخباري يكسان است كه بايد آن ها را با توجه به شخص و زمان از هم تشخيص داد اين حالت معمولا در فعل هائي پيش مي آيد كه حروف بن مضارع آن ها در بن ماضي آن ها وجود دارد

1- شكل ظاهري فعل ماضي استمراري سوم شخص مفرد و فعل مضارع اخباري دوم شخص جمع هر يك از كلمه هاي زير به جز كلمه ي .....يكسان است .

1) رسيدن
2) سنجيدن
3) فروختن
4) لغزيدن  

 

  2- صيغه ي سوم شخص مفرد ماضي استمراري همه ي كلمه هاي زير به جز ....با صيغه ي دوم شخص جمع مضارع اخباري آن از نظر شكل ظاهري يكسان است

1) بردن
2) پريدن
3) جهيدن
4) طلبيدن  

 

  نکته 134
ماضي نقلي فعلي است كه در گذشته واقع شده اما اثر آن تا زمان حال باقي است . بن ماضي + ه + افعال معين (ام،اي،است،ايم،ايد،اند)

1- در بيت : ” زد بانگ كه كيست حاضر امروز
كز عشق نبوده خاطر افروز
فعل مصراع دوم از چه نوع است ؟

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي مستمر
4) ماضي ساده  

 

  2- فعل مصراع : ” چه فرهاد ها مرده در كوه ها “ چه زماني است ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي مستمر
4) ماضي بعيد  

 

  نکته 135
ساختمان ماضي نقلي در قديم به صورت زير بوده است :
بن ماضي + فعل معين ”است“ + شناسه

1- در مصراع ” بده داد من كآمدستم دوان “ چه نوع ماضي وجود دارد ؟

1) بعيد
2) نقلي
3) استمراري
4) ساده  

 

  2- ” شنيدستي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
”كنون رزم سهراب و رستم شنو
دگرها شنيدستي اين هم شنو

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي
4) ماضي ساده  

 

  نکته 136
ماضي بعيد فعلي است كه در گذشته انجام گرفته است و قبل از فعل ماضي ديگري به وقوع پيوسته است
بن ماضي +ه + فعل معين ” بود“+ شناسه

1- در گذشته به كدام يك از انواع فعل ماضي ” ماضي مقدّم “ مي گفته اند ؟

1) نقلي
2) بعيد
3) التزامي
4) استمراري  

 

  2- همه فعل هاي ماضي زير به جز ماضي .....فعل كمكي دارند .

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي  

 

  نکته 137
ماضي التزامي بيانگر انجام يافتن كاري است در گذشته آن هم به صورت شك و ترديد يا اميد و آرزو
بن ماضي +ه + فعل معين ” باش “+شناسه

1- در عبارت زير كدام يك از افعال ماضي بكار نرفته است ؟
” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “

1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد  

 

  2- فعل ” رفته باشد “ كه ماضي التزامي است داراي چند تكواژ است ؟

1) پنج
2) چهار
3) سه
4) دو

نکته 138
ماضي مستمر ( ملموس يا درجريان ) اين فعل بيانگر انجام كاري است آن هم در گذشته به صورت استمرار، تاكيد و تكرار
داشت + شناسه + مي + بن ماضي + شناسه

1- كدام نوع فعل ماضي از تركيب ماضي ساده از خانواده ي ” داشتن + مضارع استمراري از فعل مورد نظر “ ساخته مي شود ؟
1) التزامي
2) مستمر
3) استمراري
4) بعيد

2- جمله ي سوم در شعر :
” يادم آمد ، هان – داشتم مي گفتم آن شب نيز – سورت سرماي دي بيداد ها مي كرد “ داراي چه زماني است ؟
1) ماضي مستمر
2) ماضي استمراري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي

نکته 139
مضارع اخباري فعلي است كه روي دادن آن در زمان حال يا آينده ي نزديك قطعي باشد و براي بيان حقايق كلي و مطالــب علــمي از آن استفاده مي شود .

1- كدام گزينه درباره ي كاربرد مضارع اخباري نادرست است ؟
1) براي بيان كاري كه در آينده انجام خواهد گرفت
2) براي بيان احتمال ، الزام و آرزو در آينده
3) براي بيان حقايق كلي و مطالب علمي
4) براي بيان كاري كه اكنون در حال انجام است

2- عبارت زير فاقد چه نوع فعلي است ؟
” شنيده بودم فلان عامل را كه فرستاده اي به فلان ولايت بر رعيّت دراز دستي مي كند و ظلم روا مي دارد “
1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

نکته 140
ساختمان مضارع اخباري به صورت زير است :
جزء پيشين ” مي يا همي + بن مضارع + شناسه “

1- در بيت: ” الا اي هوشمند خوب كردار
بگويم با تورمزي چند از اسرار
بگويم چه زماني است ؟
1) مضارع اخباري
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4) ماضي التزامي

2- زمان فعل در مصراع : ” نه هرگز بر انديشم از پادشا“ چيست ؟
1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي استمراري

نکته 141
شكل مضارع اخباري از خانواده ي ” هستن “ بدليل از بيـن رفتن يا تغيير شـكل بسياري از صيغه هاي آن ” قياسي “ نيست و به دو صورت زير است :
الف ) استم-استي-است-استيم-استيد-استند
ب) هستم-هستي-هست –هستيم-هستيد-هستند

1- با توجه به هم زماني فعل هاي هر چهار مصراع فعل كدام مصراع از نظر نوع با بقيه فرق دارد ؟
1) ورايدون كه زين كار هستم گناه
2) سريرزشرم و بهايي مراست
3) اشتر به شعر عرب در حالت است وطرب
4) نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم

2- با توجه معني در عبارت زير زمان افعال به ترتيب عبارتند از .......
الهي اگر تو مرا خواستي من آن خواستم كه توخواستي
1) التزامي – اخباري – التزامي
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – التزامي – التزامي
4) اخباري – اخباري – اخباري

نکته 142
مضارع التزامي بر انجام دادن كار يا روي دادن حالتي در زمان حال ، همراه با شك و ترديد يا اميد و آرزو دلالت مي كند .

1- زمان فعل در مصراع ” كاشكي قيمت انفاس بدانندي خلق ” كدام است ؟
1) ماضي استمراري
2) مضارع التزامي
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر

2- در عبارت :” هر چه عاشق در راز پوشي بكوشد باز نگاه دو ديده اش از سرّ ضمير خبر مي دهد “ كدام افعال آمده است ؟
1) مضارع التزامي – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – ماضي استمراري  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
ساختمان افعال

 

  نکته 143
ساختمان مضارع التزامي به صورت زير است :
جزء پيشين ”ب“ + بن مضارع + شناسه

1- در عبارت زير به ترتيب چند مضارع اخباري و چند مضارع التزامي آمده است ؟ ” نداني و نداني كه نداني و نخواهي كه بداني كه نداني “

1) 2 ، 4
2) 4 ، 2
3) 5 ، 1
4) 1 ، 5  

 

  2- عبارت :” در اين تو را چند مزد باشد . به خشم گفت :
نبخشيدم ونبخشم كه وي را اميرالمومنين به من داده است “ جمله ي اول داراي چه نوع فعل است ؟

1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي  

 

  نکته 144
در شعر و نثر گاهي حرف ” ب“ بر سر فعل مضارع التزامي و ” مي “ بر سر فعل مضارع اخباري نمي آيد اما در معني عملا مي توان ”ب“و”مي“ را بر سر فعل افزود.

1- زمان فعل ها در مصراع :
” اگر در باغ عشق آيي همه فرّاش دل يابي “ به ترتيب كدام است

1) مضارع اخباري – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – مضارع التزامي  

 

  2- زمان فعل ها در بيت زير به ترتيب چيست ؟
عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را
دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را

1) اخباري – اخباري – اخباري
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – اخباري – التزامي
4) اخباري – التزامي – اخباري  

 

  نکته 145
جز دو ساخت ” ماضي و مضارع التزامي “ ساخت ساير زمان هاي فعل از وجه اخباري است ولي ” مضارع التزامي و ماضي التزامي “ براي وجه التزامي به كار مي رود .

1- كدام گزينه مشخصه هاي فعل ” مي خنديد“ را نشان مي دهد ؟

1) مضارع اخباري دوم شخص جمع – وجه خبري
2) ماضي ساده دوم شخص مفرد – وجه التزامي
3) ماضي مستمر دوم شخص مفرد – وجه التزامي
4) ماضي مستمر دوم شخص جمع – وجه خبري  

 

  2- وجه كدام فعل با بقيه متفاوت است ؟

1) اميدوارم كه ما را فراموش نكرده باشد
2) شايد از خطاي شما چشم بپوشد
3) پرويز در امتحان ورودي موفق شد
4) كاش پرويز در امتحان ورودي موفق بشود  

 

  نکته 146
در فارسي امروز هر فعلي را مي توان با آوردن تكواژ ” ن“ منفي كرد فقط زمان هاي مستمر صورت منفي ندارند و براي منفي ساختن آن ها از معادل هاي غير مستمر استفاده مي شود.

1- براي منفي كردن ماضي مستمر از ماضي ...... و براي منفي كـردن مضارع مستـمر از مضارع ..... استـفاده مي كنيم .

1) استمراري – التزامي
2) استمراري – اخباري
3) ساده – اخباري
4) ساده – التزامي  

 

  2- كدام يك از فعل هاي زير صورت منفي ندارند؟

1) داشتم مي خواندم
2) مي خوانم
3) خوانده ام
4) خوانده باشد  

 

  نکته 147
فعل از نظر اجزاي تشكيل دهنده ( ساختمان ) بر سه نوع است :
1- ساده
2- پيشوندي
3- مركب

1- كدام فعل مركب نيست ؟

1) طعنه مي زند
2) تنه مي زند
3) نق مي زند
4) چانه مي زند  

 

  2- كدام گزينه فعل مركب است ؟

1) غذا خورد
2) سرما خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد  

 

  نکته 148
اگر پيش از فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد يا مستقل بيايد و با آن تركيب شود كلمه ي حاصل ، فعل مركب است .

1- در كدام گزينه فعل مركب وجود ندارد ؟

1) كاوبه تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4) طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن  

 

  2- كدام يك از افعال زير فعل مركب نيست ؟

1) خشمگين شد
2) دوست داشت
3) دل بست
4) ايمان آورد  

 

  نکته 149
اگر به اول فعل هاي ساده ” وند “ افزوده شود اين فعل ها به فعل پيشوندي تبديل مي شوند مثل : آمد === برآمد ، درآمد ، باز آمد

1- كدام فعل پيشوندي است ؟

1) شركت دادند
2) آورد
3) روي داد
4) بر مي دارم  

 

  2- در كدام گزينه پيشوند ” بر “ هيچ معناي تازه اي به فعل ساده آن نمي افزايد ؟

1) برافتاد
2) برخاست
3) برانداخت
4) برنشست

نکته 150
آوردن حرف نشانه ي ” را“ بين دو جزء فعل مركب از نظر نگارشي نادرست است . ضمنا اين حرف بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه بعد از جمله ي معرّفي كننده ي مفعول .

1- كاربرد ” را“ در ميان كدام دو جزء جايز نيست
1) پيچ خورد
2) نان خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد

2- در كدام گزينه حرف ” را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي مي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

نکته 151
حرف ”را“ هميشه نشانه ي مفعول نيست ،گاهي مي تواند حرف اضافه و گاهي فكّ اضافه باشد.

1- حرف ” را“ در كدام گزينه كاربردي متفاوت دارد ؟
1) او را مطوّقه گفتندي
2) سه خليفت را خدمت كرد
3) وحي آمد كه اين يگانه را بگوييد
4) چنان كاري كه خود را كشتن در پيش داريم

2- ” را “ در مصراع :” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست “ چه كاربردي دارد ؟
1) فك ّ اضافه
2) صوت
3) حرف اضافه
4) حرف ربط

نکته 152
چنانچه حرف ” را“ بين مضاف و مضاف اليه تفكيك ايجاد كند فكّ اضافه است .

1- در مصراع :” جانا روا نباشد خونريز را حمايت “ كاربرد ”را“ چيست ؟
1) نشانه ي مفعول
2) حرف اضافه
3) فك ّاضافه
4) حرف ربط

2- ” را“ در بيت زير داراي چه كاربردي است ؟
”سرانجام گفت ايمن از هردوان
نگردد مرا دل نه روشن روان “
1) فكّ اضافه
2) حرف اضافه
3) نشانه ي مفعول
4) حرف ربط

نکته 153
فعل از جهت ويژگي گذر به سه دسته تقسيم مي شود :
1- ناگذرا
2-گذرا
3-دووجهي

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2)افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 154
به فعل هايـي كه معنـي آن هـا با نهاد كـامل است ” ناگذر“ و به فعل ها يي كه علاوه بر نهاد به جزء يا اجــزاي ديگري نياز دارند ” گذرا “ مي گويند .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دوجزئي با فعل ” ناگذر“ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- كدام فعل به صورت نادرست به ”گذرا“ تبديل شده است ؟
1) ترسيد= ترساند
2) چسبيد=چسباند
3) رست = روياند
4) جوشيد=جوشاند  

    

 

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
افعال گذرا به متمم و گذرا به مفعول ، افعال معلوم ومجهول ، حذف فعل و...

 

  نکته 155
اگر به فعل هاي ” گذرا به متمم “ و ”گذرا به مفعول “ تكواژ ”ان“ بيفزاييم تبديل به فعل هاي گذرا به ”مفعول ومتمم “ مي شوند يعني جمله ي چهارجزئي با مفعول ومتمم را مي سازند

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟

1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن  

 

  2- با افزودن تكواژ ”ان“ از كدام مصدر نمي توان گذراي سببي ساخت ؟

1) دانستن
2) ترسيدن
3) گذشتن
4) رهيدن  

 

  نکته 156
فعل معلوم فعلي است كه فاعل آن معلوم و مشخص باشد و فعل مجهول فعلي است كه فاعل آن مشخص نيست و ما آن را به مفعول جمله نسبت مي دهيم .

1- كدام فعل مجهول است ؟

1) خواهم برد
2) رفته بوديد
3) برده خواهد شد
4) تشريف فرما شدند  

 

  2- در هر گزينه به جز گزينه ي .......يك فعل مجهول هست .

1) دوخته شده است
2) آسوده شد
3) داشت خوانده مي شد
4) نوشته مي شود  

 

  نکته 157
طرز مجهول كردن فعل معلوم :
بن ماضي + ه + صيغه اي از خانواده ي ” شدن“ كه عينا شبيه فعل مورد نظر باشد .

1- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام گزينه است؟

1) آموخت
2) مي آموخت
3) مي آموزد
4) بياموزد  

 

  2- كدام گزينه ماضي مجهول است ؟

1) خوانده باشد
2) خوانده مي شود
3) خوانده آمده است
4) خوانده بشود  

 

  نکته 158
اگر بخواهيم جمله اي را كه داراي فعل معلوم است به صورت مجهول درآوريم ابتدا فعل را متناسب با مفعول ، مجهول مي كنيم و آنگاه نهاد يا فاعل را حذف مي نماييم .

1- مجهول جمله ي ” دبير ورزش آنها را به تماشاي مسابقه خواهد آورد “ كدام است ؟

1) آورده خواهند شد
2) آورده شدند
3) آورده مي شوند
4) آورده خواهد شد  

 

  2- مجهول جمله ي ” رضا آن كتاب را از روي ميز بر مي دارد “ كدام است ؟ آن كتاب ازروي ميز...........

1) برداشته شد
2) برداشته مي شود
3) برداشته مي شد
4) برداشته شده است  

 

  نکته 159
فعل مجهول فقط از فعل هاي گذرا به مفعول ساخته مي شود و فعل هاي ناگذر مجهول نمي شوند .

1- كدام يك از فعل هاي زير مجهول نمي شود ؟

1) دوخت
2) مي ديد
3) آموخت
4) مي آمد  

 

  2- صورت مجهول فعل ” افتاد“ در كدام گزينه آمده است ؟

1) افتاده شد
2) افتاده مي شد
3) انداخته شد  

 

  نکته 160
فعل معين (=كمكي ) فعلي است كه براي صرف فعل اصلي به كار مي رود .

1- در كدام گزينه فعل معين به كار رفته است ؟

1) آرزو دارم كه همه با اسلام راستين آشنا شوند
2) خلق و خوي ناپسند را رها كنيد
3) دارم از پيش دوست مي آيم
4) هر چه نپايد دلبستگي را نشايد  

 

  2- در كدام گزينه ” فعل معين “ هست ؟

1) تا باز كه او را بكشد آن كه تو را كشت
2) تا كس نكند رنجه به دركوفتنت مشت
3) چون تيغ به دست آري مردم نتوان كشت
4) حيران شدوبگرفت به دندان سر انگشت  

 

  نکته 161
چنانچه يكي از افعال خانواده ي ” شايستن ، بايستن ، توانستن و يارستن “ با مصدر مرخّم يا مصدر كامل بيايند وجه مصدري را مي سازند در متون گذشته به اين افعال ” شبه معين “ مي گفتند

1- در كدام گزينه فعل كمكي ” وجه مصدري “ را ساخته است ؟

1) پايداري و استقامت ميخ /شايد ار عبرت بشر گردد
2) سپهر آيينه ي عدل است شايد /كه هر چه از توبيند وانمايد
3) صد ملك دل به نيم نظر مي توان خريد /خوبان در اين معامله تقصير مي كنند
4) گربه اقليم عشق روي آري /همه آفاق گلستان بيني  

 

  2- همه ي فعل هاي ماضي به جز ماضي ..... فعل معين يا كمكي دارند ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي

نکته 162
چنانچه ماضي ساده قطعي بودن عملي را در زمان حال يا آينده نزديك نشان دهد به آن مضارع يا مستقبل محقّق الوقوع مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” اگر شفاعت تو رد كند قضا كار خود بكرد و هيچ در مان نيست “ زمان فعل جمله ي ” قضا كار خود بكرد “ چيست ؟
1) ماضي بعيد
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4)مستقبل محقّق الوقوع

2- در كدام گزينه مستقبل محقّق الوقوع وجود دارد ؟
1) باران مي باريد اما افق داشت روشن مي شد
2) نه اين طور نميشه بلند ميشي و واميستي
3) تفنگ را بنداز رو زمين ،تكون بخوري مردي
4) اين اسكناس را مي گيري و زود مي روي

نکته 163
فعل هايي مثل :” كُناد ، دهاد ، مريزاد و ....“ كه در كتاب درسي شما آمده اند فعل دعايي به حساب مي آيند .

1- كدام فعل دعايي نيست ؟
1) زشت باديد
2) خدايتان بميراناد
3) پدرشان را مزد دهاد
4) آنان را ايستانيد

2- در كدام گزينه فعل دعايي وجود دارد ؟
1) مردي را ديد به انواع فسق و فجور موجود چنان كه انگشت نماي شده بود
2) آن كس شيخ را گفت : خدايت در بهشت كناد
3) در نيشابور به محله اي فرو مي شد جمع متصوفه بيش از صدوپنجاه كس بازو به هم
4) شيخ نعره اي بزد وگفت :راست باز وپاك باز و امير باش

نکته 164
اگر حـذف فعل بـه دليل تـكرار و بـراي پـرهيز از تكرار صورت گيرد آن را ” حذف به قرينه ي لفظي “
مي گويند اما اگر شنونده يا خواننده از سياق سخن به بخش حذف شده پي ببرد ” حذف به قرينه معنوي “ است .

1- در بيت زير چند فعل به قرينه ي معنوي حذف شده است ؟
” چرخ ار چه رفيع خاك پايت
عقل ار چه بزرگ طفل راهت “
1) سه فعل
2) دو فعل
3) چهار فعل
4) يك فعل

2- فعل كمكي در كدام گزينه به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟
1) به نام او كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح
2) فصلي خواهم نبشت و پس به سر قصه شد
3) تو مو بيني و مجنون پيچش مو
4) به خدا كه گر بميرم كه دل از تو برنگيرم

نکته 165
زماني مي توان فعل را حذف كرد كه مشابه قسمت حذف شده در فعل جمله مجاور ديده شود در غير اين صورت حذف نادرست است .

1- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟
1) آل بويه بغداد را فتح كرده و خليفه را بركنار و پسرش را به جاي او گماردند
2) كليات لايحه بودجه در جلسه ي امروز مجلس مطرح و بررسي شد
3) گزارشات رسيده را بررسي و يادداشت كردم
4) همه ي نامه ها در جلسه ي شوراي دبيران مطرح و به تصويب رسيد

2- در كدام گزينه حذف به صورت نادرست انجام شده است ؟
1) آن ها حركت كردند و مانيز به دنبالشان
2) هواپيما فرود و مسافران را پياده كرد
3) صبح زود رسيديم و آنها زودتر
4) شهرميان دشت گسترده بود پر از دار و درخت

نکته 166
حذف نهاد جدا :
نهاد جمله هاي هم پايه و ناهم پايه ي اول شخص و دوم شخص را هميشه مي توان به قرينه ي نهاد پيوسته حذف كرد مگر آن كه وابسته يا بدل همراه باشد يا تاكيدي در كار باشد .

1- حذف نهاد جدا ، در عبارت :” ما دانش آموزان كلاس سوم دبيرستان ، تقاضا مي كنيم كتاب هاي تازه اي براي كتابخانه تهيه كنيد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با بدل
2) عدم مطابقت با نهاد اجباري
3) همراه بودن با مضاف اليه
4) عدم مطابقت با قاعده ي واجي

2- حذف نهاد جدا در عبارت :” استاد فيزيك ، دانشگاه تهران در همايش بين المللي سخن راني كرد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با صفت
2) همراه بودن با مضاف اليه
3) همراه بودن با بدل
4) مطابقت نداشتن نهاد با فعل  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
فعلهاي اسنادي و گروههاي اسمي

 

  نکته 167
درفعل هاي اسنادي بايد به معني و مفهوم افعال دقت داشته باشيم .

1- در مصراع: ” جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او “ چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) ساده
4) نقلي  

 

  2- ” نيست “ در كدام گزينه فعل اسنادي نيست ؟

1) كار تباه كردي و گفتي تباه نيست
2) ميدان همت جهان خوابگاه نيست
3) يغماگراست چون تو كسي پادشاه نيست
4) يك مرد رزمجوي تورا درسپاه نيست  

 

  نکته 168
درفعل هاي ساده بن مضارع يك تكواژ است

1- كدام فعل مركب نيست؟

1) دوست داشت
2) ايمان آورد
3) غذا خورد
4) حل كرد  

 

  2- كدام فعل ساده نيست؟

1) سخن گفت
2) نگاه كرد
3) ناراحت شد
4) خشمگين شد  

 

  نکته 169
در فعل هاي مستمر افعــال خانــواده ي ” داشتن “ و در فعل هاي ماضي نقلي افعال معين ( ام ،اي،است،ايم،ايد،اند) وجود دارد .

1- ” داشت نوشته مي شد “ چه نوع فعل ماضي است ؟

1) مستمر
2) استمراري
3) التزامي
4) بعيد  

 

  2- در كدام گزينه فعل ماضي نقلي وجود ندارد ؟

1) چه فرهاد ها مرده در كوهها/ چه حلاج ها رفته بر دارها
2) به خون خود آغشته ورفته اند/ چه گل هاي رنگين به جويبارها
3) مهين مهرورزان كه آزاده اند/ بريزند از دام جان تارها
4) همي گويم و گفته ام بارها / بود كيش من مهر دلدارها  

 

  نکته 170
بعضي از فعل ها برخلاف قاعده گذرا مي شوند .

1- همه ي گزينه هاي زير خلاف قاعده گذرا مي شوند به جز گزينه ي .....

1) افتادن
2) ترسيدن
3) آمدن
4) رفتن  

 

  2- شكل گذراي كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟

1) جهيدن
2) چكيدن
3) نشستن
4) پريدن  

 

  نکته 171
” تا“ هميشه حرف ربط و حرف اضافه نيست گاهي ممكن است ” صوت “ واقع شود .

1- در مصراع :” تا بر سر سبزه تا به خواري ننهي “ كدام كلمه را مي توان معادل ” زنهار و مواظب باش “ دانست ؟

1) تا
2) به
3) سر
4) بر  

 

  2- كلمه هاي كدام گزينه نام آوا هستند ؟

1) آه – واي
2) هان – زنهار
3) خرت خرت – شرشر
4) آفرين – احسنت  

 

  نکته 172
صوت كلمه اي است كه بدون نياز به فعل بيان كننده ي غرض گوينده يا نويسنده است .
1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... ” صوت “ به كاررفته است .

1) آه دست پسرم يافت خراش
2) بگفت ار من كنم در وي نگاهي
3) فريب جهان را مخور زينهار
4) هان اي عزيز فصل جواني بهوش باش  

 

  2- كدام كلمه اگر در عبارتي به كار رود در حكم فعل است و يك شبه جمله به حساب مي آيد؟

1) كاشكي
2) زينهار
3) قطعا
4) شايد  

 

  نکته 173
فعل مجهول از ” صفت مفعولي “+افعال خانواده ي ” شدن “ ساخته مي شود .
1- از مصدر ” كشيدن “ ماضي بعيد مجهول دوم شخص جمع كدام گزينه است ؟

1) كشيده شده ايد
2) كشيده مي شويد
3) كشيده شده بوديد
4) كشيده شده بودند  

 

  2- ” ديده شده باشند “ چه نوع فعل است ؟

1) ماضي التزامي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي مجهول
4) ماضي ساده

نکته 174
گاهي در ماضي استمراري بجاي جزء پيشين ” مي يا همي“ ي “ در آخر فعل مي آيد .

1- در عبارت :” آواز دادم غلامي را كه به من نزديك او بودي به هر وقت “ فعل جمله ي دوم چه زماني است ؟
1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

2- ” رزمندگان جبهه ي حق جان فشانده اند “ ، ”جان فشانده اند “ چه فعلي است ؟
1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

نکته 175
گاهي ممكن است در يك عبارت يا يك مصراع چند فعل ماضي يا مضارع قرار گيرد .
1- شعر : ” مي تراود مهتاب ،مي درخشد شب تاب / مانده پاي آبله از راه دراز / بردم دهكده مردي تنها “ كدام فعل ماضي را دارد ؟
1) نقلي
2) ساده
3) استمراري
4) التزامي

2- كدام گزينه جمله ي دو جزئي بدون فعل نيست ؟
1) سيگار كشيدن ممنوع
2) زندگي يعني تلاش
3) مرحمت شما زياد
4) عيدتان مبارك

نکته 176
فعل ممكن است داراي مفاهيم گوناگوني باشد.
1- از ”گشت “ در مصراع : ” گرتونباشي يار من ، گشت خراب كار من “ كدام مفهوم بر مي آيد؟
1) مي گرديد
2) مي گردد
3) مي گشت
4) بگردد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 177
هر گروه اسمي از يك اسم به عنوان هسته تشكيل شده و ممكن است يك يا چند وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي و وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- در بيت زير چند اسم آمده است ؟
به اميد آنكه شايد برسد به خاك پايت
چه پيام ها سپردم همه سوز دل صبا را
1) هفت
2)هشت
3) نه
4) ده

2- در عبارت : ”به هر چهاردانش آموز شركت كننده در اردو يك اتاق مي دادند “ كدام گزينه هسته ي گروه اسمي است ؟
1) چهار
2) اردو
3) دانش آموز 4
) شركت كننده

نکته 178
اسم از جهت ويژگي شمار به سه دسته تقسيم مي شود :
1- مفرد
2-جمع
3-اسم جمع
1- اگر اسمي نشانه ي جمع نداشته باشد اما مفهوم جمع را برساند و بر يك مجموعه دلالت كند در اصطلاح دستوري چه نام دارد ؟
1) جمع
2) جمع مكسر
3) اسم جنس
4) اسم جمع

2- كدام اسم مفرد است ؟
1) لشكر
2) طايفه
3) كاروان
4) ورزشگاه

نکته 179
براي نشان دادن تعداد بيش از يكي ، از وابسته‌هاي پسين (= نشانه هاي جمع ) استفاده مي‌ شود .

1- كدام نوع اسم است كه دو وابسته ي پسين ( نشانه هاي جمع و ” ي “ نكره ) را نمي پذيرد ؟
1) مفرد
2) مشتق
3) جمع
4) خاص

2- كدام گزينه جمع است ؟
1) ملّت
2) گله
3) ايل
4) سپاهيان

نکته 180
نشانه هاي جمع به ترتيب كثرت استعمال عبارتند از :
1- ها
2-ان
3- ات ( جات )
4- ين
5- ون

1- كدام نشانه ي جمع تقريبا براي تمام كلمات حتي واژه هاي دخيل به كار مي رود ؟
1) ان
2) ات
3) ون
4) ها

2- كلماتي كه به مصوت بلند ” ا “ و ” و “ ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟
1) گان
2) ات
3) جات
4) يان  

    

نكته هاي درس ادبيات سوم انساني

 

  نكته ها:
اسامي جمع ، اسم معرفه و نكره ، اسم عام وخاص ، اسم مركب ومشتق و...

 

  نکته 181
در كلماتي مثل ” روحانيون و انقلابيّون “ پسوند جمع مفهوم تشكّل و تجمّع را مي رساند و در كلماتي مثل ” بيچارگان ، درماندگان “ هنگام جمع بستن ” ه “ حذف مي شود و به جاي آن ”گ “ ميانجي مي آيد .

1- كدام يك از نشانه هاي جمع كاربرداندكي دارد و بيش تر مفهوم ” تشكل و تجمع “ را مي رساند ؟

1) ون
2) ين
3) ات
4) ان  

 

  2- كلماتي كه به ( ه / ـه) ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) يان
2) گان
3) ون
4) ين  

 

  نکته 182
پسوند ”ان “ هميشه نشانه ي جمع نيست .

1- كدام پسوند ساختمان كلمات به مفهوم فاعلي ، زمان و مكان به كار رفته است ؟

1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار  

 

  2- پسوند ”ان “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است؟

1) گيلان – گرگان
2) خندان – گريان
3) لرزان – شتابان
4) سوزان – لرزان  

 

  نکته 183
اسم يا شناس ( = معرفه ) است يا ناشناس (=نكره ) و يا اسم جنس

1- اسمي كه نه نكره باشد و نه معرفه چه اسمي است؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) جنس  

 

  2- اسم جنسي كه مضاف اليه آن شناس باشد چه اسمي به حساب مي آيد ؟

1) معرفه
2) نكره
3) جنس
4) خاص  

 

  نکته 184
اسم مي تواند عام يا خاص باشد .

1- كدام اسم است كه تمام وابسته هاي پيشين و پسين اسم را مي پذيرد ؟

1) خاص
2) عام
3) شناس
4) ناشناس  

 

  2- كدام يك از اسم ها اگر جمع بسته شوند مفهوم ” تشبيه و تاكيد “ را مي رسانند ؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) اسم ناشناس  

 

  نکته 185
اسم از جهت ويژگي ساخت يعني اجزاي تشكيل دهنده به چهار نوع تقسيم مي شود :
1- ساده
2- مركب
3- مشتق
4-مشتق – مركب

1- اسمي است كه يك جزء آن معناي مستقل ندارد؟

1) مركب
2) ساده
3) مشتق
4) خاص  

 

  2- كدام گزينه از وند هاي حرفي است و اسم مشتق نمي سازد ؟

1) ار
2) بان
3) چه
4) ها