گنجینه ی ادب
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان
وبلاگ دبیر ارجمند اقای محمود کاظمی(دینی وعربی )وبلاگ دوست عزیز آقای کاظمی (نرم افزار موبایل)سوال وپاسخ امتحانات امتحانات هماهگ ونهايي (حتما سري بزنيد) آموزش ریاضی وفیزیک دبیرستان وپیش دانشگاهینمونه سوال تمام دروس دبیرستان وپیش دانشگاهی یک وبلاگ بسیار زیبا(فیلم، صوت ، کتاب و ... )پایگاه احادیث موضوعیآخرین اطلاعات واخبار سازمان سنجشآموزش تمامی دروس دبیرستاناداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلیگزینه دو (حتما سری بزنید)سازمان آموزش وپرورش چهارمحالآموزش وپرورش منطقه ی بن مخصوص دانش آموزان ابتدایی و راهنمایی * حتما سری بزنید* یک وبلاگ بسیار پر محتوا حتما دیدن نماییدمعرفی رشته های دانشگاهی حتماسری بزنیدکتاب های مجازی ودانلود های آن برروی موبایل کد های جاوا گروه رباتیک دفتر مقام معظم رهبریپایگاه اطلاع رسانی دولت یک سایت علمی بسیار ارزشمند از ابتدایی تا دبیرستان( سفارش می کنم دیدن نمایید) همه چیز از همه جا * شهر دانلود ........... استخاره با قرآن- دانلود نرم افزار بزرگترین سایت علمی دانش آموزان (حتما سری بزنید )نمونه سوالات امتحانیپایگاه پنج تن علیهم السلامدوستانهرهروان ولايتوخدايي كه در اين نزديكي استشهر بن - شهر مناخبار دانش آموزي شهرستان بنمهدويتزندگي زيباست اما شهادت زيباتركلامي از قرآنخبربسيج چهارمحال امام زمان (عج).....یک سایت علمی بسیار مفید مخصوص تمام دوره های تحصیلی ******پایگاه مذهبی میقاتیاحسین(ع)
+ نویسنده در دوشنبه نهم دی 1392 |
+ نویسنده در پنجشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1390 |
۱-خط ميخي داراي چند حرف بوده و از كدام سمت نوشته می شده است؟

1) 34 حرف، از چپ به راست                     2) 32 حرف، از راست به چپ

3) 36 حرف، از چپ به راست                    4) 34 حرف، از راست به چپ         

2- «زبان پهلوي» نامديگر كدام يك از مراحل زبان فارسي است؟

1) فارسي باستان           2)فارسي ميانه          3) فارسي نو           4) فارسي دري 

3- درباره­ كتاب«الابنيه عن حقايق الادويه»‌ كدام توضيح نادرست است؟

1) موضوع كتاب، پزشكي است.

2) نسخه­ موجود اين كتاب به خط اسدي توسی است.

3) بی ترديداولين كتابي بوده كه به خط فارسي امروزي نوشته شده است.

4) كتاب، ابومنصور موفق هروي است. 

4- ابيات زير منسوب به كيست؟

بــه كـه آب روي ريـزيدر كنــار/پنـدگيــر و كـار بنـدوگـوش دار

خون خود را گر بـريـزيبر زميـن/بت پرستيدن به از مردمپرست

1) محمدبن وصيف سگزي       2) ابوحفض سغذي       3) فيروز مشرقي        4) ابوسليك گرگاني

5) كدام گزينه، ازقالبهاي شعري عصر ساماني نيست؟

1) تركيب بند        2) قصيده          3) رباعي         4) قطعه

6- مؤلف «‌تاريخسيستان» چه كسي را به عنوان نخستين شاعر فارسي دري دوره­ اسلامي معرفي مي­كند؟

1) فيروز مشرقي        2) ابوالعباس مروزي         3) محمدبن وصيف سگزی     4) حنظله­ي باد غيسي

7- بيت زير از كيست ودر سوگ چه كسي است؟

از شمار دو چشم يك تن کم /وز شمار خرد هزاران بيش

1) رودكي/ شهيد بلخي     2) عنصري/ رودكي      3) ناصر خسرو/ رودكي    4) رودكي/ ابوشكور بلخي

8- كدام گزينه، مطلع نخستین سوگ نامه مذهبي است كه به موضوع فاجعه كربلا پرداخته است؟

1) باد صبا درآمد، فـردوس گشت مــراآراست بوستان را نيسان به فرش ديبا

2) فهم­كن­گرمؤمني­فضل­اميرالمومنين   فضل حيدر، شيريزدان،مرتضاي پاك­دين           

3) اي آن كــــه غمگيــن وســزاواري    ونــدرنــهان ســرشـك همــي بـاري

4) نه نحس كيوان بود و نه روزگار دراز    چه بود منت بگویم قضای یزدان را        

                       
9-كدام گزينه درباره­ «شهيد بلخي»‌ صحيح نيست؟           

1) پيش از فردوسي، عنوان «شاعر خرد»‌برازنده­ اوست

2) دانش او فراوان و خطش زيبا بوده،با فلسفه و كلام نيز آشنايي داشت.

3) بعضي از تأليفاتي كه در زمينه­فلسفه و كلام منسوب به اوست، موجودند.

4) نوشته­اند كه با محمد زكرياي رازيمناظره و گفت و گو داشته است.

10- بيت زير از كيست؟  « غزل رودكي وار نيكو بود غزلهاي من رودكي وار نيست »

1) فرخي سيستاني       2) ابوشكور بلخي        3) ناصر خسرو      4) عنصري

11- سرآينده بيت زيركيست و درباره­ چه كسي است؟

؟اشعار زهد و پند بس گفته است/آن تيره چشم شاعر روشن بين

1) شهيد بلخي /ابوشكور بلخي               2) ناصر خسرو / رودكي

3) عنصري / كسايي                              4) رودكي / شهيدبلخي

12- از نطر فكر و زبانو جلوه­هاي شعري، ابوشكور بلخي حد وسط كدام شاعران نامدار به شمارمي­رود؟

1) فردوسي و ناصر خسرو                  2) كسايي و فردوسي

3) عنصري و ناصر خسرو                      4) رودكي و فردوسي

13- باتوجه به محتوا،بيت زير سروده­ كدام شاعر عصر رودكي است؟

مدحت كن و بستاي كسي راكه پيمبر  بستود و شنا كرد و بدو داد همه كار

1) كسايي مروزي            2) شهيد بلخي         3) ابوشكور بلخي      4) رودكي سمرقندي

14- بيت زير از كيست؟

رودكي استاد شاعرانجهان بود  صد يك از وي تويي كسايي؟ پرگَست!

1) ناصرخسرو            2 )عنصري             3) كسايي               4) هيچ كدام

15- كدام توضيحدربار­ه­ «كسايي»‌ صحيح نيست؟

1) زادگاه او «مرو»‌ بودهاست.

2) مذهب او شيعه دوازده امامي بودهاست.

3) اشعار او زهد آميز و نشان دهنده­علاقه­اش به پيامبر (ص) و اهل بيت است.

4) كسايي در سراسر عمرش هرگز شعري درمدح شاهان نسروده است.

16- كدام گزينه ازموضوعات شعري عصر رودكي نيست؟

1) وصف              2) عرفان           3) مدح              4) اندرز          

17- منقدان ادبي، چهكسي را «پدر شعر فارسي» به شمار مي­آورند؟

1) فردوسي             2) رودكي            3) سنايي               4) ابوشكور بلخي

18- نخستين قصيده­هايمنتخب و مرثيه را در ديوان كدام شاعر مي­توان يافت؟

1) قوامي رازي           2) محتشم کاشانی    3) كسايي مروزی      4) خاقاني شرواني

19- اين عبارت، معرف کیست؟ 

«‌وي به عنوان نخستين شاعردل بسته­ اهل بيت، درخش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بردوش كشيده است.»

1) كسايي مروزي        2)ابوشكور بلخي         3) شهيد بلخي        4) ناصر خسرو 

20- چه كسي كليله ودمنه را به نظم درآورد؟

1) اسدي توسي        2) عنصري          3) شهيد بلخي      4) رودكي 

21- نام ديگر «‌سبك خراسانی» جیست؟

1) اصفهاني          2) تركستاني           3) عراقي              4) هندي 

22- « فراواني شمارشاعران و تتمع اوزان و قالبـها و مضامين»‌ از ويژگيهاي كدام دوره است؟

1) عصر رودكي         2) عصرفردوسي         3) عصر عنصري            4)عصرناصر خسرو

23- كدام گزينه، ازخصوصيات بارز شعر عصر فردوسي است؟

1) نزديكي به طبيعت و آميختگي باموسيقي

2) داشتن رنگ ملي و ايراني

3)در بر گيرنده­ مايه­هاي حكمي و اخلاقي و فقدان مايه­هايعرفاني و آسماني

4)هر سه گزينه

24-«هدايةالمتعلمين في­الطب»اثركيست؟

1) مقانعي­رازي          2) ابوبكراخويني        3)محمدبن­زكرياي­رازي     4)ابومنصور موفق هروي

25- همه­ گزينه­ها جزگزينه­ ... به زبان فارسي است:

1) هداية­المتعلمين في­الطب                      2) الابنيه عن حقايقالادويه

3) تاريخ طبري                                          4) حدود العالم من المشرق اليمغرب

26- در كدام اثر براي بسياري از اصطلاحات علمی برابرهاي ­مناسب فارسي ­يافت ­مي شود؟

1) هداية­المتعلمين في­الطب                        2) الابنيه عن حقايق الادويه

3) حدود العالم المشرق الي مغرب               4) چهار مقاله 

27- بيت زير از كيست؟           منم بنده ی اهل بیت نبی / ستاینده ی خاک پای وصی»

1) دقيقي    2) فردوسي           3) اسدي           4) عنصري

28) كدام عصر رامي­توان «عصر شكوفايي فرهنگ اسلامي»‌ به شمار آورد؟

1) عصر رودكي          2) عصر ناصر خسرو         3)عصر عنصري         4) عصر فردوسي

29- كدام اثر رامي­توان نخستين كتاب نثر فارسي دانست كه به عنوان اثري مستقل عرضه شده است؟

1) تاريخ طبري               2) آفرين نامه             3) شاهنامه­ ابومنصوري           4) تفسير طبري

30- تولد نثر پارسي رابايد در آغاز كدام عصر دانست؟

1) عصر رودكي          2) عصر فردوسي           3) عصر عنصري             4) عصر ناصرخسرو 

31- نثر علمي، حدوداً‌با كتاب .... آغاز مي­شود؟

1) حدود العالم من المشرق الي المغرب                       2) دانشنامه علايي

3) التفهيم الاوايل مناعة التنجيم                                  4) الابنيه عن حقايق الادویه

32- كدام اثر رامي­توان «نقطعه آغاز نثر ديني به زبان پارسي» به شمار آورد؟

1) تفسير قرآن مجيد، معروف به تفسيركمبريج                    2) كشف المحجوب

3) ترجمه­ي تفسير طبري                                                4) كشف الاسرار

33- سنت داستان پردازيو منظومه سرايي اخلاقي در كدام دوره پايه گذاري شده است؟

1) دوره بيهقي             2) دوره ابوالمعالي             3) عصر عنصري             4)عصر فردوسي

34- مشهورترين شاعردربار غزنيه چه كسي بوده است؟

1) معزي                   2) عنصري                            3) عسجدي              4) خاقاني 

35- قصيده­ «داغگاه‌»سروده­­ كيست؟

1) عنصري                2) خاقاني                            3) فرخي                 4)معزّي

                                   

36- عنوان«شاعر شادماني و طبيعت»   ‌معرف كيست؟                                   

1) معزي                 2) فرخي                          3) منوچهري             4) عنصري 

37- كدام گزينه، از مضامين مسمطـهاي منوچهري نيست؟                                    

1) پندو اندرز            2)وصف                        3)مدح                   4)خمريه    

                                                       

38- توضيح زير معرف کیست؟    «او در قصايدش ظاهراً كوشيده است تاتاريخ را به جاي حماسه بنشاند.»

1) معزي            2) فرخي            3) منوچهري            4)عنصري 

39- مثنوي­هاي «شادبهروعين الحيات ، خنگ بت و سرخ بت ، منسوب به كيست؟

1) عسجدي               2) عنصري               3) قوامي رازي             4)غضايري رازي 

40- كدام گزينه درباره­بيت زير صحيح است؟

خيزيد و خز آريد كه هنگام خزان است باد خنك از جانب خوارزم وزان است.

1) مطلع قصيده­ داغگاه و سروده­ فرخي است.

2) مطلع مسمط خزانيه و سردوده­منوچهري است.

3)بيت اول يك رباعي است و در وصف ديدن هلال ماه و سروده­معزّي است.

4)مطلع قصيده­ لغز شمع و سروده­ منوچهري است.

41- اين عبارت معرف کیست؟

«وي ظاهراً‌ در زمانامير نوح بن منصور ساماني و به امر او مأموريت يافت تا شاهنامه­ منثور ابومنصوري رابه نظم درآورد.»

1) فردوسي         2) دقيقی                     ۳) اسدی               4) عنصري

42- مهمترين و طولانيترين بخش شاهنامه كدام است؟

1) بخش اساطيري           2) بخش پهلواني          3) بخش تاریخی           4) هيچكدام

43- در واقع كدام شاعررا بايد پيشواي فردوسي در نظم داستانهاي ملي دانست؟

1) كسايي              2) اسدي           3) عنصري                 4) دقيقي

44- «عرفان» از چه قرني در ادب فارسی پیدا شد؟

1) سوم                  2) چهارم              3) پنجم              4) ششم

45- كدام گزينه از آثارناصر خسرو نيست؟

1) زادالعارفين        2) خوان واخوان            3) جام ­الحكمتين          4) سفرنامه

46- با توجه به محتوا،بيت زير معرف كيست؟

چومن دست­خويش ­از طمع ­پاك ­شستم  فـزوني از اين واز آن چـون پـذيرم

1) منوچهري                  2) ناصرخسرو             3) انوري                4) عنصري

47- محتواي كدام اثر بابقيه تفاوت كلي دارد؟

1) قابوس نامه             2) التفهيم               3) دانشنامه­ علايي             4) هداية­المتعلمين­في­الطب

 48- «هجو و بدگويي»‌ از چه دوره­اي در شعرفارسي رواج مي­يابد؟

1) عصر فردوسي          2) عصر عنصر           3) عصر انوري            4) عصر ناصر خسرو

49- كدام گزينه از ويژگيهاي سبك عصر انوري(سبك عراقي) نيست؟

1) ورود لغات و تركيبات متعدد از لهجه­هاي محلي به زبانفارسي دري

2) ورود روز افزون لغات عربي و استفاده­ فراوان ­ازاستعاره وكنايه و اصطلاحات علمي

3) نفوذ افكار و اصطلاحات صوفيه و رواج عرفان اسلامي

4) خوش بيني نسبت به اوضاع زمان و اميدواري به آينده

50- در عصر انوري قالبهاي عمده­ي شعركدامند؟

1) قصيده و تركيب بند             2) قصيده و غزل          3) غزل و رباعي           4) قطعه و قصيده

51- موضوع «روض­الجنان»چيست؟

1) مرثيه              2) كلام                3) حديث                 4) تفسير

52- كدام كتاب از آثار سينايي غزنويني است؟

1) كارنامه­­ بلخ            2) طريق­التحقيق          3) خوان و اخوان            4)حديقة­ التحقيق

53- مجموعه­ «اقبال نامه»‌ و «شرف نامه» چه نام دارد؟

1) اسكندر نامه          2) پندنامه                   3) خرد نامه                4) مختار نامه

54- كدام گزينه، عنوان مشتركي بر دو مثنوي متفاوت ازدو شاعر عارف «سنايي» و «عطار» است؟

1) الهي نامه          2) عشق نامه               3) مصيبت نامه            4) مختارنامه

55- عبارت «‌اگر كاغذها نسختهاي من به قصیده ناجیز نکرده بودندی این تاریخ از لونی دیگر آمدی !» حکایت حسرت آلود چه کسی است؟

1) محمدبن جرير طبری       2) سعدالدين وراويني       3) ابوعلی محمد بلخی     4) ابو الفضل بیهقی

 56- كدام اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟

1) گلشن ­راز             2) گرشاسپ نامه              3) بوستان            4) شاهنامه­ ابومنصوري

57- كدام مكتب اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟

1) كلاسيك           2) رمانتيسيسم            3) رئاليسم             4) ناتوراليسم

58- كدام شخصيت ادبي، بزرگترين حماسه­سراي یونان وجهان به شمار مي­آيد؟

1) إشيل            2) اورپيپد                     3) سوفوكل               4) هومر

59- آغاز ظهور مكتبهاي ادبي،كدام قرن است؟

1) سيزدهم           2) چهاردهم                3) پانزدهم            4) شانزدهم

60- جمله­ معروف «‌من مي­انديشم، پيش هستم.»از كيست؟

1) بنه كارت           2) فرانسيس بيكن              3) نیچه             4) ولتر

61- «الكساندر يو شكين»‌ و «لرمانئوف» ازشاعران مشهور كدام مكتب در كدام كشورند؟

1) رمانتيسيسم / روسيه                         2) رمانتيسيسم/ انگلستان

3) كلاسيسيسم / فرانسه                        4) رئاليسم / روسيه

62- رمان «پدران و پسران» ‌اثركيست؟

1) ارنست همينگوي        2)گلادكوف            3) ايوان تورگنيف              4)شولوخف

63- «جنگ و صلح» ‌شاهكار كدام نويسنده است؟

1) ويكتور هوگو         2) لئون تولستوي          3) ارنست همينگوي          4) داستايوسكي

64- بنيان گذار مكتب واقع گرايي جادويي است؟

1) كارلوس فوئتنس        2) اميل زولا            3) گابريل گارسياماركز      4) بالزاك

65- كدام اثر جزوادبيات واقع گرايي جادويي است؟

1) صد سال تنهايي      2) آئورا           3) زيباترين غريق جهان      4) هر سه گزینه

66- شعر مشهور «كلاغ»‌ اثر كدام شاعر سمبوليسم است؟

1) استفان مالارمه          2) ادگار آلن­پو             3) راينر مارياربلكه            4) ژان ارتورمبو

67- همه گزينه­ها به جز گزينه­ .... از آثارمشهور مكتب ناتوراليسم است؟

1) پيش ­ازسپيده ­دم           2) صد سال تنهايي         3) اشباح         4) خانه ­عروسكي

68- توضيح زير معرف كدام مكتب ادبي است؟

« رمانها و ديگر آثار پيروان اين مكتب در حقيقت آزمايشگاهتشريح مزاج افراد است.»

1) ناتوراليسم      2) رمانتي سيسم          3) سمبوليسم          4) رئاليسم

69- كدام شاعر سمبوليست،آثار داگار آلن پورا به زبان فرانسه ترجمه کرد؟

1) شارل پير بودلر     2) ژان آرتوز مبو          3) استفان مالارمه        4) راينرمارياربلكه

70- «گلهاي بدي»‌ اثر مشهور كدام شاعرسمبوليسم است؟

1)استفان مالارمه       2) شارل بودلي        3) ازراپوند    

+ نویسنده در چهارشنبه هجدهم اسفند 1389 |

نكات مهم درس بيست و يكم

 اسوالد اشپنگلر كتاب انحطاط غرب را در خلال جنگ جهاني اول نوشته است و در آن اعلام كرد كه تمدّن غربي و ارزش هاي مسلط آن به پايان خود نزديك مي شود.

 مفهوم پُست مدرنيسم را اولين بار فدريكو دي اونيس،نويسنده ي اسپانيايي،در كتاب گزيده ي شعر خود بكار برد.

 مدرنيسم در حقيقت آن شيوه اي بود كه از سنّت فراتر مي رفت.

 خرد – حقيقت – سنّت – اخلاق و تاريخ عناصر سازنده ي پست مدرنيسم هستند.

 خورخه لوييس بورخِس آرژانتيني – مارسل پروست فرانسوي – ساموئل بِكِت انگليسي و جيمز جويس ايرلندي از نويسندگان بزرگ مكتب پست مدرنيسم هستند.

 در انتظار گودو مهمترين اثر پست مدرن بكت بود كه شهرت او را عالم گير كرد.

 ارنست همينگوي از چهره هاي درخشان رمان نويسي آمريكاست.

 وداع با اسلحه ، خورشيد هم چنان مي درخشد ، زنگ ها براي كه به صدا در مي آيند ، پيرمرد و دريا و برف هاي كليمانجارو از آثار ارنست همينگوي مي باشند.

 شهرت و اعتبار جيمز جويس بر پايه ي چهار اثر داستاني « دوبليني ها ، تصوير هنرمند در مقام يك مرد جوان ، يوليسيز و بيداري فين گان ها» او استوار است.

 تي.اس.اليوت   شاعر ، منتقد و نمايش نامه نويس انگليسي مي باشد.

 اثر مشهور تي.اس.اليوت منظومه ي بلند The Waste Land  است كه در ايران به نام هاي سرزمين بي حاصل، خراب آباد و سرزمين هرز ترجمه شده است.

 خشم و هياهو شاهكار فاكنر در رمان نويسي است.

 قهرمان اصلي رمان خشم و هياهو ابلهي به نام بنجي است كه عقلش در سه سالگي مانده است.

 فاكنر بزرگ ترين رمان نويس آمريكايي بين دو جنگ جهاني شناخته شده است.

 جيمز جويس به دليل ضعف بينايي، بيش تر از طريق صداها، حساسيت خويش را به محيط اطرافش نشان داده است.

 همينگوي در زنگ ها براي كه به صدا در مي آيند، چنين پيام ميدهد : «مرگ هر انسان جانم را مي كاهد ؛ چرا كه با تمام بشر در هم آميخته ام و بدين سان هرگز نمي پرسم كه ناقوس براي كه مي نوازد ؛ چرا كه مي دانم براي توست.

 كامو در خلال جنگ دوم جهاني به گروه مقاومت فرانسه بر ضد آلمان پيوست.

 دموكرات از نظر كامو « دموكرات كسي است كه اجازه بدهد مخالفش نظر خود را بگويد و  مي پذرد كه به آن نظر ها فكر كند».

 محاكمه – قصر و امريكا از رمان هاي عجيب و ناتمام كافكا مي باشند كه از نبوغ و توانايي كافكا حكايت مي كنند.

 از آثار هرمان هسه به ترتيب محبوبيت مي توان به دِمِيان – گرگ بيابان – گرترود – نرگس و زرين دهن – سيذارتا و بازي با مهره هاي شيشه اي اشاره كرد.

 

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيست و دوم                          ص193

 1)چرا در ميان اعراب جاهلي هنرهايي مانند معماري،مسجد سازي و نقاشي جايگاهي نداشت؟

چون عرب زندگي كوچ نشيني داشت و با مدنيّت و شهر نشيني انس نگرفته بود.

2)ويژگي هاي شعر جاهلي را بيان كنيد.

حسّي بودن محتوا و برخورد با طبيعت .

آزادي ، رهايي و بي قيد و بند بودن .

غرور و عزّت نفس .

مفاخره و مباهات نسبت به مكارم اجداد .

 3)مُخضرم به چه گروهي گفته مي شد؟

يعني شاعراني كه نيمي از زندگي هنري آنان در عصر جاهلي و نيمه ي ديگر در دوره ي اسلامي سپري شده است.

 4)چرا ادب دوره ي عباسي را ادب مولّد يا محدَث مي نامند؟

زيرا بيشتر شاعران و اديبان اين عصر دورگه بودند؛ يعني ، از پدر و مادري زاده شده بودند كه يكي عرب و ديگري غير عرب بود و ادبيّات زاييده ي  انديشه ي آنان آميخته اي از ادب عرب و غير عرب بود. بدين ترتيب ادب عرب در عصر عبّاسي با فنون و هدف هايي مواجه شد كه پيش از آن در ميان اعراب سابقه نداشت؛ مانند : خمريّات ، زياده روي در اوصاف شهر نشيني ، رها كردن عصبيّت عربي و جز آن .

 5)فضاي كلي حاكم بر شعر گذشته ي عرب چگونه بود؟

شاعر عرب هنوز بر خرابه ها زاري ميكرد و در چارچوب قالب هاي آهنين شعر مي سرود.

 6)چه عواملي سبب بروز نهضت علمي و فرهنگي جديد و نوعي بازگشت ادبي در ادبيات عرب شد؟

اشغال مصر توسط ناپلئون و به دنبال آن باز شدن پاي اروپاييان به اين سرزمين و به استعمار كشيده شدن آن از سوي انگليس .

 

 

 7)كلاسيك هاي نو يا مقلدان چه كساني بودند؟

شاعران عرب كه به روش قدماي خود توجه كردند و ضمن پرداختن به انسجام شعري، خويش را از بند شعر منحط عصر عثماني آزاد ساختند.

 8)درباره ي شاعران بلاد مَهجَر و درون مايه ي شعري آنان توضيح دهيد.

شاعران بلاد مَهجَر از لبنان به آمريكاي شمالي و جنوبي مهاجرت كرده بودند. و درون مايه ي آن مسائلي چون دوري از وطن ، دردها و رنج هاي عميق زندگي و نوعي گرايش صوفيانه در شعر اينان ديده مي شود.

 9)چه عاملي سبب شد تا مسئله ي تعهد براي نخستين باردرادبيات وهنرعرب مطرح  شد.

دسته بندي هاي سياسي در مصر پس از انقلاب و مطرح كردن توده ها به عنوان قهرمانان سرنوشت ساز كشورها مسئله ي«تعهد» در ادبيات و هنر را براي اولين بار در ادب عرب مطرح ساخت .

 10)ويژگي هاي شعر امروز عرب را بنويسيد.

شعري است كه صراحت دارد، خشمگين است و مدت هاست پوسته هاي سخت محافظه كاري را تركانده و از اعماق حنجره با تمام توان فرياد ميزند : «من وجدان بيدار ملت عربم».

 11)در شعر عرب چه كسي را مي توان با نيما يوشيج مقايسه كرد؟

خانم نازك الملائكه.

 خودآزمايي هاي نمونه درس بيست و سوم                             ص199

 1)نخستين شعري كه در آن چهره ي ستم ديده ي آوارگان فلسطين به تصوير كشيده شده است، از كيست؟

كامل سليمان

 2)شعر فلسطين از1917 تا 1948 چه ويژگي هايي داشت؟

بيانگر عواطف و واكنش اعراب فلسطيني است كه در معرض ساطه جويي اسرائيل قرار گرفته اند.

موضوع اين اشعار مسائل روز است. مثل فروش زمين به يهوديان و ماهيت رهبران فلسطيني.

اين اشعار بر گسترش مبارزه عليه حكومت صهيونيست تأكيد مي ورزد.

 3)چند تن از شاعران پيشگام را كه در ايجاد شعر مقاومت نقش داشته اند، نام ببريد.

عبدالوهاب البياتي – محمد درويش – توفيق زياد .

 4)مسائل مهم شعر فلسطين را به اختصار بيان كنيد.

رويدادها – سختي ها و رنج هاي مردم فلسطين است.

 5)چرا سال 1967 را در ادبيات عرب بايد نقطه ي عطفي به شمار آورد؟

زيرا بعد از اين زمان بود كه مشكل فلسطين به شكل گسترده در آثار ادبي مونعكس شد.

 6)در اشعار پس از 1948 فلسطين چه موضوع هايي  در سطح گسترده مطرح مي شود؟   

ملّي گرايي و انسان دوستي به همراه مذهب.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيست و چهارم                      ص200

 1)دو جريان اصلي دوران جديد ادبيات داستاني عرب را نام ببريد.

1 – گرايش تاريخي .                2 – گرايش اجتمائي .

 2)جرجي زيدان را معرفي كنيد و چند اثر او را نام ببريد.

از نويسندگان روشن فكر عرب است كه مي كوشد با طرح مباحث تاريخي و اجتماعي عرب الگوهاي اخلاقي را ارائه دهد و مردم را به مبارزه با فساد دعوت نمايد . او تاريخ اسلام را به شكل داستان بيان مي كند.

از آثار او :  1 – ابومسلم خراساني        2 – دوشيزه ي قريش         3 – فاجعه ي رمضان   4 – سلاح الدين عيوبي          5 – زيباي كربلا .

 

3)در مورد درون مايه ي قصه هاي عرب توضيح دهيد.

بازگشت به خويشتن – ارائه ي واقعي جهان عرب – رويارويي با سنت ها – طرح مسائل آشقانه و عرفان سطحي – انعكاس زندگي مردم عادي .

 4)يكي ازنخستين نويسندگان داستان كوتاه درمصر را نام ببريد ودوضعف عمده ي آثار او را بنويسيد.

مصطفي لطفي المنفلوطي – دو نكته ي ضعف آثار او : 1 – ضعف در طرح بيان و بكارگيري زبان .        2 – ضعف فرهنگي به دليل ناآگاهي از علوم مشرق زمين .

 5)درون مايه ي بيشتر قصّه هاي منفلوطي را بيان كنيد.

غم و مشكلات مردم پايين دست جامعه.

 6)جبران خليل جبران در آثارش،چه دوره هايي  را از جهت انديشه از سر گذرانده است؟

سه دوره :   1 – چهره ي لبناني كه عليه بي عدالتي قيام مي كند .      2 –دوره ي چنين گفت : زرتشت كه با تمام توان در برابر هستي مي ايستم .      3 – مرحله ي مصطفي كه فلسفه را رها مي كند و به آرامش مي رسد .

 7)كدام رمان نويس عرب جايزه ي نوبل ادبي را دريافت كرد؟آن چه درباره ي او مي دانيد،بنويسيد.

نجيب محفوظ – او به جاي شكل توصيفي داستان ها تلاش مي كند مشكلات فكري را حل كند و جدال ميان علم – دين – واقعيت و شعار را روشن كند . آثار او منعكس كننده ي جامعه ي مصر از زمان شكوه و قدرت تا شكست اعراب است.

 8)مهم ترين تفاوت شيوه ي داستاني نجيب محفوظ و يوسف ادريس را بيان كنيد.

يوسف ادريس ذوق و انديشه ي خود را با استفاده از افكار فلسفي به كار مي برد و در برابر تنهايي و دلتنگي انسان به پا مي خيزد او سعي مي كند مفاسد اجتماعي و انساني را با خنده – اشك – اميد و آرزو بيان كند در حالي كه نجيب محفوظ به شكل توصيفي در داستان ها        مي خواهد جدال بين علم – دين و واقعيت و شعار را نمايان كند و خشونت به خرج نمي دهد.

 

خودآزمايي هاي نمونه ي بخش اوّل                               ص 29

 1)سبب تشتت و پراكندگي فرهنگي در زمان حكومت ايلخانان چه بود؟

سبب عمده ي آن حكومت قوم بيگانه ي تاتار و خون ريزي هاي ناشي از آن بود.

 

2)پيامدهاي فتنه ي مغول را در فكر وانديشه و زندگي اجتماعي بنويسيد؟

پريشاني انديشه، سستي گرفتن بنيان هاي فلسفي،رواج خرافات و بي مسئوليتي،  دل سپاري به قضا و قدر وگسترش روح تسليم و بي توجّهي به دنيا را تا حد زيادي مي توان از پيامد هاي فتنه ي مغول دانست.  

3)علت آزادي مذاهب در عصر حافظ چه بود؟

به دلبل بي عقيدگي برخي از ايلخانان و بي تعصّبي بعضي ديگر، گروه ها توانستند مذهب و اعتقاد خود را آزادانه آشكار كنند.

 4)تقليد در شعر حافظ چگونه جلوه گر شده است؟

نخست تقليد از شيوه و سبك استادان پيشين و ديگر،جواب گويي شعرهاي مشهور پيشينيان غالباً بر همان وزن و قافيه.

 5)دو شاعرتوانا درزمينه ي طنز و انتقاد اجتماعي ازعصر حافظ را نام ببريد؟

عبيد زاكاني _ بُسحاق اطعمه

 6)حديقه ي سنايي با كدام اثر فخرالدّين عراقي هم وزن است؟

عشاق نامه

 

7)موضوع كتاب لمعات عراقي چيست؟

عرفان و سيروسلوك عارفانه است.

 8)اشعةاللّمعات از كيست و در چه زمينه اي است؟

جامي _ شرح اللمعات عراقي

 9)درباره ي تأثير خواجوي كرماني بر سبك حافظ توضيح دهيد؟

خواجو با حافظ دوستي و ارتباط نزديك يافت و چون به سال وتجربه ي شعري بر حافظ پيشي داشت،بر شعر و انديشه ي وي پرتو تعليم افكند.به همين سبب در ديوان خواجه بسياري از ابيات و غزل ها را مي بينيم كه به تقليد يا استقبال از خواجو سروده شده است.

  10)مناظره هاي خواجوي كرماني را نام ببريد؟

رسالة اللباديه : در مناظره ي ني و بوريا

سبع المثاني : در مناظره ي شمشير و قلم

مناظره ي شمس و سحاب

 11)موضوع قصيده هاي ابن يمين چيست؟

مدح و منقبت امامان شيعه.

 12)اين توضيح درباره ي كيست؟«شاعر و نويسنده ي طنز پرداز و شوخ طبع سده ي هشتم كه در قزوين زاده شد».

عبيد زاكاني

 13)طنزهاي عبيد زاكاني چه ويژگي هايي دارد؟

اغلب خنده آور و گاهي ركيك است.

 

14)پيام دو بيت زيراز سيف فرغاني را بيان كنيد.

من ني ام شاعركه مدح كس كنم هر شاه را

                                                 از براي  حق  نعمت  پند  دادم  اين  قَدَر

خير و شرّ كس نگفتم از هواي طبع و نفس

                                                 مدح و ذمّ كس نكردم از براي سيم و زر

او اثير دنيا نيست و به خواطر دنيا كسي را ستايش نميكند(دوري از هواي نفس)

 

15)مثنوي هاي هفت اورنگ جامي را با ذكر موضوع هر يك نام ببريد.

سلسلة الذهب : در ذكر حقايق عرفاني‌‌ ؛

سلامان و ابسال : منظومه اي تمثيلي حاوي اشارات اخلاقي و عرفاني؛

تحفة الاحرار: در پند و نصيحت همراه با حكايت ها و تمثيل هاي زياد؛

سبحة الابرار: در ذكر مراحل سلوك و تربيت نفس؛

يوسف و زليخا : نظم داستان مشهور يوسف و زليخا كه مختصر آن در قرآن هم آمده است.

ليلي و مجنون : داستان معروف ليلي و مجنون كه نظامي هم آن را به نظم در آورده است.

خردنامه ي اسكندري : در ذكر موعظه و نصيحت از زبان فيلسوفان يونان.

 16)دو نمونه از بهترين نسخه هاي ديوان حافظ و شرح هاي نوشته شده بر آن را نام ببريد.

قاسم بني _ شرح غلامحسين يوسفي _ شرح خليل خطيب رهبر
+ نویسنده در چهارشنبه هجدهم اسفند 1389 |

خودآزمايي هاي نمونه ي درس دوازدهم                          ص100

1)در آستانه ي مشروطه چه عواملي سبب دگرگوني چهره ي فرهنگي جامعه ي ايران شد؟

رواج صنعت چاپ – رواج و گسترش روزنامه نويسي و مطرح شدن روزنامه به عنوان مهمترين رسانه اي كه اخبار و اطّلاعات را در كوتاه ترين زمان در همه جا منتشر مي كرد – تأسيس مدرسه ي دارالفنون در اثر كوشش هاي ترقي خواهانه ي امير كبير و گسترش دانش هاي نوين – ضرورت روي آوردن به دانش و فنون جديد كه تا حدودي پيامد جنگ هاي ايران و روس به فرماندهي عبّاس ميرزا در عهد فتحعلي شاه قاجار بود.

 2)چگونه انديشه ي غرب گرايي در جامعه ي ايراني زمينه ي رشد و پرورش پيدا كرد؟

بيزاري ازعوامل بازدارنده ي سنّتي كه به معناي روي گرداني ازارزش هاي اصيل وباورهاي مردمي بود.

 3)وجه مشخصه ي شعر و ادب عصر بيداري را نسبت به ادبيات كهن توضيح دهيد.

از نظر كاركرد و دايره ي شمول، شعر در اين دوره عموميّت يافت و به عنوان زبان بُرنده ي نهضت در اختيار روزنامه ها و مطبوعات قرلر گرفت.

جهان شناسي شاعران دوره ي بيداري با الهام از حوادث و مقتضيات زمان شكل مي گرفت.                   

از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – شعر عصر بيداري دو مسير مجزا و نسبتاً متفاوت را در پيش گرفتند.

تخيّل و قالب شعري در عصر بيداري بيش و كم بي تغيير باقي مانده است.

تغيير و تحوّل شعر عصر بيداري تنها به قالب و تخيّل محدود نماند بلكه از نظر محتوا و درون مايه هم پا به پاي زمان پيش رفت.

 

4)شعر عصر بيداري از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – چه خصوصيتي دارد؟ توضيح دهيد.

گروهي مانند اديب الممالك فراهاني و محمّد تقي بهاربا آگاهي لازم كه با سنّتهاي ادبي ايران داشتند از زبان فاخر و پرصلابت گذشته كه به عروض و سنن موسيقايي شعر فارسي تكيه داشت،استفاده مي كردند و بدان سخت پاي بند بودند.گروهي ديگرمانند سيّد اشرف الدّين گيلاني ،ميرزاده ي عشقي  و عارف قزويني كه با موازين ادب گذشته انس چنداني نداشتند، زبان كوچه و بازار را بر گزيدند و با صميميّتي كه در اين طريق از خود نشان دادند، از قبول عام برخوردار شدند

 5)برجسته ترين درون مايه هاي شعر عصر بيداري را نام ببريد.

آزادي – قانون – وطن – تعليم و تربيت نوين – توجّه به علوم و فنون جديد – توجه به مردم .

 6)درباره ي مفهوم وطن در ادبيّات عصر بيداري توضيح دهيد.                   وطن به معناي سرزميني كه مردماني داراي مشتركات قومي،زباني و فرهنگي در آن زندگي مي كنند ، مفهوم ديگري است كه از عصر بيداري وارد قلمرو ادبيّات فارسي شده است. در اشعار بهار و اديب الممالك كه از تاريخ و فرهنگ گزشته ي ايران آگاهي نسبتاً وسيعي داشتند، مايه هاي وطني فراواني ديده مي شود.

 7)درمورد مهم ترين حوزه هاي جغرافيايي شعرو ادب عصربيداري توضيح دهيد.

بعد از تهران، بازار سياسي و مطبوعاتي تبريز از شهرهاي ديگر گرم تر بود. به دليل اينكه تبريز بر سر راه اروپا قرار داشت و تازه ترين اختار و اطلاعات كه از استانبول و كشورهاي غربي مي رسيد،ابتدا در تبريز و بعد در تهران منتشر مي شد –– تبريز به دليل مجاورت با دو كشور بزرگ عثماني و روسيه ي تزاري حسّاس بود –– تبريز مقرّ وليعهد و پايتخت دوم كشور بود و همين امر موجب مي شد كه در اين شهر جنب و جوش فكري و سياسي بيشتري پديد آيد.

 

نكات مهم درس دوازدهم

 چند ويژگي شعر دوره ي عصر بيداري عبارتند از :

از نظر كاركرد و دايره ي شمول، شعر در اين دوره عموميّت يافت و به عنوان زبان بُرنده ي نهضت در اختيار روزنامه ها و مطبوعات قرلر گرفت.

جهان شناسي شاعران دوره ي بيداري با الهام از حوادث و مقتضيات زمان شكل مي گرفت.                    از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – شعر عصر بيداري دو مسير مجزا و نسبتاً متفاوت را در پيش گرفتند.

تخيّل و قالب شعري در عصر بيداري بيش و كم بي تغيير باقي مانده است.

تغيير و تحوّل شعر عصر بيداري تنها به قالب و تخيّل محدود نماند بلكه از نظر محتوا و درون مايه هم پا به پاي زمان پيش رفت.

 تغيير محتواي اشعار مهمترين تغييري بود كه در شعر عصر بيداري اتفاق افتاد.

 (نسيم شمال) لقب سيّد اشرف الدّين گيلاني مي باشد.

 مفهوم  آزادي در شعر عصر بيداري تقريباً به مفهوم  دموكراسي غربي  نزديك مي شود و بر روي هم به اين معناست كه مردم علاوه بر اين كه از نظر فردي حقوق و آزاديهايي دارند، از نظر اجتماعي نيز مختارند سرنوشت سياسي و اقتصادي خود و سرزمين خود را معيّن كنند.

 فرمان مشروطيّت در 14 جمادي الآخر (ه.ج) به امضاي مظفّر الدّين شاه رسيد .

خودآزمايي نمونه ي درس چهاردهم                                    ص123

 1)ويژگي عمده ي شعر و سبك شاعري نسيم شمال چيست؟ توضيح دهيد.

 گذشته از سادگي و صميميت زباني ، مضمون و محتواي آن است.

 2)درباره ي تصنيف سازي عارف و امتياز بزرگ تصنيف هاي او توضيح دهيد.

 تصنيف سازي فارسي را عارف قزويني ابداع نكرده است و پيش از او هم كساني در اين قالب شعري طبع آزمايي كرده اند اما تصنيف سازي عرصه ي هنري مسلم عارف است.  از اين جهت كه وي به اين نوع ادبي خاص جاني تازه بخشيد. او كه خود شاعر و موسيقي دان بود و صداي خوشي هم داشت، تصنيف را با مهارت و امتيازي بارز براي بيان مقاصد و مضامين ملّي به كار گرفت.          

 3)در مورد ويژگي زبان و بيان و موضوع سروده هاي ميرزاده عشقي توضيح دهيد.

 شعر عشقي از لحاظ زبان و بيان، پختگي لازم را نداشت و بيش تر به سبك روزنامه اي پسند آن روزگار بود.

 4)چرا در عصر بيداري، نيازهاي عامّه ي مردم بيشتر در شعر جلوه گر شد؟

 بريدن شعر و ادب از خواص و طبقات مرفّه و دربار و روي آوردن آن به مردم كوچه و بازار سبب شد كه در اين عصر بيش تر از هميشه نيازها و تمايلات عامه ي مردم و طبقات محروم جامعه در شعر منعكس گردد.

 5)چگونگي زندگي و مرگ فرّخي يزدي را شرح دهيد.

 فرّخي به سبب شعري كه سروده بود، از مدرسه اخراج شد . ديوان سعدي و مسعود سعد سلمان همدم جواني فرّخي بودند. فرّخي در جواني سر از حزب دموكرات يزد درآورد و حاكم يزد به سبب شعري كه در ستايش آزادي سروده بود ، لب هايش را دوخت و او را  به زندان انداخت.  سه سال پس از امضاي مشروطه به تهران رفت و روزنامه ي طوفان را منتشر كرد و با نوشتن مقالاتي آتشين و انتقادآميز در اين روزنامه به جنگ با استبداد و بي قانوني رفت. در دوره ي هفتم مجلس مردم يزد او را به وكالت برگزيدند و فرّخي جزو جناح اقليّت مجلس با هيئت حاكمه به مبارزه پرداخت. و روزنامه ي طوفان را كه تعطيل شده بود، بار ديگر منتشر كرد اما به حكم دولت توقيف شد . فرّخي به دليل تحت فشار بودن ناگزير ايران را ترك كرد و به برلين رفت. فرّخي در سال1312به تهران بازگشت و در كنار آزادي خواهان با قرارداد 1919وثوق الدوله به مخالفت بر خواست . سرانجام فرّخي در سال1318 ش با تزريق آمپول هوا در زندان به قتل رسيد.

 6)محتوا و مايه ي اصلي غزل هاي فرّخي يزدي را بنويسيد.

 محتواي غزل او نه عشق و عواطف شخصي بلكه سياست و مسائل حادّ اجتماعي است.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس پانزدهم                                ص131

 1)در جريان بحث  ميان كهنه و نو در دوره ي  نو گرايي ، سنّت گرايان براي پيش گيري از يك انقلاب تهاجمي بر ضد سنّت ها چگونه عمل مي كردند؟

 

مي كوشيدند موضوع هاي تازه را در قالب شعر سنّتي بريزند. بدين سان، مثلاً در غزل به جاي معشوق سنّتي از مام وطن و در قصيده به جاي توصيف اسب و قاطر در وصف هواپيما و قطار سخن گفتند.

 2)عنوان سعدي نو به كدام شاعر اختصاص يافت؟ چرا؟

 ايرج ميرزا – به سبب سبك جديد و مردم پسندي كه به وجود آورد، عنوان سعدي نو را به خود اختصاص داد.

 3)نخستين نظريه پرداز شعر نو نيمايي كه بوده و در جريان پيكار كهنه و نو در دوره ي نو گرايي چه نقشي داشت؟

 تقي رفعت – او مقاله ي دنباله دار عصيان ادبي را نوشت و در چند شماره ي پياپي تجدّد منتشر كرد. سپس، بحث هاي تازه اي را در روزنامه ي تجدّد و آزاديستان، تبريز پيش كشيد و رسماً اعلام كرد كه ادبيّات گذشته ي ايران در ذهن محافظه كارا ن، همچون سدّي استوار بر سر راه تجدّد واقعي ايستاده است و ما برآنيم كه در بنيان اين سدّ رخنه كنيم.

تقي رفعت قطعه شعري سرود كه هم از لحاظ قالب و هم از نظر ديد و محتوا با شيوه ي معمول در نزد قدما تفاوت داشت و در آن قافيه بندي و تساوي مصرع ها نيز مراعات نشده بود.

 4)در دوره ي نو گرايي چه كسي نخست بار اشعاري در قالب چهارپاره سرود؟اين نوع سروده چه ويژگي هايي داشت؟

 خامنه اي نخستين بار اشعاري در قالب چهار پاره سرود كه از نظر زبان و ديد شاعرانه با اسلوب پيشينيان تفاوت داشت. قطعه ي كوتاه به وطن سروده ي خامنه اي از نظر قافيه بندي و شيوه ي بيان شايان توجّه است.

5)سه تن از پيشگامان  شعر نو نيمايي را نام ببريد.

 تقي رفعت – جعفر خامنه اي – بانو شمس كسمايي.

 6)انجمن ادبي دانشكده در چه زماني و در كجا شكل گرفت و اساس فعاليّت آن چه بود؟

 

در نيمه ي دوم سال1294ش در تهران شكل گرفت.

هدف آنها ترويج معاني جديد در لباس شعر و نثر قديم و تعيين حدود انقلاب ادبي و لزوم احترام به آثار برجسته ي پيشينيان بود.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس شانزدهم                               ص142

 1)نخستين منظومه ي نيما چه نام داشت و در چه قالبي سروده شد؟

قصّه ي رنگ پريده – مثنوي.

 2)نيما در آغاز نوجواني به چه شيوه اي شعر مي سرود؟

نيما در آغاز به سبك شاعران گذشته به ويژه سبك خراساني شعر مي سرود.

 3)در سال 1301شمسي درچند زمينه ي ادبيات معاصر(شعر، داستان كوتاه، رمان و نمايش نامه) آثار مهمّي به وجود آمد. آن ها را ذكر كنيد.

- شعر«افسانه»سروده نيما.

- مجموعه ي داستان هاي كوتاه فارسي«يكي بود،يكي نبود»اثر جمال زاده.

- رمان«تهران مخوف»اثر مشفق كاظمي.

- نمايش نامه ي«جعفرخان از فرنگ برگشته»اثر حسن مقدّم.

 4)در مورد قالب و محتواي افسانه ي نيما توضيح دهيد.

افسانه، منظومه اي بلند و موزون است كه پس از هر چهار مصراع،يك مصراع با قافيه ي آزاد آمده است. در اين شعر،دردها و تنهايي هاي شاعر كه درد و تنهايي جامعه ي او نيز هست، بازگو شده است.

5)ويژگي هاي افسانه ي نيما را بيان كنيد.

«افسانه»:نوعي تغزّل آزاد است كه درآن،سرگذشت بي دلي ها و ناكامي ها ي خود شاعر با سرنوشت جامعه و روزگار وي پيوند خورده است / در آن به واقعيّت هاي  ملموس توجّه شده، ضمن آن كه شاعر به

6)شعر ققنوس از نظر شكل و بيان و درون مايه چه خصوصيتي دارد؟

همان شكل و بيان كاملا تازه ي شعر فارسي است كه هم از قيد تساوي و قافيه ي سنّتي آزاد است و هم تخيّل و شكل ارائه ي آن با آنچه در شعر گزشته ي فارسي بود ، به كلّي تفاوت دارد.   

ققنوس شعري تمثيلي است كه مي توان آن را كنايه اي از سرگزشت خود شاعر دانست.

 7)مقصود از اين سخن كه«نيما شعر را نوعي زيستن مي دانست»چيست؟

به اعتقاد او شاعر كسي است كه چكيده ي زمان خود باشد و بتواند ارزش ها و ملاكهاي زمان را در شعر خود منعكس سازد و به اصطلاح فرزند زمان خويشتن باشد . بر اين اساس ، نيما براي شعر زمانه ي خود نوعي محتواي اجتماعي پيشنهاد مي كند .

 8)عقيده ي نيما را درباره ي وزن و قافيه در شعر بنويسيد.

شعر نيمايي دارا ي وزن است يعني او معتقد به ون است ولي از نظر قافيه او خود را ملزم به آوردن قافيه در مصراع هاي مشخص ندارد و بستگي به مطلب دارد و هر جا كه مطلب عوض شود قافيه هم عوض مي شود به همين دليل جاي قافيه مشخص نيست.

  خودآزمايي هاي نمونه ي درس هفدهم                                  ص154

1)آيا ظهور شعر نو نيمايي تزلزلي در ستون اصلي شعر سنّتي فارسي پديد آورد؟

2)دو جريان اصلي شعر سنّت گراي معاصر را از نظر محتوا، بيان كنيد.

3)تحول شعر سنّت گراي عصر نيما نسبت به عصر بيداري چگونه بود؟ علت اين تحوّل را توضيح دهيد.

4)شيوه ي تلفيقي و سبك قصايد پروين اعتصامي را شرح دهيد.

5)مضامين سروده هاي پروين اعتصامي ابتكاري است يا تقليدي؟ توضيح دهيد.

6)قطعه ي سپيدار و تبر(شاخ بي بر)را مورد بررسي قرار دهيد و درباره ي زبان و بيان و محتواي آن گفت و گو كنيد.

7)اشعار نيمايي شهريار از نظر مضمون چه ويژگي هايي دارند؟

8)چرا شهريار را شاعر شكوه روستا يا شاعر حيدربابا خوانده اند؟

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس هجدهم                                 ص166

 1)در مورد تأثيرپذيري اميري فيروز كوهي از صائب توضيح دهيد.

2)شيوه ي شاعري و سبك شعري رهي معيري را شرح دهيد.

3)شعر متاع جواني پروين از كتاب ادبيّات سال اول را با غزل نقد جواني مقايسه كنيد.

4)مراحل شعر و شاعري حميدي شيرازي را بيان كنيد.

5)سبك شعر حميدي شيرازي را توضيح دهيد.

6)درباره ي زبان و لحن و محتواي شعر قوي زيبا  حميدي توضيح دهيد.

7)غزل از درد سخن گفتن را از كتاب ادبيّات(3)مورد بررسي قرار دهيد و در مورد خصوصيات ادبي و سبكي آن گفت و گو كنيد.

 

خودآزمايي هاي نمونه ي درس نوزدهم                                ص172

 1)پنداشت انديشه وران قرن نوزدهم نسبت به قرن آينده چه بود و چرا محقّق نشد .

قرن آينده را قرن سعادت بشر مي پنداشتند و بسيار به آن دل بسته بودند . زيرا پس از اولين دهه ي قرن بيستم،جنگ جهاني اوّل درگرفت و ثابت كرد كه انسان با سعادت حقيقي قرن ها فاصله دارد.

2)واژه ي كليدي ادبيات قرن بيستم چيست؟

كلمه ي مدرن،جوهره و ستون فقرات هنر و ادبيّات قرن بيستم را تشكيل مي دهد.

 3)بناي مكتب سوررئاليسم بر چه چيزي استوار است؟

بر اصالت وهم و رؤيا و تداعي آزاد و صورت هاي پنهان در ضمير ناخودآگاه است.

 4)«شعر،بيان كتمان است».اين سخن«رولان بارت»،منتقد فرانسوي را شرح دهيد.

در تمامي مكتب هاي جديدهنري نوعي گريز از بيرون به درون مي توان يافت.آثار خود را به شيوه ي غيربازنمايي يا غير شيئي ارائه مي دادند.هنرمند نمي خواهد چيزي را بيان كند بلكه مي خواهد آن را پنهان كند.

  5)علت نااميدي و يأس فلسفي انسان معاصر چيست؟

انسان له شده در زير چرخ دنده هاي فنّاوري و جنگ ، مي خواهد براي ذات خويشتن  معنايي بيابد و چون نااميد مي شود، به يأس فلسفي مي رسد و دست بسته ،منتظر مرگ مي ماند.

 نكات مهم درس

 نوگرايي،چشم گيرترين ويژگي ادبيّات اين عصر محسوب مي شود.

 

وهم گرايان(سوررئاليست ها)از نظريات فرويد در روان كاوي بهره مي گرفتند و خود اغلب روان پزشك بودند.

 مكتب وهم گرايي به هرنوع خواب ديدن درحالت بيداري اصالت هنري مي بخشيد.

 نقاشي مشهور زرافه ي شعله ور،از آثار سالوادور دالي يكي از بهترين چهارچوب مكتب وهم گرايي را به نمايش مي گذارد.

 «شعر،بيان كتمان است» گفته ي رولان بارت مي باشد. 

خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيستم                                  ص 178

 1)توصيه ي دادائيست ها به نويسندگان چه بود؟

به نويسندگان توصيه مي كردند كه روزنامه و قيچي بردارند و كلمات را از هم جدا كنند و در كيسه بريزند و تكان دهند و بعد آنها را كنار هم بگذارند.

  2)واژه ي سوررئاليسم را نخست بار چه كسي و با چه هدفي به كار گرفت؟

نخستين بار گيوم آپولينر (1918 – 1880) براي ناميدن يكي از نمايش نامه هايش به كار برد. هدف آپولينر اين بود كه اثر خود را نوعي شعر خيالي و تفنني بي سابقه معرّفي كند.

 3)مواد مرام نامه ي سوررئاليسم را درباره ي ادبيّات به اختصار بيان كنيد.

سوررئاليسم بيان شفاهي يا كتبي عملكرد حقيقي انديشه است.

ما با ادبيات كاري نداريم.

سوررئاليسم وسيله اي است براي آزاد سازي مطلق ذهن.

ما مصمم به ايجاد يك انقلاب هستيم.

ما واژه ي  سوررئاليسم را با واژه ي  انقلاب در يك رديف قرار داده ايم تا  خصلت عيني و بي غرض انقلاب را نشان دهيم.

 4)تفاوت دادائيسم و سوررئاليسم را بنويسيد.

دادائيست ها با هر نظامي مخالف بودند و بهترين نظام را بي نظامي مي دانستند اما سوررئاليست ها به نوعي كشف و شعود عرفاني معتقد بودند.

 5)نمادگرايان(سمبوليست ها)را در فرهنگ و ادب ايراني با چه گروهي مي توان مقايسه كرد؟

با شاعران عارف : چون نماد گرايان هم مثل عارفان براي بيان اعتقادات خود از نماد و سمبل استفاده مي كردند.

 6)در شعر« فانوس خيس »عناصر سوررئاليستي را نشان دهيد.

تخيل ستاره بودن انسان – ديوار تشنه ي روح – روييدن زمزمه هاي شب در رگ انسان .

خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيست و يكم                           ص185

  1)عناصر سازنده ي دوران مدرن يا ماقبل پست مدرن را بيان كنيد.

 خرد – حقيقت – سنّت – اخلاق – تاريخ .

 2)ويژگي عمده ي آثار كامو را بنويسيد.

 آثار كامو بيان كننده ي توانايي شگرف او در همدردي با انسان از خود بيگانه است.

 3)اصول پست مدرنيسم را بيان كنيد.

 1 – انكار حقيقت و بي اعتباري سنّت و مدرنيسم.

2 – انكار واقعيّت؛ بر اساس اين مكتب،هيچ واقعيت نهاني وجود ندارد.

3 – زندگي انسان،يك وانمودگر به جاي واقعيت است؛ از اين رو غير واقعي است.

 

 

4 – پست مدرنيسم بر بي معنايي استوار است.

 4)داستان پيرمرد و دريا اثر كيست و علّت توجّه نقّادان به آن چيست؟

 ارنست همينگوي  –  زيرا در اين كتاب،پيام همينگوي اين بود كه«انسان براي شكست آفريده نشده است. او ممكن است نابود شود اما شكست نمي خورد».

+ نویسنده در چهارشنبه هجدهم اسفند 1389 |

خودآزمايي هاي نمونه ي درس ششم                                   ص53

 1)چه عواملي سبب برجستگي غزل هاي كليم كاشاني و شهرت وي شده است؟

ابداع معاني و خيال هاي رنگين .

 2)دشواري شعر صائب به چه سبب است؟

به تازگي مضمون و تصاوير شاعرانه ي او مربوط مي شود .

 3)ويژگي غزل ها و ساير شعرهاي بيدل را بنويسيد.

خيال بندي و نازك  انديشه هاي  شاعرانه و به كار بردن مضمون هاي  بديع و گاهي دور از ذهن – غزل ها و مثنوي هايش رنگ عرفاني تندي دارد كه در پاره اي  موارد كمي رنگ فلسفي به خود مي گيرد .

 4)شاهكار شاعري صائب چه نوع شعري است و چه محتوايي دارد؟

شاهكار شاعري صائب غزل هاي فارسي اوست كه آميخته اي از عرفان و حكمت و معني آفريني اند .

 5)با توجه به ويژگي هاي شعري عصر صائب، بيت زير را بررسي كنيد.

جان مي رسد به لب ، منِ شيرين كلام را

                                                    تا حرف تلخي از دهنِ يار مي كشم

استفاده از الفاظ و زبان محاوره .

 

7)دو مثنوي از آثار بيدل را نام ببريد.

عرفات – محيط اعظم .

 

نكات مهم درس ششم

 آفريننده ي معنا و مضمون لقب كليم همداني مي باشد .

 كليم همداني نزد شاه جهان عنوان ملك الشعرايي را يافت.

 كليم همداني به طالبا و كاشاني هم معروف است.

 كليم همداني ملقّب به خلاق المعاني ثاني ميباشد.

 كليم سرانجام در كشمير در سال 1061ه. در گذشت.

 ميرزامحمّد علي به صائب يا صائبا شهرت دارد.

 صائب تبريزي شهسوار ميدان خيال مي باشد.

 از آثار وي ميتوان به قندهار نامه –  محمود واياز اشاره كرد.

 شاهكار صائب غزل هاي فارسي اوست. 

 مي توان صائب را پهلوان شاعران سبك هندي در داخل ايران و بيدل را شهسوار

 سخن پارسي در قلمرو اين زبان در خارج از ايران دانست.

 از آثار بيدل مي توان به نكات – مراسلات – عرفات ومحيط اعظم اشاره كرد.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس هفتم                                ص 61

 1)چه عواملي سبب بيماري و فساد سبك نويسندگي پارسي در عصر قائم مقام شد؟

عاميانه شدن نثر و درآميختن آن با الفاظ و تعبيرات تازي.

 2)ويژگي هاي نثر قائم مقام را ذكر كنيد.

سادگي – صراحت بيان – ايجاز و پختگي.

 3)عواملي را كه سبب تحوّل نثر فارسي و رواج ساده نويسي پس از قائم مقام شد، بنويسيد.

 – رواج صنعت چاپ و تأسيس و گسترش روزنامه نويسي.

 – گسترش سواد خواندن و نوشتن در بين مردم.

 –رواج سفرنامه نويسي.

 – رواج و گسترش ترجمه از زبان هاي اروپايي.

 4)چند اثر عصر قائم مقام را كه سرمشق ساده نويسي بوده اند،نام ببريد.

حاجي بابا اصفهاني – مسالك المحسنين – سياحت نامه ي ابراهيم بيك.

 5)مسالك المحسنين چه نوع اثري است و موضوع آن چيست؟

يك نوع سفر نامه ي تخيّلي است.

 سفر رويايي گروهي است با تخصّص هاي گوناگون كه مأمور مي شوند  به قلّه ي دماوند صعود كنند.

 6)نويسنده ي كتاب حاجي بابا اصفهاني كيست و هدف او از نوشتن اين اثر چه بوده است؟

جيمز موريه – نويسنده ي انگليسي .

 او اين كتاب را به قصد انتقاد از ايرانيان عصر قاجاري و برخي از آداب و رسوم آن زمانه نوشته است.

 7)دو درس حاكم و فرّاشان و سفر به بصره از ادبيّات سال اول (1)را از نظر نوع نثر و سبك نويسندگي با هم مقايسه كنيد.

 

 

خودآزمايي هاي نمونه ي درس هشتم                                     ص68

 1)پيشگامان انجمن ادبي مشتاق چه كساني بودند و در چه راهي تلاش مي كردند؟

 پيشگامان اين انجمن ميرسيّد علي مشتاق، سيد محمّد شعله و آذر بيگدلي بودند و بعد ها گروهي  ديگر از قبيل طبيب اصفهاني، ميرزا نصيراصفهاني، سيداحمد هاتف اصفهاني و عاشق اصفهاني هم  به  آنها  پيوستند . اينان كه اغلب تا اين  زمان به راه شاعران  دوره ي صائب       مي رفتند، به تدريج، از اين راه روي برتافتند و احياي سنّت هاي پيشين را كه درعصرحافظ ،

سعدي و مولوي معمول بود، وجهه ي همّت خود قرار دادند.

 2)چرا در عصر هاتف، تحوّل شگرفي در فضاي شعر فارسي پديد نيامد؟

 چون در اين دوره كار شاعران بيشتر تقليدي بود. يعني توجه به شيوه ي شاعران پيش از خود و تقليد در اين دوره عموميّت پيدا كرده بود و راه را بر هر نوع ابتكاري بسته بود.

 3)درباره ي موضوع غزل در عصر هاتف و تفاوت آن با غزل عصر حافظ و مولانا توضيح دهيد.

 موضوع غزل هم چنان عشق و هجران و فراق بود امّا به جاي آن كه مانند شاعران عصر حافظ و مولانا بر يك تجربه ي مستقيم و اصيل عارفانه و بيان عواطف اصيل متّكي باشد، بر بازگويي و تكرار و تقليد مضامين عاطفي تكيه داشت.

 4)چرا مضمون قصايد در اين دوره، بيش تر مناقب و مراثي اهل بيت است؟

 زيرا با وجود آن كه نادر براي ترك مخاصمه ميان مذاهب شيعه و سنّي بسيار كوشيد و ديگر اصراري بررسميّت بي چون و چراي تشيّع در سراسر ايران نداشت، مردم و از آن ميان شاعران و صاحب دلان، عموماً بر مذهب شيعه بودند و از ابراز عواطف ديني خود در شعر لذّت مي بردند.

5) سيد محمّد علي مشتاق كه بود؟ شيوه ي شاعري او را توضيح دهيد.

 از طبقه ي سادات اصفهان بود و در اين شيوه ي تازه، به يك معني طريقه ي محتشم را كه در آغاز عهد صفويان تا حدي با شيوه ي پيشينيان هم مربوط مي شد باز آفريني كرد. مشتاق با بازگشت به شيوه ي قدما تا حدّ معتدلي علاقه به صنايع بديعي را هم كه در عصر صائب از ياد رفته بود، از نو برانگيخت. او در شيوه ي قدما به طرز گويندگان عراق و فارس توجّه داشت.

روي گرداني از سبك هندي و بازگشت به شيوه ي شاعران عراقي و خراساني.

خود آزمايي نمونه ي  درس نهم                                       ص75

 1)آتشكده از كيست و موضوع آن چيست؟

از آذر بيگدلي – كه شرح حال مختصر و گلچيني از اشعار850 شاعر پارسي گوي در آن گرد آمده است.

 2)اخوانيات به چه نوع شعري گفته مي شود؟ در اين باره تحقيق كنيد.

به اشعاري كه در مورد دوستان سروده شده باشد مي گويند.

 3)در مورد مضمون و لحن ترجيع بند هاتف اصفهاني توضيح دهيد.

ترجيع بند هاتف كه شاهكار سخنوري اوست، شعر ممتازي است كه شاعر در سرودن آن به نمونه هاي پيشين و از آن جمله ترجيع بند سعدي و تركيب بند جمال الدّين عبدالرّزاق نظر داشته است.            و مضمون آن عشق عارفانه و دعوت به انصاف و سعه ي صدر است.

 4)هنر فروغي در چه نوع شعري جلوه گر شده است؟سرمشق وي در اين كار چه كساني بوده اند؟

هنر فروغي در غزل سرايي است و سرمشق كار او هم غزل هاي شيخ و خواجه ي شيراز است.

  

نكات مهم درس

 قصايد و غزليّات آذر بيش تر بر شيوه ي شاعران عصر سعدي و حافظ است.

 آذر با هاتف اصفهاني و صباحي بيدگلي همدم بوده است.

 آذربيگدلي به سبب دقّتي كه در شناخت و گزينش اشعار شاعرانه داشته ، به آذر ديرپسند معروف شده است.

 

هاتف اصفهاني بزرگترين شاعر ترجيع بند مي باشد.

 شاخص ترين سخنور شيوه ي بازگشت سيّد حمد هاتف مي باشد كه با ترجيع بند موحّدانه ي خود نام و احترام سزاواري پيدا كرد. 

 ميرزا عبّاس در ابتدا مسكين تخلّص مي كرد امّا بعد تخلّص فروغي را براي خود برگزيد.

 ترجيع بند هاتف مشتمل بر پنج بند است و در همه ي آنها از عشق سخن مي رود و با لحني گرم آدميان را به گذشت وسعه ي صدر و تحمّل عقايد مخالف و سرانجام توجّه به حق به وجهي عارفانه دعوت مي شوند.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس دهم                               ص 84

 1)چرا در عصر صبا،توجّه علما و خواص به شعر فزوني گرفت و گرايش طبقات پايين و پيشه وران نسبت به آن كاهش يافت؟

زيرا ديگر صرف داشتن قريحه براي شعر و شاعري كافي نبود و بدون آشنايي لازم با بعضي اصول و قواعد،هيچ شاعري نمي توانست شعري بسرايد كه نزد ادب شناسان زمانه مقبول افتد.

 2)مقصود جمله ي«شعر اين دوره(عصر صبا)شعري آفاقي وعينيت گراست» را توضيح دهيد.

يعني شعر دراين دوره بيشتر محصوصات و عشق مجازي را بيان ميكرد و كمتر چاشني عرفاني داشت.

  3)شعر عصر صبا از نظر مضمون و محتوا،چگونه بود؟

از نظرمحتوا و مضمون،هنر شعر اين دوره بازآفريني مضامين و انديشه هايي است كه يك بار ديگر در عصر شكوه مكتب خراساني در ادب فارسي تجربه شده است.

 4)وضع تصوّف و شعر صوفيانه در عصر صبا چگونه بود؟

در اين دوره در كنار شعر و شاعري،تصوّف هم نسبت به دوره هاي گذشته تا حدّي رواج پيدا كرد و شعر وسيله ي نشر عقايد و تعاليم عرفا نيز قرار گرفت.

 

5)سبك شعر و ويژگي شاعري«فتحعلي خان صبا»را توضيح دهيد.

طرز مديحه،شعر او گاهي سبك مسعود سعد را به خاطر مي آورد امّا لطف كلا م و روان سخن مسعود در كلام صبا ديده نمي شد.طرز صبا به ويژه در قصيده سرايي،سرمشق اكثر سخن سنجان عصر وي بوده است؛در شعراو برخي مسامحه ها و ناپختگي هاي انشايي و دستوري و پاره اي سهل انگاري ها در استعمال الفاظ و تركيبات به چشم مي خورد.

 6)موضوع كتاب عبرت نامه چيست؟اين كتاب به تقليد ازكدام اثر نوشته شده است؟

مدح فتحعلي شاه و آميخته به اندرز و هجو،  به تقليد از تحفةالعراقين خاقاني

 7)درباره ي ادبيات حماسي در عصر صبا توضيح دهيد.

شاهان قاجاري گويي از اين لحاظ هم مي خواستند چيزي از سلاطين غزنوي كم نداشته باشند. بنابراين،زمينه طوري فراهم شد كه برخي شاعران _ مانند صبا _ به حماسه روي آوردند و آثاري هم در اين مسير پديد آمد.

منظومه ي خداوند نامه ي صبا حماسه اي مذهبي و شهنشاه نامه ي او كه به وقايع عصر فتحعلي شاه و آقامحمّد خان و جنگ هاي عبّاس ميرزا با سپاه روسيه ي تزاري مي پردازد، حماسه اي تاريخي است كه به تقليد از شاهنامه و بر همان وزن در چهل هزاربيت سروده شده است . علاقه مندي به داستان ها ي  كهن و روح حماسه ي ملّي ايران در شعر قاآني در قالب واژه ها و صحنه هاي پر آب و تاب و تلميح به حوادث عصر حماسه ها بروز كرده است.

 خودآزمايي هاي نمونه درس يازدهم                               ص 92

 1)درباره ي ويژگي غزليات وقصايدنشاط اصفهاني توضيح دهيد .

غزل هاي اورنگ فلسفي وعرفاني دارد تقليدي استادانه از شيوه ي غزل سرايي حافظ است قصايداو كه دربعضي ازآن ها تركيب هاي ناماُنوس وصنعت پردازي هاي متكلفانه به چشم   مي خوردغالباً ًازسادگي بيان ولطف انديشه برخوردارند.

 2)شيوه ي زندگي وصال شيرازي چگونه بود؟

او درسايه ي استعداد ادبي وخط شيرين وآوازخوشي كه داشت به محافل انس راه يافت وبه كارشاعري روي آورد . وصال شاعري راهيچ گاه وسيله ي معيشت ونردبان ترقّي در دستگاه ديواني قرارنداد.چون انواع خط را نيكو مي نوشت، از راه كتابت قرآن روزگارمي گذراند و به رونويسي از ديوان هاي شعر و كتب ارزنده توجّهي خاص داشت.

 3)آثار يغماي جندقي به چه سبب داراي اهميّت و ارزش است؟

يغما درآثار خود_چه نظم و چه نثر_مظالم و فجايع عصر خويش را ضمن هجو و هزل هاي تند و بي پروا  بر ملا مي كند و فساد اجتماعي آن روزگار را به خوبي نشان مي دهد.

 4)در مورد شيوه ي نويسندگي و ويژگي نثر يغما ي جندقي توضيح دهيد.

وي عربي نمي دانست و از اين زبان بيزار بود. درنوشته هاي خود نيزاز بكار بردن واژه هاي تازي پرهيز مي كرد و به سره نويسي_ كه در آن زمان مطرح بود_دل بستگي نشان مي داد.

 5)درباره ي سبك شاعري و مضامين شعري ميرزا حبيب قاآني توضيح دهيد.

همواره لفظ بر معنا پيشي مي گيرد امّا او درانتخاب الفاظ استوار و سرشار و آوردن تشبيهات خيال انگيز و تعبيرات خوش آهنگ چنان قدرتي از خود نشان مي دهد كه خواننده را مجذوب ميكند و از توجّه به معنا باز ميدارد.او برخلاف پيشينيان از معاني فلسفي و عرفاني كم تر بهره برده و در شعر،سرو كارش بيشتر با طبيعت و امورحسّي است.قاآني در استفاده از قصص و روايات ملّي و استوره هاي ايراني علاقه ي ويژه اي نشان داده است.

 6)مثنوي بزم وصال از كيست و به پيروي از كدام اثر پديد آمده است؟

از وصال شيرازي _ او مثنوي بزم وصال را به شيوه ي بوستان پرداخت.

+ نویسنده در چهارشنبه هجدهم اسفند 1389 |

تاريخ ادبيات 2 سوم انساني

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تاريخ ادبيات 2

 

خودآزمايي هاي نمونه درس اول                                      ص11

 1)آثار حمله ي مغول را در قلمرو ادبيات بيان كنيد.

رواج پاره اي واژه هاي مغولي در زبان و ادب فارسي، دل مردگي و بي سرانجامي و بلاتكليفي با انديشه ي ادبي فارسي قرين گشت، ذوق ها پژمرده شد و عواطف شاعران و نويسندگان از خلاقيت باز ماند.

 2)شاهرخ ميرزا در عرصه ي هنر و فرهنگ اسلامي چه نقشي داشته است؟توضيح دهيد.

شاهرخ ميرزا توانست بخش وسيعي از ممالك تيموري را از آسيب و پريشاني نجات دهد.او شهر هرات را مركز فرمانروايي خود قرار داد و با علاقه اي كه به هنر و فرهنگ اسلامي داشت،نظر هنرمندان و صاحبان ذوق از جمله خوش نويسان و نقاشان و شاعران را جلب كرد و حامي نهضت بزرگ هنري عصر خويش شد.

 3)وضع زبان و فرهنگ را در عصر حافظ شرح دهيد.

شيراز هم چنان پايتخت شعر و ادب اين عصر به شمار مي رفت.اما فرهنگ شهرهاي بزرگي مثل نيشابورو سبزوار و توس و مرو و به خصوص هرات كه مركز ذوق و هنر بود باعث شدند كه خراسان از لحاظ شعر و ادب موقعيّت پيشين خود را حفظ كند.

 4)چرا در عصر حافظ، قالب قصيده از رواج افتاد؟

چون آثار خرابي هاي مغولان تاتار به حدّي بود كه ديگر شاعران از قالب قصيده كه مهمترين قالب براي ستايش بزرگان است استفاده نمي كردند يعني شاعران انگيزه اي براي ستايش شاهان نداشتند و اگر قصيده اي هم مي گفتند در مدح اهل بيت پيامبر(ص)بود.

 5)عمده ترين موضوع ها و مضامين قصيده در عصر حافظ را بيان كنيد.

در اين دوره قصيده رو به ضعف و كسادي گذاشته بود و اگر قصيده اي سروده مي شد، بيشتر به موضوعات و مضاميني از قبيل حمد خدا ، نعت رسول اكرم(ص) ، مناقب امامان شيعه ، عرفان ، حكمت ، شكوه و شكايت ، موعظه و مسائل اجتماعي ، هجو و هزل و مقداري هم مدح شاهان و صاحب منصبان اختصاص مي يافت.

 6)زبان شعر در عصر حافظ چه كيفيّتي داشت؟

زبان شعر اين دوره ، جز در سروده هاي برخي از شاعران مانند حافظ ، خواجو ، رو به سقوط و تباهي است‌. اين تباهي و كم مايگي هم در لفظ پيداست و هم در ساخت و بافت كلام . گسترش و عموميت يافتن شعر و ادب در كوچه و بازار و در ميان افراد نافرهيخته ، به اين ناپختگي دامن مي زد.

7)نام ديگر كتاب عشاق نامه چيست و اين كتاب در چه زمينه اي است؟

ده نامه – عرفاني

 8)شعر شراب بي خودي را با شور عشق از ادبيات سال اول مقايسه كنيد.

خود آزمايي هاي نمونه ي درس دوم                        ص 21

 1)قصايد«خواجوي كرماني»چه موضوعات و مسائلي را در بر دارد؟

بخشي در توحيد و نعت و منقبت معصومين وبخشي در زهد و پند و پاره اي هم به انظمام بيش تر قطعاتش در بر گيرنده ي مطالب و مسائل اجتماعي و انتقادي است.

 2)غزل هاي«ابن يمين»چه مضموني دارد؟

به شيوه ي معمول شاعران،عشق و دل دادگي است.

 3)در دو بيت زيراز«ابن يمين» كدام ويژگي ستوده شده است؟

دوقرص نان اگر از گندم است اگر از جو

                                            دوتاي جامه اگر كهنه است اگر از نو

 

هزار   بار   نكوتر    به  نزد    ابن يمين

                                            ز  فرّ  مملكت  كي قباد  و كي خسرو

قنائت پيشگي _ بي اعتباري دنيا

 4)«سيف فرغاني»از قالب قصيده به چه منظور بهره برده است؟

براي بيان انتقاد هاي كوبنده و طرح ديدگاههاي اجتماعي و اخلاقي خويش سود برده است.

 5)ذوق و هنر عبيد زاكاني در چيست و چگونه جلوه گر ميشود؟

در نكته يابي و انتقادهاي ظريف اجتماعي جلوه ميكند.

 6)منظومه ي«موش وگربه»ي عبيد ازنظرزبان وبيان چگونهاثري است.

حكايتي _ تمثيلي _ انتقادي _ سياسي .

 7)علت تندي و گزندگي زبان طنز عبيد را بيان كنيد؟

اين تندي و پررنگي واكنشي دربرابرشدّت فساد و تباهي هاي روزگار شاعر است.

 8)بيت زير به كدام ويژگي«موش و گربه»عبيد اشاره دارد؟

غرض از موش و گربه برخواندن

                                           مدّعا    فهم    كن    پسر    جانا

رندانه و زيركانه بودن و سياسي بودن اثر را نشان ميدهد

  نكات مهم درس دوم

 خواجو به دليل هنر نمايي هايش در عالم شعر به نخل بند شاعران شهرت يافت

 آثار خواجو شامل: ديوان _ شش مثنوي _ آثارمنثور

 

شش مثنوي خواجو شامل :    سام نامه _ هماي و همايون _ گل و نوروز _     روضة الانوار _ كمال نامه و گوهر نامه مي باشد.

 آثار منثور خواجو شامل : رسالةاللباديه در مناظره ي ني و بوريا _ سبع المثاني در مناظره ي شمشير و قلم _ مناظره ي شمس و سحاب مي باشد.

 خواجو در قصيده از سنايي، در غزل از سعدي و در حماسه از فردوسي تقليد كرده است و در داستان غنايي، نظامي را سرمشق خود قرار داده است.

 ابن يمين شاعر شيعه مذهب عصر سربداران است.و درقريه ي فريومد،آبادي اي از ولايت جُوين خراسان، زاده شد.

 مضامين ابن يمين از نتايج حكمت عملي مايه مي گيرد و در قالب تشبيهات و تمثيلات بديع عرضه مي شود.

 غزل هاي سيف بيش تر در جواب سعدي شيرازي است.

 آثارمنثورعبيد شامل :  اخلاق الاشراف _ صد پند _ رساله ي دل گشا‌ _        رساله ي تعريفات مي باشد.

 عبيد براي پرداختن هزليّات خود، به سعدي و سوزني نظر داشته است.

 قصايد سيف فرغاني بيشتر در استقبال از سخنوران ناموري چون رودكي،انوري، خاقاني،سنايي،عطار و كمال اصفهاني گفته شده است.

 منظومه ي موش و گربه حكايتي تمثيلي است و عبيد در آن از وضع جامعه و دو طبقه ي حاكمان و قاضيان را مورد انتقاد قرار مي دهد.

 چهره ي ادبي ممتاز عبيد را بايد در آثار طنزآميز او ديد.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس سوم                        ص 29

 1)درباره ي تأثيرقرآن و معارف آن برذهن و زبان حافظ توضيح دهيد؟

اوازهمه ي علوم قرآني،ازقرائت وتفسيرگرفته تا كلام وفلسفه وعرفان،بهره داشت.

حتّي شگرد شاعري وسبك ويژه ي بيان خود را از قرآن كريم آموخته بود و در آگاهي از زير و بم الفاظ و معاني و مفاهيم از آن الهام مي گرفت.

 2)درديوان حافظ مقصود از محتسب كيست وچرا حافظ وي رابه اين نام خوانده است؟ 

امير مبارز الدين محمّد _ به خواطر رياكاري ها و عوام فريبي هاي او با كنايه و تمسخر او را محتسب مي خواند.

 3)در مورد لحن حافظ وشيوه ي مبارزه ي اوبا نابه ساماني هاي جامعه توضيح دهيد.

لحن حافظ گزنده و تلخ و توأم با نيشخند و كنايه آميز است و در آن مايه اي از خيرخواهي و اصلاح طلبي هم ديده مي شود.گويي حافظ پس از سيف فرغاني و عبيد و ابن يمين،با رندي و هوشياري و فرزانگي خويش شيوه ي تازه اي براي مبارزه با نابه ساماني ها و بداخلاقي هاي جامعه برگزيده است كه به مانند بيان شاعرانه ي او تازگي دارد.

 4)درباره ي نحوه ي نگاه ونگرش حافظ به زندگي توضيح دهيد.

جوان شيرازي وقتي به علم و ادب روي آورد،هرگز دانش خود را دست مايه ي مال اندوزي قرار نداد.حتّي پس از آن كه در پرتو موقعيّت خود مورد توجه حاكمان وفرمانروايان فارس شد و به دربار ابواسحاق اينجو و شاه شجاع مظفّري راه يافت و از عنايت ويژه ي حاجي قوام الدّين،كلانتر شيراز،برخوردار گرديد،باز ناداري و نيازمندي ازسر او دست بر نداشت.

 5)غزل هاي اجتماعي حافظ چه ويژگي هايي دارد؟

درغزل اجتماعي حافظ،فرهنگ گذشته ي ايران با همه ي كمال ايراني اسلامي خود رخ مي نمايد. گويي حافظ در تلفيق دو فرهنگ ايران و اسلام به مانند استاد و حكيم فرزانه ي توس،ابوالقاسم فردوسي،به توفيق بيش تري دست يافته است.

 6)يك غزل از حافظ و سعدي را با هم مقايسه كنيد و درباره ي سبك،  زبان و درون مايه ي آن دو گفت و گو كنيد.

 7)اشعةاللّمعات از كيست و موضوع آن چيست؟

جامي _ شرح و توضيح لمعات فخرالدين عراقي

 8)كدام اثر جامي به پيروي از گلستان سعدي نوشته شده است؟

بهارستان

 نكات مهم درس

خواجه شمس الدّين محمّد شيرازي كه ما او را به نام حافظ و لقب لسان الغيب    مي شناسيم، در حدود 726ه. در شيراز زاده شد.

 از ميان پادشاهان معاصر حافظ، شاه شيخ ابواسحاق با او به حرمت رفتار ميكرد.

 سرمشقان حافظ در غزل سرايي بيش تر         سعدي شيرازي، كمال اصفهاني،  سلمان ساوجي و خواجوي كرماني مي باشند.

يكي از ابتكارات حافظ در غزل  تلفيق غزل عاشقانه و عارفانه مي باشد.

 حافظ بيشترين غزل هاي خود را در مبارزه با رياكاري و عوام فريبي با لحني نيشدار و گزنده خطاب به امير رياكار مظفّري سروده و با كنايه و تمسخر او را محتسب خوانده است.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس چهارم                               ص 35

 1)دلايل رونق تاريخ نويسي را در دوران حاكميت مغول و تيمور بنويسيد.

نخست مغولان و تيموريان به ويژه شخص تيمور به تثبيت و ضبط وقايع و كشور گشايي ها و باقي نگه داشتن نام و آوازه ي خويش از اين راه بسيار علاقه مند بودند و به همين دليل ، مورّخان را حمايت و تشويق مي كردند . ديگر آن كه برخي از فرزانگان ايراني ، از بيم آن كه مبادا ارزش هاي فرهنگي و تاريخي ايرانيان دست خوش حوادث شود و از ميان برود و هم براي آن كه مظلومييت اين ملت در اوراق تاريخ به ثبت رسد ، به نگارش جريان وقايع گذشته و حال اقدام مي كردند و از شوق و رغبت ايلخانان براي ارضاي حسّ نام جويي خويش سود مي بردند .

 2)شيوه ي نويسندگي در عصر خواجه رشيدالدّين چگونه بود؟

به شيوه هاي نويسندگي دوره هاي قبل ادامه پيدا كرد.نويسندگان متكلّف از بكاربردن واژه هاي تركي كه در اثر حضور و حكومت بيگانگان در فضاي فرهنگ وتاريخ ايران رو به فزوني بود ، روي گردان نبودند. بنابراين ميزان استفاده از واژه هاي بيگانه ي تركي كه از دوره ي پيش آغاز شده بود ، افزايش  يافت البته وجود  پاره اي از واژه هاي تركي در زبان فارسي نمي توانست فارسي زبانان را با مشكل عمده اي روبرو سازد : به خصوص كه بيشتر اين واژه ها بعدها فراموش شد و از قلمرو زبان فارسي رخت بربست.

 3)درباره ي ويژگي نثر تاريخ جهان گشا توضيح دهيد.

نثر جهان گشا مصنوع و دشوار و در همان مسير كلّي نثر فارسي در سده ي هفتم هجري است و در آن لغات عربي و واژه هاي مغولي زيادي به كار نرفته است.

 4)جامع التواريخ از نظر نوع نثر چه ويژگي هايي دارد؟

 اين كتاب با نثري پخته وعالمانه نوشته شده  و اگر از پاره اي لغات تركي و مغولي كه در روزگار او و در دستگاه اداري مغولان رايج بوده است بگذريم ، نثر خواجه به سبب سادگي و استحكام آن قابل توجه و از نمونه هاي سالم نويسندگي در سده ي هشتم هجري است.

    5)تاريخ جهان گشا را از نظر نوع نثر و سبك نويسندگي با تاريخ بيهقي مقايسه كنيد.

تاريخ جهان گشا نثر فني و مصنوع دارد اما تاريخ بيهقي نثري بينابين حد فاصل نثر مرسل يا ساده دارد.

 6)موضوع تاريخ جهان گشا چيست؟

شرح ظهور چنگيزخان و احوال فتوحات او و تاريخ خوارزمشاهيان و فتح قلعه هاي اسماعيليه و حكومت جانشينان حسن صبّاح.

جامي در مثنوي هايش از نظامي تقليد مي كرد.  و هفت اورنگ خود را دقيقاً در برابر خمسه سروده است.

 آثار جامي  شامل ديوان و هفت اورنگ مي باشد.

 هفت اورنگ مثنوي هاي زير را شامل مي شود

سلسلةالذهب _ سلامان و ابسال _ تحفةالاحرار _ سبحة الابرار _ يوسف و زليخا _ ليلي و مجنون _ خرد نامه ي اسكندري.

 

آثار منثور جامي شامل : بهارستان _ نفحات الانس  _ اشعّة اللّمعات   را شامل    مي شود.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس پنجم                                  ص 47

 1)چه عواملي سبب مهاجرت شاعران ايراني به هند شد؟

شاعر نوازي و ادب گرايي سلاطين بابري هند با بي مهري شاهان صفوي به شعر و شاعري هم زمان شده بود .

 2)در عصرصائب،قالب عمده ي شعر و موضوع آن چه بود و چه تفاوتي با گذشته داشت؟

در اين دوره، قالب عمده ي شعر از لحاظ  كميّت هم  چنان غزل است و موضوع آن سخن دل و بر خلاف عصر مولانا و حاحظ ، بار ديگر خود شاعر و تمنيّات او در مركز توجّه قرار گرفته است.

 3)ويژگي هاي سبك شعر را در عصر صائب بيان كنيد.

حس آميزي – جان بخشي – استفاده از ضرب المثل و تشبيه تمثيل – استفاده از زبان و الفاظ محاوره – توجّه به تجربيات ساده روزمره ي زندگي – رواج نوعي حكمت و استدلال عاميانه – خيال پردازي هاي غريب و بي سابقه.

 4)پدر مرثيه سرايي در ادب فارسي كيست و علت شهرت او چيست؟

محتشم كاشاني –– به علت تركيب بند مشهور او در ذكر واقعه ي كربلا.

 5)در بيت زير، كدام يك از ويژگي هاي شعري عصر صائب ديده مي شود؟ توضيح دهيد.

 اظهار عجز در بر ظالم روا مدار        

                                                 اشك كباب موجب طغيان آتش است

 

تجربيات  ساده ي  روزمره ي  زندگي  يعني همان طور كه اشك  كباب«چربي» باعث افزايش شعله ي آتش مي شود گريه ي انسان هاي مظلوم در برابر ظالمان هم باعث افزايش ظلم ظالم مي شود .

 6)مثنوي ناتمام فرهاد و شيرين را چه كسي سرود؟ اين مثنوي را چه كسي كامل كرد؟

وحشي بافقي ––  وصال شيرازي .

+ نویسنده در سه شنبه هفدهم اسفند 1389 |

پاسخ خود آزمایی های نمونه ی بخش دهم صفحه 178

1)    دو حادثه ی مهم تاریخی: 1- جنگ های صلیبی میان مسیحیان و مسلمانان در آسیای صغیر 2- یورش تاتار:  در این دوره علاوه بر فارس مراکز علمی و فرهنگی دیگری چون قونیه و دهلی در بیرون مرزهای جغرافیایی قبلی پیدا شد.

2)    نشانه ی وسعت اندیشه و جامع نگری و اعتدال او است که همهی جنبه های هنری، فنی و جهان مضونی، فکری، اجتماعی و عاطفی و عقلی را مد نظر داشته است.

3)    نویسندگان بسیاری گلستان  سعدی را سرلوحه کار خود قرار دادند، از جمله: جامی، قاآنی، قائم مقام فراهانی، مجد خوافی و ...

4)                       نظامی

5)    امیر خسرو و طوطی زبان آور هند است که نقش ارزنده و سازنده ای در معرفی زبان و فرهنگ ایرانی در شبه قاره داشته است. همچنین حجم آثارش در رواج و تبلیغ و فرهنگ ایرانی موثر بوده است.

 

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 183

1)    از ملت های مصر، کلده، آشور، بابل و ایران وام گرفتند.

2)                       بوطیقا(فن شعر)

3)                       ایلیاد و اودیسه هومر

4)    تیری به پاشنه ی پایش که رویین نبوده، اصابت می کند و او را می کشد.

5)    هر دو از «هومر» است که ظاهراً ده قرن پیش از میلاد مسح می زیسته است.

6)                       نمایش نامه نویسی

7)    جنگ یوانان با ترواست و آن چنین است که پاریس، فرزند پریام، پادشاه تروا، اسپارت می رود و منلائوس، پادشاه آن سرزمین او را به گرمی در خانه ی خود می پذیرد. پاریس با همسر منلائوس می گریزد. پادشاه برای انتقام جویی از یونانیان کمک می طلبد و جنگ ده ساله ای به پا می شود.

8)    با توجه به پختگی و قدرتی که در منظومه های ایلیاد و ادویسه مشاهده می شود .

9)    انه اید : سروده ی ویرژیل                  بهشت گم شده اثر جا ن میلتون

رامایانا و مابهاراتا: سروده ی صدها شاعر بی نام و نشان

الحماسه : سرودی بحتری

اومانیسم همان جنبش فرهنگ دوستان استکه بازگشتی به دوره ادبیات یونان باستان است .

با اسفندیار زیرا هر دو رویین تن بودند با یان اوصاف که آشیل از ناحیه پاشنه ی پا آسیب پذیر بود و اسفندیار از نا حیه چشم .

 

 

درس بیستم ادبیات اروپا و مکتب های ادبی

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 188

1-رنسانس(احیاء‌تجدید ) در حقیقت نوعی بازگشت به دوران ادب و هنر گذشته است که در ربع آخر قرن چهاردهم شروع شد و تا سال 1959 میلادی ادامه داشت .

2-فلورانس

3-چهره ی لائوار معشوقه ی پتراک در آثارش تصویر زنی فاضل فرهیخته و والامقام است و برخلاف نظر اهل کلیسا در آن روزگار شیطان مجسم وعامل گناه نیست .

4-ابهام هنری به آثار او حالتی خردگرایانه می دهد و او بادقت و ظرافت هم چو کالبدشناس اندامها و اجزاء‌را ترسیم می کند و نشان دهنده ی تاکید هنرمند بر آزادی و جایگاه انساندر تفکر او مانیستی است .

5-لبخندی رازناک و ابهام آلود که در حقیقت حالتی گذراو دواینچی این حال زودگذر را به ابدیت پیوندزده است .

6-انقلاب صنعتی

7-رساله الغفران

8-دکامرون مجموعهای ازداستانهای کوتاه است که نویسنده ی آن بوکاچیو از جامعه ی روزگار خود انتقاد می کند.

9-شک در مسایل اجتماعی و مقابله با اندیشه های کلیسا

 

 

 

درس بیستم و یکم :‌کلاسی سیسم

پاسخ خود آزمایی  های نمونه  صفحه  195

1- می توان این مکتب را مکتب سنت گرایی در ادبیات و هنر به ویژه تقلید از نویسندگان باستان دانست .

2- آغاز قرن هفدهم

3- بوالو

4- تقلید از طبیعت اصل عقل نزاکت ا دبی آموزندگی و خوشایندی

5- گفته ی نیکولا بوالو ادبیت و منتقد فرانسوی به اصل تقلید از طبیعت اشاره دارد.

6- از نظر این مکتب اثر ادبی باید از لحاظ اخلاقی و تاریخی آن چه را که با عرف و عادت عمومی موافق باشد مطرح کند بنابراین اصل هماهنگی با روحیات مخاطبان هنر در این مکتب اصلی بنیادین است .

7- لویی چهاردهم این پادشاه یک هدف داشت وآن عظمت فرانسه و عزت شاه بود . او به چیزی کم تر از کمال قانع نبود . بلند پروازی او در ساختن کاخ و رسای تجربه ی تازه ای در خلق زیبایی بود.

8- بوالو فرانسوی با فن شعر مولیر فرانسوی با نمایشنامه ی خسیس جان میلتون انگلیسی با بهشت گمشده راسین فرانسوی با استر

9- راسین با این تراژدی ها : 1- استر 2- اسکندر کبیر 3- مهردارد 4- بایزید.

 

 

درس بیست و دوم :‌عصر روشنگری و رومانتی سیستم

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 201

1-                       ژان ژاک روسو ولتر

2-    اعتقادداشتند بشر ذاتا به نیکی گرایش دارد و چنین استدلال می کردند که عواطف آدمی همانند خرد او قابل اعتماد است .

3-    در ایجاد فضای روشنفکری و آگاهی مردم نقش مهمی بازی کرد و با پیروزی این اثر در حقیقت فلسفه و تفکر پیروز شدند در زمینه ی انقلاب مردمی را فراهم آورد .

4-    کلاسیک ها ایده آل هسند یعنی در هنر فقط خوبی و زیبایی را می خواهند در حالی که رمانتیک ها می کوشند افزون بر زیبایی ها زشتی ها و بدی ها را هم نشان دهند . نکته ی دیگر این استکه کلاسیک ها عقل را اساس شعر می دانند و رمانتیک ها بیش تر پای بند احساس و خیال پردازی اند.

5-    مکتب آزادی  بدین معنی که هنر هر بخش از زندگی را که خواست  می تواند آزادانه به تصویر بکشد.

6-    الف- هنر مند هر بخش از زندگی را که خواست می تواند آزادانه به تصویر بکشد

ب- هنر مند رمانتیک که از قید و بند اشرفی کلاسی سیسم آزاد شده است می تواند من وجودی خود را در هنر مستقر سازد.

ج- رمانتی سیسم مکتب دل است ودل باید بدون قید و بند سخن بگوید.

د- رمانتیک ها با انوعی حالت عارفانه به زندگی می نگرند .

7- ویلهلم شلگل و برادرش فردیک شلگل

8- 1-تصویر آزادانه از زندگی جوانی خود .

2-من وجودی خود را به تصویر کشیده است .

3-رگه های عرفان در قطعه دیده می شود و.....

9- گوته


درس بیست و چهارم :‌ دو نمونه از آثار رئالیست ها

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 213

1-    در مرحله ی معین از تکامل فکری بشر به وجود آمد یعنی زمانی که انسانها به شناخت ماهیت و جهت تکاملی اجتماعی نیاز مبرمی داشتند و آن هنگامی بود که مردمی سرچشمه ی اعمال وافکار انسان ها را علت های مادی می دانستند .

2-    این گروه نقاش نام خود را از دهکده ی باربیزون در شمال فرانسه گرفته بودند . پیروان این مکتب در کار پرداختن مناظر طبیعت سنت های نقاشی کلاسیک و ایتالیایی را که مرسوم آن زمان بود . منسوخ می شمردند و خواهان مشاهده ی مستقیم طبیعت بودند .

3-    آدم واقع گرا به بیلچه می گوید: بیلچه اما طعبیت گرا می گوید: کج بیلها کهنه ی لعنتی :

طبیعت گرایی حالی از انگشت نهادن بر پلیدی ها و زشتی هایی است که بی محابا و به دقت توصیف آنها  می پردازند و در هر چیز جنبه ی ناگوار آن را می بینند اما واقع گرا چیزها را همانگونه که هست می بیند و توصیف می کند. 

4-    بیشتر با کارهای بالزاک شروع می شود تعهد به باز آفرینی دقیق و کامل و صادقانه اما ساده ی محیط اجتماعی و جهان معاصر از ویژگی های آن است .

5-    تاکید بر روی کار که کار عنصری خلاق است و باعث شکوفایی انسان و جامعه می گردد.

6-    بله زیرا مکتبی امیدوار و خوش بین است ومعمولا قهرمانان داستان از محیط خویش جلوترند و برای رسیدن به اجتماعی تازه تلاش می کردند .

7-    در این سبک همه چیز عادی است اما یک عنصر جادویی وغیر طبیعی در آنها وجود دارد . مبتکر آن کابریل گارسیا مارکز نویسنده ی معاصر آمریکای لاتین با نوشتن رمان صد سال تنهایی.

8-    (مطالعه داستان و دریافت عناصر واقعی به عهده ی دانش آموزان واگذارمی شود.)

گفتنی است آثار فریت ادگو نویسنده و شاعر معاصر ترکیه ترجمان احساس زندگی روشن فکران ترکیه است که دستخوش نوسان های سیاسی و مناسبات اقتصادی کشور خویش اند . با توجه به مکتب ادبی او افراد داستان او مردمیاند عادی اند .

9-                       به عهده ی دانش آموزان

گفتنی است اوکتاویوپاز در آثار اصالت رادر دهقانان و کارگران مزارع می دهد . پدر این نویسنده ی مکزیکی وکیل دعاوی زاپاتا انقلابی معروف بود.

10-وی رمان نویس فرانسوی و پیشوای ناتورالیست ها بود. اعتقاد داشت واقع گرایی علمی یا طبیعت گرایی فرمول کاربرد علم جدید در ادبیات است .


درس بیست و پنجم :‌طبیعت گرایی (ناتورالیسم)

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه  228

1- رئالیست نگاهی مثبت و سازنده به جامعه دارد و طبیعت را آن گونه که هست تصویر می کند اما ناتورالیسم جامعه بشری را به گونه ای یاس آور توصیف می کند و بر جنبه های زیشت و پلید طبیعت و انسان توجه خاصی می گردد.

2- به معنایی به کار می رفت که ماده گرایی و لذت جویی وهر گونه دین گریزی را در بر می گرفت و تا قرن ها معنی اصلی آن همین بود.

3- نقاشی بود که می کوشید تا شکل های موجود در طبیعت را به طور دقیق تقلید و نقاشی کند .

4- نام امیل زولارا چون سبک خاص داستانهای اوست که تقریبا جوهره ی طبیعت گرایی است .

5- انقلاب صنعتی که موجب توسعه ی گسترده ای در عرصه ی اقتصادی شد. سکه ای بود که آن روی آن فقر سیاه و دردناک و بردگی انسانها بود . این تضادها در آثار طبیعت گرایان نقش ا ساسی داشت. تلاش برای کسب ثروت و قدرت از طریق توسعه ی کار مضمون صریح بسیار از رمان ها از جمله پول اثر امیل زولاست .

ناتورالیست ها با پرداختن به مسایل طبقات زحمت کش با انقلاب صنعتی  وپیامدهای آن پیوند مستقیمی دارند .

6- گروه ادبیمدان ضد رمانتیک بودند و اعضای این گروه کتابی به نام شب های مدان منتشر کردند .

امیل زولا و گی دو موپاسان افراد شاخص این گروه بودند .

7-    ترزراکن اثر میل زولا

8- ناتورالیست ها زبان محاروه را نخست در رمان وسپس در تئاتر وارد کردند . آنها در نقل گفت و گوها همان جملات تعبیراتی را به کار می بردند که افراد استعمال می کنند .

9- چون ناتورالیسم ها از لحاظ موضوع چه در رمان و چه در نمایش نامه همواره تصویر گر طبقات زحمت کش اند به همین سبب آن را شعر تهی دستان گفته اند .

10-    آنان مانند نیچه فیلسوف معروف آلمانی انسان را ضمیر نمی دیدند بلکه او را یک نظام عصبی و قابل تشریح علمی می دانستند. در حقیقت رمان ها و آثار پیروان این سبک آزمایشگاه تشریح مزاج افراد جامعه بود .

11-    او رمان نویس توانای آمریکایی است . برخی او را واقع گرا می دانند اما در واقع  رمان های او بازتاب نومیدی نویسنده و هم نمایانگر روح مبارز اوست . اشتاین یک استاد ابیدات کارگری بود و زندگی قربانیان بدبخت و تیره روز را با چیره دستی کامل و با بیانی ساده و رش ترسیم می کرد . در سال 1962 جایزه ی ادبی نوبل به اشتایل بک اعطا شد . رمان معروف او خوشه های خشم نام دارد .

12-                      به عهده دانش آموزان

13-    نماد تظاهر به تجمل گرایی و یا فقره سیاه و دردناک قشری از جامعه

14-                      طبقه ی زحمت کش و محروم جامعه

15-    چون نا تورالیست ها با افشای واقعیت های تلخ زندگی ریاکاری ها نابسامانی ها وبیدادگری های پنهان وآشکار جامعه پرداختند و هنر را در خدمت مردم و زندگی در آوردند .

 

 

 

درس بیست و ششم : نماد گرایی (سمبولیسم)

پاسخ خود آزمایی صفحه 237

1- در نظر بودلر دنیا جنگلی است مالامال از علایم واشارات حقیقت از چشم مردم عادی پنهان است و تنها شاعر با قدرت ادراکی که دارد به وسیله ی تفسیر و این علایم می تواند آن را احساس کند.

2-    شارل بودلر

3- سمبولیسم هنر بیان افکار و عواطف نه از راه شرح مستقیم نه به وسیله ی تشبیه آشکار آن افکار وعواطف به تصویر های عینی ملموس بلکه از طریق اشاره به چگونگی آنها واستفاده از نمادهایی بدون توضیح برای ایجاد آن عواطف وافکار به ویژه در حوزه ی شعر

4-    ادبیات عرفانی به ویژه در حوزه ی شعر

5- تصویر ها با همه ی  تفاوت هایی که دارند دارای نقطه ی مشترکی اند که با استفاده از آن شعر را می توان تفسیر و حتی معنا کرد .

6- توجه به فلسفه ی بدبینی او باعث می شد که هنرمندان سمبولیسم هیچ چیزی را مناسب تر از د کور ها مه آلود و مبهمی که تمام خطوط تند و قاطع زندگی در میان آن ها محو می شود ندانند.

7- شاعر سمبولیست در محیط الهام آمیز پیرامون خود و در میان رویاهایشان تسلیم مالیخولیای خود می شد قصر های کهنه و متروک و شهرک های خراب و سوسوی نور چراغ در شب ظلمانی و تکان خوردن اشباح روی پرده . به عبارت دیگر حالت اندوه بار و ماتم زای طبیعت و مناظر و حوادثی که مایه ی یاس و عذاب ونگرانی و ترس انسان می شوند سلطنت سکوت را فرا یاد می آورند .

8- شعر را زا قید های وزن و قافیه سنتی رها کردند و شکل شعر منثور را که به کار گرفتند .

9- گلهای بد بو: از بوردلر فصلی دردوزخ: از ژان آرتومبر بعد از ظهر یک فون: از استفاده ملارمه سوسک طلایی : از ادگار آلن پو.

10-                      به عهده ی دانش آموزان

11-                      نماد روح یاس زده و حالت اندوه بار و ماتم زا

12-                      به عهده دانش آموز

13-    قصد دارد به فراسوی واقعیت رخنه کند و جهانی آرمانی را بجوید.

 

 

 

+ نویسنده در سه شنبه هفدهم اسفند 1389 |

پاسخ خودآزمایی های نمونه صفحه 113

1- این ترکیب بند مشهود ای از برسد ره شاهراهت    وای قبه عرش تکیه گاهت

موضوع آن نعت و ستایش پیامبر گرامی اسلام است .

2-    یعنی  آفرینشگر معانی تازه . کمال الدین اصفهانی بدنی نام لقب یافت چن وی در خلق معانی تازه دستی توانا داشته است .

3-    دوره ی پرآشوب حمله ی مغول او سرانجام به دست مغولان به قتل رسید.

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش هفتم صفحه 113

 

1-    استفاده از زبان محاروه در شعر یعنی آوردن معانی دقیق و مشکل در کلام روان و نزدیک به لهجه ی تخاطب در زبان محاوره

2-                       انوری کمال الدین عبدالرزاق اصفهانی و مسعود سعد

3-                       به عهده دانش آموز

 

بخش هشتم                   عصر ابوالعمالی

در آمدی بر عصر ابوالمعالی دوره ی کمال فنی نثر فارسی

نکته های مهم:

-  پیش از عصر بیهقی وابوالمعالی زبان فارسی گستره های ماورای جیحون تا آن سوی عراق عجم و منطقه جبال و دیلمان و ... را در بر گرفته بود .

-  به دلیل وجودامکانات فرهنگی متنوع و زبانهای محلی متفاوت دراین سرزمین ها و استیلای بی چون و چرای زبان عربی در قرون گذشته زبان فارسی دستخوش تحولی چشمگیر شد و از سادگی و سلامت خوددور شد .

-  عصر ابوالمعالی ازدهه های نخستین سده ی ششم تا میانه ی سده ی هشتم هجری عموما ادامه داشت .

-  در عصر المعالی بیشتر به الفاظ وصورت توجه شد و از تاکید بر معنا بازماند .

-  دراین عصر علاوه بر کمال فنی نثر تنوع دامنه ی نوشته ها و موضوعات کتب و رسال در خور یادآوری است .

-  در میان کتب این دوره آثاری نیز به زبان ساده و روشن تالیف شده است که در آن ها معنا بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. مانند کلیله و دمنه و گلستان سعدی.

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 122

1-                       رساله های یزدان شناخت و تمهیدات

2-    سبک نگارش او ساده و بی تکلف و روان است و در عین حال به آیات قرآنی و اشعار پارسی وتازی بسیار استشهاد شده است.

3-                       بیش تر از تفکر ایرانی وحکمت خسروانی مایه می گرفت .

4-    محمد بن منور این کتاب سه باب دارد و موضوع آن بیان حالات سرگذشت و سخنان شیخ ابوسعید ابی الخیر است .

5-    این کتاب با نثری شیوا  ودر عین حال استوار و دلکش نگاشته شده است و زبان محاوره ای عامه هم در این کتاب تا اندازه ای لحاظ شده است  . این کتاب  در واقع بهترین نمونه ی نثر داستانی فارسی است.

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه  صفحه 129

1)    ظهیری سمرقندی، اصل این اثر از هند به ایران آمده است و مولف آن، سندباد، حکیم هندی است.

2)                       سادگی و نزدیکی ان با زبان عامه است.

3)                       روض الجنان یا روح الجنان تألیف شیخ ابوالفتوح رازی

4)    این کتاب از جمله ی کهن ترین و استوار ترین کتاب هایی است که در زمینه ی علم بلاغت نوشته شده است.

5)    موضوع این کتاب تمثیل ها و داستان هایی است که از زبان حیوانات به ویژه دو شغال به نام های «کلیله» و «دمنه» نقل می شود.

نثر کنتاب از لحاظ استواری انشا و ترکیب عبارات و داشتن اسلوب عالی و آراستگی و پیراستگی زبان و مفردات کم نظیر است. در این کتاب سجع و موازنه و اشعار و امثال فارسی . عربی و آیات و احادیث به کار رفته است.

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه ی بخش هشتم صفحه 130

1) عیاران جوان مردانی بود  که صفات مردانگی و مردم نوازی و راست گویی را در فرهنگ ناحیه ی خود ترویج می کرده اند.

عیاران طبقه ای از طبقات اجتماعی ایران را تشکیل می دادند. این گروه از مردم عادی چابک و هوشیار تشکیل می شدند که آداب و رسوم خاصی داشتند. عیاران مردمی جنگ جو، شجاع و ضعیف نوار بودند. یعقوب لیث صفاری از همین گروه بود و به یاری عیاران، سلسله ی صفاری را تأسیس کرد. عیاران راز نگهدار، یاور درماندگان، امانت دار، وفادار به عهد و ... بودند.

2) این کتاب شامل دو بخش است: بخش اول در فن عروض و بخش دوم در علم قافیه و نقد شعر. این کتاب پر آوازه ترین و برجسته ترین کتاب است که در طول تاریخ حیات ادبی در قلمرو ادبی فارسی تألیف یافته است و تا روزگار ما هم  حاکمیت و نفوذ خود را از دست نداده است.

3) اصل کتاب به زبان طبری(گویش مازندران قدیم) نوشته شده و مرزبان بن رستم تألیف کرده است.

4) نام دیگر این کتاب مجمع النوادر و موضوع آن درباره ی دبیران، شاعران و منجمان و طبیبان  است.  وی در ابتدای هر یک از مقالات خویش، فصلی در اهمیت آن دانش آورده و آ ن گاه به ذکر حکایاتی از پیشینیان پرداخته است.

5) موضوع آن مباحثی از علم معانی و بیان و صنایع فلزی و معنوی کلام است.

6) سعدی از تمام شیوه ها و شگردهای نویسندگی فارسی استفاده کرده است که عبارتند اند از: پرداخت زیبا، فشرده  نویسی، بهره وری از شعر، تمثیل و حکایت، تنوع معنایی، رنگارنگی الفاظ، دریافت های تیزبینانه  از مسائل مهم اجتماعی و اخلاقی و سرانجام، ریختن همه ی این ها در ظرفی آراسته و پرداخته، او با این اوصاف، ترکیب تازه ای در نویسندگی فارسی پدید  آورد. از گلستان هم رایحه ی نثر مسجع خواجه عبدالله و هم نشانه های نثر آراسته و استوار ابوالمعالی به مشام و چشم می رسد. اسلوب سهل ممتنع نیز بر حسن نویسندگی او می افزاید.

7) گلستان شامل یک مقدمه و هشت باب است.

باب اول: در سیرت پادشاهان، باب دوم: در اخلاق درویشان، باب سوم: در فضیلت قناعت، باب چهارم: در فواید خاموشی، باب پنجم: در عشق جوانی، باب ششم: در شعف و پیری، باب هفتم: در تأثیر تربیت و باب هشتم: در آداب  صحبت.


بخش نهم  عصر مولوی

در آمدی بر عصر مولوی دوره ی حماسه عرفانی

نکته های کوتاه

-  در برهه ای از تاریخ سرزمین ما حکومت فرمانروایان بیگانه کشمکش های بی مورد و مکرر حکومت ها و تاخت و تاز اقوام بی فرهنیگ چون غزان  و مغولان باعث بروز تباهی ها و بی سامانی های فرهنگی و دل مردگی مردم شده است .

-  در این زمان تنها پادزهر نیرومندی چون عرفان می توانست با ایجاد زمینه برای پایداری های معنوی بقای فرهنگ و مدنیت ایرانی را ضمانت کند .

-  شعر عرفانی با تکیه بر عواطف انسانی و پیش کشیدن اصولی مثل تسامح و مدارا محبت خدمت بلاشرط بی نیازی و آزادگی با یادآروی ارزش وجود انسان او را به سوی کمال و سرنهادن بر آستان حق دعوت می کند.

-  شعر مولوی هم لفظ نمر و دلنشین است و هم معنی برتر و اسنانی و آسمانی .

-  در شعر عصر مولوی سنایی پیشگام است و به قول مولانا چشم  و چراغ وعطار قافله سالار و خود مولانا خداوندگار قلمرو شعر و عرفان است.

-         شعر عصر مولوی را با شاهان و فروانروایان کاری نیست .

-         دراین عصر قالب غزل جایگزین قصیده می شود .

-  بلند ترین و سرشارترین مثنوی های عرفانی که حاوی نغزترین داستانها و پرمغزترین تمثیل های ادب فارسی هستند دراین دوره سروده شده اند.

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 141

1)    سنايي در قصاید خود به زهد و حکمت و مضامین اخلاقی روی آورد و در غزل به جای مضمون های عاشقانه و معنی های برخاسته از عشق ظاهری به معانی عرفانی و الهامات ناشی از عشق واقعی به مبدأ هستی پرداخت.

2)    چون در پاره ای از قطعات، سنایی را چنان شیفته و دل باخته ی اهل بیت و فضائل ائمه ی دین می بینیم که او را شاعری شیعی و محب اهل بیت می یابیم.

3)    مثنوی حدیقه الحقیقه، دیگر آثار او عبارتند از : سیر العباد الی المعاد، طریق التحقیق، کارنامه ی بلخ، مثنوی عشق نامه، مکاتب  سنایی و دیوان اشعار.

4)    خاقانی در قصاید حکمت آموز و غزلیات عارف منشانه ی خود بر طریق سنایی رفته است و در نظم تحغه العراقین به حدیقه توجه داشته است. عطار، غزل سرای عرفانی به طرز سنایی را به کمال رسانیده و در تصنیف منطق الطیر خود به حدیقه ی سنایی نظر داشته است. مولانا در دیوان شمس از پی سنایی و عطار رفته است و مثنوی معنوی را به شیوه ی الهی نامه سنایی به نظم در آورده است. به طور کلی پس از او سرودن اشعار زهد آمیز در میان بسیاری از شاعران معمول گردید و قالب غزل گسترش و بالندگی بیشتری پیدا کرد.

5)    مولانا جلال الدین عطار  را روح سنایی را دو چشم او می دانسته که خود از پی سنایی و عطار آمده است و در واقع خود را وامدار و پیرو سنایی خوانده است:

عطار  روح بود و سنایی دو چشم او           ما از پی سنایی و عطار امدیم

6)    دوره ی حماسه های عرفانی و ادبیات تمثیلی، مثنوی های حدیقه، مخزن الاسرار منطق الطیر و مثنوی معنوی

7)    رباعی، مخصوص اندیشه های کوتاه و عمیق و تأملات فلسفی است که معمولاً در آن تکیه اصلی معنا در مصراع چهارم است.

8)                       سنایی

9)                       تأملات فلسفی

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 151

1)    زیرا خاقانی در توصیف صبح و طلوع آفتاب دستی توانا دارد.

2)    خاقانی در نظم تحفه العراقین بر طریق سنایی رفته و به حدیقه توجه داشته است.

3)    شیوه ی خاص او بر پیچاندن معنا و آشنا و آفریدن ترکیبات و تعبیرات تازه استوار است. تشبیهات و استعارات خاقانی مثل تعبیراتش غریب است و فهم آن ها دقت و دانش افزون تری می طلبد.

4)    خیر ، هنگامی که به ری رفت از بد روزگار بیمار شد ودر همان جا هم خبر حمله غزان به خراسان به وی رسید و او را از ادامه سفر بازداشت.

علت سفر او این بود که: از خدمت در دربار شروانشاهان ملول شد و آرزوی دیدار استادان  و شاعران عراق در وجودش قوت گرفت و قصاید چندی در اشتیاق دیدار خراسان سرود و او را به این سفر واداشت.

5)    دیدن کاخ فرو پاشیده ی مداین موجب شد خاقانی قصیده ی پر درد و عبرت انگیز خود را با مطلع:

«هان، ای دل عبرت بین از دیده عبر کن، هان                                ایوان مداین را آیینه ی عبرت دان»

در وصف آن بنای تاریخی و پر  سابقه بسراید.

پس از خاقانی بحتری با قصیده المدائن این کاخ را توصیف کرده است.

شاعران دیگری کما بیش اشاره ای به عظمت این کاخ داشته و به توصیف ایوان مداین پرداختنه اند. از جمله خیام در رباعی زیر:

آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو       بر درگه آن شهان نهادندی رو

دیدیم که بر کنگره اش فاخته ای

بنشسته همی گفت که : کوکو! کوکو!

پس از خاقانی، قصیده ی «ایوان مداین» معروف شد و بعدها چند تن از شاعران، مانند جسین دانش (1286-1362 ه.ق) شاعر فاضل ایرانی و مترجم رباعیات حکیم عمر خیام به ترکی، آن را تسدیس کردند. (به نقل از گزیده ی اشعار خاقانی به کوشش دکتر سجادی)

6)این مسئله را باید ناشی از نوعی واخوردگی و حقارت که متأثر از سرگذشت کودکی و جوانی اوست، دانست همچنین غرور ذاتی و طبع بلند او عامل دیگری است.

مضافاً او مردی نازک دل و زود رنج بوده است که چون از چیزی یا کسی بر آشفته می شود، نمی تواند خشم آتشین خود را فرو بخورد و با خودداری و شکیبایی آبی بر آتش طبع خود فرو ریزد. لذا دیوان مشکل و شعر دشوار و دیریاب خاقانی در واقع چیزی جز بازتاب اندیشه و زندگی پر فراز و فرود او نیست.

7)نظامی نه تنها برای خود سبک و روشی جداگانه دارد، بلکه تأثیر شیوه ی او بر شعر فارسی تیز انکار ناپذیر است. وی با گشودن این مسیر و هم چنین توجه به مضمون های اخلاقی و اندرزی تکیه گاه تازه ای برای شعر فارسی ایجاد کرد و نشان داد که می تواند چیزهای دیگری غیر از مدیحه و توصیف و غزل را وارد شعر کند. او به شاعران پس از خود نشان داد که می توان شاعر بزرگی بود اما به دربارها و زورمندان تکیه نداشت.

8)امیر خسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، جامی، مکتبی شیرازی، وحشی بافقی، فیضی دکنی، کاتبی ترشیزی، عرفی و غیره ... موفقیت بیشتر، از امیر خسرو دهلوی بوده است اما جامی را هم در سرایش هفت اورنگ نباید از نظر داشت.

9)بیشتر از فردوسی تأثیر گرفته است و رد پای مقابله با سنایی در شعر او دیده می شود.

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 163

1)    موضوع آن اندیشه های عارفانه و فیلسوفانه و قالب آن رباعی است.

2)    بدون شک، عطار  از شاعران بزرگ و معتدل زبان فارسی است که خود به درجه والایی از کمال و معرفت دست یافته است. او آن چه را که سنایی در آغاز کار از سرمایه های عرفانی به عرصه شعر فارسی وارد کرد، با والایی و برجستگی خاصی به کمال نسبی خود نزدیک کرده است و اگر بگوییم حتی برای مولانا جلال الدین راه رسیدن به اوچج عارفانه ای را که مثنوی و غزلیات شمس می بینیم هموار کرده است، سخنی به گزاف نگفته ایم.

3)    پدر مولانا هنگامی که به بلخ مهاجرت می کند در سر راه خود به شهر نیشابور وارد می شود. او در این شهر با عطار نیشابوری ملاقات می کند در این زمان مولانا نوجوانی سیزده ساله است. عطار کتاب اسرار  نامه ی خود را به او هدیه می کند و به پدرش می گوید :« زود باشد که این پسر تو آتش در سوختگان عالم زند».

4)                       منطق الطهیر، الهی نامه، مختارنامه، تذکره الاولیا.

5)    آشنایی و ملاقات با شمس تبریزی، که یک باره سرنوشت و درس و عظ و مریدان و شاگردان جلال الدین را دگرگون کرد.

6)                       چنان که خود گفته است به سه دوره می توان تقسیم کرد:

حاصل عمرم سه سخن بیش نیست                          خام بدم، پخته شدم، سوختم

1-                       مرحله ی خامی: از کودکی تا دوره ی جوانی

2-    مرحله ی پختگی: از جوانی تا دیدار شمس و تا مرگ صلاح الدین

3-                       مرحله فنا شدن و سوختن: انقلاب روحی تا پایان عمر

7)                       مثنوی معنوی

8)    مولوی خوش نام ترین و مردمی ترین شاعر زمانه ی خویش و حتی سراسر ادبیات فارسی است. او خداوندگار شعر و ادب فارسی است، کسی که عشق و عرفان را در اوج قله ی ادب نشاند: مولوی  یکی از ارکان اصلی فرهنگ و ادب ایرانی است.

9)    شعر جوششی برخاسته از جذبه ها و کشش های عمیق  درونتی شعر است. که از اعماق وجود او بر می خیزد و بر لب او جاری می شود و حاصل یک نوع بی خودی و جوشش عشق است. اما شعر کوششی و پیوندی از دل بر نمی خیزد و حاصل جذبه و عشق نیست. شاعر می کوشد الفاظ را در قالب وزن ها و قافیه های دلخواه بریزد و سپس به رفع اشکالان آن بپردازد و ...

شعر مولوی جوششی است، که بر ذهن و زبان او جاری می شده است و مریدان او می نوشته اند.


پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 164

1)    تحفقه العراقین است که شاید بتوان آن را کهن ترین و مهم ترین سفرنامه ی منظوم حج در زبان فارسی دانست. تأثیر حدیقه ی سنایی در آن پیداست.

2)    به طور کلی تفاوت شعر او با شاعران پی.ش از وی عبارتست از:

1- معانی پیچیده 2- ترکیبات و تعبیرات تازه 3- تشبیهات و استعارات غریب و ..

3)    مادرش از نژاد ترسایان  بود و این امر باعث شد که اصطلاحان ترسایی وارد شعر او شود. حبسیه هایی که سروده نشان از زندانی هایی است که دچار آن شده و مرثیه هایی که در فراق فرزند فرزند سروده نشان از داغ هایی است که بر جگر داشته است.

4)    نظامی شیفته ی زر و زور نبود، پاکدامن بود که قناعت و گوشه نشینی را به جای تمایلات دنیوی انتخاب کرد. شاعری بوده که لفظ را به زشتی نیالوده است. بزرگ بود و بزرگ ماند.

5)    بنا بر روایاتی غیر موثق در حمله ی خانمان سوز مغول به شهادت رسید.

6)    سبک بیان عطار در این منظومه تمثیلی است و از نوع ادب تعلیمی شمرده می شود.

7)    سبک بیان عطار در این کتاب ساده و روان است. جمله های کوتاه و ایجاز از ویژگی های نثر این اثر است.

8)    مجموعه ی نامه هایی است که مولانا به این این و آن نوشته است.

9)    پیرو مرشد، راهنمای کسانی است که راه طلب حق و حقیقت قدم بر می دارند که بی همرهی او نمی توان به مقصد رسید:

ترک این مرحله بی همرهی خضر مکن    ظلمات است بترس از خطر گمراهی (حالفاظ)

جایگاه او در ادب عرفانی بسیار والا و ارزشمند و اطاعت از او مبذول بوده است.

10)                خود مولانا فرموده است:

عطار روح بود و سنایی دو چشم او                           ما از پی سنایی و عطار آمدیم

عطار برای مولانا که خود را وام دار و دنباله ی سنایی و عطار می دانست راه رسیدن به اوج عارفانه ای را که در مثنوی و غزلیات شورانگیز شمس می بینیم، هموار کرده است.


بخش دهم                      عصر سعدی

در آمدی بر عصر سعدی در اوج واعتدال

نکته های مهم

-  عصر سعید عصر فروپاشی قدرتها حتی قدرت معنوی خلافت بغداد نیز هست.

-  در این دوره گسترش زبان فارسی در بیرون مرزهای جغرافیایی ایران به اوج خود رسید.

-  عصر سعدی  روزگار کسایی نسبی بازار قصیده و رونق بازار واعتبار غزل است.

-  با رسمیت یافتن ثبت نام یا تخلص شاعر در غزل شاعران هویت شعری خود را در غزل یافتند .

-  درشعر عصرسعدی قصیده از رونق می افتد اما نمی میرد و مسیر تازه ای می یابد.

-  در شعر این عصر از خشکی زبان شعر آغازین خراسان و تکلف ها و واژه پردازی ها تازی مآبانه عصر انوری خبری نیست .

-  خود عصر سعدی در خدمت تجربیات زندگی و دستاوردهای اخلاقی و عاطفی آن روزگار قرار دارد .

-  بخشی از خرد عصر سعدی مصروف شناخت جامعه و محیط بیرون وبخش دیگر هم متوجه درون آدمی و بازشناسی ابعاد احساس و عاطفه شاعر می شود.

-  غزلیات این دوره نغز و پر احساس است وغزلهای ناب را در کلیات سعدی می یابیم .

-  بوستان بهترین جلوه گاه خرد و انسان خردمند عصر سعدی دراوج است .

-         در شعر و ادب این دوره سعدی در اوج عظمت و اعتدال است .


-         پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 177

1)    چون او با خلق شگرف و پر تأثیر مثل گلستان در عرصه نثر فارسی نیز هم چون شعر، بی رقیب مانده است. خود او چنین می گوید: «سخن ملکی است سعدی را مسلم»

2)    بنا بر مشهور باید از نام سعدبن ابی بکر، اتابک سلغری زمان خود گرفته باشد. برخی از محققان اخیراً ابراز کرده اند  به علت انتساب اجدادش به قبیله ی بنی سعد این نام در واقع نام خانوادگی او بوده است.

3)    رموز عاشقی و معیارهای زیبا پسنداتنه در فضایی سرشار از عاطفه و احساس

4)                      نظام الدین اولیا عارف پر آوازه ی دهلی

5)    کتاب مثنور، اعجاز خسرو دیوان اشعار، مثنوی خضر خان و دولرانی، خمسه ی او که به تقلید پنج گنح نظامی سروده است، عبارتند از: 1- مطلع الانوار 2- شیرین و خسرو3- مجنون و لیلی 4- آیینه ی اسکندری 5- هشت بهشت. میزان ابتکار او در داستان ها از حد همان نام هایی که برای کتاب هایش برگزیده فراتر نمی رود.

6)    نام آوران این سبک عبارتند از: سعدی، حالفاظ، مولانا، نظامی، خاقانی، عطار نیشابوری و ...

در باره ی ویژگی سبک عراقی به بخش«در آمدی بر عصر انوری» نگاه کنید

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه ی بخش دهم صفحه 178

1)    دو حادثه ی مهم تاریخی: 1- جنگ های صلیبی میان مسیحیان و مسلمانان در آسیای صغیر 2- یورش تاتار:  در این دوره علاوه بر فارس مراکز علمی و فرهنگی دیگری چون قونیه و دهلی در بیرون مرزهای جغرافیایی قبلی پیدا شد.

2)    نشانه ی وسعت اندیشه و جامع نگری و اعتدال او است که همهی جنبه های هنری، فنی و جهان مضونی، فکری، اجتماعی و عاطفی و عقلی را مد نظر داشته است.

3)    نویسندگان بسیاری گلستان  سعدی را سرلوحه کار خود قرار دادند، از جمله: جامی، قاآنی، قائم مقام فراهانی، مجد خوافی و ...

4)                       نظامی

5)    امیر خسرو و طوطی زبان آور هند است که نقش ارزنده و سازنده ای در معرفی زبان و فرهنگ ایرانی در شبه قاره داشته است. همچنین حجم آثارش در رواج و تبلیغ و فرهنگ ایرانی موثر بوده است.

 

 

+ نویسنده در سه شنبه هفدهم اسفند 1389 |

بخش چهارم           ـ عصر عنصری

در آمدی بر عصر عنصری یا دوره ی ستایشگری و جای گزینی تاریخ به جای حماسه

 

·         نكته هاي کوتاه :

- باقدرت يافتن غزنويان ،پايتخت ادب فارسي از بخارا به غزنه انتقال يافت .

- حلقه ي شاعران وادب دوستان منتسب به دستگاه غزنوي درهمه دوره هاي تاريخ ادبي، زبانزد است .

- از ميان شاعران دربار آن كه معمولاً شعري برترومهارتي تمام تر داشت ، (امير الشعرا ) يا (‌ملك الشعرا )‌پيدا مي كرد .

- شاعران ديگر پس ازتاييد ملك الشعرا مي توانستندشعر خودشان درموقع مناسب به سمع سلطان برسانند .

- مشهور ترين ملك الشعرا دربار غزنه ، عنصري بلخي بود .

- زبان شعر اين دوره از دوره استواري واستحكامي ويژه برخوردار است درصد لغات عربي درآن  روبه فزوني است.

- تنو ع معاني ومضامين شعري اين دوره ازعصر سامانيان كم تراست ودرعوض ، زبان وبيان شعر پخته و متكامل ترمي نمايد.

 

 

 

پاسخ خود آزمايي هاي نمونه   :                      صحفه 75

1)    عنصري 

2)    فرخي سيستاني

3)    قصه ي وامق وعذرا،‌شادبهر ، عين الحيات ، سرخ بت وخنگ بت

4)    مديح وتوصيف

5) قالب مسمطّ عبارت است از چندين بند وهر بند مركب از چهار تا هشت مصراع هموزن وهم قافيه كه آخرين مصرع درهر بند بامصرع هاي آخر بندهاي ديگر قافيه اي يكسان دارد منوچهري دراين نو ع شعر استاد وسر آمد بوده است.

----------8                                ----------8

----------8                                ----------8

----------8

----------S

----------ª                                ----------ª

----------ª                                ----------ª

----------8

----------S

 

6- بیشترین مسائلی که منوچهری در زندگی با آنها سرو کار داشته است . مانند توصیف طبیعت و گل وگیاه و پرندگان خوش آواز که در واقع تصویر خاطرات ایامی است که او در گرگان و طبرستان گذرانده است . همچنین توصیف کاروانگه و ربع و اطلال ودمن و حرکت شبانه ی شتران با آن جرس های خوش آواز . این توصیفات بیشتر خیال بر انگیز و شاعرانه است.

7- ناصر خسرو و به قول خود دو لفظ دری رادر پای خوکان نمی ریزد و درباره ی عنصری نیز اینگونه نظر می دهد که :

پسنده است با زهد عمار وبوذر                          کند مدح محمود مر عنصری را


پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش چهارم صفحه 86

1-حدود پانصد بیت اصل داستان یونایی است .

2-چون قصاید او عموما بر شیوه ی منوچهری است . کار اصلی او قصیده سرایی و مضمون عمده ی شعرش مدیح و توصیف است .

3-شعر اودر عین استحکام ساده وروان است وی در قصاید خود شاعر نخست جلوه های طبیعت مثل بهار و خزان و صبح و شب ابر و رود را توصیف کرده و آن گاه از بزرگی ها و بزرگواری های ممدوح یا کرده است .

4-منوچهری دامغانی شاعر طبیعت.

5-ستایشگری و جای گزینی تاریخ به جای حماسه چون بیشتر قصایدی یافت نمی شود که مضمون آنها وصف و مدح پادشاهان است .همچنین شاعران به جای آن که تجربیات واندیشه های خود را در شعر بیاورند پسن و سلیقه ی ممدوحان خود را در نظر می گرفتند .

6-دو بخش: 1- قصیده های با مقدمه 2- قصیده های بی مقدمه (محدود یا مقتضب)

قصیده های با مقدمه از ازجای زیر تشکیل می شوند :

- تغزل یا تشبیب یا نسیب تخلص شریطه

موضوع قصاید بیشتر ستایش  نکوهش ، وصف و مسایل اخلاقی و حکمی و پند و اندرز است .

7-برای رقابت باسامانیان بساط شاعرپروری را گسترده است .

او علاوه بر فنون شعر از دانش های زمان خود نیز بهره مند بوده و به ویژه پاره ای از اصطلاحات حکمت و منطق را در شعر خویش به کار گرفته است .

بخش پنجم  عصر ناصر خسرو

در آمدی بر عصر ناصرخسرو و یادوره ی شعر مکتبی

نکته های مهم :

- در عصر ناصر خسرو جمعیت معروف به اخوان الصفا پیشاهنگان فکر و فلسفه به شمار می رفتند .

- دراین عصر تجربه های تازه ای از طریق برخورد عقاید و آرای کلامی پدید آمد.

- از دوره ی حاکمیت غزنویان کلام اشعری چیرگی یافت.

- کلام اشعری برداشتی راکد و ایستا از اسلام بود .

- در این دوره فرقه ای از شیعیان زندیه با تشکیل حکومتهای شیعه قدرت سیاسی چشم گیری به دست آورند  .

- فرقه ای دیگ راز شیعیان هفت ا مامی به نام فاطمیان در مصر و شام حکومتی الهی بر مبنای تعلیمات مذهب شیعه تشکیل دادند .

- فاطمیان دامنه ی فعالیت پنهانی و تبلیغات مذهبی خود را در ایران گسترش دادند و به تربیت نیروهای مختلص و وفادار به نام فداییان اسماعیلی اقدام کردند.

- فداییان اسماعیلی خواجه نظام الملک توسی و بسیاریاز رجال دولت متعصب سلجوقی را از پا در آوردند .

- ناصر خسرو بزگرترین شاعر یان دوره در میانه ی عمر به خدمت این تشکیلات در آمد و مامور تبلیغ تشیع اسماعیلی در سرزمین خراسان گردید.

- در میانه این دوره یعنی نیمه ی دوم قرن پنجم هجری جریان تازه ای ابتدا رد نثر و سپس در شعر فارسی به نام عرفان آشکار کرد که طلیعه ی آن در اواخر عصر ناصر خسرو آشکار گردید.

عرفان در میان مسلمانان تصوف نیز نامیده  می شود .

عرفان در آغاز عبارت بوداز شیوه هایی از وصل به حقیقت و رسیدن به حق بر اساس ریاضت و پارسایی و پاک دامنی و دوری از آلایش های مادی و پرهیز از دنیاداری به گونه ای که شخص عارف بتواند درون خود را برای تابش انوار الهی صافی کند و  بی واسطه به مقام قرب حق نایل آید .

-         عرفان اسلامی منشا قرآنی دارد .

-  تمایلات عارفانه ابتدا در بین النهرین پیدا شد و سپس ایرانیان آنرا در خراسان پرورش دادند .

-  در سده های نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه ی عملی کار تاکید داشتند از این دسته اند بایزید بسطامی . حسین بن منصور حلاج که به دوره های قبل از ناصر خسرو مربوط می شوند .

-  از نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه ی عملی کار تاکید داشتند . از این دسته اند بایزید بسطامی حسین بن منصور حلاج که به دوره های قبل از ناصر خسرو مربوط می شوند .

-  از نخستین عرفان دوره ی مورد بحث (عصر ناصر خسرو) ابوسعید ابوالخیر است .

-  محمد بن منور نواده ی ابوسعید ابوالخیر در کتاب اسرارالتوحید سخنان و سرگذشت جد خود را به رشته تحریر آورد.

-  از بابا طاهر عریان همدانی پاک باخته جز دوبیتی سخنان کوتاهی نیز به عربی باقی مانده است .

از دوبیتی های اوست:

اگر دل دلبر و دلبر کدومه                                           و گر دلبر دل و دل را چه نومه

دل و دلبر به هم آمیته وینم                                       ندونم دل که و دلبر کدومه

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 86

1- زیرا در این عصر  علم و فلسفه ومعارف به اوج شکفتگی رسدی و دانشوران صاحب نامی هم چون فارابی ابن سینا ابوریحان و... به پا خواستند و دانش های طب و ریاضی ونجوم پا به پای فلسفه و کلام و فقاهت به شکوفایی رسید.

2- حکومت های آل بویه زیاریان دیلمیان که در صفحات شمالی رشته کوه البرز و کرانه های مازندران مستقر بود .

3- چون در سده های  نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه های عملی کار تاکید داشتند و به نشر اصول وبه تعالیم عارفانه از طریق درس و بحث و کتاب و تعلیم بی اعتقاد بودند.

4- دو بیتی (ترانه) که به لهجه ی لری سروده شده است .

5- سفرنامه خوان اخوان، زاد ا لمسافرین ، جامع الحکمتین.

6- محتوای شعر او در مسیر خردورزی است و دین واعتقاد و علم و جویندگی و حقیقت نگری و کمال انسانی .

7- برخلاف شعر پیشینیان  شعر او در خدمت فک راخلاقی و اجتماعی مسیر اندیشه ی مکتبی است نه در خلافت دربار وتوصیف ومدیح.

8- در علم کلام عقایددینی به کمک استدلال و منطق اثبات می شود.

9-   تصوف طریقت مخصوصی است که از دیرباز درایرن ظهور نموده  به تدریج وسعتیافته و به ادبیات ایران راه یافته است . در این که این طریقت از کجا و چه زمان میان مسلمانان راه یافت اختلفا است . به طور کلی صوفی کامل کسی است که مراحل تقلید و توسل به تعالیم دیگران و دلایل منطقی را طی کرده و از طریق کشف و شهود و مطالعه ی نفس راه به حقیقت برده و قلب خود را مرکز عشق و محبت و جلوه گاه احدیت قرار داده است .

تصوف ایران دو جنبه دارد اول جنبه ی منفی که اعراض از دنیا و ریاضیت و ترک علایق و ترجیح فقر  و پشمینه پوشی سرلوحه ی عقاید آنان است و این مسلک با تصوف هندی شباهت دارد .

دوم جنبه ی مثتب که عبارت است از سلوک و جستجوی طلب وطی مراحل اخلاص عبادت و خدمت به خلق مطاله و تربیت نفس وکسب معرفت و رسیدن به مقام عشق و فنا و قیام به اوامر حق و خدمت بی ریا.

10- ترک دل بستگی های مادی و پرهیز از وصف معشوق و طبیعت.

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش پنجم صفحه 87

1- اسماعیلیان چه کسانی بودند؟ درمورد فکر واندیشه ی ایشان چه می دانید ؟

گروهی از شیعیان هفت امامی بودند که پس از امام جعفر صادق به ا مامت اسماعیل فرزند بزرگ آن حضرت اعتقاد داشتند واو آخرین امام آنان بود.

2-    عقایدعارفانه

3- بی قراری هایی که ارامش طبع او را بر هم می زد و ناشی از تنگ نظری ارباب مذهب عصرش بود .

4-    حجت

5- مردم چون نسبت به آن چه می گفت شور و شوقی نشان نداند و حتی برخی در سخنان او با طعن و انکار نگریستند و در صدد آزارش بر امدند واو را فاطمین و بی دین خواندند به یمگان رفت .

6-    ابوعلی سینا .

 

 

 

بخش ششم                                       عصر بیهقی

درآمدی بر عصر بیهقی و بلاغت طبیعی فارسی

نکته های مهم

-  خاستگاه نثر فارسی به مانند شعر خراسان و ماوراء‌النهر بود.

-         کم کم زبان فارسی در کنار زبان عربی رسمیت یافت .

-  زبان فارسی در اثر مجاورت لهجه های محلی و آمیختگی تدریجی با آنها تحولات تازه ای یافت و در معرض تغییر و دگرگونی قرار گرفت .

-  نمونه بارز این دگرگونی دور شدن زا سادیگ اولیه و آمیختگی با واژه ها و تعبیرات عربی بود.

-  در این دوره آرام آرام زمینه ی آرایش های لفظی و توصیف های ادبی در کتاب ها فراهم شد و نثر به صورت میداین برای هنرنمایی و نمایش توانایی های زبانی نویسندگان در آمد .

-         نثر صوفیانه از همین دوره آغاز شد .

-  در این دوره مناجات های منثور خواجه عبدالله انصاری به تمامی ،‌جوهر و معنا و مفهوم شعری پیدا کرد .

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 97

1-    الف- این کتاب یک دوره کامل از فلسفه وطبیعیات را به زبان فارسی شامل می شود.

ب- بسیاری از اصطلاحات منطقی و فلسفی را به زبان فارسی در بر می گیرد .

2- در زمینه های طب جغرافی  و ریاضی و فلسفه که به زبان عربی تالیف شده است .

3- عنصر المعالی کیکاووس بن قابوس بن وشمگیر زیاری در چهل و چهار باب و موضوع آن نشان دادن راه و رسم زندگی به فرزند خودگیلانشاه.

4- آیین مملکت داری و رسوم پادشاهان پیشین و آیین پادشاهی نام دیگر آن سیرالملوک است .

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 102

1-    موضوع آن طریقت و اصول تصوف و بیان کیفیت عشق به پروردگار است .

کتاب دیگر در باره ی این موضوع عبارت اند از شرح تعرف المصباح الهدایه و نیز مفتاح الکفایه می باشد .

2-                       طبقات الصوفیه رسایل و مناجات نامه و ...

3-    این اثر حاوی لطیف ترین و عمیق ترین معانی عرفانی و با بیانی شاعرانه و خوش آهنگ است .

4-    نثر مرسل نثری است ساده و روشن باجملات کوتاه که از لغات مهجورعربی خالی است . توصیفات کلی و کوتاه. اما نثرمسجع و فنی که می خواهد به شعر نزدیک شود .

5-                       از تفسیر سوره ی مریم تا پایان قرآن .

6-                       با ترجمه تفسیر طبری

7-    این تفسیر ها برای استفاده ایرانیان مسلمانی که عربی نمی دانستند تالیف گردید دو نمونه از تفسیر های مهم 1- تفسیر قرآن مجید معروف به تفسیر کمبریج 3- تفسیر سور آبادی .

 

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه بخشش ششم صفحه 103

1-                       تا مورد استفاده بیشتری در دنیای اسلام قرار گیرد .

2-    این کتاب اولین و مهمترین کتابی است که خاص علم نجوم و هندسه و حساب به فارسی نوشته شده است .

3-                       تحت تاثیرمتون آموزشی پیش از اسلام

4-    نثر بخش نخست کتاب ساده و طبیعی و به شیوه ی کتابهای تاریخ دوره قبل مانند بلعمی است که تاحدودی از لغات و ترکیبات دشوار تازی به دور مانده است اما بخش دوم که در اوایل قرن هشتم با سبک نثر همان زمان نگارش یافته است سادگی بخش اول را ندارد .

5-    این اثر ارزشمند در سی مجلد فراهم شده بود . اما متاسفانه آنچه از تاریخ بیهقی مانده است مربوط به روزگار سلطان مسعود غزنوی از این رو به تاریخ مسعود نیز مشهور است .

6-    در تاریخ بیهقی وظیفه شناسی و زبان آوری و ایمان به کار دست به دست هم داده و اثری را پدیدآورده است که بلاغت طبیعی زبان فارسی را درخود منعکس کرده است . همچنین قدرت نویسندگی بیهقی و توانایی او در قلمرو امکان زبان فارسی از یک طرف و امانت داری ودقت در جزئیات و پیوند دادن به حوادث مربوطه باعث شده است .

7-    سیمای شهر ها و مردمان آ  نها و وضع زندگی واجتماعی آن روزگاران را برای خواننده ی امروز تصویر می کند .

8-                       اسماعیل بن محمد مستملی بخاری

9-    نثر کتاب آراسته و زیبا در بسیاری موارد به ویژه در مقدمه شاعرانه و موزون به نظر می آید.

10-                 شیخ ابوالحسن خرقانی

11-   اصلا شخصی به نام شخصی ابو عبدالرحمان سلمی نیشابوری به زبان تازی تالیف کرده بود و خواجه عبدالله آن را به فارسی هروی املا می کرد و یکی از شاگردان او فراهم می آورد .


بخش هفتم  عصر انوری

در آمدی بر عصر انوری فرجام رونق ستایشگری

نکته های  کوتاه

-  دوره ی دوم فرمان روایی سلجوقیان که در سراسر نیمه ی اول سده ی ششم هجری ادامه داشت یا یورش غزان خراسان و شکست سنجر در سال 548 هجری  پایان گرفت.

-   سیاست کلی سلاجقه و امرای  پس از آنان بر حمایت از شعر و ادب فارسی استوار نبود چون با فرهنگ وزبان ایران بیگانه بودند .

-  در این دوره شاعران هم اگر شعری می گفتند از روی عادت و بیشتر بدان دلیل بودکه اغلبشان هنر دیگری نداشتند .

-  مضمون عمده ی شعر این دوره البته هنوز مدح است و صورت  به مقدار بیشتری نسبت به دورههای پیش هم غزل

-  در کنار مضمون های اصلی بد زبانی وهجاگویی وروی گردانی از دنیا و پاره ای از اندرزگویی های بی پشتوانه و فاقد اعتبار علمی وعملی نظر منتقد شعر این عصر را به خود جلب می کند .

-  قالب شعر در این عصر  عمدتا قصیده وغزل که آرام آرام نسبت غزل فزونی میگیردو بعد هم قطعه و رباعی و مسمط وترکیب بند . قالب مثنوی روایی چندانی ندارد .

-  زبان شعر عموما پخته و نسبت به دوره های گذشته نرم تر و رام تر است و روی هم رفته  ترکیب شعر دشوارتر و دیریابتر .

-  تفاوت عمده شعر این دوره را شعر دوره های پیش و به دلیل بالندگی اش در سرزمین عراق عجم آ ن را سبک عراقی نامیدند.

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 111

 

1-    قطعه ابیاتی استکه هم وزن که مصرع های زوج آن با هم در قافیه یکی اند . حداقل 2 بیت و حداکثر معمول آن پانزده بیت است . محتوای قطعه بیتشر مطالب اخلاقی وحکمی پندر واندرز است .

2-    تخلص انوری در آغاز خاوری. خاقانی در آغاز حقایقی و شهریار نیز بهجت و قاآنی حبیب بود.

3-    مسعود سعد سلمان اشاره به زندانهای سو و دهک و نای است که مسعود سعد بهترین سالهای عمرش رادر آن بود.

4-    این توصیف درباره ی انوری است که او را پیامبر ستایشگران نامیده اند زیرا قصایدش سه مضمون بیش یافت نمی شود اول ستایش شاهان وبزرگان دوم وصف طبیعت وهجو دشمنان و مخالفان

 

 

پاسخ خودآزمایی های نمونه صفحه 113

1- این ترکیب بند مشهود ای از برسد ره شاهراهت    وای قبه عرش تکیه گاهت

موضوع آن نعت و ستایش پیامبر گرامی اسلام است .

2-    یعنی  آفرینشگر معانی تازه . کمال الدین اصفهانی بدنی نام لقب یافت چن وی در خلق معانی تازه دستی توانا داشته است .

3-    دوره ی پرآشوب حمله ی مغول او سرانجام به دست مغولان به قتل رسید.

 

+ نویسنده در سه شنبه هفدهم اسفند 1389 |

خود آزمایی ها ؛ پژوهش ها  و

خلاصه ی درس های

 تاریخ ادبیات 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درس اول ) خط وزبان درایران پیش ازاسلام

 

·         نکته های کوتاه : 

-  تاریخ ادبیات فارسی تاریخ زبان وخط فارسی هم هست . 

-  بشر درآغاز نوشتن نمی دانست ومقصود خود راتنها با گفتار ادا می کرد . 

-  تاریخ پیدایی خط به درستی معلوم نیست .

-  خط تصویری نخستین نوشتار های انسان بوده است . 

-  خط تصویر پس از تکامل وگذشتن از مرحله ی علامت نویسی (معنی نگاری ) به مرحله ی الفبایی قدم گذاست . 

-  ایرانیان دردوره ی پادشاهی مادها علامت های میخی بابلی راقتباس کردند ومانند فینیقی ها از آن الفبایی مستقل                    به نام خط میخی ترتیب دادند. 

-  تمام سنگ نوشته های باز مانده از عصر هخامنشی به خط میخی است . 

-  خط اوستایی دراصل از خطوط سامی گرفته شده است . 

-  دربخش (یشت ها )از کتاب اوستا اخبار تاریخی وبعضی داستان ها وروایات  بیشتری از بخش های دیگر است. 

-  قسمت عمده ای ادبیات پارسی میانه به خط پهلوی نوشته شده است .

-  زبان ایران پیش از اسلام مادر وریشه ی زبان امروز ایران است . 

-  زبان ایران پیش از اسلام پارسی (فارسی )نامیده می شود . 

-  یکی از منابع عمده ی شاهنامه ی فردوسی شاهنامه منثور ابومنصور عبدالرزاق توسی است . 

-  درزمینه ی ادبیات داستانی وجد کتاب های  مانند هزار افسانه یا داستان های مربوط به خسرو وشیرین وهفت پیکر               گذشته ی ادبی پر باری رانشان می دهد . 

-  برخی منشا کتاب هزار ویک شب راکتاب  هزار افسانه است . 

-  داستان های مربوط به خسرو  وشیرین  وهفت پیکر به دوره های از اسلام باز می گردد. 

-  زبان پارسی ازشاخه های اصلی زبان های هند اروپایی است .

-  منظور از فارسی نو فارسی تحول یافته ی آغاز دوره ی  اسلام است .

-  فارسی دری همان فارسی نو است .

 

 

 

 

·         پاسخ های خود آزمایی  نمونه ـ صفحه 15 

1- الف :  بسیار ساده وابتدای بوده است .    ب:   به طرزی از ظرافت تصویر چیزها رامی کشیدند ومقصود خود را به دیگران              می فهمانند. 

2- الفبا برای اولین بار درمیان فنیقی ها درحدود سه هزار سال قبل از میلاد رواج پیدا کرد. 

3- منظورافراد هستند که مهم ترین ویژگی های ادبی یک مقطع رامی توان درآثار آنها پیدا کرد . 

4- زیرا گاهی شاعری که ازنظر دردوره ای زندگی می کند ازلحاظ ادبی وفکری دردوره ی پس یاپیش ازخود قرار می گیرد . 

5- چون این افراد سنت گذاران وشاخه های ادبی عصر خود هستند و ویژگی های آثار پیش از آنها به نحوی مستقل و              رو به کمال درآثار شان پیداست ومی توان انها را فرزندان واقعی زمانه ی خودشان دانست . افرادی که قادرند دست                         به خلق آثار وطرح اندیشه های بزنند که به نحو بارزی تحت تاثیر کارها وافکار آنها قرار گیرد. 

6- ازپنج کتاب به این نام: یسنا- یشت ها ویسپرد وندیداد خرده اوستا  

7-خدای نامه مهم ترین نوشته های است به پارسی میانه ی که اواخر عهد ساسانی پدید آمد ودرنخستین سده های اسلام چند بار به عربی ترجمه شده خدای نامه سرمشقی برای تاریخ نویسی دردوره ی بعد است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بخش اول ـ عصر پیش از رودکی 

درآمدی  برعصر پیش از رودکی ...(ازسال 21 تا 250 هـ ق )

 

 

·         نکته های کوتاه : 

- درسال 21هجری قمری سپاه تازه نفس و فداکاراسلام عظیم ساسانی را از درون متلاشی شده بود درجنگ مهمی درحدود نهاوندکه عرب ها آن را (فتح الفتوح ) نامیدند ؛ یزدگرد سوم آخرین امپراتورساسانی رابه زانو درآوردند و او را به داخل فلات ایران عقب راندند. 

- حکومت های ساسانی به علت های : الف) نابه سامانی های اقتصادی واجتماعی  ـ ب) فاصله گرفتن زمامداران از عامه ی مردم ازدرون متلاشی شده بود .

-بعد ازاین سال نزدیک به دویست سال ایران ازداشتن حکومت مستقل ملی محروم بود . 

- درطول این دو قرن بدون حکومت مستقل فعالیت های زیر ادامه داشت : 

الف)جنگ وگریز برخی ازایرانیان مخالف مانند: القنع - به آفرید بابک وکوشش ابومسلم خراسانی دربرانداختن حکومت بنی امیه .  

ب) تلاش های ایرانیان دانش دوست درفرا گرفتن زبان عربی وانتقال میراث فرهنگی گذشته ایران به دامن اسلام از طریق ترجمه ی متوی پهلوی به عربی.

ـ بعد ازاین دو قرن ابتدا امرای طاهری وبعد ازآن ها سامانیان درشرق وشمال شرقی ایران حکومت های نسبتاً مستقلی             تشکیل دادند .

 

 

 

 

·         پاسخ خود آزمایی های نمونه ـ صفحه 26  

1- الف) راه یافتن ایرانیان  به دستگاه حکومت به ویژه درعصر عباسی وبه دست گرفتن قدرت وامکانات دولتی ـ  ب) روآوردن ایرانیان به مباحثات مذهبی  دردوره ی  اسلامی وتوجه به دانش  های  آن روزگار به سبب آشنا بودن به بحث وتحقیق پیرامون فضایل دینی .ـ  ج) ترجمه علوم مختلف فرهنگ ایران به زبان عربی و انتقال روحیه ی  علمی مناسب با آن به فرهنگ اسلامی 

2-   با تمسک به آیه شریفه ی (وجعلنا کم شعوبا لتعارفواان اکرمکم عندا اتقیکم ) موضوع برابری عرب وعجم رامطرح کردند وتنها عامل امتیاز بخش را (تقوا ) دانستند. 

3- فارسی نو وگویش دری دنباله ی پهلوی ساسانی است ودرآن عناصری از اشکانی هم دیده می شود این گویش ابتدا درمشرق ایران رایج بود اما دردوره ی بعد از اسلام پس از آن که حکومت های مستقل ونیمه مستقل ایرانی درخراسان و                ماوراء النهر پیدا شدند رسمیت یافت ودرامور اداری وبرای نوشتن آثار ادبی به کار گرفته شد. کلمه ی (دری )به                        معنای (درباری ) ومنسوب به (در)(دربار ) است. 

۴-- کتب (الا بنیه عن حقایق الادویه ) است که درزمینه ی پزشکی وبه خط اسدی توسی نوشته شده است . 

5- خیر زیرا درایبن باره اقوال گوناگونی نقل شده است واشعاری هم که به عنوان نخستین شعرهای پارسی درتذکره ها              نقل شده  غالباً یک دست نیست اولین نمونه هایی هم که تذکره نویسان عنوان کرده اند چنان پخته وفصیح است که پذیرفتن آن ها بعنوان نخستین اشعار فارسی دری آسان نیست (مانند اشعار حنظله ی بادغیسی ) اما به قول مولف تاریخ سیستان    مبنی برنخستین شاعر پارسی گوی یعنی محمد بن وصیف سیستانی اعتماد بیشتری می توان کرد.


 

 

·         پاسخ خود آزمایی نمونه ی بخش اول ـ صفحه   26   

۱-  ایجاد روحیه ی  مقابله با برتری جویی تازیان واعتماد به اصل و برادری مسلمانان و پدید آمدن قیام های مردمی علیه ظلم وفشارهای بنی امیه ایرانیان منصف ودانش دوست حساب تازیان وبنی امیه متعصب را از اسلام واقعی جدا کردند واز اسلام راستین باآغوش باز استقبال نمودند وآثار بسیاری دربرتری ایرانیان مانند شاهنامه پدید آمد ودر تحکیم مبانی فرهنگ ایرانی وایجاد دولت ملی سهم عمده داشتند. 

2- مبنای وزن درشعر پیش ازاسلام وحتی قرن های اولیه اسلامی با آنچه ما به عنوان (شعر عروضی ) می شناسیم متفاوت بوده است . ایرانیان شعر عروضی رادر ظاهر از شعر عربی تقلید کرده اند هرچند درزبان های ایرانی پیش از اسلام وحتی دراوستا

هم شعر موزون از قرن ها قبل ازآن وجود داشته است که تعداد هجاهای مصراع ها تقریبا یکسان بوده است . 

3- تاریخ سیستان  

4-  ازآن جایی که زبان قرآن بود زبان ولغات عربی دربین ایرانیان ودرزبان فارسی نفوذ یافت وخط عربی برای نوشتن زبان فارسی پذیرفته شد استفاده ازاین خط زبان وفرهنگ توده های مردم ایران را با دیانت مقدس اسلام نزدیک کرد.

 

 

 

 

 

 

بخش دوم : عصر رودکی

درآمدي برعصر رودكي يادره تغزل وخرد آزمايي

 

 

·         نکته های کوتاه : 

-  عصر رودکی از رودکی از نظر سیاسی وتاریخ هم زمان است بادوره ی  اوج و اعتلاي حكومت ساماني درماوراء النهر و خراسان كه بيش از صد سال دوام داشته است . 

-  در زمان سامانيان ، بخارا عمده ترين مركز فرهنگي به شمار مي آيد.  

-  بعضي ازاميران ساماني ،خود صاحب فضل وادب بودند. 

-  علاوه بر بخارا  ، سمرقند  ،مرو ، توس ، نيشابور هم از مراكز فضل ودانش وادب به شمار مي رفت. 

-  درعصر ساماني شعر دري به تمام ويژگي هاي زبانيس ومضموني خود با ظهور شاعران بزرگي چون رودكي ، شهيد بلخي            رو به گسترش نهاد.

-  حمايت شاهان ساماني ازشعر وشاعري سبب ظهور عده ي زيادي از شاعران خويش قريحه وپر مايه شد. 

-  رودكي (پدرشعرفارسي ) (آدم الشعرا) دراين دوره ي ظهوركرد وشيوه ي اوسرمشق شاعران بعدي قرار گرفت .

-  طرز شاعري اين دوره برسادگي الفاظ وآساني معني استواراست. 

-  موضوعات شعري ،گذشته از وصف ، بيشتر ستايش بود واندرز ومعاني تغزّلي واحساس وكمي هم مزاح. 

-  قالب هاي شعر اين دوره ، قصيده وقطعه واندكي هم رباعي بود . 

- محور شعري شاعران اين دوره خرد بود وتكيه بردانش وفضيلت.

 

 

 

 

 

·         پاسخ خود آزمايي هاي نمونه ـ صفحه 36 

1-    علاوه برلطف طبع ،اشعار او غالباً فكر وفلسفه نيزتوام شده است . سادگي الفاظ وآساني معني كه از ويژگي هاي عمده ي شعر شهيد بلخي وشاعران اين دوره بوده است .

2-محمدبن زكرياي رازي ،طبيب وفيلسوف  

3- اين مطلب نشانه ي ديوان عظيم  رودكي است كه گفته اند صد دفتر شعر بوده است اماّ بيش ازحدود هزار بيت                      برجاي نمايده است . 

4-    غزل درلغت به معني عشق بازي است ودراصطلاح عبارت است از ابياتتي چند بريك وزن وقافيه ، مشتمل برمضاميني بلند ودلنشين ودر تصوير احوال عاشق وجمال معشوق وشرح رنج فراق وشوق وصال وغيره ،اماّ تعزّل به معني وصف محبوب وغزل سرايي درباره ياوست كه بعضي از شاعران درقصايد خود ،پيش ازشروع به موضوع اصلي مقدمه اي دلكش و                      لطيف مي آورند.

تشابه درمضمون است اما تفاوت دراين است كه غزل خود يك غالب شعري است امّا تعزّل مقدمه ي غزلگونه ي قصيده است . 

5- عنصري بر رودكي رشك مي برد، غزل را «رودكي وار» نيكو مي دانست واعتراف مي كرد كه غزل او رودكي وار نيست.   ناصر خسرو رودكي را شاعر «تيره چشم روشن بين»گفته است.كسايي مروزي وي را «پدر شاعر فارسي»و                            «سلطان شاعران جهان » لقب داده است .و اين همه به علت شور وشادي وزهد و اندرزهاي اوست . 

6- مثنوي كليله ودمنه ومنظومه ي سندبادنامه كه از آن ها جز ابياتي پراكنده در دست نيست.

 

 

·   پاسخ خود آزمايي نمونه ـ  صفحه 41 

1) ابوشكور بلخي 

2) موضوعات شعري، گذشته از وصف بيش تر ستايش بوده است و معاني تعزلي و احساسي و كمي هم مزاح 

3) چون مذهب شيعه دوازده امامي داشته است و هم زمان با فردوسي به عنوان نخستين شاعر دل بسته ي اهل بيت، درفش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بر دوش كشيده است: 

مدحـــت كن و بستاي كسي را كه پيمبـــر                            بستــود و ثنا كـرد و بدو داد  همه كار 

آن كيست بدين حال كه بوده است و كه باشد                         جز شير خــــداوند جهـان حيدر كرار 

4) كسايي مروزي

 

 

 

 

 

 

 

 

·         خود آزمايي هاي نمونه ي بخش دوم صفحه 41 

1) رودكي سمرقندي

2) الف) سادگي لفظ و آساتي معني ـ ب) توجه به بيروت و واقعيت حيات ـ ج) طرح مفاهيم ذهني در قلمرو تعاليم كلي    اخلاقي در حد صميمانه و علمي 

3) منسوب به ابوسليك گرگاني، شاعرذ معاصر عمر بن ليث. 

4) خير، زيرا از اشعار او آنچه در دست است به ويژه در توصيفات دقيق و رنگارنگش، بر نمي آيد كه همه ي عمر را در كوري و تاريكي هاي دنياي روشن دلان، گذارنده باشد.

5)    ابوالحسن كسايي مروزي

6)  ابوالحسن شهيد بلخي


 

بخش سوم ـ عصر فردوسی

درآمدی بر عصر فردوسی دوره ی حماسی ملی و خرد آزمایی

 

 

·         نکته های کوتاه :  

-  عصر فردوسی را حماسه ملی وخرد آزمایی نام نهاده اند .  

-  آغاز عصرفردوسی از نظر تاریخی هم زمان است با اوج حاکمیت سامانیان

- دوره ی فردوسی . عصر اندیشه استقلال ملی ایران است .  

-  دراین دوره امرای سامانی می کوشند با تشویق بزرگان علم و ادب ترکیب تازه ای از هویت فرهنگی را که باز یافتن اندیشه ایرانی در چهار چوب فرهنگ اسلامی است ترویج کنند. 

-  در آغاز این دوره هنوز بیشتر دانشمندان ایرانی به ضرورت آثار خود را به عربی می نوشتند تا بتوانند در سرتاسر دنیای اسلام خوانندگان بیشتری پیدا کنند. 

-  تا آنجا که به قلمرو و کار سامانیان مربوط می شد بیشتر نویسندگان فارسی زبان به نوشتن زبان فارسی تشویق می شدند .

-  نثر هم در عصر سامانیان مانند نظم رو به ترقی گذاشت .  

-  تکیه ی اصلی جریان شعری در این دوره بر حمایت از فرهنگ قومی واعتبار بخشیدن به زبان فارسی است . 

-  می توان کار دقیقی و فردوسی را در کنار ادبیات ستایشی و وابسته به دربار وقت ؛ در زمره ی ادبیات مردمی به شمار آورد .

 

 

·         پاسخ خود آزمايي نمونه ـ صفحه 49 

1) خوا ص گياهان و داروها(علم داروشناسي) 

2) خير، بلعمي اطلاعات ديگر درباره ي تاريخ ايران بر آن افزود و با حذف مطالبي از اصل تاريخ طبري، در واقع آن را به صورت تأليفي مستقل در آورد. 

3) نخستين كتاب نثر فارسي است كه به عنوان اثري مستقل عرضه شد و چون به دستور و سرمايه ي ابومنصور                         محمد بن عبدالرزاق توسي فراهم شد ، به شاهنامه ي ابومنصوري شهرت يافت و تاريخ گذشته ي ايران به شمار  مي آمده است. اصل كتاب از بين رفته است و تنها مقدمه ي آن در حدود 15 صفحه باقي است. 

4) حدودالعالم من المشرق الي المغرب نام دارد، مولف آن معلوم نيست.

5) زيرا خردورزي و دست يابي به انديشه هاي حكيمانه در آثار اين دوره بسيار متجلي است.

6) ترجمه ي تفسير طبري كه به نثر فارسي در زمان سامانيان فراهم آمده است.

7) دقيقي توسي، فردوسي توسي، اسدي توسي

·         پاسخ خودآزمايي هاي نمونه ـ صفحه 62 

1) ابومنصور دقيقي توسي نخستين كسي است كه پس از مسعودي مروزي، به اين مهم همت گماشت. 

2) به امر نوح منصور ساماني مأموريت يافت تا شاهنامه ي منثور ابومنصوري را به نظم در آورد ولي چون به دست غلام خود كشته شد ، كارش نا تمام ماند. 

3)    گشتاسب نامه 

4) روحيه ي حماسي، جوان مردي و مردانگي، دليري و خودورزي دقيقي را به نظم داستان هاي ملي ايران وا داشت و در موقع پيشواي فردوسي در اين كار بود و بر او تأثير گذار. او با سرودن هزار بيت از شاهنامه، زمينه را براي فردوسي آماده كرد. 

5) دهقانان طبقه اي صاحب مقام و داراي املاك و اموال بودند و زندگي راحتي داشتند  و روايات تاريخي و سرگذشت پيشينيان خود را بهتر از هر گروهي مي دانستند و آن را سينه به سينه به نسل هاي بعد از خود انتقال مي دادند.

6)    الف) شاهنامه اثري ايراني بود و محمود ترك نژاد  

ب) فردوسي شيعه مذهب بود و محمود سني و متعصب 

ج) فردوسي وزير ايران دوست عصر غزنوي- ابوالعباس اسفرايني- را مدح گفته و شايد به تشويق او بود كه كتاب خود را بر محمود عرضه كرد، اما هنگام حضور فردوسي در غزنين و درگاه محمود اين وزير بر كنار شده و مورد غضب سلطان بود.  

د) در شاهنامه از محمود چنتدان ستايش به عمل نيامده بود و بيشتر سرشار از ستايش پهلوانان و شاهان گذشته ي ايران بود.

 7) 1- محتويات عبرت انگيز و حكمت آموز و آزادگي و آزاد انديشي

 2- ايمان پاك و اخلاص و صميميت و علاقه ي مخلصانه ي فردوسي  به نظم شاهنامه كه علل عمده ي توفيق شاهنامه در ميان مردم است. 

8) ملاحظات نغزي است كه در ضمن با پايان داستان ها و جنگ هاي بزرگ اظهار مي دارد. 

9) 1- انتخاب هوشمندانه قالب مثنوي و بحر متقارب براي به نظم كشيدن داستان هاي شاهنامه كه مناسب ترين قالب و وزن است.

2- چيره دستي در تشبيه وتوصيف صحنه هاي گوناگون به ويژه ميدان هاي رزم ولحظه هاي پر تپش كارزار. 

3- استواری واستكام ابيات  

4- اشاره به حكايت هاي ، ضرب المثل ها ومعاني ديني واخلاقي وآميختن مفاهيم اخلاقي واسلامي با معتقدات پهلوانان

5- گنجينه هاي پر بهاي واژ ههاي فارسي (‌درسراسر شاهنامه تنها حدود هشتصد لغت عربي به كاررفته است.) 

6-زبان فخيم وآراسته

 

10) خير ، بامطالعه شاهنامه از مراسم اجتماعي ، ازتمدن ومظاهر مدنيّت واخلاق ايرانيان ومذهب ايشان وبحث هاي فلسفي وديني آنان مطلع مي شويم همچنين انديشه هاي اخلاقي واجتماعي درخلال داستان هاي  بازگو مي شود . 

11) ارادت خالصانه فردوسي به خاندان پيامبر (ص) وتعظيم تشيع

12) زيرا توس خاستگاه حماسه اي ملّي ايران واستمرار دهنده ي فرهنگ وقوميت ايراني از اولويّت خاصي برخورداراست . 

13) 1200لغت فارسي . چون قديم تين كتاب لغت موجود واولين لغت نامه ي مدوّن فارسي است از اهميت خاصي برخورداراست. 

14) مناظره دراصطلاح به شعري گفته مي شود كه درآن دو طرف سخن ( درانسان يا حيوان ياشي يادو مفهوم )‌هر يك خواّص وامتيازات خود را برشمرند و سعي كنند خود را برتر از ديگري بدانند . مبدع مناظره اسدي توسي است . در شعر عصرما مناظره هاي پروين اعتصامي چشم گير است . 

15) چون شعراسدي ، استوار ولطيف والفاظ وتعبيرات او اصيل وكهن است وتحولاتي كه زبان فارسي براثر مهاجرت به سرزمين هاي عراق عجم درروزگار او پيدا كرده ،‌ هنوز به شعر اوراه پيدا نكرده است .

 

 


 

 

·         پاسخ خود آزمايي هاي نمونه ي بخش سوم ـ صفحه 63

1) سادگي الفاظ وآساني معني ، استحكام قالب ومعني ، تنوع اوزان وقالب ها ،‌گونه گوني مضامين ومايه ها وخيال هاي شعري، پايه گذاري سنت داستان پردازي ،‌ منظومه سرايي اخلاقي ونظم حماسه هاي ملّي .

2)الف ـ دوره ي اساطيري : ازآغازتمدن بشري وظهور كشاورزي ،‌بافتن ، ساختن ، تا داستان ضحاك وقيام كاوه و فريدون .

  ب ـ دوره ي پهلوي : پيدا شدن سام وزال ورستم وعصر كيكاووس وكيخسرو ؛ جنگ هاي دراز ايران و توران و وجود شخصيت رستم .

  ج ـ دوره تاريخي : روي كارآمدن بهمن وحوادث عصر اسكندر وپادشاهي اشكاني وساساني .

3) آزادي ، آزادانديشي ، ستايش دادپيشگي و تاكيد بر دادگري.

4) تشبيه ، توصيف ، اغراق

5) عشق به حقيقت ، برتري يافتن خبر دربرابر شر ،‌بهروزي قوم ايراني ودرنهايت ،همه  انسان هاي حق طلب است.

6)غلبه ي روح ايران دوستي واحساس نياز به هويتي مستقل ودرواقع چون اين دوره عصر انديشه ي استقلال ملي ايران بوده است .

7)حسّ ديني وعلاقه به مياني اسلام.

8)شعراين عصر، منادي صلح وآرامش ورفاه وشادي است . از خصوصيات بارز آن نزديكي به طبيعت،‌آميختگي با موسيقي، داشتن رنگ ملي وايراني دربرگيرنده ي مايه ي حكمي واخلاقي وفقدان مايه هاي عرفاني وآسماني است .

9)(اين پرسش پژوهشي است به عهده دانش آموزان واگذارمي شود .)

حماسه ي مردم روم باستان :‌اِنه ائيد:‌ سروده ويرژيل

حماسه ي مردم هند :‌(ادبيات سانسكريت ) مهابهارات ورامايانا : سروده ی صدها شاعربي نام ونشان درزمان هاي مختلف .

حماسه ي مردم يونان باستان : ايلياد واٌ ديسه ، اثر هومر

ادبيات عرب : ‌الحماسه ، نام دوكتاب ازشاعر بزرگ عرب ، ابوتمام وبحتري است .

ادبيات فارسي :‌ شاهنامه ي فردوسي و ....

 

 

 

 

 

 

 

+ نویسنده در جمعه نهم اسفند 1387 |

پژوهش های درس تاریخ ادبیات ایران و جهان

درس اول

*سیر تحول خط و زبان فارسی

خط و زبان فارسی به مرور در سیر تحول تاریخ ایران زمین تحول یافته است و رو به کمال وپیشرفت رفته است و با گذشت زمان شاعران و نویسندان پیدا شده اند که توانسته که اوج کمال و ترقی از زبان ارزشمند را به ارمغان آورندکه از بین آنان
می توان سعدی و حافظ را نام برد.

 

پژوهش های درس تاریخ ادبیات ایران و جهان

درس دوم

* نقش ایرانیان در توسعه ی فرهنگ اسلامی

به طور کلی باید گفت که ایرانیان در پیشرفت و توسعه فرهنگ اسلامی ایرانی تاثیر بسیار زیادی داشتند .این فرهنگ در مناطقی از ایران رشد و رونق بسیار زیادی یافته بود مثلا در شیراز و اصفهان و مناطق زیادی از ایران مانند تبریز و ... .ایرانیان توانسته نقش بسیار مهمی در توسعه فرهنگ اسلامی – ایرانی ایفا کنند.

* وزن شعر فارسی

وزن شعر فارسی یکی از غنی ترین وزنهای شعری دنیا می باشد. ابعاد مختلفی از اوزان شعر فارسی که گویای غنای بسیار خوب زبان شعری فارسی است که دست شاعران را برای سرودن شعر فارسی بسیار باز گذاشته است و در دوران های مختلف سبب رشد و رونق شعر فارسی شده است .

درس سوم

* تاثیر رودکی بر شعر فارسی

رودکی را پدر شعرفارسی نامیده اند به دلیل استواری و استحکامی که اشعار این شاعر بزرگ دارد و توانسته است اسلوب های دقیق شعر فارسی را در سروده های خود به کار گیرد و سرمشق خوبی برای آیندگان شود.

 

درس چهارم

پژوهش

جایگاه حماسه ملی در ایران

در ایران زمین همواره سینه ی مردم پر از اسطوره ها و داستانهای پهلوانی پیشنیان و اجدادشان بوده است و در همه سختی ها و مصائب روزگار یاد رشادتها و دلاوری های پهلوانان اسطوره ای مونس دل مردم بوده است. در این میان نمود عینی این مطلب را در پیدایش و تکمیل شاهنامه های ایرانی به خصوص شاهنامه فردوسی می یابیم که منبع اصلی آن محفوظات سینه های پرشور مردم برای شاعر کتاب فردوسی بزرگ بوده است .

درس ششم

*اسطوره  و تاریخ ، شباهت ها و تفاوت ها

مبنای پیدایش اسطوره های مردم عامی همواره ریشه در تاریخ واقعی مملکت و عقایدشان دارد . شخصیت های دلاور و یکه تاز فرهنگ یک ملت به مرور به عنوان الگو اسوه ای برای جوانان و نوجوانان توسط مادر ها و پدر بزرگ ها و مادر بزرگها برای کودکان و نوجوانان سینه به سینه نقل می شوند و این خود باعث می شود که کم کم در دل تاریخ این شخصیت ها تبدیل به اسطوره های خواستنی و دوست داشتنی هر ملت شوند . به طور کلی باید گفت که شباهت بین اسطوره وتاریخ در سایه های تاریک گذشته محو شده است و تفاوت زیادی بین خیال  و واقع به وجود آمده است ولی ریشه و بنای اسطوره را همان تاریخ می دانند.

* حماسه های غیر ایرانی

به طور کلی باید گفت که با توجه به پژوهش های انجام شده در اسطوره ها و حماسه های ملل مختلف مانند یونان و اروپا به این نتیجه می رسیم که حماسه های ایرانی از استحکام و گیرایی بسیار بیشتری برخوردارند و پهلوان و حماسه ساز ایرانی هرگز مانند یک پهلوان اسطوره ای یونان عمل نمی کند . او خدایی را می پرستد که یگانه و صادق و راستگو و عالم بر احوال همه است . در حا لیکه خدای نه بلکه خدایان به تعداد زیاد در الگوهای اسطوره ای غیر ایرانی وجود دارند و دروغ می گویند و برای نجات خود از مهلکه ها حتی به اعمال پست دست می زنند مثلا پهلوان دلاور یونانی در لباس یک زن برای نجات خویش پنهان شده و می گریزد چیزی که در خون پهلوان ایرانی نیست. 

درس هفتم

* مقایسه جایگاه شعر فارسی در زمان سامانیان و غزنویان

با انجام یک بررسی سطحی و ساده به این نتیجه می رسیم که شعر در زمان سامانیان سادگی و متانت و حجب و حیای خاصی دارد و بیان تمامی مقاصد شعری و القای همه ی مفاهیم هنری به الفاظ ساده صورت می گیرد در صورتی که در زمان غزنویان شعر به سوی سنگینی و الفاظ عربی و دشوار پیش می رود .

 

درس هشتم

* منشاء‌عرفان وتصوف اسلامی

باید گفت که عرفان و تصوف اسلامی ریشه در قرآن مجید و تعالیم بلند اسلام دارد . به مرور زمان مفاهیمی چون ترک دنیا و زهد و پارسایی به ابعاد جدیدی روی به سوی مردم کردند و مثلا برای زهد و پارسایی معانی و اشعاری برگرفته از قرآن با تاکید بر این واژه ها ایجاد شدند که زندگی به دور از دنیا را تبلیغ می کردند که خود همین امر باعث ایجاد عرفان و تصوف اسلامی در کتاب، نوشته و زندگی برخی افراد و عرفا شد.

درس نهم

* ارزش ادبی تاریخ بیهقی

باید گفت که تاریخ بیهقی دارای ارزش ادبی بسیار زیادی است زیرا این کتاب نماینده کاملی از نوشته های زمان خود است . نویسنده در این کتاب سعی کرده است که بلاغت فارسی را کاملا رعایت کند . وظیفه شناسی و زبان آوری و ایمان به کار دست به دست هم داده و اثری را پدیدآورده است که بلاغت طبیعی زبان فارسی را درخود منعکس کرده است . همچنین قدرت نویسندگی بیهقی و توانایی او در قلمرو امکان زبان فارسی از یک طرف و امانت داری ودقت در جزئیات و پیوند دادن به حوادث مربوطه باعث شده است .

* ارزش ادبی و سبک سفرنامه ی ناصر خسرو

به دلیل اینکه کتاب سفر نامه ناصر خسرو یکی از کتابهایی است که نمود بارز عرفان در آن دیده می شود و شاعر در آن از لغات واژه های متسحکم استفاده کرده است بسیار مهم و جالب توجه می باشد. عرفان در آغاز عبارت بوداز شیوه هایی از وصل به حقیقت و رسیدن به حق بر اساس ریاضت و پارسایی و پاک دامنی و دوری از آلایش های مادی و پرهیز از دنیاداری به گونه ای که شخص عارف بتواند درون خود را برای تابش انوار الهی صافی کند و  بی واسطه به مقام قرب حق نایل آید.

درس دهم

* جایگاه علمی و ادبی ابوعلی سینا در فرهنگ ایران اسلامی

باید گفت که ابوعلی سینا یکی از بزرگترین اطبای ایران زمین است . کسی که کتابهای علم طبابت او تا سالیان درازی منابع آموزشی در دانشگاه های معتبر خارجی مانند آکسفورد و کمبریج بوده است . این دانشمند بزرگ ایرانی توانسته است که بسیاری از اختراعات علمی را به خود اختصاص دهد . او اولین کسی بود که شوک را به وسیله ماهیان برق دار دریا عملی کرد. به همین دلیل این دانشمند بزرگ و نیز به دلیل تاثیرات شگرف در علم وادب جایگاه خاصی دارد .

درس یازدهم

* حبسیه در ادب فارسی

باید گفت که حبسیه در شعر فارسی جایگاه خاصی دارد؛ زیرا بسیاری از شاعران بوده اند که به دلیل علایق سیاسی و یا نزدیکی به دربار شاه مغلوب در زندان های محنت به سر می برده اند ولی به دلیل اینکه طبع بلندی داشته ا ند ساکت ننشسته اند و به بیان عقاید و آروزهای خودبه زبان شعرپرداخته اند و چون این درد در شعر انان دیده
می شود این  اشعار حبسیه نام گرفته اند و جایگاهی شاعران حبسیه سرا مانند مسعود سعد و … در شعر فارسی بسیار در خور توجه است .

درس دوازدهم

* مقایسه ی سبک خراسانی وعراقی

سبک خراسانی بسیار ساده و روان است و شاعران این دوره نیز به الگوهایی پرداخته اند که معانی آن دور از ذهن نیست . ولی در سبک عراقی شاعران به معانی سنگین و دور از ذهن روی آورده اند .

درس سیزدهم

* ویژگی های کشف الاسرار

کتاب کشف الاسرار یکی از کتابهای خوب عرفانی ایران است . نثر کتاب استوار و ساده و مشتمل بر فواید بسیار لغوی و ادبی است . به همین دلیل این کتاب بسیار درخور توجه است و دانشمندان و ادبای ایران به آن توجه می کنند .

درس چهاردهم

* مقایسه ی سبکی کلیله و دمنه با مرزبان نامه

باید گفت که کلیله و دمنه چون از عربی به فارسی ترجمه شده است با این همه باز هم تعدادی از این لغات عربی در آن به کار رفته است ولی کتاب مرزبان نامه در عین سادگی و روانی و با نثر ساده واستوار وبدون آرایه فارسی به کار رفته است .

درس پانزدهم

* خیام ، رباعیات او، مترجمان و شارحان رباعیات او

خیام یکی از عارفان زبان فارسی بوده است که شعر را برای ترک دنیا و بیان بی ارزش و مقدار بودن آن به کار برده است و چون مضامین سیاسی و برخی مضامین تحریک برانگیز به کار برده است برخی از شارحان ومترجمان اشعار خود را نیز به او اختصاص داده اند و به همین دلیل با وجوداینکه واقعا اشعار خودش کم است ولی اشعار منتسب به او زیاد است .

درس شانزدهم

* ارزش وجایگاه آثار نظامی گنجوی

نظامی گنجوی از بزرگترین شاعران زبان فارس یاست و او به دلیل اینکه در قصیده سرایی شاعر نامداری است و کتابهای گرانسگی چون خسرو شیرین را به شعر به نگارش آورده است باعث شده است ارزش و جایگاه خوبی به دست آورد و این کتابها نیز به وسیله آیندگان بسیار مورد تتبع قرار گرفته است .

درس هفدهم

* مولوی و شمس

به طور کلی باید گفت که مولوی شاعر بزرگ و عارف نام دار ایرانی تاثیر زیادی از شمس تبریزی در شعر خویش گرفته است و انگیزه بسیاری از اشعار او شمس بوده است. جایی که می گوید یار مرا غار مرا عشق جگر خوار مرا یار تویی غارتویی خواجه نگه دار مرا نیز با باید کلی این مضمون وتاثیر رابطه اش با شمس در گویش و تراوش شعر نظر دارد .

درس هیجدهم

* ارزش و جایگاه سعدی و آثار وی در ادب فارسی و تحلیل آثارش

بزرگترین شاعر زبان فارسی در قرن هفتم هجری قمری شیخ اجل سعدی شیرازی بوده است . این شاعر بزرگ توانایی شگرفی در نثر و نظم فارسی داشته است و او با توانایی های خاصی توانسته است دو کتاب بوستان و گلستان را به نظم و نثر در آورد که ازجایگاه ادبی بسیار مهمی در شعر فارسی برخوردارند .

درس بیست و یکم

* کلاسی سیسم و ویژگی های آن

باید گفت که کلاسیسم  وواقع گرایی از نظر این مکتب اثر ادبی باید از لحاظ اخلاقی و تاریخی آن چه را که با عرف و عادت عمومی موافق باشد مطرح کند بنابراین اصل هماهنگی با روحیات مخاطبان هنر در این مکتب اصلی بنیادین است.

 

درس اول خط وزبان درایران پیش ازاسلام

  نکته های مهم :

 

-         تاریخ ادبیات فارسی تاریخ زبان وخط فارسی هم هست .

 

-  بشر درآغاز نوشتن نمی دانست ومقصود خود راتنها با گفتار ادا می کرد .

 

 

-         تاریخ پیدایی خط به درستی معلوم نیست .

 

-         خط تصویری نخستین نوشتار های انسان بوده است .

 

-  خط تصویر پس از تکامل وگذشتن از مرحله ی علامت نویسی (معنی نگاری )

 

به مرحله ی الفبایی قدم گذاست .

 

-  ایرانیان دردوره ی پادشاهی مادها علامت های میخی بابلی راقتباس کردند

 

ومانند فینیقی ها از آن الفبایی مستقل به نام خط میخی ترتیب دادند.

 

-  تمام سنگ نوشته های باز مانده از عصر هخامنشی به خط میخی است .

 

-         خط اوستایی دراصل از خطوط سامی گرفته شده است .

 

-  دربخش (یشت ها )از کتاب اوستا اخبار تاریخی وبعضی داستان ها وروایات 

 

بیشتری از بخش های دیگر است.

 

-  قسمت عمده ای ادبیات پارسی میانه به خط پهلوی نوشته شده است .

 

-  زبان ایران پیش از اسلام مادر وریشه ی زبان امروز ایران است .

 

-         زبان ایران پیش از اسلام پارسی (فارسی )نامیده می شود .

 

-  یکی از منابع عمده ی شاهنامه ی فردوسی شاهنامه منثور ابومنصور عبدالرزاق

 

توسی است .

 

-  درزمینه ی ادبیات داستانی وجد کتاب های  مانند هزار افسانه یا داستان های

 

مربوط به خسرو وشیرین وهفت پیکر گذشته ی ادبی پر باری رانشان می دهد .

 

 

-         برخی منشا کتاب هزار ویک شب راکتاب  هزار افسانه است .

 

-  داستان های مربوط به خسرو  وشیرین  وهفت پیکر به دوره های از اسلام باز

می گردد.

 

-         زبان پارسی ازشاخه های اصلی زبان های هند اروپایی است .

 

-  منظور از فارسی نو فارسی تحول یافته ی آغاز دوره ی  اسلام است .

 

-         فارسی دری همان فارسی نو است .

 

پاسخ های خود آزمایی  نمونه        صفحه 15

 

 

1- الف :  بسیار ساده وابتدای بوده است .    ب:   به طرزی از ظرافت تصویر

 

چیزها رامی کشیدند ومقصود خود را به دیگران می فهمانند.

 

2- الفبا برای اولین بار درمیان فنیقی ها درحدود سه هزار سال قبل از میلاد رواج

 

پیدا کرد.

 

3- منظورافراد هستند که مهم ترین ویژگی های ادبی یک مقطع رامی توان درآثار آنها پیدا کرد .

 

4- زیرا گاهی شاعری که ازنظر دردوره ای زندگی می کند ازلحاظ ادبی وفکر ی

 

دردوره ی پس یاپیش ازخود قرار می گیرد .

 

5- چون این افراد سنت گذاران وشاخه های ادبی عصر خود هستند و ویژگی های

 

آثار پیش از آنها به نحوی مستقل وروب هکمال درآثار شان پیداست ومی توان انها

 

را فرزندان واقعی زمانه ی خودشان دانست . افرادی که قادرند دست به خلق آثار

 

وطرح اندیشه های بزنند که به نحو بارزی تحت تاثیر کارها وافکار آنها قرار

 

گیرد.

 

6- ازپنج کتاب به این نام: یسنا- یشت ها – ویسپرد – وندیداد –خرده اوستا

 

7-خدای نامه مهم ترین نوشته های است به پارسی میانه ی که اواخر عهد ساسانی

 

پدید آمد ودرنخستین سده های اسلام چند بار به عربی ترجمه شده خدای نامه

 

سرمشقی برای تاریخ نویسی دردوره ی بعد است .

 

بخش اول                  عصر پیش از رودکی

  

درآمد برعصر پیش از رودکی ...(ازسال 21 تا 250 هـ ق )

 

نکته های مهم :

 

-درسال 21هجری قمری سپاه تازه نفس و فداکاراسلام عظیم ساسانی را از درون

 

متلاشی شده بود درجنگ مهمی درحدود نهاوندکه عرب هاآن را (فتح الفتوح )

 

نامیدند یزدگرد سوم آخرین امپراتورساسانی رابه زانو درآوردند واو رابه داخل

 

فلات ایران عقب راندند.

  

- حکومت های ساسانی به علت های : الف) نابه سامانی های اقتصادی واجتماعی

 

ب) فاصله گرفتن زمامداران از عامه ی مردم ازدرون متلاشی شده بود .

 

 

-بعد ازاین سال نزدیک به دویست سال ایران ازداشتن حکومت مستقل ملی محروم

 بود .

 - درطول این دو قرن بدون حکومت مستقل فعالیت های زیر ادامه داشت :

 

الف)جنگ وگریز برخی ازایرانیان مخالف مانند: القنع - به آفرید – بابک –

 

وکوشش ابومسلم خراسانی دربرانداختن حکومت بنی امیه .    ب) تلاش های

 

ایرانیان دانش دوست درفرا گرفتن زبان عربی وانتقال میراث فرهنگی گذشته

 

ایران به دامن اسلام از طریق ترجمه ی متوی پهلوی به عربی.

-

 

بعد ازاین دو قرن ابتدا امرای طاهری وبعد ازآن ها سامانیان درشرق وشمال شرقی

 

ایران حکومت های نسبتاً مستقلی تشکیل دادند .

 

 

پاسخ خود آزمایی های نمونه      صفحه 26  

1

  الف) راه یافتن ایرانیان  به دستگاه حکومت به ویژه درعصر عباسی وبه دست

 

گرفتن قدرت وامکانات دولتی       ب) روآوردن ایرانیان به مباحثات مذهبی  دردوره

 

ی  اسلامی وتوجه به دانش  های  آن روزگار به سبب آشنا بودن به بحث وتحقیق

 

پیرامون فضایل دینی .            ج) ترجمه علوم مختلف فرهنگ ایران به زبان عربی

 

وانتقال روحیه ی  علمی مناسب با آن به فرهنگ اسلامی  .

 

 

2-   با تمسک به آیه شریفه ی (وجعلنا کم شعوبا لتعارفواان اکرمکم عندا اتقیکم )

 

موضوع برابری عرب وعجم رامطرح کردند وتنها عامل امتیاز بخش را(تقوا ) دانستند.

 

 

3- فارسی نو وگویش دری دنباله ی پهلوی ساسانی است ودرآن عناصری از اشکانی

 

هم دیده می شود این گویش ابتدا درمشرق ایران رایج بود اما دردوره ی بعد از اسلام

 

پس از آن که حکومت های مستقل ونیمه مستقل ایرانیدرخراسان وماوراء النهر پیدا

 

شدند رسمیت یافت ودرامور اداری وبرای نوشتن آثار ادبی به کار گرفته شد. کلمه ی

 

(دری )به معنای (درباری ) ومنسوب به (در)(دربار ) است.

 

۴-- کتب (الا بنیه عن حقایق الادویه ) است که درزمینه ی پزشکی وبه خط اسدی

 

توسی نوشته شده است .

 

 

5- خیر زیرا درایبن باره اقوال گوناگونی نقل شده است واشعاری هم که به عنوان

 

نخستین شعرهای پارسی درتذکره ها نقل شده  غالباً یک دست نیست اولین نمونه هایی

 

هم که تذکره نویسان عنوان کرده اند چنان پخته وفصیح است که پذیرفتن آن ها بعنوان

 

نخستین اشعار فارسی دری آسان نیست (مانند اشعار حنظله ی بادغیسی ) اما به قول

 

مولف تاریخ سیستان مبنی برنخستین شاعر پارسی گوی یعنی محمد بن وصیف

 

سیستانی اعتماد بیشتری می توان کرد.

پاسخ خود آزمایی نمونه ی بخش اول          صفحه   26 

 

۱-  ایجاد روحیه ی  مقابله بابرتری جویی تازیان واعتماد به اصل و برادری

 

مسلمانان و پدید آمدن قیام های مردمی علیه ظلم وفشارهای بنی امیه ایرانیان منصف

 

ودانش دوست حساب تازیان وبنی امیه متعصب را از اسلام واقعی جدا کردند واز

 

اسلام راستین باآغوش باز استقبال نمودند وآثار بسیاری دربرتری ایرانیان – مانند

 

شاهنامه – پدید آمد ودر تحکیم مبانی فرهنگ ایرانی وایجاد دولت ملی سهم عمده داشتند.

 

2- مبنای وزن درشعر پیش ازاسلام وحتی قرن های اولیه اسلامی با آنچه ما به عنوان

 

(شعر عروضی ) می شناسیم متفاوت بوده است . ایرانیان شعر عروضی رادر ظاهر ا

 

ز شعر عربی تقلید کرده اند هرچند درزبان های ایرانی پیش از اسلام وحتی دراوستا

هم شعر موزون از قرن ها قبل ازآن وجود داشته است که تعداد هجاهای مصراع ها

 

تقریبا یکسان بوده است .

 

3- تاریخ سیستان

 

4-  ازآن جایی که زبان قرآن بود زبان ولغات عربی دربین ایرانیان ودرزبان فارسی

 

نفوذ یافت وخط عربی برای نوشتن زبان فارسشی پذیرفته شد استفاده ازاین خط زبان

 

وفرهنگ توده های مردم ایران رابا دیانت مقدس اسلام نزدیک کرد.

 

بخش دوم :    عصر رودکی

 

درآمدي برعصر رودكي يادره تغزل وخرد آزمايي 

 

نکته های مهم:

 

-  عصر رودکی از رودکی از نظر سیاسی وتاریخ هم زمان است بادوره ی  اوج

 

واعتلاي حكومت ساماني درماوراء النهر وخراسان كه بيش از صد سال دوام

 

داشته است .

 

 

-  در زمان سامانيان ، بخارا عمده ترين مركز فرهنگي به شمار مي آيد.

 

-         بعضي ازاميران ساماني ،خود صاحب فضل وادب بودند.

 

-  علاوه بربخارا ،سمرقند ،مرو ،توس ،نيشابورهم از مراكز فضل ودانش وادب به شمار مي رفت.

 

-  درعصر ساماني شعر دري به تمام ويژگي هاي زبانيس ومضموني خود باظهور

 

شاعران بزرگي چون رودكي ، شهيد بلخي روبه گسترش نهاد.

 

 

-  حمايت شاهان ساماني ازشعر وشاعري سبب ظهور عده ي زيادي از شاعران

 

خويش قريحه وپر مايه شد.

 

-  رودكي (پدرشعرفارسي ) (آدم الشعرا) دراين دوره ي ظهوركرد وشيوه ي

 

اوسرمشق شاعران بعدي قرار گرفت .

 

-  طرز شاعري اين دوره برسادگي الفاظ وآساني معني استواراست.

 

-  موضوعات شعري ،گذشته از وصف ، بيشتر ستايش بود واندرز ومعاني تغزّلي

 

واحساس وكمي هم مزاح.

 

-  قالب هاي شعر اين دوره ، قصيده وقطعه واندكي هم رباعي بود .

 

-         محور شعري شاعران اين دوره خرد بود وتكيه بردانش وفضيلت.

درس سوم 

 

پاسخ خود آزمايي هاي نمونه      صفحه 36

 

1-    علاوه برلطف طبع ،اشعار او غالباً فكر وفلسفه نيزتوام شده است . سادگي الفاظ

 

وآساني معني كه از ويژگي هاي عمده ي شعر شهيد بلخي وشاعران اين دوره بوده است .

 

2-محمدبن زكرياي رازي ،طبيب وفيلسوف

 

3-اين مطلب نشانه ي ديوان عظيم  رودكي است كه گفته اند صد دفتر شعر بوده است اماّ بيش ازحدود هزار بيت برجاي نمايده است .

 

4-    غزل درلغت به معني عشق بازي است ودراصطلاح عبارت است از ابياتتي

 

چند بريك وزن وقافيه ، مشتمل برمضاميني بلند ودلنشين ودر تصوير احوال عاشق

 

وجمال معشوق وشرح رنج فراق وشوق وصال وغيره ،اماّ تعزّل به معني وصف

 

محبوب وغزل سرايي درباره ياوست كه بعضي از شاعران درقصايد خود ،پيش

 

ازشروع به موضوع اصلي مقدمه اي دلكش ولطيف مي آورند.

 

 

تشابه درمضمون است اما تفاوت دراين است كه غزل خود يك غالب شعري است

 

امّا تعزّل مقدمه ي غزلگونه ي قصيده است .

 

5- عنصري بر رودكي رشك مي برد، غزل را «رودكي وار» نيكو مي دانست

 

واعتراف مي كرد كه غزل او رودكي وار نيست.

 

ناصر خسرو رودكي را شاعر «تيره چشم روشن بين»گفته است.

 

كسايي مروزي وي را «پدر شاعر فارسي»و«سلطان شاعران جهان » لقب داده

 

است .واين همه به علت شور وشادي وزهدواندرزهاي اوست .

 

 

6- مثنوي كليله ودمنه ومنظومه ي سندبادنامه كه از آن ها جز ابياتي پراكنده در دست نيست.

 

 

پاسخ خود آزمايي نمونه صفحه 41

 

1)                       ابوشكور بلخي

 

2)    موضوعات شعري، گذشته از وصف بيش تر ستايش بوده است و معاني تعزلي و احساسي و كمي هم مزاح

 

3)    چون مذهب شيعه دوازده امامي داشته است و هم زمان با فردوسي به عنوان

 

نخستين شاعر دل بسته ي اهل بيت، درفش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را

 

بر دوش كشيده است:

 

مدحت كن و بستاي كسي را كه پيمبر                    بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار

 

آن كيست بدين حال كه بوده است و كه باشد            جز شير خداوند جهان حيدر كرار

 

4)                       كسايي مروزي

 

خود آزمايي هاي نمونه ي بخش دوم صفحه 41

 

1)    رودكي سمرقندي

 

2)    الف) سادگي لفظ و آساتي معني

 

ب) توجه به بيروت و واقعيت حيات

 

ج) طرح مفاهيم ذهني در قلمرو تعاليم كلي اخلاقي در حد صميمانه و علمي

 

3)    منسوب به ابوسليك گرگاني، شاعرذ معاصر عمر بن ليث.

 

4) خير، زيرا از اشعار او آنچه در دست است به ويژه در توصيفات دقيق و

 

رنگارنگش، بر نمي آيد كه همه ي عمر را در كوري و تاريكي هاي دنياي روشن دلان، گذارنده باشد.

 

5)    ابوالحسن كسايي مروزي

6

)    ابوالحسن شهيد بلخي

 

بخش سوم                    عصر فردوسی

 

درآمدی بر عصر فردوسی دوره ی حماسی ملی و خرد آزمایی

 

نکته های کوتاه

 

-         عصر فردوسی را حماسه ملی وخرد آزمایی نام نهاده اند .

 

-  آغاز عصرفردوسی از نظر تاریخی هم زمان است با اوج حاکمیت سامانیان

 

-         دوره ی فردوسی . عصر اندیشه استقلال ملی ایران است .

 

-  دراین دوره امرای سامانی می کوشند با تشویق بزرگان علم و ادب ترکیب

 

تازهای از هویت فرهنگی را که باز یافتن اندیشه ایرانی در چهار چوب فرهنگ

 

اسلامی است ترویج کنند.

 

-  در آغاز این دوره هنوز بیشتر دانشمندان ایرانی به ضرورت آثار خود را به

 

عربی می نوشتند تا بتوانند در سرتاسر دنیای اسلام خوانندگان بیشتری پیدا کنند.

 

 

-  تا آنجا که به قلمرو و کار سامانیان مربوط می شد بیشتر نویسندگان فارسی زبان

 

به نوشتن زبان فارسی تشویق می شدند .

 

-         نثر هم در عصر سامانیان مانند نظم رو به ترقی گذاشت .

 

-  تکیه ی اصلی جریان شعری در این دوره بر حمایت از فرهنگ قومی واعتبار

 

بخشیدن به زبان فارسی است .

 

-  می توان کار دقیقی و فردوسی را در کنار ادبیات ستایشی و وابسته به دربار

وقت در زمره ی ادبیات مردمی به شمار آورد .

 

پاسخ خود آزمايي نمونه صفحه 49

 

1)    خوا ص گياهان و داروها(علم داروشناسي)

 

2) خير، بعلمي اطلاعات ديگر درباره ي تاريخ ايران بر آن افزود و با حذف

 

مطالب.ي از اصل تاريخ طبري، در واقع آن را به صورت تأليفي مستقل در آورد.

 

3) نخستين كتاب نثر فارسي است كه به عنوان اثري مستقل عرضه شد و چون به

 

دستور و سرمايه ي ابومنصور محمد بن عبدالرزاق توسي فراهم شد، به شاهنامه ي

 

ابومنصوري شهرت يافت و تاريخ گذشته ي ايران به شمار  مي آمده است. اصل

 

كتاب از بين رفته است و تنها مقدمه ي آن در حدود 15 صفحه باقي است.

 

 

4) حدودالعالم من المشرق الي المغرب نام دارد، مولف آن معلوم نيست.

 

 

5) زيرا خردورزي و دست يابي به انديشه هاي حكيمانه در آثار اين دوره بسيار متجلي است.

 

6) ترجمه ي تفسير طبري كه به نثر فارسي در زمان سامانيان فراهم آمده است.

 

7)    دقيقي توسي، فردوسي توسي، اسدي توسي

 پاسخ خودآزمايي هاي نمونه صفحه 62

 

 1) ابومنصور دقيقي توسي نخستين كسي است كه پس از مسعودي مروزي، به اين مهم همت گماشت.

 

2) به امر نوح منصور ساماني مأموريت يافت تا شاهنامه ي منثور ابومنصوري را

 

به نظم در آورد ولي چون به دست غلام خود كشته شد ، كارش نا تمام ماند.

 

3)    گشتاسب نامه

 

4) روحيه ي حماسي، جوان مردي و مردانگي، دليري و خودورزي دقيقي را به

 

نظم داستان هاي ملي ايران وا داشت و در موقع پيشواي فردوسي در اين كار بود و

 

بر او تأثير گذار. او با سرودن هزار بيت از شاهنامه، زمينه را براي فردوسي آماده كرد.

 

5) دهقانان طبقه اي صاحب مقام و داراي املاك و اموال بودند و زندگي راحتي

 

داشتند  و روايات تاريخي و سرگذشت پيشينيان خود را بهتر از هر گروهي مي

دانستند و آن را سينه به سينه به نسل هاي بعد از خود انتقال مي دادند.

6)    الف) شاهنامه اثري ايراني بود و محمود ترك نژاد

 

 ب) فردوسي شيعه مذهب بود و محمود سني و متعصب

 

ج) فردوسي وزير ايران دوست عصر غزنوي- ابوالعباس اسفرايني- را مدح گفته

 

و. شايد به تشويق او بود كه كتاب خود را بر محمود عرضه كرد، اما هنگام حضور

 

فردوسي در غزنين و درگاه محمود اين وزير بر كنار شده و مورد غضب سلطان

 

بود.

 

د) در شاهنامه از محمود چنتدان ستايش به عمل نيامده بود و بيشتر سرشار از

 

ستايش پهلوانان و شاهان گذشته ي ايران بودئ.

 

7) 1- محتويات عبرت انگيز و حكمت آموز و آزادگي و آزاد انديشي

 

2- ايمان پاك و اخلاص و صميميت و علاقه ي مخلصانه ي فردوسي  به نظم

 

شاهنامه كه علل عمده ي توفيق شاهنامه در ميان مردم است.

 

8) ملاحظات نغزي است كه در ضمن با پايان داستان ها و جنگ هاي بزرگ اظهار
ي دارد.

 

 

9) 1- انتخاب هوشمندانه قالب مثنوي و بحر متقارب براي به نظم كشيدن داستان هاي شاهنامه كه مناسب ترين قالب و وزن است.

 

2- چيره دستي در تشبيه وتوصيف صحنه هاي گوناگون به ويژه ميدان هاي رزم

 

ولحظه هاي پر تپش كارزار.

 

3- استوار واستكام ابيات

 

4- اشاره به حكايت هاي ، ضرب المثل ها ومعاني ديني واخلاقي وآميختن مفاهيم

 

اخلاقي واسلامي با معتقدات پهلوانان

 

5- گنجينه هاي پر بهاي واژ ههاي فارسي (‌درسراسر شاهنامه تنها حدود هشتصد

 

لغت عربي به كاررفته است.)

 

 

6-زبان فخيم وآراسته

 

10)     خير ، بامطالعه شاهنامه از مراسم اجتماعي ، ازتمدن ومظاهر مدنيّت واخلاق

 

ايرانيان ومذهب ايشان وبحث هاي فلسفي وديني آنان مطلع مي شويم همچنين انديشه

 

هاي اخلاقي واجتماعي درخلال داستان هاي  بازگو مي شود .

 

11)    ارادت خالصانه فردوسي به خاندان پيامبر (ص) وتعظيم تشيع

 

12)    زيرا توس خاستگاه حماسه اي ملّي ايران واستمرار دهنده ي فرهنگ وقوميت

 

ايراني از اولويّت خاصي برخورداراست .

 

13)    1200لغت فارسي . چون قديم تين كتاب لغت موجود واولين لغت نامه ي

 

مدوّن فارسي است از اهميت خاصي برخورداراست.

 

14)    مناظره دراصطلاح به شعري گفته مي شود كه درآن دو طرف سخن

 

( درانسان يا حيوان ياشي يادو مفهوم )‌هر يك خواّص وامتيازات خود را برشمرند و

 

سعي كنند خود را برتر از ديگري بدانند . مبدع مناظره اسدي توسي است . در شعر

 

عصرما مناظره هاي پروين اعتصامي چشم گير است .

 

15)    چون شعراسدي ، استوار ولطيف والفاظ وتعبيرات او اصيل وكهن است

 

وتحولاتي كه زبان فارسي براثر مهاجرت به سرزمين هاي عراق عجم درروزگار

 

او پيدا كرده ،‌ هنوز به شعر اوراه پيدا نكرده است .

 

پاسخ خود آزمايي هاي نمونه ي بخش سوم :     صفحه 63

1) سادگي الفاظ وآساني معني ، استحكام قالب ومعني ، تنوع اوزان وقالب ها ،‌گونه گوني مضامين ومايه ها وخيال هاي شعري، پايه گذاري سنت داستان پردازي ،‌ منظومه سرايي اخلاقي ونظم حماسه هاي ملّي .

2) الف= دوره ي اساطيري : ازآغازتمدن بشري وظهور كشاورزي ،‌بافتن ، ساختن ، تا داستان ضحاك وقيام كاوه و فريدون .

      ب= دوره ي پهلوي : پيدا شدن سام وزال ورستم وعصر كيكاووس وكيخسرو                                                                                           وجنگ هاي دراز ايران و توران ووجود شخصيت رستم .

ج=دوره تاريخي : روي كارآمدن بهمن وحوادث عصر اسكندر وپادشاهي اشكاني وساساني .

3) آزادي ، آزادانديشي ، ستايش دادپيشگي وتاكيد بردادگري.

4) تشبيه ، توصيف ، اغراق

5) عشق به حقيقت ، برتري يافتن خبر دربرابر شر ،‌بهروزي قوم ايراني ودرنهايت ،همه  انسان هاي حق طلب است.

6)غلبه ي روح ايران دوستي واحساس نياز به هويتي مستقل ودرواقع چون اين دوره عصر انديشه ي استقلال ملي ايران بوده است .

7)حسّ ديني وعلاقه به مياني اسلام.

8)شعراين عصر، منادي صلح وآرامش ورفاه وشادي است . از خصوصيات بارز آن نزديكي به طبيعت،‌آميختگي با موسيقي، داشتن رنگ ملي وايراني دربرگيرنده ي مايه ي حكمي واخلاقي وفقدان مايه هاي عرفاني وآسماني است .

9)(اين پرسش پژوهشي است به عهده دانش آموزان واگذارمي شود .)

حماسه ي مردم روم باستان :‌اِنه ائيد:‌ سروده ويرژيل

حماسه ي مردم هند :‌(ادبيات ) سانسكريت ) مهابهارات ورامايانا : سروده ی صدها شاعربي نام ونشان درزمان هاي مختلف .

حماسه ي مردم يونان باستان : ايلياد واٌ ديسه ، اثر هومر

ادبيات عرب :‌الحماسه ، نام دوكتاب ازشاعر بزرگ عرب ، ابوتمام وبحتري است .

ادبيات فارسي :‌شاهنامه ي فردوسي و....

بخش چهارم                  عصر عنصری

در آمدی بر عصر عنصری یا دوره ی ستایشگری و جای گزینی تاریخ به جای حماسه

نكته هاي مهم:

-باقدرت يافتن غزنويان ،پايتخت ادب فارسي از بخارا به غزنه انتقال يافت

- حلقه ي شاعران وادب دوستان منتسب به دستگاه غزنوي درهمه دوره هاي تاريخ ادبي، زبانزداست .

- از ميان شاعران دربار آن كه معمولاً شعري برترومهارتي تمام تر داشت ، (امير الشعرا ) يا (‌ملك الشعرا )‌پيدا مي كرد .

- شاعران ديگر پس ازتاييد ملك الشعرا مي توانستندشعر خودشان درموقع مناسب به سمع سلطان برسانند .

- مشهور ترين ملك الشعرا دربار غزنه ، عنصري بلخي بود .

 - زبان شعر اين دوره از دوره استواري واستحكامي ويژه برخوردار است درصد لغات عربي درآن  روبه فزوني است.

- تنو ع معاني ومضامين شعري اين دوره ازعصر سامانيان كم تراست ودرعوض ، زبان وبيان شعر پخته و متكامل ترمي نمايد.

پاسخ خود آزمايي هاي نمونه   :                      صحفه 75

1)    عنصري 

2)    فرخي سيستاني

3)    قصه ي وامق وعذرا،‌شادبهر ، عين الحيات ، سرخ بت وخنگ بت

4)    مديح وتوصيف

5) قالب مسمطّ عبارت است از چندين بند وهر بند مركب از چهار تا هشت مصراع هموزن وهم قافيه كه آخرين مصرع درهر بند بامصرع هاي آخر بندهاي ديگر قافيه اي يكسان دارد منوچهري دراين نو ع شعر استاد وسر آمد بوده است.

----------8                 ----------8

----------8                 ----------8

----------8

----------S

----------ª                 ----------ª

----------ª                 ----------ª

----------8

----------S

 

6- بیشترین مسائلی که منوچهری در زندگی با آنها سرو کار داشته است . مانند توصیف طبیعت و گل وگیاه و پرندگان خوش آواز که در واقع تصویر خاطرات ایامی است که او در گرگان و طبرستان گذرانده است . همچنین توصیف کاروانگه و ربع و اطلال ودمن و حرکت شبانه ی شتران با آن جرس های خوش آواز . این توصیفات بیشتر خیال بر انگیز و شاعرانه است.

7- ناصر خسرو و به قول خود دو لفظ دری رادر پای خوکان نمی ریزد و درباره ی عنصری نیز اینگونه نظر می دهد که :

پسنده است با زهد عمار وبوذر                     کند مدح محمود مر عنصری را
+ نویسنده در جمعه نهم اسفند 1387 |

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيست و دوم                          ص193

 1)چرا در ميان اعراب جاهلي هنرهايي مانند معماري،مسجد سازي و نقاشي جايگاهي نداشت؟

چون عرب زندگي كوچ نشيني داشت و با مدنيّت و شهر نشيني انس نگرفته بود.

 2)ويژگي هاي شعر جاهلي را بيان كنيد.

حسّي بودن محتوا و برخورد با طبيعت .

آزادي ، رهايي و بي قيد و بند بودن .

غرور و عزّت نفس .

مفاخره و مباهات نسبت به مكارم اجداد .

 3)مُخضرم به چه گروهي گفته مي شد؟

يعني شاعراني كه نيمي از زندگي هنري آنان در عصر جاهلي و نيمه ي ديگر در دوره ي اسلامي سپري شده است

 4)چرا ادب دوره ي عباسي را ادب مولّد يا محدَث مي نامند؟

زيرا بيشتر شاعران و اديبان اين عصر دورگه بودند؛ يعني ، از پدر و مادري زاده شده بودند كه يكي عرب و ديگري غير عرب بود و ادبيّات زاييده ي  انديشه ي آنان آميخته اي از ادب عرب و غير عرب بود. بدين ترتيب ادب عرب در عصر عبّاسي با فنون و هدف هايي مواجه شد كه پيش از آن در ميان اعراب سابقه نداشت؛ مانند : خمريّات ، زياده روي در اوصاف شهر نشيني ، رها كردن عصبيّت عربي و جز آن .

 5)فضاي كلي حاكم بر شعر گذشته ي عرب چگونه بود؟

شاعر عرب هنوز بر خرابه ها زاري ميكرد و در چارچوب قالب هاي آهنين شعر مي سرود.

 6)چه عواملي سبب بروز نهضت علمي و فرهنگي جديد و نوعي بازگشت ادبي در ادبيات عرب شد؟

اشغال مصر توسط ناپلئون و به دنبال آن باز شدن پاي اروپاييان به اين سرزمين و به استعمار كشيده شدن آن از سوي انگليس .

 7)كلاسيك هاي نو يا مقلدان چه كساني بودند؟

شاعران عرب كه به روش قدماي خود توجه كردند و ضمن پرداختن به انسجام شعري، خويش را از بند شعر منحط عصر عثماني آزاد ساختند.

 8)درباره ي شاعران بلاد مَهجَر و درون مايه ي شعري آنان توضيح دهيد.

شاعران بلاد مَهجَر از لبنان به آمريكاي شمالي و جنوبي مهاجرت كرده بودند. و درون مايه ي آن مسائلي چون دوري از وطن ، دردها و رنج هاي عميق زندگي و نوعي گرايش صوفيانه در شعر اينان ديده مي شود.

 9)چه عاملي سبب شد تا مسئله ي تعهد براي نخستين باردرادبيات وهنرعرب مطرح  شد.

دسته بندي هاي سياسي در مصر پس از انقلاب و مطرح كردن توده ها به عنوان قهرمانان سرنوشت ساز كشورها مسئله ي«تعهد» در ادبيات و هنر را براي اولين بار در ادب عرب مطرح ساخت .

 10)ويژگي هاي شعر امروز عرب را بنويسيد.

شعري است كه صراحت دارد، خشمگين است و مدت هاست پوسته هاي سخت محافظه كاري را تركانده و از اعماق حنجره با تمام توان فرياد ميزند : «من وجدان بيدار ملت عربم».

 11)در شعر عرب چه كسي را مي توان با نيما يوشيج مقايسه كرد؟

خانم نازك الملائكه.

 خودآزمايي هاي نمونه درس بيست و سوم                             ص199

 1)نخستين شعري كه در آن چهره ي ستم ديده ي آوارگان فلسطين به تصوير كشيده شده است، از كيست؟

كامل سليمان

 2)شعر فلسطين از1917 تا 1948 چه ويژگي هايي داشت؟

بيانگر عواطف و واكنش اعراب فلسطيني است كه در معرض ساطه جويي اسرائيل قرار گرفته اند.

موضوع اين اشعار مسائل روز است. مثل فروش زمين به يهوديان و ماهيت رهبران فلسطيني.

اين اشعار بر گسترش مبارزه عليه حكومت صهيونيست تأكيد مي ورزد.

 3)چند تن از شاعران پيشگام را كه در ايجاد شعر مقاومت نقش داشته اند، نام ببريد.

عبدالوهاب البياتي – محمد درويش – توفيق زياد .

 4)مسائل مهم شعر فلسطين را به اختصار بيان كنيد.

رويدادها – سختي ها و رنج هاي مردم فلسطين است.

 5)چرا سال 1967 را در ادبيات عرب بايد نقطه ي عطفي به شمار آورد؟

زيرا بعد از اين زمان بود كه مشكل فلسطين به شكل گسترده در آثار ادبي مونعكس شد.

 6)در اشعار پس از 1948 فلسطين چه موضوع هايي  در سطح گسترده مطرح مي شود؟   

ملّي گرايي و انسان دوستي به همراه مذهب.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس بيست و چهارم                      ص200

 1)دو جريان اصلي دوران جديد ادبيات داستاني عرب را نام ببريد.

1 – گرايش تاريخي .                2 – گرايش اجتمائي .

 2)جرجي زيدان را معرفي كنيد و چند اثر او را نام ببريد.

از نويسندگان روشن فكر عرب است كه مي كوشد با طرح مباحث تاريخي و اجتماعي عرب الگوهاي اخلاقي را ارائه دهد و مردم را به مبارزه با فساد دعوت نمايد . او تاريخ اسلام را به شكل داستان بيان مي كند.

از آثار او :  1 – ابومسلم خراساني        2 – دوشيزه ي قريش         3 – فاجعه ي رمضان   4 – سلاح الدين عيوبي          5 – زيباي كربلا .

 3)در مورد درون مايه ي قصه هاي عرب توضيح دهيد.

بازگشت به خويشتن – ارائه ي واقعي جهان عرب – رويارويي با سنت ها – طرح مسائل آشقانه و عرفان سطحي – انعكاس زندگي مردم عادي .

 4)يكي ازنخستين نويسندگان داستان كوتاه درمصر را نام ببريد ودوضعف عمده ي آثار او را بنويسيد.

مصطفي لطفي المنفلوطي – دو نكته ي ضعف آثار او : 1 – ضعف در طرح بيان و بكارگيري زبان .        2 – ضعف فرهنگي به دليل ناآگاهي از علوم مشرق زمين .

 5)درون مايه ي بيشتر قصّه هاي منفلوطي را بيان كنيد.

غم و مشكلات مردم پايين دست جامعه.

 6)جبران خليل جبران در آثارش،چه دوره هايي  را از جهت انديشه از سر گذرانده است؟

سه دوره :   1 – چهره ي لبناني كه عليه بي عدالتي قيام مي كند .      2 –دوره ي چنين گفت : زرتشت كه با تمام توان در برابر هستي مي ايستم .      3 – مرحله ي مصطفي كه فلسفه را رها مي كند و به آرامش مي رسد .7)كدام رمان نويس عرب جايزه ي نوبل ادبي را دريافت كرد؟آن چه درباره ي او مي دانيد،بنويسيد.

نجيب محفوظ – او به جاي شكل توصيفي داستان ها تلاش مي كند مشكلات فكري را حل كند و جدال ميان علم – دين – واقعيت و شعار را روشن كند . آثار او منعكس كننده ي جامعه ي مصر از زمان شكوه و قدرت تا شكست اعراب است.

 8)مهم ترين تفاوت شيوه ي داستاني نجيب محفوظ و يوسف ادريس را بيان كنيد.

يوسف ادريس ذوق و انديشه ي خود را با استفاده از افكار فلسفي به كار مي برد و در برابر تنهايي و دلتنگي انسان به پا مي خيزد او سعي مي كند مفاسد اجتماعي و انساني را با خنده – اشك – اميد و آرزو بيان كند در حالي كه نجيب محفوظ به شكل توصيفي در داستان ها        مي خواهد جدال بين علم – دين و واقعيت و شعار را نمايان كند و خشونت به خرج نمي دهد.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس دوازدهم                          ص100

1)در آستانه ي مشروطه چه عواملي سبب دگرگوني چهره ي فرهنگي جامعه ي ايران شد؟

رواج صنعت چاپ – رواج و گسترش روزنامه نويسي و مطرح شدن روزنامه به عنوان مهمترين رسانه اي كه اخبار و اطّلاعات را در كوتاه ترين زمان در همه جا منتشر مي كرد – تأسيس مدرسه ي دارالفنون در اثر كوشش هاي ترقي خواهانه ي امير كبير و گسترش دانش هاي نوين – ضرورت روي آوردن به دانش و فنون جديد كه تا حدودي پيامد جنگ هاي ايران و روس به فرماندهي عبّاس ميرزا در عهد فتحعلي شاه قاجار بود.

 2)چگونه انديشه ي غرب گرايي در جامعه ي ايراني زمينه ي رشد و پرورش پيدا كرد؟

بيزاري ازعوامل بازدارنده ي سنّتي كه به معناي روي گرداني ازارزش هاي اصيل وباورهاي مردمي بود.

 3)وجه مشخصه ي شعر و ادب عصر بيداري را نسبت به ادبيات كهن توضيح دهيد.

از نظر كاركرد و دايره ي شمول، شعر در اين دوره عموميّت يافت و به عنوان زبان بُرنده ي نهضت در اختيار روزنامه ها و مطبوعات قرلر گرفت.

جهان شناسي شاعران دوره ي بيداري با الهام از حوادث و مقتضيات زمان شكل مي گرفت.                   

از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – شعر عصر بيداري دو مسير مجزا و نسبتاً متفاوت را در پيش گرفتند.

تخيّل و قالب شعري در عصر بيداري بيش و كم بي تغيير باقي مانده است.

تغيير و تحوّل شعر عصر بيداري تنها به قالب و تخيّل محدود نماند بلكه از نظر محتوا و درون مايه هم پا به پاي زمان پيش رفت.

 4)شعر عصر بيداري از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – چه خصوصيتي دارد؟ توضيح دهيد.

گروهي مانند اديب الممالك فراهاني و محمّد تقي بهاربا آگاهي لازم كه با سنّتهاي ادبي ايران داشتند از زبان فاخر و پرصلابت گذشته كه به عروض و سنن موسيقايي شعر فارسي تكيه داشت،استفاده مي كردند و بدان سخت پاي بند بودند.گروهي ديگرمانند سيّد اشرف الدّين گيلاني ،ميرزاده ي عشقي  و عارف قزويني كه با موازين ادب گذشته انس چنداني نداشتند، زبان كوچه و بازار را بر گزيدند و با صميميّتي كه در اين طريق از خود نشان دادند، از قبول عام برخوردار شدند

 5)برجسته ترين درون مايه هاي شعر عصر بيداري را نام ببريد.

آزادي– قانون – وطن – تعليم و تربيت نوين – توجّه به علوم و فنون جديد – توجه به مردم .

 6)درباره ي مفهوم وطن در ادبيّات عصر بيداري توضيح دهيد.                   وطن به معناي سرزميني كه مردماني داراي مشتركات قومي،زباني و فرهنگي در آن زندگي مي كنند ، مفهوم ديگري است كه از عصر بيداري وارد قلمرو ادبيّات فارسي شده است. در اشعار بهار و اديب الممالك كه از تاريخ و فرهنگ گزشته ي ايران آگاهي نسبتاً وسيعي داشتند، مايه هاي وطني فراواني ديده مي شود.

 

7)درمورد مهم ترين حوزه هاي جغرافيايي شعرو ادب عصربيداري توضيح دهيد.

بعد از تهران، بازار سياسي و مطبوعاتي تبريز از شهرهاي ديگر گرم تر بود. به دليل اينكه تبريز بر سر راه اروپا قرار داشت و تازه ترين اختار و اطلاعات كه از استانبول و كشورهاي غربي مي رسيد،ابتدا در تبريز و بعد در تهران منتشر مي شد –– تبريز به دليل مجاورت با دو كشور بزرگ عثماني و روسيه ي تزاري حسّاس بود –– تبريز مقرّ وليعهد و پايتخت دوم كشور بود و همين امر موجب مي شد كه در اين شهر جنب و جوش فكري و سياسي بيشتري پديد آيد.

  نكات مهم درس دوازدهم

 چند ويژگي شعر دوره ي عصر بيداري عبارتند از :

از نظر كاركرد و دايره ي شمول، شعر در اين دوره عموميّت يافت و به عنوان زبان بُرنده ي نهضت در اختيار روزنامه ها و مطبوعات قرلر گرفت.

جهان شناسي شاعران دوره ي بيداري با الهام از حوادث و مقتضيات زمان شكل مي گرفت.                    

از نظر ساخت فنّي – يعني زبان و موسيقي – شعر عصر بيداري دو مسير مجزا و نسبتاً متفاوت را در پيش گرفتند.

تخيّل و قالب شعري در عصر بيداري بيش و كم بي تغيير باقي مانده است.

تغيير و تحوّل شعر عصر بيداري تنها به قالب و تخيّل محدود نماند بلكه از نظر محتوا و درون مايه هم پا به پاي زمان پيش رفت.

 تغيير محتواي اشعار مهمترين تغييري بود كه در شعر عصر بيداري اتفاق افتاد.

 (نسيم شمال) لقب سيّد اشرف الدّين گيلاني مي باشد.

 مفهوم  آزادي در شعر عصر بيداري تقريباً به مفهوم  دموكراسي غربي  نزديك مي شود و بر روي هم به اين معناست كه مردم علاوه بر اين كه از نظر فردي حقوق و آزاديهايي دارند، از نظر اجتماعي نيز مختارند سرنوشت سياسي و اقتصادي خود و سرزمين خود را معيّن كنند.

 فرمان مشروطيّت در 14 جمادي الآخر (ه.ج) به امضاي مظفّر الدّين شاه رسيد .

خودآزمايي نمونه ي درس چهاردهم                                    ص123

 

1)ويژگي عمده ي شعر و سبك شاعري نسيم شمال چيست؟ توضيح دهيد.

 گذشته از سادگي و صميميت زباني ، مضمون و محتواي آن است.

 2)درباره ي تصنيف سازي عارف و امتياز بزرگ تصنيف هاي او توضيح دهيد.

 تصنيف سازي فارسي را عارف قزويني ابداع نكرده است و پيش از او هم كساني در اين قالب شعري طبع آزمايي كرده اند اما تصنيف سازي عرصه ي هنري مسلم عارف است.  از اين جهت كه وي به اين نوع ادبي خاص جاني تازه بخشيد. او كه خود شاعر و موسيقي دان بود و صداي خوشي هم داشت، تصنيف را با مهارت و امتيازي بارز براي بيان مقاصد و مضامين ملّي به كار گرفت.          

 3)در مورد ويژگي زبان و بيان و موضوع سروده هاي ميرزاده عشقي توضيح دهيد.

 شعر عشقي از لحاظ زبان و بيان، پختگي لازم را نداشت و بيش تر به سبك روزنامه اي پسند آن روزگار بود.

 4)چرا در عصر بيداري، نيازهاي عامّه ي مردم بيشتر در شعر جلوه گر شد؟

 بريدن شعر و ادب از خواص و طبقات مرفّه و دربار و روي آوردن آن به مردم كوچه و بازار سبب شد كه در اين عصر بيش تر از هميشه نيازها و تمايلات عامه ي مردم و طبقات محروم جامعه در شعر منعكس گردد.

 5)چگونگي زندگي و مرگ فرّخي يزدي را شرح دهيد.

 فرّخي به سبب شعري كه سروده بود، از مدرسه اخراج شد . ديوان سعدي و مسعود سعد سلمان همدم جواني فرّخي بودند. فرّخي در جواني سر از حزب دموكرات يزد درآورد و حاكم يزد به سبب شعري كه در ستايش آزادي سروده بود ، لب هايش را دوخت و او را  به زندان انداخت.  سه سال پس از امضاي مشروطه به تهران رفت و روزنامه ي طوفان را منتشر كرد و با نوشتن مقالاتي آتشين و انتقادآميز در اين روزنامه به جنگ با استبداد و بي قانوني رفت. در دوره ي هفتم مجلس مردم يزد او را به وكالت برگزيدند و فرّخي جزو جناح اقليّت مجلس با هيئت حاكمه به مبارزه پرداخت. و روزنامه ي طوفان را كه تعطيل شده بود، بار ديگر منتشر كرد اما به حكم دولت توقيف شد . فرّخي به دليل تحت فشار بودن ناگزير ايران را ترك كرد و به برلين رفت. فرّخي در سال1312به تهران بازگشت و در كنار آزادي خواهان با قرارداد 1919وثوق الدوله به مخالفت بر خواست . سرانجام فرّخي در سال1318 ش با تزريق آمپول هوا در زندان به قتل رسيد.

 

6)محتوا و مايه ي اصلي غزل هاي فرّخي يزدي را بنويسيد.

 محتواي غزل او نه عشق و عواطف شخصي بلكه سياست و مسائل حادّ اجتماعي است.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس پانزدهم                                ص131

  1)در جريان بحث  ميان كهنه و نو در دوره ي  نو گرايي ، سنّت گرايان براي پيش گيري از يك انقلاب تهاجمي بر ضد سنّت ها چگونه عمل مي كردند؟

 مي كوشيدند موضوع هاي تازه را در قالب شعر سنّتي بريزند. بدين سان، مثلاً در غزل به جاي معشوق سنّتي از مام وطن و در قصيده به جاي توصيف اسب و قاطر در وصف هواپيما و قطار سخن گفتند.

 2)عنوان سعدي نو به كدام شاعر اختصاص يافت؟ چرا؟

 ايرج ميرزا – به سبب سبك جديد و مردم پسندي كه به وجود آورد، عنوان سعدي نو را به خود اختصاص داد.

 3)نخستين نظريه پرداز شعر نو نيمايي كه بوده و در جريان پيكار كهنه و نو در دوره ي نو گرايي چه نقشي داشت؟

 تقي رفعت – او مقاله ي دنباله دار عصيان ادبي را نوشت و در چند شماره ي پياپي تجدّد منتشر كرد. سپس، بحث هاي تازه اي را در روزنامه ي تجدّد و آزاديستان، تبريز پيش كشيد و رسماً اعلام كرد كه ادبيّات گذشته ي ايران در ذهن محافظه كارا ن، همچون سدّي استوار بر سر راه تجدّد واقعي ايستاده است و ما برآنيم كه در بنيان اين سدّ رخنه كنيم.

تقي رفعت قطعه شعري سرود كه هم از لحاظ قالب و هم از نظر ديد و محتوا با شيوه ي معمول در نزد قدما تفاوت داشت و در آن قافيه بندي و تساوي مصرع ها نيز مراعات نشده بود.

 4)در دوره ي نو گرايي چه كسي نخست بار اشعاري در قالب چهارپاره سرود؟اين نوع سروده چه ويژگي هايي داشت؟

 

خامنه اي نخستين بار اشعاري در قالب چهار پاره سرود كه از نظر زبان و ديد شاعرانه با اسلوب پيشينيان تفاوت داشت. قطعه ي كوتاه به وطن سروده ي خامنه اي از نظر قافيه بندي و شيوه ي بيان شايان توجّه است.

 5)سه تن از پيشگامان  شعر نو نيمايي را نام ببريد.

 تقي رفعت – جعفر خامنه اي – بانو شمس كسمايي.

 6)انجمن ادبي دانشكده در چه زماني و در كجا شكل گرفت و اساس فعاليّت آن چه بود؟

 در نيمه ي دوم سال1294ش در تهران شكل گرفت.

هدف آنها ترويج معاني جديد در لباس شعر و نثر قديم و تعيين حدود انقلاب ادبي و لزوم احترام به آثار برجسته ي پيشينيان بود.

خودآزمايي هاي نمونه ي درس شانزدهم                               ص142

 1)نخستين منظومه ي نيما چه نام داشت و در چه قالبي سروده شد؟

قصّه ي رنگ پريده – مثنوي.

 2)نيما در آغاز نوجواني به چه شيوه اي شعر مي سرود؟

نيما در آغاز به سبك شاعران گذشته به ويژه سبك خراساني شعر مي سرود.

 3)در سال 1301شمسي درچند زمينه ي ادبيات معاصر(شعر، داستان كوتاه، رمان و نمايش نامه) آثار مهمّي به وجود آمد. آن ها را ذكر كنيد.

- شعر«افسانه»سروده نيما.

- مجموعه ي داستان هاي كوتاه فارسي«يكي بود،يكي نبود»اثر جمال زاده.

- رمان«تهران مخوف»اثر مشفق كاظمي.

- نمايش نامه ي«جعفرخان از فرنگ برگشته»اثر حسن مقدّم.

 

4)در مورد قالب و محتواي افسانه ي نيما توضيح دهيد.

افسانه، منظومه اي بلند و موزون است كه پس از هر چهار مصراع،يك مصراع با قافيه ي آزاد آمده است. در اين شعر،دردها و تنهايي هاي شاعر كه درد و تنهايي جامعه ي او نيز هست، بازگو شده است.

5)ويژگي هاي افسانه ي نيما را بيان كنيد.

«افسانه»:نوعي تغزّل آزاد است كه درآن،سرگذشت بي دلي ها و ناكامي ها ي خود شاعر با سرنوشت جامعه و روزگار وي پيوند خورده است / در آن به واقعيّت هاي  ملموس توجّه شده، ضمن آن كه شاعر به

6)شعر ققنوس از نظر شكل و بيان و درون مايه چه خصوصيتي دارد؟

همان شكل و بيان كاملا تازه ي شعر فارسي است كه هم از قيد تساوي و قافيه ي سنّتي آزاد است و هم تخيّل و شكل ارائه ي آن با آنچه در شعر گزشته ي فارسي بود ، به كلّي تفاوت دارد.   

ققنوس شعري تمثيلي است كه مي توان آن را كنايه اي از سرگزشت خود شاعر دانست.

 7)مقصود از اين سخن كه«نيما شعر را نوعي زيستن مي دانست»چيست؟

به اعتقاد او شاعر كسي است كه چكيده ي زمان خود باشد و بتواند ارزش ها و ملاكهاي زمان را در شعر خود منعكس سازد و به اصطلاح فرزند زمان خويشتن باشد . بر اين اساس ، نيما براي شعر زمانه ي خود نوعي محتواي اجتماعي پيشنهاد مي كند .

 8)عقيده ي نيما را درباره ي وزن و قافيه در شعر بنويسيد.

شعر نيمايي دارا ي وزن است يعني او معتقد به ون است ولي از نظر قافيه او خود را ملزم به آوردن قافيه در مصراع هاي مشخص ندارد و بستگي به مطلب دارد و هر جا كه مطلب عوض شود قافيه هم عوض مي شود به همين دليل جاي قافيه مشخص نيست.

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس هفدهم                                  ص154

 1)آيا ظهور شعر نو نيمايي تزلزلي در ستون اصلي شعر سنّتي فارسي پديد آورد؟

2)دو جريان اصلي شعر سنّت گراي معاصر را از نظر محتوا، بيان كنيد.

3)تحول شعر سنّت گراي عصر نيما نسبت به عصر بيداري چگونه بود؟ علت اين تحوّل را توضيح دهيد.

4)شيوه ي تلفيقي و سبك قصايد پروين اعتصامي را شرح دهيد.

5)مضامين سروده هاي پروين اعتصامي ابتكاري است يا تقليدي؟ توضيح دهيد.

6)قطعه ي سپيدار و تبر(شاخ بي بر)را مورد بررسي قرار دهيد و درباره ي زبان و بيان و محتواي آن گفت و گو كنيد.

7)اشعار نيمايي شهريار از نظر مضمون چه ويژگي هايي دارند؟

8)چرا شهريار را شاعر شكوه روستا يا شاعر حيدربابا خوانده اند؟

 خودآزمايي هاي نمونه ي درس هجدهم                                 ص166

 1)در مورد تأثيرپذيري اميري فيروز كوهي از صائب توضيح دهيد.

2)شيوه ي شاعري و سبك شعري رهي معيري را شرح دهيد.

3)شعر متاع جواني پروين از كتاب ادبيّات سال اول را با غزل نقد جواني مقايسه كنيد.

4)مراحل شعر و شاعري حميدي شيرازي را بيان كنيد.

5)سبك شعر حميدي شيرازي را توضيح دهيد.

6)درباره ي زبان و لحن و محتواي شعر قوي زيبا  حميدي توضيح دهيد.

7)غزل از درد سخن گفتن را از كتاب ادبيّات(3)مورد بررسي قرار دهيد و در مورد خصوصيات ادبي و سبكي آن گفت و گو كنيد.

خودآزمايي هاي نمونه ي بخش اوّل                               ص 29

 1)سبب تشتت و پراكندگي فرهنگي در زمان حكومت ايلخانان چه بود؟

سبب عمده ي آن حكومت قوم بيگانه ي تاتار و خون ريزي هاي ناشي از آن بود.

 2)پيامدهاي فتنه ي مغول را در فكر وانديشه و زندگي اجتماعي بنويسيد؟

پريشاني انديشه، سستي گرفتن بنيان هاي فلسفي،رواج خرافات و بي مسئوليتي،  دل سپاري به قضا و قدر وگسترش روح تسليم و بي توجّهي به دنيا را تا حد زيادي مي توان از پيامد هاي فتنه ي مغول دانست.

   3)علت آزادي مذاهب در عصر حافظ چه بود؟

به دلبل بي عقيدگي برخي از ايلخانان و بي تعصّبي بعضي ديگر، گروه ها توانستند مذهب و اعتقاد خود را آزادانه آشكار كنند.

 

4)تقليد در شعر حافظ چگونه جلوه گر شده است؟

نخست تقليد از شيوه و سبك استادان پيشين و ديگر،جواب گويي شعرهاي مشهور پيشينيان غالباً بر همان وزن و قافيه.

 5)دو شاعرتوانا درزمينه ي طنز و انتقاد اجتماعي ازعصر حافظ را نام ببريد؟

عبيد زاكاني _ بُسحاق اطعمه

 6)حديقه ي سنايي با كدام اثر فخرالدّين عراقي هم وزن است؟

عشاق نامه

 7)موضوع كتاب لمعات عراقي چيست؟

عرفان و سيروسلوك عارفانه است.

 8)اشعةاللّمعات از كيست و در چه زمينه اي است؟

جامي _ شرح اللمعات عراقي

 9)درباره ي تأثير خواجوي كرماني بر سبك حافظ توضيح دهيد؟

خواجو با حافظ دوستي و ارتباط نزديك يافت و چون به سال وتجربه ي شعري بر حافظ پيشي داشت،بر شعر و انديشه ي وي پرتو تعليم افكند.به همين سبب در ديوان خواجه بسياري از ابيات و غزل ها را مي بينيم كه به تقليد يا استقبال از خواجو سروده شده است.

   10)مناظره هاي خواجوي كرماني را نام ببريد؟

رسالة اللباديه : در مناظره ي ني و بوريا

سبع المثاني : در مناظره ي شمشير و قلم

مناظره ي شمس و سحاب

 11)موضوع قصيده هاي ابن يمين چيست؟

مدح و منقبت امامان شيعه.

 12)اين توضيح درباره ي كيست؟«شاعر و نويسنده ي طنز پرداز و شوخ طبع سده ي هشتم كه در قزوين زاده شد».

عبيد زاكاني

 13)طنزهاي عبيد زاكاني چه ويژگي هايي دارد؟

اغلب خنده آور و گاهي ركيك است.

 14)پيام دو بيت زيراز سيف فرغاني را بيان كنيد.

من ني ام شاعركه مدح كس كنم هر شاه را

                                                 از براي  حق  نعمت  پند  دادم  اين  قَدَر

خير و شرّ كس نگفتم از هواي طبع و نفس

                                                 مدح و ذمّ كس نكردم از براي سيم و زر

او اثير دنيا نيست و به خواطر دنيا كسي را ستايش نميكند(دوري از هواي نفس)

 15)مثنوي هاي هفت اورنگ جامي را با ذكر موضوع هر يك نام ببريد.

سلسلة الذهب : در ذكر حقايق عرفاني‌‌ ؛

سلامان و ابسال : منظومه اي تمثيلي حاوي اشارات اخلاقي و عرفاني؛

تحفة الاحرار: در پند و نصيحت همراه با حكايت ها و تمثيل هاي زياد؛

سبحة الابرار: در ذكر مراحل سلوك و تربيت نفس؛

يوسف و زليخا : نظم داستان مشهور يوسف و زليخا كه مختصر آن در قرآن هم آمده است.

ليلي و مجنون : داستان معروف ليلي و مجنون كه نظامي هم آن را به نظم در آورده است.

خردنامه ي اسكندري : در ذكر موعظه و نصيحت از زبان فيلسوفان يونان.

 16)دو نمونه از بهترين نسخه هاي ديوان حافظ و شرح هاي نوشته شده بر آن را نام ببريد.

قاسم بني _ شرح غلامحسين يوسفي _ شرح خليل خطيب رهبر

 ادامه پاسخ سوالات بخش  در آینده ی نزدیک  اگر خدا بخواهد!

+ نویسنده در شنبه پنجم بهمن 1387 |

مجموعه سوالات تاریخ ادبیات

درس اول

1- «خط تصويري» چگونه خطي است؟ كشيدن تصوير چيزها
2- الفبا، براي اولين با در ميان كدام يك از اقوام رواج پيدا كرد؟ فنيقي‌ها
3- سرزمين «فنقيه» اكنون كدام كشور است؟ لبنان و حوالي آن
4- «خط ميخي» چه نوع خطي است؟ خطي بود كه با ميخ و شبيه به ميخ نوشته مي‌شود.
5- خط «ميخي» يا «هجايي» داراي چند حرف (هجا) بود؟ سي و شش
6- تاريخ اختراع «خط اوستايي» را چه دوره‌اي دانسته‌اند؟ اواخر دوره ساساني
7- «اوستا» كتاب ديني چه كساني است؟ زردشتيان
8- «اوستا» مركب از چند كتاب است؟ پنج كتاب (يَستا، يَشت‏ْ‌ها، ويسْپَرد، وَنداديد و خرده اوستا)
9- محتواي كتاب «اوستا» چيست؟ نيايش اهورامزدا، ستايش پاكي، نكوهش اهريمنان و هم‌چنين احكام و ذكرهاي مذهبي
10- اخبار تاريخي و داستان ها و روايت‌ها در كدام بخش از كتاب اوستا آمده است؟ يشت‌ها
11- «زبان فارسي» از شاخه‌ها كدام زبان‌هاست؟ از شاخه‌ي زبان‌هاي هندو اروپايي
12- «فارسي باستان» در كدام دوره رواج داشت؟ دوره‌ي هخامنشي
13- كدام كتاب در اواخر دوره‌ي ساساني به پارسي ميانه پديد آمد و چند بار به عربي ترجمه شد؟ خداي نامه
14- كدام كتاب از عمده‌ترين منابع شاهنامه فردوسي بوده است؟ شاهنامه‌ي منثور عبدالرزاق توسي
15- چه كتابي را منشأ كتاب «هزار و يك شب» دانسته‌اند؟ هزار افسان
16- واژه‌ي «پهلوي» از چه كلمه‌اي گرفته شده است؟ پرثو
17- خط اوستايي چند حرف داشت و چگونه نوشته مي‌شد؟ چهل و چهار حرف داشت واز راست به چپ نوشته مي‌شد.
18- ريشه و اصل خط پهلوي، چيست؟ آرامي (يكي از خطوط سامي)
19- در كدام زبان «شعر» وجود داشته است؟ فارسي ميانه

---------------------------------------------------------------------------------------------
درس دوم
پيش‌گامي ايرانيان
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- بزرگ‌ترين عالم علم نحو، چه نام داشت؟ سيبويه
2- واضح علم «عروض» چه كسي بود؟ خليل بن احمد
3- معناي كلمه‌ي «دري» چيست؟ درباري
4- گويش دري دنباله‌ي كدام زبان است؟ پهلوي ساساني
5- قديمي‌ترين كتابي كه به خطّ فارسي امروز در دست است؟ الابنيه عن حقايق الادويه
6- كتاب « الابنيه عن حقايق الادويه» توسط چه كسي و در چه زمينه‌اي تحرير شده است؟ اسدي توسي و در زمينه‌ي پزشكي
7- كلمه‌ي «دري» در اصطلاح به چه زباني اطلاق مي‌شود؟ زبان دولتي دستگاه ساساني
8- رواج شعر به شيوه‌ي عروضي به زبان دري به كدام دوره مربوط مي‌شود؟ نيمه‌ي اول قرن سوم هجري
9- نخستين شاعران پارسي گوي چه كساني بودند؟ ابوحَفْص سفدي و عباس مروزي
10- اولين نمونه‌هاي شعر عروضي به زبان دري به كدام دوره مربوط مي‌شود؟ به اواخر دوره‌ي طاهريان
11- كتاب «تاريخ سيستان» چه كسي را نخستين شاعر پارسي گوي معرفي مي‌كند؟ محمد بن وصيف سيستاني
12- كدام شاعران را از معاصران عمروبن ليث صفاري دانسته‌اند؟ فيروز مشرقي و ابوسليك گرگاني
13- چه كسي در كوفه به خون‌خواهي حسين‌بن علي (ع) بر ضد امويان قيام كرد؟ مختار ثقفي
14- ابومسلم خراساني، به حكومت كدام خاندان خاتمه داد؟ امويان
15- «برمكيان» وزراي لايق كدام خاندان بودند؟ عباسيان
16- كدام ايراني مسلمان صاحب نخستين كتاب مهم در لغت عربي بوده است؟ خليل بن احمد
17- موضوع كتاب « الابنيه عن حقايق الادويه» چيست؟ پزشكي
18- ايرانيان در ظاهر شعر عروضي را از چه كساني تقليد كردند؟ شعر عربي
19- جمله‌ي «چيزي كه من اندر نيابم، چرا بايد گفت؟» منسوب به كيست؟ يعقوب بن ليث و بي اطلاعي او را از تازي
20- «شعوبيه» چه اعتقاداتي داشتند؟ به برابري عرب و عجم اعتقاد داشتند و عامل امتياز بخش را تقوا مي‌دانستند.

-------------------------------------------------------------------------------------------------
درس سوم
شهيد بلخي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- چه كسي پيش از فردوسي عنوان «شاعر خرد» را به خود اختصاص داد؟ شهيد بلخي
2- «شهيد بلخي» با كدام طبيب و فيلسوف معاصر خود مناظرلتي داشته است؟ زكرياي رازي
3- «شهيد بلخي» با كدام علوم آشنايي داشت؟ فلسفه و كلام
4- كدام شاعر، شهيد بلخي را به فضل و برتري و خردووري ستوده است؟ رودكي
5- «شهيد بلخي» از پيوستگان به دستگاه كدام امير بود؟ امير نصربن احمد ساماني و ابوعبدالله جيهاني
6- چرا به ابوعبدالله جعفربن محمد «رودكي» مي‌گفتند؟ چون در «رودك» يكي از روستاهاي سمرقند به دنيا آمد.
7- كدام وزير، رودكي را در ميان عرب و عجم بي‌مانند مي‌دانست؟ بلعمي، وزير دانشمند سامانيان
8- شعر «بوي جوي موليان» سروده‌ي كيست؟ رودكي
9- كدام شاعر غزل «رودكي وار» را نيكو مي‌دانست؟ عنصري
10- چه كسي رودكي را «شاعر تيره چشم روشن بين» ناميده است؟ ناصرخسرو
11- شعر«بوي جوي موليان» بر كدام امير ساماني تأثير گذار بود؟ نصر بن احمد ساماني
12- اشعار بر جاي مانده از رودكي، چند بيت است؟ حدود هزار بيت
13- كدام مثنوي‌ها را رودكي سروده است؟ مثنوي كليله و دمنه و سندباد نامه
14- سبك شع رودكي، چه سبكي است؟ سبك خراساني
15- نام ديگر «سبك خراساني» چيست؟ سبك تركستاني
16- ويژگي عمده‌ي «سبك خراساني» چيست؟ سادگي. در عين متانت واستحكام
17- عنوان «پدر شعر فارس» به كدام شاعر نسبت داده شده است؟ رودكي
18- رودكي در كدام قالب‌هاي شعري، شعر سروده است؟ تقريباً تمام قالب‌ها (قصيده، غزل، قطعه، رباعي و مثنوي)
19- بيت «غزل رودكي وار نيكو بود/ غزل‌هاي من رودكي‌ وار نيست» از كدام شاعر است؟ عنصري
20- رودكي كدام آلت موسيقي را به خوبي مي‌نواخت؟ بربط

----------------------------------------------------------------------------------------
درس چهارم
بوشكور بلخي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «بوشكور بلخي» شاعر كدام قرن است؟ قرن چهارم
2- كدام مثنوي را « بوشكور بلخي » به نظم درآورد؟ آفرين‌نامه
3- كودكي بوشكور با ايام سال خوردگي كدام شاعر هم زمان است؟ رودكي
4- فكر و زبان بوشكور، حد واسط كدام شاعران است؟ رودكي و فردوسي
5- جواني كدام شاعر مصادف يا دوران كهولت بوشكور بلخي بوده است؟ فردوسي
6- چه واژه‌هايي براي جاهاي خالي عبارت داده شده، درست و مناسب است؟ «دوازده سال بعد از مرگ ... كسايي در ... ديده به جهان گشود.» رودكي، مرو
7- دوران شاعري «كسايي» با كدام سلسله‌ي پادشاهي مقارن بود؟ اواخر عهد ساماني و اوايل كار غزنويان
8- «كسايي» چه مذهبي داشت؟ شيعه‌ي دوازده امامي
9- كسايي در شعر به ترتيب پيرو و پيشرو چه كساني است؟ پيرو رودكي و پيشرو ناصرخسرو
10- «استاد شاعران جهان» از نظر كسايي، كيست؟ رودكي
11- «ناصرخسرو» شاعر آزاده‌ي كدام قرن است؟ قرن پنجم
12- نخستين قصيده‌هاي منقبت و مرثيه در ديوان كدام شاعر آمده است؟ كسايي
13- «قوامي رازي» شاعر كدام قرن است؟ قرن ششم
14- «شاعر مرثيه سراي» قرن دهم كيست؟ محتشم كاشاني
15- كدام دو شاعر درفش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بر دوش كشيده‌اند؟ كسايي و فردوسي
16- ديوان كسايي ظاهراً تا كدام قرن موجود بوده است؟ قرن ششم
17- چرا كسايي را « نقاش چيره دست طبيعت» نام داده‌اند؟ چون وصف‌هايي جاندار و روشن از طبيعت و زيبايي‌هاي آن دارد.

------------------------------------------------------------------------------------------
درس پنجم
نثر فارسي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نثر فارسي در آغاز كدام عصر توليد يافت؟ عصر فردوسي
2- نخستين كتاب مستقل نثر فارسي، كدام اثر است؟ شاهنامه ابونصري
3- «تفسير طبري» تأليف كيست؟ مجمد بن جرير طبري
4- نخستين ترجمه‌ي قرآن كريم كدام كتاب و به چه زباني است؟ ترجمه‌ي تفسير طبري و به زبان فارسي
5- نثر كتاب «ترجمه تفسير طبري» چه گونه است؟ نثر ساده و شمار لغات عربي آن كم است.
6- «ترجمه تفسير طبري» اثر جمعي از علماي ماوراء‌النّهر مي‌باشد.
7- در كدام سده «ترجمه تفسير طبري» نوشته شد؟ ميانه‌ي سده چهارم هجري
8- كدام شاهنامه، قبل از شاهنامه‌ي ابومنصوري تأليف يافته و به كلي از ميان رفته است؟ شاهنامه‌ي ابوالمؤيد بلخي
9- «تاريخ بلعمي» اثر كيست؟ ابوعلي بلعمي
10- به عصر فردوسي، چه نام ديگري داده شده است؟ عصر حماسه‌ي ملي و خردآرماني
11- جريان اصلي شعر در دوره‌ي ساماني بر چه امري تأكيد دارد؟ تأكيد بر حمايت از فرهنگ قومي و اعتبار بخشيدن به زبان فارسي دارد.
12- چه مقدار از «شاهنامه‌ي ابومنصوري» باقي مانده است؟ حدود پانزده صفحه
13- چرا منصوربن نوح ساماني تصميم گرفت كه «تفسير طبري» ترجمه شود؟ چون فهم آن به زبان عربي برايش دشوار بود.
14- ترجمه‌ي كدام كتاب را مي‌توان سرآغاز نثر ديني فارسي به حساب آورد؟ ترجمه تفسير طبري
15- نثر علمي فارسي، با كدام كتاب آغاز مي‌شود؟ الابنيه عن حقايق الادويه
16- نوسينده‌ي كتاب « الابنيه عن حقايق الادويه » كيست؟ ابومنصور موفق هروي
17- موضوع كتاب «هداية المتعلمين في الطب» چيست و مؤلف آن كيست؟ شيوه‌ي درمان بيماري‌ها، ابوبكر اخويني بخارايي
18- مؤلف كتاب «حدود‌العالم» كيست؟ مولف آن نامعلوم است.
19- نخستين كتاب جغرافيا به زبان پارسي كدام كتاب است؟ حدود‌العالم من المشرق الي المغرب
20- موضوع كتاب « حدود‌العالم » چيست؟ جغرافياي عمومي ه ويژه جغرافياي سرزمين‌هاي اسلامي

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس ششم
دقيقي ....
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- طرز شاعري «دقيقي توسي» شبيه به شيوه‌ي كدام شاعر است؟ رودكي
2- نخستين كسي كه پس از «مسعودي مروزي» به نظم داستان‌هاي ملي ايران پرداخت، كه بود؟ دقيقي توسي
3- اثر مهّم «دقيقي» چه نام دارد؟ گشتاسپ نامه
4- زادگاه «فردوسي» كجاست؟ روستاي باژ در منطقه‌ي توس
5- «دهقانان» در روزگار فردوسي چه طبقه‌اي بودند؟ طبقه‌اي صاحب مقام و داراي املاك و اموال
6- چرا فردوسي بر آن شد تا كتاب خود را به نام محمود غزنوي كند؟ به منظور حفظ كردن شاهنامه از گزند حوادث با استفاده از امكاني كه شايد محمود براي نسخه‌برداري آن فراهم كند و ديگر كسب وجه مختصري از اين راه براي معيشت و دوران پيري و ناتواني خود.
7- يكي از دلايلي كه شاهنامه مورد پسند محمود قرار نگرفت، چه بود؟ در شاهنامه بر تركان روي خوش نشان داده نشده بود.
8- مذهب «فردوسي» چه بود؟ شيعه
9- وزير ايران‌دوست عصر غزنوي كه فردوسي او را مدح گفته است، كه بود؟ ابوالعباي اسفرايني
10- محتويات كتاب شاهنامه به چند دوره تقسيم مي‌شود؟ سه دوره
11- «دوران تاريخي» شاهنامه مربوط به كدام بخش از كتاب است؟ دوره‌ي سوم
12- قالب شعري شاهنامه چيست و در كدام بحر سروده شده است؟ مثنوي، بحر متقارب
13- اوّلين لغت‌نامه‌ي مدوّن فارسي چه نام دارد؟ لغت فرس
14- داستان منظوم «گرشاسپ نامه» اثر كيست؟ اسدي توسي
15- «مناظره» دراصطلاح، يعني چه؟ گفت و گوي دو طرف سخن كه هر يك سعي مي‌كند برتري خود را اثبات كند.
16- كتاب «لغت فرس» اثر كيست؟ اسدي توسي
17- «اسدي توسي» شاعر كدام قرن محسوب مي‌شود؟ قرن پنجم
18- كتاب «لغت فرس» چند لغت فارسي دارد؟ هزار و دويست
19- «دقيقي» بر چه دين و آييني بود؟ دين زردشتي
20- مهم‌ترين و طولاني‌ترين بخش شاهنامه، كدام قسمت آن است؟ مرحله‌ي پهلواني

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس هشتم
ناصرخسرو
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- زادگاه «ناصرخسرو» كجاست؟ قباديان بلخ
2- سلطان مسعود غزنوي در كدام محل از تركان سلجوقي شكست خورد؟ دندانقان
3- «باطنيان» چه كساني بودند؟ گروهي از شيعيان هفت امامي كه به امامت اسماعيل فرزند بزرگ امام جعفر صادق (ع) اعتقاد داشتند.
4- مقر فرمانروايي «باطنيان» كجا بود؟ قاهره
5- لقب ناصرخسرو در مذهب فاطمي چيست؟ حجت
6- چه مأموريتي از جانب خليفه‌ي فاطمي به ناصرخسرو محول شد؟ تبليغ آيين فاطمي در خراسان
7- چرا «ناصرخسرو» در خراسان نمي‌توانست به سرچشمه‌ي حكمت باطنيان دست يابد؟ پيروان مذاهب ديگر، مجال تبليغ خودنمايي به آن‌ها نمي‌دادند.
8- آثار كلامي ناصرخسرو كدام‌اند؟ خوان اخوان، زادالمسافرين و جامع‌الحكمتين
9- نخستين گوينده‌اي كه شعر را به طور كلي در خدمت فكر اخلاقي، اجتماعي و مكتبي قرار داد، كه بود؟ ناصرخسرو
10- ايام كودكي « ناصرخسرو » مصادف با حكومت كدام سلسله‌ي پادشاهي است؟ اوج حكومت غزنوي
11- مشهورترين اثر ناصرخسرو، كدام كتاب است؟ سفرنامه
12- كدام عصر، عصر شكوفايي فرهنگ اسلامي است؟ عصر ناصرخسرو
13- جرياني كه در نيمه‌هاي دوم قرن پنجم هجري در نويسندگي و شعر فارسي پيدا شد، چه نام داشت؟ عرفان
14- منشأ عرفان اسلامي كدام كتاب است؟ قرآن
15- كتاب «اسرارالتوحيد» اثر كيست؟ محمد بن منور
16- در عصر ناصرخسرو كدام عارف پاك‌باخته، طغرل سلجوقي را به عدل و داد دعوت كرد؟ باباطاهر
17- تمايلات عارفانه، ابتدا در كدام منطقه پيدا شد؟ بين‌النهرين
18- «زيديه» چه اعتقاداتي داشتند؟ معتقد بودند كه امامت از حضرت سجاد (ع) به زيد فرزند آن حضرت واگذار شده است نه به امام محمد باقر (ع)
19- از دوره‌ي غزنويان كدام درك و برداشت از اسلام، چيرگي يافت؟ كلام اشعر

---------------------------------------------------------------------------------------------

درس نهم
نثر فارسي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كتاب «دانش نامه‌ي علايي» اثر كيست؟ ابوعلي سينا
2- بيش‌تر آثار «ابن سينا» به چه زباني نوشته شده است؟ زبان عربي
3- كتاب « دانش نامه‌ي علايي» به چه زباني است؟ زبان فارسي
4- اهميت كتاب «دانش نامه‌ي علايي» در چيست؟ يك دوره‌ي كامل از فلسفه و طبيعيات را شامل مي‌شود و بسياري از اصطلاحات منطقي و فلسفي را به زبان فارسي در برمي‌گيرد.
5- كتاب «التفهيم لاوايل صناعة التنجيم» اثر كيست؟ ابوريحان بيروني
6- « التفهيم » به چه زباني نوشته شده است؟ فارسي
7- موضوع كتاب «التفهيم» چيست؟ نجوم، هندسه و حساب
8- «قابوس نامه» اثر كيست؟ عنصرالمعالي كي كاووس بن اسكندر
9- موضوع كتاب «قابوس نامه» چيست؟ تعليم و تربيت
10- «قابوس نامه» چند باب دارد؟ چهل و چهار
11- «سياست نامه» اثر كيست؟خواجه نظام‌الملك
12- موضوع كتاب «سياست نامه» چيست؟ آيين مملكت داري
13- نام ديگر كتاب «سياست نامه» چيست؟ سيرالملوك
14- «سياست نامه» چه نثري دارد؟ ساده و مرسل
15- متن «سياست نامه» مربوط به كدام قرن است؟ قرن پنجم
16- كتاب «تاريخ سيستان» اثر كيست؟ مؤلف آن نامعلوم است.
17- «تاريخ بيهقي» اثر كيست؟ ابوالفضل بيهقي
18- نام ديگر «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ مسعودي
19- زادگاه ييهقي كجا بود؟ حارث آباد بيهق
20- ناصرخسرو، در تبريز كدام شاعر را ملاقات كرده بود؟ قطران تبريزي

-----------------------------------------------------------------------------------------------------
درس دهم
نثر ديني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نثر ديني فارسي دري با كدام كتاب آغاز شد؟ ترجمه‌ي تفسير طبري
2- مؤلف كتاب «تفسير قرآن مجيد، معروف به تفسير كمبريج» كيست؟ مؤلف آن نامعلوم است.
3- زمان تأليف كتاب «تفسير قرآن» چه قرني است؟ نيمه ي اول سده‌ي پنجم
4- مؤلف كتاب «تفسير سورآبادي» كيست؟ ابوبكر عتيق نيشابوري
5- ابوبكر عتيق نيشابوري معاصر با كدام پادشاه سلجوقي بوده است؟ آلب ارسلان
6- اثر معروف «ابوالحسن جلايي هجويري» چه نام دارد؟ كشف‌المحجوب
7- موضوع كتاب « كشف‌المحجوب » چيست؟ طريقت و اصول تصوف و بيان كيفيت عشق به پروردگار
8- «شرح تعرف» اثر كيست؟ اسماعيل بن محمد مستملي نجاري
9- نام نياي بزرگ خواجه عبدالله انصاري چه بود؟ ابوايوب انصاري
10- خواجه عبدالله انصاري. تصوف را از چه كسي آموخت؟ شيخ ابوالحسن خرقاني
11- اصل كتاب «طبقات الصوفيه» به چه زباني است و از كيست؟ عربي، ابوعبدالرحمان سلمي
12- «رسايل» اثر كيست؟ خواجه عبدالله انصاري
13- موضوع كتاب «رسايل» چيست؟ اقوام و سخنان و مناجات‌ها
14- نوع نثر « خواجه عبدالله انصاري » چه نثري است؟ مسجع (آهنگين)
15- تفسير قران معروف به «تفسير كمبريج» شامل چه قسمت‌هايي از قرآن است؟ از تفسير سوره‌ي مريم تا پايان قرآن مجيد
16- علت نوشتن و رواج تفسيرهاي مختلف چيست؟ براي استفاده از مسلماناني كه زبان عربي نمي‌دانستند، نوشته شد.
17- چرا «تفسير قرآن، كمبريج» از نظر ادبي هم اهميت دارد؟ چون در آن همان واژه‌هاي لطيف فارسي ديده مي‌شود.
18- كتاب « كشف‌المحجوب » در پاسخ به پرسش‌هاي چه كسي نوشته شد؟ ابوسعيد هجويري
19- ابوايوب انصاري درزمان كدام خليفه، به خراسان آمد؟ عثمان
20- شعرهاي خواجه عبدالله انصاري بيش‌تر در چه قالبي است؟ رباعي و ترانه

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس يازدهم
انوري
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- دوره‌ي دوم فرمانروايي سلجوقيان چه زماني را در برمي‌گرفت؟ نيمه‌ي اول سده‌ي ششم هجري
2- مضمون هاي شعري دوره‌ي انوري چه موضوعاتي بود؟ مدح و وصف
3- قالب‌هاي اصلي شعر در دوره‌ي انوري چه بود؟ قصيده و غزل
4- سبك شعري دوره‌ي انوري چه بود؟ سبك عراقي
5- «انوري» را هم پايه كدام شاعران دانسته‌اند؟ فردوسي و سعدي
6- تخلص «انوري» در آغاز شاعري چه بود؟ خاوري
7- شهرت انوري به كدام نوع شعر است؟ قصيده
8- سه مضمون عمده‌ي شعر انوري چيست؟ ستايش بزرگان، وصف طبيعت و هجو مخالفان
9- «حبسيه» چگونه شعري است؟ شعري است كه در زندان سروده مي‌شود.
10- «مسعود سعد» چند سال از عمر خود را در زندان گذراند؟ بيست سال
11- شهرت « مسعود سعد » در شاعري درگو سرودن چه نوع شعري است؟ حبسيه
12- بيت «هفت سالم بكوفت سود و دهك / پس از آنم سه سال قلعه‌ي ناي» از كدام شاعر است؟ مسعود سعد
13- پس از قصيده، انوري در سرودن كدام قالب شعري پيشگام بوده است؟ قطعه
14- كدام شاعر دربار سلطان ابراهيم، موجبات گرفتاري و زنداني شدن مسعود سعد را فراهم آورد؟ راشدي
15- قصيده‌ي «نامه‌ي اهل خراسان» كه در آن به غارت خراسان اشاره شده است، از كيست؟ انوري
16- كدام شعر انوري به چند زبان بيگانه ترجمه شده است؟ نامه‌ي اهل خراسان
17- «ورود لغات و تركيبات متعدد از لهجه‌هاي محلي به زبان فارسي دري» از ويژگي‌هاي كدام سبك است؟ سبك عراقي
18- چرا سياست كلي سلاجقه بر حمايت از شعر و ادب فارسي استوار نبود؟ به دليل بيگانگي با فرهنگ و زبان ايراني
19- «زبان شعر» در دوره‌ي انوري نسبت به دوره هاي گذشته چگونه است؟ عموماً پخته و نرم‌تر و رام‌تر است.

---------------------------------------------------------------------------------------------------
درس دوازدهم
جمال‌الدين عبدالرزاق
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نامدارترين چهره‌ي شعر و ادب فارسي اصفهان در سده‌ي ششم هجري كيست؟ جمال‌الدين عبدالرزاق
2- مضامين اخلاقي به كار رفته در شعر جمال‌الدين عبدالرزاق به شيوه‌ي كدام شاعر است؟ سنايي غزنوي
3- «تركيب بند» معروف جمال‌الدين عبدالرزاق در چه موضوعي سروده شده است؟ در نعت و ستايش پيامبر گرامي اسلام
4- «خلاق‌المعاني» لقب كدام شاعر است؟ كمال‌الدين اصفهاني
5- كدام واقعه‌ي مهم در روزگار زندگي «كمال‌الدين اسماعيل» در جريان بود؟ حمله‌ي مغولان به ايران
6- چرا به كمال‌الدين اسماعيل لقب «خلاق‌المعاني» دادند؟ وي در خلق معاني تازه دستي توانا داشت.
7- مطلع تركيب‌بند «اي از بر سدره شاهرات / واي قبّه‌ي عرش تكيه‌گاهت» از كيست؟ جمال‌الدين عبدالرزاق
8- سرانجام كار «كمال‌الدين اسماعيل» چگونه بود؟ به دست مغولان به قتل رسيد.
9- تقليد از« جمال‌الدين عبدالرزاق» سنايي در چه حدي است؟ در اين شيوه به پاي سنايي نرسيده و كارش اصالت چنداني ندارد.
10- تركيب بند « جمال‌الدين عبدالرزاق » از نظر زبان و بافت شعري، چگونه است؟ استوار و سنجيده

------------------------------------------------------------------------------------------------------


درس سيزدهم
نثرهاي عارفانه

1- كدام نوع نثر، در سده‌ي ششم و هفتم، اهميت و گشترش يافت؟ نثر صوفيانه
2- عين‌القضات از محضر چه كساني درس آموخت؟ حكيم عمر خيام و شيخ احمد غزالي
3- وزير دسيسه‌گر سلطان سنجر، كه فتواي قتل عين‌القضات را گرفت، چه نام داشت؟ ابوالقاسم درگزيني
4- اساسي‌ترين انديشه‌ها و آراي صوفيانه عين‌القضات را در كدام آثار وي مي‌توان جست و جو كرد؟ يزدان شناخت، تمهيدات
5- سبك نگارش نامه‌هاي عين‌القضات، چگونه است؟ ساده، روان و بي‌تكلف و در عين استشهاد به ‌آيات قرآني و اشعار پارسي و تازي
6- «شيخ اشراق» لقب كيست؟ شهاب‌الدين يحيي سهروردي
7- عمده‌ترين كار سهروردي در مسير بنيان‌گذاري «فلسفه‌ي اشراق» چه بود؟ پيوند ميان فلسفه و عرفان
8- چه كسي فرمان قتل سهروردي را صادر كرد؟ صلاح الدين ايوبي، فرمانرواي مصر و شام
9- «حكمت خسرواني» چگونه عقايدي بود؟ مجموعه‌ي افكار و عقايد فلسفي ايرانيان قديم و مخصوصاً حكمت دوره‌ي شاهان ساساني بود.
10- آثار فارسي «شيخ اشراق» به چه شيوه‌اي بيان شده است؟ تمثيلي و ادبي
11- كتاب «اسرارالتوحيد» اثر كيست و درباره‌ي چه كسي است؟ محمد بن منور، شيخ ابوسعيد ابو‌الخير
12- نويسنده‌ي كتاب «سمك عيار» كيست؟ فرامرز بن خداد ارجاني
13- كدام كتاب را «ازرقي هروي» به نظم كشيده است؟ سندبادنامه
14- اصل كتاب سندبادنامه متعلق به كدام كشور است؟ هندوستان
15- چه كسي سندبادنامه را به «نثري فني و آراسته به امثال و اشعار پارسي و تاري» درآورد؟ ظهيري سمرقندي
16- «كشف‌الاسرار و عدة الابرار» درباره‌ي چه موضوعي است و مؤلف آن كيست؟ تفسير قرآن- ابوالفضل رشيدالدين ميبدي
17- تفسير «شيخ ابوالفتوح رازي» چه نام دارد؟ روضه‌الجنان
18- كدام عصر را بايد «عصر تفسيرنويسي» نام‌گذاري كرد؟ نيمه‌ي اول سده ششم هجري
19- كتاب «سمك عيار» در چه قرني نوشته شده است؟ قرن ششم

----------------------------------------------------------------------------------------------------
درس چهاردهم
كتاب‌هاي فني
1- از جمله كهن‌ترين و استوارترين كتاب‌ها در زمينه‌ي علم بلاغت كدام كتاب است؟ ترجمان البلاغه
2- مؤلف كتاب « ترجمان البلاغه» كيست؟ محمد بن عمر رادوياني
3- كتاب « ترجمان البلاغه» در كدام قرن نوشته شده است؟ نيمه‌ي دوم قرن پنجم
4- موضوع كتاب «حدائق السحر» چيست؟ مباحثي از علم معاني و بيان و صنايع لفظي و معنوي
5- نوسينده كتاب «حدائق السحر» كيست؟ رشيد الدين وطواط
6- پرآوازه‌ترين كتاب در قلمرو علوم ادبي فارسي، كدام كتاب است؟ المعجم
7- كتاب «المعجم» چند بخش است؟ دو بخش
8- مؤلف كتاب «المعجم» كيست؟ شمس قيس رازي
9- مؤلف كتاب «مجمل التواريخ» كيست؟ مؤلف كتاب نامعلوم است.
10- شيوه‌ي انشاي كتاب«مجمل التواريخ» چگونه است؟ از نظر سادگي و داشتن واژه‌ها واصطلاحات كهن فارسي، دست كمي از نوشته‌هاي قرن چهارم ندارد.
11- موضوع كتاب «تاريخ بيهق» چيست؟ سرگذشت‌ شهرها و مناطق جغرافيايي و شخصيت‌هاي علمي و ادبي تاريخ
12- نوسينده كتاب «تاريخ بيهق» كيست؟ ابوالحسن علي بن زيد بيهقي معروف به ابن فندق
13- كتاب «راحة الصدور» در چه قرني نوشته شده است و مؤلف آن كيست؟ پايان قرن ششم و آغاز قرن هفتم ، نجم‌الدين راوندي
14- چه كسي كتاب «كليله و دمنه» را به عربي ترجمه كرد؟ ابن مقفع
15- « كليله و دمنه بهرام شاهي» اثر كيست؟ ابوالمعالي نصرالله منشي
16- نام ديگر «چهار مقاله» چيست؟ مجمع النوادر
17- اصل كتاب «مرزبان‌نامه» به چه زباني نوشته شده بود؟ زبان طبري (گويش مازندران قديم)
18- نويسنده‌ي «مرزبان‌نامه» با اشناي فعلي آن كيست؟ سعدالدين وراميني
19- «گلستان» چند باب دارد؟ هشت باب و يك مقدمه
20- نثر كتاب «گلستان» چه گونه نثري است؟ نثر مسجع

--------------------------------------------------------------------------------------------------
درس پانزدهم
خيام
1- در قالب رباعي، تكيه‌ي اصلي معنا در كدام مصراع است؟ مصراع چهارم
2- انديشه‌هاي كوتاه و عميق و تأملات فلسفي، معمولاً در كدام قالب شعري بيان مي‌شود؟ رباعي
3- «خيام» در كدام قرن زيسته است؟ قرن پنجم و دهه‌هاي نخستين سده‌ي ششم
4- معاصران خيام وي را با كدام علوم مي‌شناختند؟ حكمت، فلسفه، رياضي، طب و نجوم
5- تعارضات و تعصب‌هاي سياسي و مذهبي روزگار خيام را در كدام كتاب مي‌توان ديد؟ سياست‌نامه‌ي خواجه نظام‌الملك
6- مهم‌ترين مثنوي «سنايي» كدام كتاب است؟ حديقة الحقيقة
7- نام ديگر كتاب « حديقة الحقيقة» چيست؟ الهي نامه
8- موضوع كتاب «سيرالعباد الي المعاد» چيست؟ خلقت انسان و نفوس و عقل‌ها و موضوعات اخلاقي ديگر
9- شيوه‌ي بيان در كتاب «سيرالعباد الي المعاد» چيست؟ تمثيل
10- «خاقاني» در كدام اثر خود بر طريق سنايي رفته است؟ تحفة العراقين
11- «عطار» در منطق‌الطير خود به كدام شاعر نظر داشته است؟ سنايي
12- بيت «عطار روح و بود سنايي دو چشم/ ما از پي سنايي و عطار آمديم» از كدام شاعر است؟ مولوي
13- «سنايي» كدام تحول بزرگ را در شعر فارسي به وجود آورد؟ عرفان و عشق به خالق را وارد شعر كرد.
14- اوضاع شهر غزنين در سال‌هاي تولد «سنايي» چگونه بود؟ آوازه و شكوه دوره‌ي اول حكومت غزنويان را نداشت.
15- عنوان نوشته ها و نامه‌هاي سنايي به نثر كه به چاپ رسيده است، چيست؟ مكاتيب سنايي
16- كدام اثر مولوي به شيوه‌ي «حديقه‌ي سنايي» سروده شده است؟ مثنوي معنوي
17- بلندترين و سرشارترين مثنوي‌هاي عرفاني، در كدام دوره سروده شده است؟ عصر مولوي
18- چرا مقدار زيادي رباعي به «خيام» نسبت داده شده است؟ چون هر كس اعتراض و ترديدي داشت و جرئت بيان آن را هم نداشت، آن را به خيام نسبت داده است.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس شانزدهم
خاقاني
1- تخلص اول «خاقاني» چه بود؟ حقايقي
2- تولد خاقاني در كدام شهر بود؟ شروان
3- خاقاني فنون شاعري را از كدام شاعر آموخت؟ ابوالعلاي گنجوي
4- خاقاني تخلص خود را از نام چه كسي گرفت؟ خاقان منوچهر، حاكم شهر شروان
5- كهن‌ترين سفرنامه‌ي منظوم حج از كيست؟ خاقاني
6- سفرنامه‌ي منظوم حج خاقاني چه نام دارد؟ تحفة العراقين
7- نام كتاب منثور خاقاني چيست؟ منشآت
8- پنج دفتر شعر نظامي به چه نام‌هايي معروف است؟ خمسه يا پنج گنج
9- موضوع كتاب «مخزن‌الاسرار» چيست؟ زهد و حكمت و عرفان
10- مخزن الاسرار به پيروي از كدام كتاب نوشته شده است؟ حديقة الحقيقة
11- دومين مثنوي نظامي چه نام دارد؟ خسرو و شيرين
12- موضوع داستان «ليلي و مجنون» چيست؟ ماجراي دل‌باختگي قيس از قبيله‌ي بني عامر بر ليلي دخترك هم‌سال او كه به ناخواه به عقد ابن سلام درآمده است.
13- نام ديگر كتاب «هفت پيكر» چيست؟ هفت گنبد و بهرام نامه
14- دو بخش كتاب «اسكندرنامه» چه نام‌هائي دارد؟ شرف‌نامه و اقبال‌نامه
15- نخستين بار چه كسي درادب فارسي به داستان سرايي پرداخت؟ فخرالدين اسعد گرگاني
16- كتاب «مخزن‌الاسرار» در چند مقاله سروده شده است؟ بيست مقاله
17- نظامي در سرودن آثار خود، به جز «حديقه‌ي سنايي» به كدام كتاب ديگر نظر داشته است؟ شاهنامه‌ي فردوسي
18- كدام شاعر در دوره‌ي خاقاني، مردم اصفهان را هجو كرده بود؟ مجيرالدين بيلقاني
19- علت ناميده شدن خاقاني به «شاعر صبح» چيست؟ خاقاني در توصيف صبح و طلوع آفتاب، دستي توانا دارد.

-------------------------------------------------------------------------------------------------
درس هفدهم
عطار
1- «عطار» در كجا چشم به جهان گشود؟ در قريه‌ي كدكن نيشابور
2- مهم‌ترين و برجسته ترين اثر «عطار» چيست؟ منطق‌الطير
3- «منطق‌الطير» عطار در كدام قالب و به چه شيوه‌اي سروده شده است؟ منطق‌الطير مثنوياست و بر شيوه‌ي تمثيلي سروده شده است.
4- « منطق‌الطير» داستان چيست؟ داستان گروهي از مرغان كه به طلب سيمرغ مي‌روند.
5- مراحل هفت‌گانه‌ي عبور مرغان براي رسيدن به سيمرغ به كدام داستان شباهت دارد؟ هفت‌خان رستم
6- محتواي كتاب «الهي‌نامه» چيست؟ گفت و شنود پدري با پسران خود درباره‌ي چيزهايي كه حقيقت آن با آن چه عامه‌ي مردم از آن مي‌فهمند، تفاوت دارند.
7- رباعيات «عطار» در كدام مجموعه گرد آمده است؟ مختار نامه
8- اثر منثور «عطار» چه نام دارد؟ تذكرة‌الاوليا
9- كدام اثر عطار را مي‌توان «حماسه‌ي عرفاني» ناميد؟ منطق‌الطير
10- در منظومه‌ي «مصيبت نامه» شيخ نيشابور خواننده را به چه امري توجه مي‌دهد؟ خواننده را توجه مي‌دهد كه فريفته‌ي ظاهر نشود و از وراي ظواهر، به حقيقت پي ببرد.
11- نخستين پير و مرشد «مولانا جلال الدين» چه كسي بود؟ برهان‌الدين بن محقق
12- مهم‌ترين حادثه‌ي زندگي مولوي چيست؟ آشنايي يا شمس تبريزي
13- چه كسي مولوي را به سرودن كتاب عظيم مثنوي برانگيخت؟ حسام‌الدين چلبي
14- «مثنوي معنوي» چند دفتر وچند بيت است؟ شش دفتر و بيست و شش هزار بيت
15- «مجالس سبعه» شامل چه مباحثي است؟ شامل هفت مجلس است و سال‌هايي را كه جلال‌الدين به منبر مي‌رفته، بيان كرده است.
16- «ني نامه» به كدام بخش از مثنوي اطلاق مي‌شود؟ هجده بيت اول مثنوي
17- «غزل‌هاي مولوي»، به چه نام‌هايي معروف گشته است؟ ديوان كبير يا كليات شمس تبريزي
18- پس از غيبت شمس تبريزي، مولوي چه كسي را نايب و خليفه‌ي خويش كرد؟ صلاح‌الدين زركوب
19- كتاب «طبقات الصوفيه» اثر كيست؟ عبدالرحمان سلمي
20- در كتاب «تذكرة الاوليا» حكايات مربوط به چند تن ز اوليا و مشايخ تصوف نقل شده است؟ نود و هفت تن

---------------------------------------------------------------------------------------------------
درس هجدهم
سعدي

1- در عصر سعدي كدام دو عامل باعث گسترش زبان و فرهنگ فارسي به بيرون از مرزهاي ايران بود؟ جنگ‌هاي صليبي و يورش تاتار
2- در عصر سعدي، كدام نوع شعر، رونق و اعتبار يافت؟ غزل
3- مصراع «جهان در هم افتاده چوي موي زنگي» اشاره به كدام رويداد تاريخي دارد؟ يورش مغولان به ايران
4- نام ديگر كتاب «بوستان» چيست؟ سعدي نامه
5- بوستان چند باب دارد؟ ده باب
6- «غزليات» سعدي شامل چند بخش است؟ چهار بخش
7- قالب شعري «بوستان» چيست؟ مثنوي
8- پس از وفات سعدي، چه كسي «كليات» وي را تدوين كرد؟ ابوبكر بيستون
9- زبان و فرهنگ فارسي، از چه زماني در شبه قاره‌ي هند شروع به گسترش كرد؟ از زمان لشگركشي‌هاي محمود غزنوي
10- كتاب «اعجاز خسروي» اثر كيست؟ امير خسرو دهلوي
11- نام كتابي از امير خسسرو دهلوي كه بر وزن و شيوه‌ي مخزن الاسرار نظامي سروده شده، چيست؟ مطلع الانوار
12- كتاب «هشت بهشت» امير خسرو دهلوي، به تقليد از كدام كتاب نوشته شده است؟ هفت پيكر
13- مثنوي «خضرخان» و «دولراني» اثر كيست؟ امير خسرو دهلوي
14- خطابه و سخن‌راني‌هاي سعدي، در كدام اثر وي گرد آمده است؟ مجالس پنج‌گانه
15- «سعدي» در رثاي كدام خليفه‌ي عباسي، مرثيه سروده است؟ مستعصم بالله
16- امير خسرو دهلوي در محضر كدام عارف به سير و سلوك عرفاني پرداخت؟ نظام‌الدين اوليا
17- چرا «سعدي» را فرمانرواي قلمرو سخن فارسي ناميده اند؟ به علت استادي مسلم وي در شعر و نثر، او را فرمانرواي ملك سخن فارسي ناميده‌اند.
18- مصراع «همه قبيله‌ي من عالمان دين بودند» از كدام شاعر است؟ سعدي

------------------------------------------------------------------------------------------------
درس نوزدهم
از سرچشمه هاي ....

1- براي پژوهش ادبيات غرب، از ادبيات كدام كشور بايد شروع كرد؟ ادبيات يونان باستان
2- نام ديگر «جنبش فرهنگ دوستان» چيست؟ اومانيسم
3- واژه‌ي درست و مناسب براي جاي خالي عبارت چيست؟ «اومانيسم بازگشتي دوباره است به ادبيات .... » يونان باستان
4- تمدن امروز جهان در كجا آغاز شد؟ يونان
5- بزرگ‌ترين حماسه سراي جهان كيست؟ هومر
6- كدام نمايش‌نامه نويسان يوناني، هنوز هم بي‌مانندند؟ آشيل سوفوكل و اوريپيد
7- نظريات ارسطو در چه مواردي هنوز هم نو و قابل استفاده است؟ هنر و ادبيات
8- كتاب «بوطيقا» اثر كيست؟ ارسطو
9- كدام ملت است كه ابتدا آزاد زيستن را شناختند و به ارزش دانش پي بردند؟ يونان
10- محتواي كتاب «بوطيقا» چيست؟ اطلاعات جالب و ارزشمندي درباره‌ي شعر و نمايش‌نامه هاي منظوم يونان به ما مي‌دهد.
11- قديمي‌ترين آثاربه جا مانده از «يونان باستان» كدام‌اند؟ ايلياد و ويسه
12- مهم‌ترين واقعه‌اي كه در «ايلياد» به نظم كشيده شده، چيست؟ جنگ يونان با تروا
13- پهلوان رويين‌تن يونان، چه نام داشت؟ آشيل
14- كدام قسمت از بدن «آشيل» ضربه پذير بود؟ پاشنه‌ي پا
15- چرا نمي‌توان دو اثر حماسي «ايلياد» و «اديسه» را نخستين آثار هنري يونان محسوب كرد؟ پختگي و قدرتي كه در اين منظومه‌ها وجود دارد نشان ‌دهنده‌ي اين است كه اين دو كتاب از نخستين كتاب‌هاي يوناني نيستند.
16- «هومر» در چه قرني زيسته است؟ ظاهراً ده قرن پيش از ميلاد
17- «فن شعر» ارسطو چه چيزي را درباره‌ي ادبيات و هنر يونان باستان نشان مي‌دهد؟ اين كتاب نشانمي‌دهد كه ادبيات و هنر يونان باستان ارزش‌مند است.

------------------------------------------------------------------------------------------------- 
درس بيست و يكم
كلاسي‌سيسم
1- نيمه‌ي دوم قرن شانزدهم، چه دوره‌اي بود؟ دوره‌اي بود كه در آن براي نخستين بار، آيين ادبي جامعي براي خلق آثار ادبي به وجود آمد.
2- مكتب «كلاسي‌سيسم» در فرانسه، چه گونه مكتبي است؟ مكتب سنت گرايي در ادبيات و هنر، به ويژه تقليد از نويسندگان باستان
3- استاد بزرگ مكتب «كلاسي‌سيسم» در فرانسه، كيست؟ بوالو
4- از ديدگاه «كلاسيك‌ها» هنر اصلي شاعر و نوسينده، است؟ اين است كه اصول و قواعد پيشينيان را در اثر خود رعايت كند.
5- يكي از اركان اساسي مكتب «كلاسيك‌ها» را نام ببريد؟ تقليد از طبيعت
6- عبارت «حتي يك لحظه از طبيعت غافل نشويد» از كيست؟ بوالو
7- كدام پادشاه را «بزرگ‌ترين هنرپرور تاريخ» شناخته‌اند؟ لويي چهاردهم
8- نمايش‌نامه‌ي «خسيس» اثر كيست؟ مولير
9- از مشهورترين هنرمندان كلاسيك انگلستان ، چه كسي را مي‌توان نام برد؟ ميتلون
10- ارسطو در كدام كتاب خود، هنر را تقليد از طبيعت مي‌داند؟ بوطيقا (فن شعر)
11- نقطه‌ي اوج «كلاسي‌سيسم» اروپا، در كدام كشور به وجود آمد؟ فرانسه
12- كاخ «ورساي» به دستور چه كسي بنا شد؟ لويي چهاردهم
13- چهار تراژدي كدام شاعر فرانسوي به نوعي با ايران و ايرانيان ارتباط دارد؟ راسين
14- در نگارش تراژدي «استر» از كدام كتاب الهام گرفته شده است؟ تورات
15- ماجراي نمايش‌نامه‌ي «استر» چيست؟ عشق خشايارشاه به (استر) دختر زيباي يهودي
16- عنوان «پدر تئاتر فرانسه» به چه كسي داده شده است؟ پي‌ير كورني
17- «پي‌ير كورني» چند نمايش‌نامه منظوم دارد، نوع اين نمايش‌نامه‌ها چيست؟ بيست و سه نمايش‌نامه‌ي منظوم دارد كه بيست‌تاي آن تراژدي است.
18- آخرين تراژدي «كورني» چه نام دارد و درباره‌ي چيست؟ سورنا سردار اشكاني، شرح شكست كراسوس سردار رومي از سورنا سردار ايراني است.
19- «نزاكت ادبي» در مكتب كلاسي‌سيسم به چه معنا است؟ اثر ادبي بايد آنچه را كه با عرف و عادت عمومي موافق باشد، مطرح كند.
20- ارسطو، تفاوت هنرها را در چه مي‌داند؟ نوع تقليد از طبيعت

----------------------------------------------------------------------------------------------

درس بيست و دوم
عصر روشن‌گري

1- عبارت «رمانتي‌سيسم بيماري و كلاسي‌سيسم سلامتي است» از كدام شاعر و نويسنده است؟ گوته
2- «جنبش رمانتي‌سيسم» با انديشه‌هاي چه كساني شروع شد؟ «ژان ژاك روسو» و «ولتر»
3- انديشه‌ي كدام عصر، زمينه ساز ظهور مكتب «رمانتي‌سيسم» بود؟ انديشه‌ي عصر روشنگري
4- كدام نويسنده و فيلسوف را تجسم بخش عصر روشنگري مي‌دانند؟ ولتر
5- كدام كتاب در نيمه دوم قرن هجدهم، فضاي روشنفكري مهمي ايجاد كرد؟ دايرة المعارف
6- از نويسندگان « دايرة المعارف» چه كساني را مي‌توان نام برد؟ ديدرو و دالامبر
7- «ترانه هاي غنايي» اثر كيست؟ كالريج
8- تفاوت دو مكتب « كلاسي‌سيسم و رمانتي‌سيسم» در چيست؟ كلاسيك‌ها فقط خوبي و زيبايي را مي‌بينند، در حالي كه رمانتيك‌ها علاوه بر زيبايي‌ها، زشتي‌ها را هم مي‌بينند.
9- چرا سال 1830 را سال انقلاب ادبي مي‌دانند؟ در اين سال ويكتورهوگو و يارانش، رمانتي‌سيسم را به عنوان مكتب آزادي هنر اعلام كردند.
10- عبارت «كلمه عبارت از سخن است و سخن خدا است» از كدام نويسنده است؟ ويكتورهوگو
11- رمان «مادام بوواري» اثر كيست؟ گوستاوفلوبر
12- بنيان‌گذاران مكتب «رمانتيك» در آلمان چه كساني بودند؟ ويلهلم شلگل و برادرش فردريك شلگل
13- شرايط اجتماعي در نيمه‌ي اول قرن هجدهم، چگونه بود؟ مردم دچار بدبختي و پريشاني بودند و احتياج شديدي به اصلاحات احساس مي‌كردند.
14- با انتشار « دايرة المعارف» پيروزي در كدام حوزه‌ها به وقوع پيوست؟ فلسفه و تفكر
15- در چه زماني جنبش رمانتيك، به معناي واقعي آن، خود را به جهان معرفي كرد؟ آخرين سال‌هاي قرن هجدهم
16- عبارت «كلاسيك‌ها ايده‌آل هستند» به چه معناست؟ يعني فقط خوبي و زيبايي را مي‌خواهند.
17- كلمات مناسب و درست براي جاهاي خالي عبارت كدام است؟ «كلاسيك‌ها ...... را اساس شعر مي‌دانند و رمانتيك‌ها پاي بند .....اند.»عقل، خيال
18- «شخصيت» از ديگاه هنرمند رمانتيك به چه معنا است؟ يعني اين كه هنرمند مي‌تواند من وجودي خود را مستقر سازد.
19- كدام شاعر رمانتيك انگلستان، تأثير زيادي بر ديگر شاعران اروپا داشت؟ لرد بايرون
20- در كدام قرن اروپاييان دريافتند كه «دنيا بسيار پيچيده و متنوع است» و نبايد از چند اصل ثابت و دستور خشك پيروي كرد؟ اول قرن هجدهم

درس بيست و سوم
واقع گرايي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- ادبيات «واقع‌گرايانه» موضوع كار خود را در كجا مي‌يافت؟ در جامعه ي معاصر و ساخت مسائل آن
2- قهرمانان رمان‌هيا رئاليستي چه كساني هستند؟ مردم عادي
3- «رئاليسم» به عنوان شيوه‌اي خلاق، چه پديده‌اي است؟ پديده‌اي تارخي است كه در مرحله‌اي معين، از تكامل فكري بشر به وجود آمد.
4- كاريكاتوريست‌ها و نقاشان كدام مكتب از عوامل ظهور «رئاليسم» بودند؟ مكتب باربيزون
5- پيروان مكتب « باربيزون » چه شيوه‌اي داشتند؟ پيروان اين مكتب خواهان مشاهده‌ي مستقيم طبيعت بودند.
6- كدام مكتب مدافع «واقع‌گرايي هنري» است؟ مكتب هنر براي هنر
7- «گوستاو فلوبر» رمان نويس فرانسوي به كدام مكتب تعلق دارد؟ مكتب پارناس
8- «تئوفيل گوتيه» از اعضاي كدام مكتب هنري بود؟ هنر براي هنر
9- نام «پارناس» از كجا گرفته شده است؟ پارناس، از كوه‌هاي باستاني يونان است.
10- «اميل زولا» پيشواي كدام مكتب است؟ واقع گرايي يا طبيعت گرايي
11- كدام نوع از «رئاليسم» بيش‌تر از كارهاي «بالزاك» شروع مي‌شود؟ رئاليسم ابتدايي
12- داستان كوتاه «شنل» از كدام نويسنده است؟ گوگول
13- رمان بزرگ «پدران و پسران» اثر كيست؟ تورگينف
14- بنيان مكتب «رئاليسم سوسياليستي» بر چيست؟تأكيد بر روي «كار» دارد.
15- در كدام مكتب «قهرمانان داستان از محيط خويش جلوترند و براي رسيدن به اجتماعي تازه تلاش مي‌كنند»؟ واقع گرايي انتقادي
16- بنيان گذار مكتب « واقع گرايي انتقادي » كيست؟ ماكسيم گوركي
17- رمان «صد سال تنهايي» اثر كدام نويسنده است؟ گابريل گارسيا ماركز
18- داستان‌هاي « واقع گرايي جادويي» چه نوع داستان‌هايي است؟ همه چيز عادي است، اما يك عنصر جادويي و غير طبيعي در آن‌ها وجود دارد.
19- داستان كوتاه «آئورا» اثر كيست و به چه شيوه‌اي نوشته شده است؟ كارلوس فوئنتس، رئاليسم جادويي.

--------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و چهارم
طبيعت گرايي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «اوكتاويو پاز» اهل كدام كشور است؟ مكزيك
2- «زاپاتا» كه بود؟ انقلابي معروف
3- «اوكتاويو پاز» در آثارش اصالت را به كدام طبقات اجتماعي مي‌دهد؟ دهقانان و كارگران مزارع
4- «پاز» كدام جايزه‌ي ادبي را در سال 1990 از آن خويش كرد؟ جايزه‌ي ادبي نوبل
5- «فريت ادگو» نويسنده و شاعر معاصر اهل كدام كشور است؟ تركيه
6- آثار «فريت ادگو» بيانگر زندگي كدام قشر از مردم تركيه است؟ روشن‌فكران
7- كدام مجموعه از آثار«فريت ادگو» جايزه‌ي ادبي ملي تركيه را برد؟ در قايق
8- از كدام رمان «ادگو» فيلم ساخته شده است؟ او
9- كدام اثر «فريت ادگو» به صورت فيلم سينمايي، جايزه ي اول فستيوال سينمايي برلين را در سال 1938 از آن او كرد؟ او

---------------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و پنجم

1- نام ديگر «طبيعت گرايي» چيست؟ ناتوراليسم
2- در فلسفه‌ي قديم «طبيعت گرايي» به چه معنا به كار مي‌رفت؟ ماده‌گرايي و لذت جويي و هرگونه دين گريزي
3- «ناتوراليسم» در ادبيات و هنر، چه گرايشي است؟ گرايشي است كه از واقع‌گرايي (ناتوراليسم) سرچشمه مي‌گيرد، اما با آن متفاوت است.
4- نقاش «طبيعت گرا» چگونه نقاشي بود؟ مي‌كوشيد تا شكل‌هاي موجود در طبيعت را به طور دقيق تقليد و نقاشي كند.
5- «ناتوراليسم» نام چه كسي را تداعي مي‌كند؟ اميل زولا
6- براي شناسايي عناصر موجود در آثار اميل زولا، كدام پديده را بايد شناخت؟ انقلاب صنعتي را
7- مضمون صريح بسياري از رمان‌ها از جمله «پول» چيست؟ تلاش براي كسب ثروت و قدرت، از طريق توسعه‌ي كار
8- سرچشمه‌ي «طبيعت گرايي» كدام كشور بود؟ فرانسه
9- بعد از اميل زولا، چهره ي مطرح گروه «مدان» چه كسي بود؟ گي دو موپاسان
10- نخستين نمونه ي رمان ناتوراليستي كدام كتاب بود؟ ترز راكن
11- طبيعت گرايان فرانسوي چه كساني را پيشگامان مكتب خود مي‌دانستند؟ بالزاك، فلوبر و تا حدودب استاندال
12- يكي از ويژگي هاي عمده‌ي نمايش‌نامه‌هاي ناتوراليستي، چيست؟ توصيف مفصل فضاي صحنه‌ها
13- كدام نمايش‌نامه نويس آلماني در سال 1921 برنده‌ي جايزه‌ي نوبل شد؟ گرهارت يوهان هاوپتمان
14- نمايش‌نامه‌هاي «اشباح» و «خانه ي عروسك» اثر كدام نويسنده است؟ هنريك ايبسن
15- رمان «خوشه‌هاي خشم» اثر كدام رمان نويس آمريكايي است؟ جان اشتاين بك
16- كدام نويسنده در نوجواني شاگرد «گوستاو فلوبر» بود؟ هانري رنه آلبرگي دوموپاسان
17- چرا رمان شعر و مكتب ناتوراليسم را «شعر تهي دستان» ناميده‌اند؟ چون تصويرگر طبقات زحمت‌كش است.
18- ناتوراليست‌ها «انسان» را چگونه مي‌ديدند؟ آن‌ها انسان‌ها را يك نظام عصبي و قابل تشريح علمي مي‌دانستند.
19- ميزبان «گروه مدان» در فرانسه چه كسي بود؟ اميل زولا
20- اتهام مخالفان به «اميل زولا» چه بود؟ اخلاق ستيزي

-------------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و ششم
نماد گرايي
1- بنيان‌گذار مكتب «نمادگرايي» كه بود؟ شارل بودلر
2- ديوان اشعار «بودلر» چه نام داشت؟ گل‌هاي بدي
3- بيان سمبوليست‌ها در نوشته‌هايشان چگونه بود؟ مبهم، راز آميز و بيان ناشدني
4- عبارت «بيان رمز و راز و رؤيا با اشارات غير مستقيم، نماد را مي‌آفريند.» از كيست؟ مالارمه
5- كدام نوع ادبيات، در ادبيات فارسي، به شيوه‌ي «نماد گرايي» عمل كرده است؟ ادبيات عرفاني
6- در تأويل و تفسير متون عرفاني «مدعي» نماد چيست؟ عقل و فلسفه
7- «شارل بودلر» ابتدا طرفدار كدام مكتب هنري بود؟ هنر براي هنر
8- از نظر كدام شاعر «دنيا جنگلي است مالامال از علايم و اشارات»؟ شارل بودلر
9- فيلسوف بدبين آلماني چه نام داشت؟ شوپنهاور
10- كدام گروه از شاعران، شعر فرانسوي را از قيدهاي وزن و قافيه‌ي سنتي رها كردند و شكل «شعر منثور» را به كار گرفتند؟ سمبوليست‌ها (بودلر، رمبو)
11- چه كسي مترجم آثار «ادگار آلن پو» به زبان فرانسوي بود؟ شارل بودللر
12- دفترهاي شعر «اشراق» و «فصلي در دوزخ» اثر كيست؟ ژان آرتور رمبو
13- كدام شاعر سمبوليست‌ها فرانسوي «موجزگو» بود؟ استفان مالارمه
14- از پيشگامان نهضت «تصوير گرايي» چه سكي را مي‌توان نام برد؟ ازرا پاوند
15- كدام شعر ادگار آلن پو مشهورترين شعر اوست؟ كلاغ
16- «سمبوليسم» در خالص‌ترين شكلش در آثار كدام نويسنده ديده مي‌شود؟ مارسل پروست
17- كدام شاعر نوشتار «ادگار آلن پو» را «نوشتار شلخته» مي‌خواند؟ تي. اس. اليوت
18- رمان معروف «مارسل پروست» چه نام دارد؟ در جست و جوي زمان از دست رفته
19- هدف نويسنده در رمان «در جست و جوي زمان از دست رفته» چيست؟ رخنه به فراسوي واقعيت و جست و جوي جهاني آرماني
20- دو شاعر برجسته‌ي سمبوليست‌ آلماني در اوايل قرن بيستم چه كساني بودند؟ «راينر ماريا ريلكه» و «استفان گنورگ»

 

 

+ نویسنده در جمعه چهارم بهمن 1387 |

مجموعه سوالات تاریخ ادبیات 2

درس اول
درآمدي بر عصر حافظ
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كدام عارف و متفكر اندلسي، براي نزدكي كردن عرفان و فلسفه كوشيد؟ ابن عربي
2- چرا در عصر حافظ، گروه‌ها توانستند مذهب و اعتقادات خود را آزادانه آشكار كنند؟ به دليل بي‌اعتقادي برخي از ايلخانان و بي‌تعصبي برخي ديگر
3- شيعيان، كدام حكومت‌هاي محلي را تشكيل دادند؟ سربداران و مرعشيان
4- تفاوت شورش‌هاي تيمور با چنگيز در چه بود؟ اول اين كه تيمور دعوي مسلماني داشت و ديگر اين كه او و لشگريانش به طور نسبي با تمدن آشنا بودند.
5- مهم‌ترين افراد نفوذي مذهب تشيع در دستگاه حكومتي مغولان چه كساني بودند؟ خواجه نصيرالدين توسي و مؤيدالدين علقمي
6- در عصر حافظ كدام قالب شعري رو به ضعف و كسادي گذاشت؟ قصيده
7- مضمون قصيده‌هاي سروده شده در عصر حافظ چه بود؟ حمد خدا، نعت رسول اكرم (ص) و مناقب امامان شيعه
8- ابتكارهاي صورت گرفته در شعر اين دوره كدام است؟ منقبت و مرثيه و طرح مسائل اجتماعي
9- در شعر عصر حافظ تقليد از شاعران پيشين به چه شكل‌هايي بروز مي‌كرد؟ تقليد از شيوه‌ و سبك استادان پيشين، جواب گويي شعرهاي مشهور بر همان وزن و قافيه‌ي پيشينيان
10- شيوه‌ي كدام شاعر عصر حافظ ابتكاري تازه قلمداد مي‌شود؟ عبيدزاكاني
11- «طنز و انتقاد اجتماعي» در شعر كدام شاعران اين دوره بيش‌تر ديده مي‌شود؟ عبيد حافظ و بسحاق اطعمه
12- «زبان شعر» در اين دوره چگونه است؟ جز در سروده‌هاي حافظ و خواجو، رو به سقوط و تباهي است.
13- عراقي، كدام مثنوي را بر وزن «حديقه سنايي» سروده است؟ عشاق نامه (ده نامه)
14- كدام كتاب عراقي به «نظم و نثر» است؟ لمعات
15- موضوع كتاب «لمعات» چيست؟ عرفان و سير و سلوك عارفانه
16- چه كسي مشهورترين شرح را بر «لمعات» نوشته است؟ جامي
17- «ساقي نامه» چگونه شعري است؟ شعري است در وصف مجالس بزم و لوازم مربوط به آن به طوري كه شاعر در خلال آن مضامين غنايي و عرفاني و حكمت و وعظ را نيز درج كند.
18- «عراقي» در كجا متولد شد؟ در يكي از روستاهاي فراهان به نام كميجان
19- «عراقي» در قونيه با كدام عارفان مشهور آشنا شد؟ شيخ صدرالدين قونوي
20- كدام اثر حماسي در دوره‌ي حافظ مورد توجه و تقليد قرار گرفته است؟ شاهنامه فردوسي
  

-------------------------------------------------------------------------------------------------- 
درس دوم
خواجوي كرماني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «خواجو» در غزل از چه كسي پيروي مي‌كرد؟ سعدي
2- «نخل بند شاعران» شهرت كدام شاعر معروف است؟ خواجوي كرماني
3- «رساله‌ي اللباديه» مناظره بين چيست؟ ني و بوريا
4- خواجو در «قصيده سرايي» از كدام شاعر تقليد كرده است؟ سنايي
5- كدام شاعر در ستايش سربداران، شعر سروده است؟ ابن يمين
6- ابن يمين به سرودن شعر در كدام قالب شعري نام بردار گشته است؟ قطعه
7- مذهب «ابن يمين» چه بود؟ شيعه
8- «سيف فرغاني» شاعر كدام قرن است؟ قرن هفتم
9- بيت «اسب همت سركشيد و بهرجو جايز نداشت / خوار همچون خر در اصطبل ثنا خواني مرا» از كدام شاعر است؟ سيف فرغاني
10- چرا لقب «زاكاني» به عبيد داده شد؟ او از خاندان زاكانيان، تيره‌اي از اعراب بني خفاجه بود.
11- شهرت «عبيد» به كدام قالب بياني است؟ طنز
12- «عبيد» در پرداختن به هزليات خود به كدام شاعران توجه داشته است؟ سعدي و سوزني سمرقندي
13- مثنوي «موش وگربه» درباره‌ي چيست؟ حكايتي است تمثيلي كه در آن وضع جامعه و دو طبقه‌ي حاكمان و قاضيان مورد انتقاد قرار گرفته است.
14- «عبيد» در كدام قرن زيسته است؟ قرن هشتم
15- دو بخش ديوان اشعار خواجو، چه نام دارد؟ صنايع الكمال، بدايع‌الجمال
16- كدام مثنوي از خواجو نيست؟ (سام‌نامه، صدپند، هماي و همايون) صد بند، از عبيد زاكاني است.
17- «سخن حافظ طرز غزل» كدام شاعر را دارد؟ خواجو
18- «اخلاق الاشرف» اثري است از ..... عبيد زاكاني
19- زبان طنز در آثار «عبيد» چگونه است؟ بي‌پروا و تند
20- سبك شعري «سيف فرغاني» به شيوه‌ي كدام شاعران است؟ سخنوران نامي خراسان

------------------------------------------------------------------------------------------------
درس سوم
حافظ
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «لسان الغيب» لقب كيست؟ خواجه شمس‌الدين محمد شيرازي (حافظ)
2- نياكان «حافظ» از كجا بودند؟ كوهپايه‌ي اصفهان‌
3- لقب «محتسب» را حافظ به كدام حاكم وقت شيراز داده بود؟ امير مبارزالدين محمد
4- كدام شاعر فارسي زبان، بيش‌ترين محبوبيت را تاكنون نزد فارسي زبانان داشته است؟ حافظ
5- «حافظ» از كدام دانش‌هاي زمان خود بهره داشت؟ همه‌ي علوم قراني ، از قرائت و تفسير گرفته تا كلام و فلسفه و عرفان
6- محتواي غزل‌هاي «حافظ» چگونه است؟ تلفيق و تركيب عشق و عرفان است.
7- كدام شهر خراسان در دوره‌ي جامي پايتخت هنر و ذوق و ادب ايران بود؟ هرات
8- چه كساني در آن زمان، حامي هنرمندان وصاحبان ذوق بودند؟ سلطان حسين بايقرا و امير عليشير نوايي
9- كدام اثر جامي «منظومه‌اي تمثيلي، حاوي اشارات اخلاقي و عرفاني» است؟ سلامان و ابسال
10- «جامي» در مثنوي سرايي از كدام شاعر تقليد كرده است؟ نظامي
11- كدام كتاب را «جامي» در برابر خمسه‌ي نظامي سروده است؟ هفت اورنگ
12- كتاب «بهارستان» به تقليد از كدام اثر معروف است؟ گلستان سعدي
13- ديوان جامي، به چند بخش تقسيم شده است؟ سه بخش
14- «ذكر مراحل سلوك و رتبيت نفس» محتواي كدام كتاب «جامي» است؟ سحبة الابرار
15- حافظ در شعر «بلبلي خون دلي خورد و گلي حاصل كرد / باد غيرت به صدش خار، پريشان دل كرد» به كدام رويداد اشاره كرده است؟ درد مرگ فرزندش
16- كدام شاعر را برخي «خاتم شعراي ايران» مي‌دانند؟ حافظ
17- لحن و بيان «حافظ» در اشعارش، چگونه است؟ گزنده و تلخ با نيشخند و كنايه آميز است.
18- محتواي غزل شاعران پيش از حافظ، چه بود؟ يا عاشقانه يا عارفانه
19- تقليد «جامي» از شعرايي چون نظامي و سعدي، در چه حدي است؟ نتواسته است از حد مقلدي موفق يا فراتر بگذارد.

-------------------------------------------------------------------------------------------------
درس چهارم
درآمدي بر ....
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- دو دليل عمده‌ي تاريخ نويسي در عصر حاكميت مغول و تيمور چيست؟ مغولان و تيموريان به ثبت فتوحات و آوازه‌ي خود علاقه‌مند بودند و ديگر آن كه ايرانيان براي ضبط تاريخ و فرهنگ و مظلوميت خويش از اين اشتياق ايخانان براي ارضاي حسّ نام‌جويي خويش سود مي‌بردند.
2- شيوه‌ي نويسسندگي در عصر خواجه شمس‌الدين چگونه بود؟ مانند قبل، كاربرد لغات تركي و عربي فراوان بود.
3- «تاريخ جهانگشا» اثر كيست؟ عطاملك جويني
4- موضوع كتاب «تاريخ جهانگشا» چيست؟ ظهور چنگيز، فتوحات او، تاريخ خوارزمشاهيان و ....
5- نثر «تاريخ جهانگشا» چگونه نثري است؟ متكلف و مصنوع
6- چه كسي مجموعه‌ي علمي- فرهنگي «ربع رشيدي» را در بتريز تأسيس كرد؟ خواجه رشيدالدين فضل الله
7- اثر مهم خواجه رشيدالدين فضل الله، كدام كتاب است؟ جامع التواريخ
8- نثر كتاب « جامع التواريخ » چه نوع نثري است؟ پخته و عالمانه و شاده و با استحكام، پاره‌اي از لغات تركي و مغولي را نيز دارد.
9- «تجارب السلف» اثر كيست؟ هندوشاه نخجواني
10- هندوشاه نخجواني در دستگاه كدام سلسله‌ي حكومتي بود؟ اتابكان لرستان
11- موضوع كتاب «تجارب السلف» چيست؟ تاريخ خلفا و وزاري اسلام تا انقراض خلفاي عباسي
12- انشاي كتاب «تجارب السلف» چگونه است؟ روان و استوار است و آثار تكلف عربي مآبي در آن مشهود نيست.
13- «حمدالله مستوفي» در كدام قرن مي‌زيست؟ قرن هشتم
14- كدام كتاب «حمدالله مستوفي» تاريخ عمومي و تاريخ ايران و اسلام را تا عهد مؤلف شامل مي‌شود؟ تاريخ گزيده
15- «نزهه‌ي القلوب» درباره‌ي چه موضوعي است؟ جغرافيا
16- كدام اثر «حمدالله مستوفي» به شعر است؟ ظفرنامه
17- مهم‌ترين تأليف «ميرخواند» كدام كتاب است؟ روضة الصفا
18- كتاب «تاريخ عالم آراي عباسي» را چه كسي نوشته است؟ اسكندر بيك معروف به منشي
19- مهم‌ترين كتاب «خواند مير» كدام كتاب است؟ حبيب‌السير
20- موضوع كتاب «تاريخ عالم آراي عباسي» شامل كدام دوره است؟ تاريخ اختصاصي دوران حكومت شاه عباس كبير است.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس پنجم
درآمدي بر عصر صائب
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- مذهب رسمي صفويان چه بود؟ تشيع
2- در زمان صفويه به جز كشور ايران، در كدام كشور زبان و ادب فارسي استقرار يافت؟ هند
3- در عصر صائب سلاطين كدام سلسله در هنر شاعران را تشويق مي‌كردند؟ سلاطين بابري
4- چرا شاعران در زمان صفويه مورد بي‌مهري قرار گرفتند؟ سلاطين صفوي عقيده داشتند شعر فقط بايد در وصف و منقبت پيامبر و امامان شيعه باشد.
5- زبان فارسي تا چه زماني در هند رواج داشت؟ تا عصر حاكميت استعماري انگليس بر هند
6- قالب عمده‌ي شعر از لحاظ كميت در اين دوره چه بود؟ غزل
7- «سخن شيرين» و «قيافه‌ي بانمك» مربو ط به كدام ويژگي شعري عصر صائب است؟ حس‌آميزي
8- در مصراع «نبض ره مي‌تپد و سينه‌ي صحرا گرم است» چه آرايه‌اي ديده مي‌شود؟ تشخيص‌
9- «وحشي بافقي» شاعر كدام قرن است؟ سده‌ي دهم
10- نام دو مثنوي «وحشي بافقي» كه بر طريق نظامي سروده، چيست؟ برين، ناظر و منظور
11- نام مثنوي ناتمام «وحشي بافقي» چيست؟ فرهاد و شيرين
12- بيت «بخيه‌ي كفشم اگر دندان نما شد عيب نيست / خنده مي‌آرد همي بر هرزه گردي‌هاي من» به كدام ويژگي شعر در عصر صائب اشاره دارد؟ استفاده از زبان و الفاظ محاوره
13- چه كسي مثنوي فرهاد و شيرين وحشي بافقي را كه ناتمام بود به پايان برد؟ وصال شيرازي
14- كدام شاعر نديحه‌اي براي شاه طهماسب سروده بود كه مورد قبول وي واقع نشد؟ محتشم كاشاني
15- مرثيه‌ي محتشم كاشاني، درباره‌ي واقع‌ي كربلا به چه نام معروف است؟ دوازده بند
16- مجموعه غزليات «محتشم كاشاني» چه نام دارد؟ جلاليه
17- زمينه‌ي اصلي غزليات «محتشم كاشاني» چيست؟ عشق
18- چرا تركيب‌بند «محتشم كاشاني» مورد استقبال و تقليد شاعران ديگر قرار گرفت؟ به دليل شهرت و آوازه‌ي بي‌ماند و تأثير و قبول كم‌نظير اين تركيب بند
19- طولاني‌ترين تركيب بند عاشورايي، از كيست؟ فدايي مازندراني
20- بيش‌ترين شهرت شاعري وحشي بافقي، مرهون چيست؟ غزليات او

--------------------------------------------------------------------------------------------------
درس ششم
خواجوي كرماني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كدام شاعر به «طالبا» معروف شد؟ ميرزا ابوطالب كليم همداني
2- «كليم» نزد كدام حاكم عنوان «ملك‌الشعرايي» يافت؟ شاه جهان
3- شهرت «كليم» بيش تر براي سرودن كدام نوع شعر است؟ غزل
4- چرا كليم را «خلاق‌المعاني ثاني» لقب داده‌اند؟ به سبب مضمون‌هاي ابداعي بي‌شماري كه در اشعار خويش به كار گرفته است.
5- كليم در اواخر عمر كدام مثنوي را به نظم كشيد؟ فتوحات شاه‌جهاني
6- «صائب» در كدام شهر ديده به جهان گشود؟ اصفهان
7- صائب از كدام پادشاه لقب «ملك‌الشعرايي» گرفت؟ شاه عباس دوم
8- صائب چه مثنوي‌هايي را سروده است؟ قندهارنامه، محمود و اياز
9- اشعار صائب در چه قالب‌هايي سروده شده است؟ عموماً مثنوي و غزل و قصيده
10- مجموع ابيات صائب چند بيت است/ تا دويست هزار بيت و بيش‌تر نوشته‌اند.
11- نام معروف‌تري آثار منثور «بيدل» چيست؟ نكات و مراسلات
12- بيش‌ترين شهرت «بيدل» مديون چيست؟ غزل‌هاي خيال‌انگيز و پرمضمون
13- ويژگي ‌عمده‌ي شعر «بيدل» چيست؟ استعمال مضمون‌هاي پيچيده و استعاره‌هاي رنگين و خيال‌انگيز و سرشار از ابهام و تخيل‌هاي رمزآميز شاعرانه
14- نام معروف‌ترين مثنوي‌هاي «بيدل» چيست؟ عرفات و محيط اعظم
15- زادگاه «غالب دهلوي» كجا بود؟ اگره
16- «غالب» به كدام دو زبان شعر مي‌گفت؟ فارسي، ارد
17- ابوطالب كليم، در كدام شهر متولد شد؟ همدان
18- محتواي غزل‌هاي صائب چيست؟ آميخته‌اي از عرفان و حكمت و معني‌آفريني
19- دشواري‌هاي شعر صائب مربوط به چه عاملي است؟ دشواري‌هاي مربوط به تازگي مضمون و تصاوير شاعرانه‌ي اوست.
20- كاربرد واژه‌هاي هندي، شعر و غزل كدام شاعر را از ساير شاعران متمايز كرده است؟ كليم همداني

----------------------------------------------------------------------------------------------------
درس هفتم
عصر قائم مقام
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نخستين نشانه‌هاي علاقه به ساده‌نويسي و بيزاري از سبك مصنوع و متكلف دوران صفويه، در آثار چه كسي ظاهر شد؟ ابوالفضل علامي
2- نويسنده‌ي كتاب‌هاي «درّه‌ي نادري و جهان‌گشاي نادري» كيست؟ ميرزا مهدي خان استرآبادي
3- ابوالفضل علامي، چه كسي بود؟ مورخ و نويسنده‌ي عصر اكبرشاه
4- نثر و شيوه‌ي نگارش « ميرزا مهدي خان استرآبادي» چگونه بود؟ نثر پر تكّلف و ثقيل
5- از چه عهدي پايه‌ي نثر ساده در ايران نهاده شد؟ اواخر عهد خواجه رشيدالدين فضل الله
6- «نثر فني» تا چه دوره‌اي ادامه داشت؟ دوره‌ي قاجاريه
7- صاحب قلمي كه دردوره‌ي قاجاريه با قوه‌ي فصاحت و بلاغت خود، سبك تازه‌اي در نويسندگي فارسي پديد آورد، كه بود؟ قائم مقام فراهاني
8- مهمترين نوشته‌هاي «قائم مقام» در كدامكتاب گرد آمده است؟ منشآت
9- اختصاصات نثر «قائم مقام» چيست؟ سادگي، صراحت بيان، ايجاز و پختگي
10- چه كساني بعد از قائم مقام آگاهانه از شيوه‌ي نويسندگي پيشينيان انتقاد كرده و ساده نويسي غربي را پيشنهاد كردند؟ ميرزا فتحعلي آخوندزاده و ميرزا آقاخان كرماني
11- نويسنده‌ي كتاب «حاجي بابا اصفهاني» كيست؟ جيمز موريه
12- محتواي كتاب «حاجي بابا اصفهاني» چيست؟ انتقاد از ايرانيان عصر قاجاري و برخي از آداب و رسوم آن زمان
13- چه كسي كتاب «حاجي بابا اصفهاني» را به طبان فارسي ترجمه كرده است؟ ميرزا حبيب اصفهاني
14- نام مهم‌ترين اثر «عبدالرحيم تبريزي» معروف به «طالبوف» چيست؟ مسالك المحسنين
15- موضوع كتاب «مسالك المحسنين» چيست؟ سفر رؤيايي گروهي با تخصص‌هاي مختلف، به قله دماوند
16- «سياحت نامه‌ي ابراهيم بيك» اثر كيست؟ حاج زين العابدين مراغه‌اي
17- كتاب «شرح زندگاني من» اثر كيست؟ عبدالله مستوفي
18- هدف از نوشتن كتاب «شرح زندگاني من» چه بوده است؟ تشريح ااوضاع اجتماعي و روشن كردن جريان كارهاي دولتي و اداري زمان خود
19- نام ديگر «خاطره نويسي» چيست؟ حسب حال
20- «قائم مقام» در نثر بيش‌تر از چه كسي تقليد كرده است؟ سعدي

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس هشتم
عصر هاتف
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نشانه‌هاي ضعف در حكومت صفويان از چه زماني آغاز شد؟ اندكي پس از دوره‌ي شاه عباس كبير
2- در دوران نادرشاه رميدگي شاعران از چه چيزي بود؟ از شيوه‌هاي افراطي مضمون پردازي و تخيلات دور و دراز شاعرانه
3- شيوه‌ي پيشنهادي اين شاعران چه بود؟ پيروي از شاعران گذشته و اسلوب قدما
4- كدام انجمن ادبي، به اسلوب قدما‌(در شعر) توجه كرد؟ انجمن ادبي مشتاق
5- پيشگامان انجمن ادبي مشتاق، چه كساني بودند؟ مير سيدعلي مشتاق، سيد محمد شعله و آذر بيگدلي
6- چرا كار انجمن ادبي مشتاق اهميت دارد؟ براي نخستين بار گروهي از شاعران صاحب ذوق به تغيير خط مشي در شعر فارسي اقدام كردند.
7- قالب‌هاي رايج فارسي در اين دوره، كدام‌اند؟ غزل و بعد قصيده
8- «غزل» در اين دوره‌ به شيوه‌ي كدام شاعران سروده شد؟ سعدي و حافظ و امير خسرو
9- مضمون «قصايد» اين دوره چيست؟ مدح و وصف، نكته‌هاي اخلاقي، مناقب و مرائي
10- در اين دوره چه تحولي در شعر پيش آمد؟ در قلمرو تخيل وموسيقي شعر حتي زبان چيز تازه‌اي به شعر افزوده نشد.
11- «مشتاق» در شيوه‌ي تازه (روي گرداني از سبك دوره‌ي صائب) طريقه‌ي كدام شاعر را بازآفريني كرد؟ طريقه‌ي محتشم را
12- «مشتاق» در شيوه‌ي قدما به طرز كدام گويندگان توجه داشت؟ گويندگانعراي و فارس
13- لقب «فيلسوف اعظم» از آن كيست؟ ميرزا نسير اصفهاني
14- «ميرزا نصير» علاوه‌ي بر شاعري، در كدام رشته‌هاي علمي فعاليت داشت؟ طب و نجوم و رياضي
15- «جام گيتي نما» اثر كيست؟ ميرزا نصير اصفهاني
16- موضوع كتاب «شفاء الاسقام» چيست؟ حكمت
17- «شفاء الاسقام» اثر كدام شاعر است؟ ميرزا نصير اصفهاني
18- كدام شاعر، شاگرد «ميرزا نصير اصفهاني» بود؟ سيد احمد هاتف اصفهاني
19- اصفهان در كدام دوره نصف جهان محسوب مي‌شد؟ دوره‌ي صفويان
20- موضوعغزل در دوره‌ي بازگشت چه بود؟ عشق و هجران و فراق

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس نهم
آذر بيگدلي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- مثنوي «آذر بيگدلي» چه نام دارد؟ يوسف و زليخا
2- قصايد و غزليات «آذر بيگدلي» بيش‌تر بر شيوه‌ي كدام شاعران است؟ شاعران عصر سعدي و حافظ
3- مهم‌ترين اثر «آذر بيگدلي» چه نام دارد؟ تذكره‌ي آتشكده
4- محتواي كتاب «تذكره‌ي آتشكده» چيست؟ شرح حال مختصر و گلچيني از اشعار 850 شاعر پارسي گوي
5- چرا «آذر بيگدلي» به ديرپسند معروف شده است؟ به سبب دقتي كه در شناخت و گزينش اشعار شاعران داشته است.
6- «آذر» اصول شعر را از كه آموخته است؟ بيش‌تر از مشتاق آموخته است.
7- شهرت «هاتف اصفهاني» به سرودن كدام نوع شعر است؟ ترجيع‌بند
8- پيشاهنگ سبك بازگشت به طريقه‌ي قدما كيست؟ مشتاق اصفهاني
9- شاخص‌ترين سخنور «دوره‌ي بازگشت» كيست؟ سيد احمد هاتف اصفهاني
10- هاتف در غزل تابع كيست؟ سعدي و حافظ
11- «هاتف» در سرودن ترجيع بند خود به كدام شاعران قبل از خود، نظر داشته است؟ تريجع بند سعدي و تركيب بند جمال الدين عبدالرزاق
12- ترجيع بند هاتف، مشتمل بر چند بند است؟ پنج
13- بيت «اي سرو بلند قامت دوست / وه وه كه شمايلت چه نيكوست» از كدام شاعر است و در چه قالبي سروده شده است؟ سعدي، ترجيع بند
14- در تمام بندهاي ترجيع بند هاتف از چه سحن مي‌رود؟ از اقليم عشق سخن مي‌رود؟ از اقليم عشق سخن مي‌رود.
15- «فروغي بسطامي» ابتدا چه تخلصي داشت؟ مسكين
16- چه كساني سرمشق «فروغي بسطامي» در غزل‌سرايي بوده‌اند؟ سعدي و حافظ
17- «فروغي» در خراسان، با كدام شاعر عصر قاجاز آشنا شد و به همراه او به ترهان آمد؟ قاآني
18- هنر «فروغي» در سرودن چه نوع شعري است؟ غزل
19- «فروغي» در كجا چشم به جهان گشود؟ عتبات
20- قصيده‌ي «طلوعيه‌ي هاتف» در مدح و ستايش كيست؟ علي بن ابي‌طالب

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس دهم
عصر صبا
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- اوج قدرت فقها و مجتهدان شيعه در دوره‌ي قاجاريه در كدام واقعه مشاهده شد؟ مسئله‌ي لغو انحصار تنباكو
2- فتواي تحريم تنباكو از كدام مجتهد معروف بود؟ ميرزا حسن شيرازي
3- كدام رسم شاعرانه در «دوره‌ي صبا» احيا شد؟ رسم مديحه‌سرايي
4- كتاب «براهين العجم» از كيست؟ ميرزا محمد تقي لسان‌الملك سپهر
5- محتواي كتاب «براهين العجم» چيست؟ موازين و اصول شعر
6- «ملا احمد نراقي» چه تخلصي داست؟ صفايي
7- مثنوي «طاقديس» را چه كسي سروده است؟ ملا احمد نراقي
8- تخلص «حاج ملاهادي سبزواري» چيست؟ اسرار
9- مهم‌ترين تغيير جغرافيايي در حوزه‌ي شعر و ادب در «عصر صبا» چه بود؟ انتقال مركزّيت ادبي از شيراز و اصفهان به تهران
10- كدام شاعر در دربار فتحعلي شاه عنوان ملك‌الشعرايي داشت؟ فتحعلي خان صبا
11- كتاب «ناسخ‌التواريخ» اثر كيست؟ لسان‌آلملك سپهر
12- پس از قاآني لقب «شمس‌الشعرايي» به كدام شاعر تعلق گرفت؟ سروش
13- قالب شعر در «دوره‌ي صبا» عموماً كدام قالب است؟ قصيده ودرمرحله‌ي بعد غزل
14- مضمون و محتواي شعر «دوره ي صبا» چيست؟ انديشه‌هايي است كه يك بار در عصر شكوه مكتب خراساني در ادب فارسي تجربه شده است.
15- كدام مثنوي حماسي را «صبا» به تقليد از شاهنامه سروده است؟ شهنشاه نامه
16- مثنوي «عبرت نامه»‌ي صياي كاشاني به تقليد از كدام اثر نوشته شده است؟ تحفة العراقين خاقاني
17- كتاب «شهنشاه نامه» در كدام بحر سروده شده است؟ متقارب
18- كدام كتاب «صبا» تقليدي لز بوستان سعدي است؟ گلشن صبا
19- لقب شعري «مجمر اصفهاني» چه بود؟ مجتهد الشعرا
20- «مجمر اصفهاني» در غزل پيرو كيست؟ سعدي

---------------------------------------------------------------------------------------------------
درس يازدهم
نشاط اصفهاني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- پس از شمتاق، كانون شعر اصفهان به قسمت چه كسي گرم ماند؟ ميرزا عبدالوهاب نشاط
2- «نشاط» از پيروان جدي كدام سبك بود؟ بازگشت ادبي
3- لقب نشاط در دربار فتحعلي شاه چه بود؟ معتمدالدوله
4- شيوه‌ي غزل سرايي «نشاط» تقليد از كدام شاعر است؟ حافظ
5- عنوان مجموعه‌ي آثار منظوم و منثور «نشاط» چيست؟ گنجينه‌ي نشاط
6- «نشاط» با چه زبان‌هايي آشنايي داشت؟ فارسي، عربي و تركي
7- تخلص «ميرزا شفيع شيرازي» چه بود؟ وصال
8- از «وصال شيرازي» چند مثنوي بر جاي مانده است؟ دو مثنوي به نام‌هاي بزم وصال و تكميل مثنوي فرهاد و شيرين وحشي بافقي
9- مثنوي «بزم وصال» به شيوه‌ي كدام كتاب سروده شده است؟ بوستان سعدي
10- علاوه بر شاعري «وصال» در كدام رشته‌هاي هنري فعاليت چشمگيري داشت؟ نوشتن انواع خط و خوش آواز بودن.
11- «يغماي جندقي» از اهالي كجاست؟ خور و بيابانك، از توابع جندق
12- شهرت «يغما» براي كدام نوع شعر است؟ هجوها، هزليات نيش‌دار و مرثيه‌هاي ساده و دردناك
13- تخلص شعري «ميرزا حبيب قاآني» در ابتداي كار چه بود؟ حبيب
14- «قاآني» با كدام زبان‌هاي اروپايي آشنا بود؟ انگليسي و فرانسه
15- كتاب منثور «قاآني» چه نام دارد و به شيوه‌ي كدام كتاب است؟ پريشان، گلستان سعدي
16- كدام لقب از جانب حاجي ميرزا آقاسي به «قااني» داده شد؟ حسان العجم
17- قدرت طبع «قاآني» در شاعري از كدام اشعار او فهميده مي‌شود؟ قصايد او
18- لقب «سروش اصفهاني» چه بود؟ شمس الشعرا
19- مجموعه «شمس المناقب» از سروش اصفهاني درباره‌ي چيست؟ ستايش ائمه‌ي اطهار
20- كدام مجموعه‌ي اشعار «سروش» در ذكر فاجعه‌ي كربلاست؟ روضة الانوار

--------------------------------------------------------------------------------------------
درس دوازدهم
عصر بيداري
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كدام فرمان دستاورد نهضتي سياسي- اجتماعي بود كه مظفرالدين شاه نيز رسيد؟ فرمان مشروطيت
2- دوران حكومت كدام پادشاه «استبداد صغير» ناميده شد؟ دوران حكومت محمد علي شاه (سيزده ماه و چند روز)
3- شعر «دوره‌ي بيداري» از نظر كاركرد و دايره‌ي شمول چگونه بود؟ شعر در اين دوره عموميت يافت و زبان برنده‌ي نهضت در روزنامه‌ها و مطبوعات شد.
4- زبان و موسيقي شعر «عصر بيداري» چند مسير را پيمود؟ دو مسير جداگانه
5- ملك الشعاري بهار و اديب الممالك به چه زباني پاي‌بند بودند؟ زبان فاخر و پر صلابت گذشته كه به عروض قديم تكيه داشت.
6- كدام گروه شاعران، زبان مردم كوچه و بازار را برگزيند؟ نسيم شمال ، عارف و عشقي
7- تخيل و قالب شعري در عصر «بيداري» چگونه بود؟ بيش و كم بدون تغيير باقي ماند.
8- «سه تابلوي مريم» اثر كيست؟ ميرزاده‌ي عشقي
9- جهان شناسي شاعران در دوره‌ي بيداري چه تغييري كرد؟ با الهام از حوادث و مقتضيات زمان شكل گرفت و مجموعه‌ي حيات را واقعيتي ملموس و هدفمند در نظر گرفتند.
10- مفهوم «آزادي» در دوره‌ي بيداري به چه معناست؟ مردم علاوه بر حقوق فردي مختارند سرنوشت سياسي و اقتصادي خود را نيز معين كنند.
11- شعار «اتحاد اسلامي»از جانب چه كسي مطرح شد؟ سيد جمال الدين اسدآبادي
12- «وطن» به معناي سرزميني با مشتركات قومي، زباني و فرهنگي از كدام دوره وارد قلمرو ادبيات فارسي شده است؟ از عصر بيداري
13- كدام شاعران به «ادبيات كارگري» علاقه‌ي بيشتري نشان داده‌اند؟ فرخي يزدي و ابوالقاسم لاهوتي
14- پس از تهران، كدام شهر كشور بازار سياسي و مطوبوعاتي گرم‌تري داشت؟ تبريز
15- شعر ملي مشروطه، از چه طريقي در خدمت مردم قرار گرفت؟ از طريق مطبوعات و روزنامه‌ها
16- روزنامه‌ي معروف «نسيم شمال» را چه كسي منتشر كرد؟ سيد اشرف الدين گيلاني
17- جنگ‌هاي ايران و روس، چه ضرورتي را براي جامعه‌ي ايران به وجود آورد؟ ضرورت روي آوردن به دانش و فن جديد
18- مدرسه‌ي دارالفنون را چه كسي تأسيس كرد؟ ميرزا تقي خان اميركبير
19- شاعران كوچه و بازار، بيش‌تر به كدام قالب شعري علاقه داشتند؟ مستزاد، مخمس، دو بيتي‌هاي پيوسته، ترانه و تصنيف
20- در شعر قبل از مشروطه، «وطن» چه مفهومي داشت؟ زاد بوم و سرزميني بود كه شخص در آن پرورش يافته بود.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------
درس سيزدهم
چهره‌هاي شعر ....
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- در شعر عصر مشروطه، چند گروه عمده را مي‌توان تشخيص داد؟ سه
2- لقب «اديب الممالك» از جانب مظفرالدين شاه به چه كسي داده شد؟ ميرزا محمد صادق اميري
3- اديب الممالك سردبيري كدام روزنامه را به عهده داشت؟ روزنامه‌ي‌ مجلس
4- اديب الممالك در كدام قالب شعري، بيش‌تر از ديگر قالب‌هاي شعري درخشيد؟ قصيده
5- شيوه‌هاي « اديب الممالك» در قصيده‌سرايي، بيش‌تر بر تقليد از كدام يك از شاعران است؟ انوري
6- «بهار» كدام روزنامه را در دوران استبداد صغير منتشر مي‌كرد؟ روزنامه ي خراسان
7- معروف‌ترين اثر «بهار» درباره‌ي نثر فارسي چه نام دارد و چند جلد دارد؟ سبك شناسي در سه جلد
8- «مسمط» هاي بهار تقليد موفقي از كدام شاعر است؟ منوچهري
9- دو مرواريد گران‌بها از درياي معاني شعر بهار، كدام‌اند؟ آزادي و وطن
10- موفق‌ترين قالب شعري كه «بهار» در آن شعر سروده است، كدام قالب است؟ قصيده
11- «دهخدا» در انتشار كدام روزنامه با ميرزا جهانگيرخان همكاري مي‌كرد؟ صوراسرافيل
12- كدام روزنامه را «دهخدا» در استانبول منتشر مي‌كرد؟ روزنامه‌ي سروش
13- نوشته‌هاي طنزآميز «دهخدا» در كدام مجموعه است؟ چرند و پرند
14- مفصل‌ترين اثر «دهخدا» در باره‌ي واژه‌هاي زبان فارسي، چه نام دارد؟ لغت نامه
15- مجله‌اي كه «بهار» در تهران منتشر مي‌كرد و ارگان انجمني ادبي نيز به همين نام بود، چيست؟ مجله‌ي دانشكده
16- كتاب «تاريخ احزاب سياسي» اثر كيست؟ ملك الشعراي بهار
17- «حبسيات» بهار سوز و گداز و استحكام زباني كدام شاعران را دارد؟ حبسيات بهار سوز و گداز شعرهاي مسعود سعد و استحكام زبان ناصرخسرو را دارد.
18- كتاب «امثال و حكم» اثر كيست؟ علي اكبر دهخدا
19- «سوگ سرود» دهخدا در قتل ميرزاجهانگير خان صوراسرافيل در چه قالب شعري سروده شده است؟ مسمط
20- رهبري قيام تبريز در دوران استبداد بر عهده‌ي چه كساني بود؟ باقرخان و ستارخان

-------------------------------------------------------------------------------------------------
درس چهاردهم
چهره‌هاي شعري 2
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كدام شاعر را مي‌توان «شاعر مردم در عصر بيداري» ناميد؟ سيد اشرف الدين گيلاني
2- ويژگي عمده‌ي شعر « سيد اشرف الدين گيلاني» چيست؟ سادگي و صميمت زبان و مضمون و محتواي آن كه در سال‌هاي عصر بيداري از عمق وجود مردم مايه مي‌گرفت.
3- سيد اشرف الدين گيلاني در اشعار «نسيم شمال» از مضامين كدام روزنامه الهام گرفت؟ ملانصرالدين
4- شاعر طنزپرداز و نويسنده‌ي روزنامه‌ي «ملانصرالدين» چه كسي بود؟ صابر
5- عرصه‌‌ي هنري مسلم «عارف» كدام نوع شعر بود؟ تصنيف سازي
6- «عارف قزويني» علاوه بر شعر، در كدام زمينه‌هاي هنري دست داشت؟ خط را خوب مي‌نوشت، موسيقي مي‌دانست و صداي خوبي داشت.
7- حال و هواي شعر «عراف قزويني» چگونه است؟ زبان را خوب نمي‌دانشت و انديشه‌ي ژرفي در شعرهايش نيست.
8- «ميرزاده ي عشقي» چه روزنامه‌اي را در همدان منتشر مي‌كرد؟ نامه‌ي عشقي
9- «عشقي» مخالف كدام قرارداد بود و چه كسي آن قرارداد را منعقد كرده بود؟ قراداد 1919 كه وثوق‌الدوله با انگليس منعقد كرده بود.
10- منظومه‌ي مهم «جمهوري نامه» را عشقي در ضديت با كدام مسئله ساخت؟ در مخالفت با انتقال سلطنت از قاجار به پهلوي
11- روزنامه‌ي «قرن بيستم» را چه كسي منتشر كرد؟ ميرزاده‌ي عشقي
12- شعر «عشقي» از نظر زبان و بيان چگونه است؟ از لحاظ زبان و پختگي لازم را نداشت.
13- «فرخي يزدي» كدام روزنامه را در تهران منتشر مي‌كرد؟ طوفان
14- قالب شعري «فرخي يزدي» چيست؟ بيش‌تر غزل‌سراست.
15- كدام دو شاعر، نماينده‌ي «ادبيات كارگري» هستند؟ فرخي يزدي و ابوالقاسم لاهوتي
16- محتواي اشعار «فرخي يزدي» چيست؟ سياست و مسائل حاد اجتماعي
17- نخستين اشعار «لاهوتي» در كدام روزنامه‌ها چاپ مي شد؟ حبل‌المتين و ايران نو
18- شعر «سنگر خونين» لاهوتي ترجمه‌ي شعر كدام شاعر خارجي است؟ ويكتورهوگو
19- شعر «لاهوتي» از نظر ساخت و قالب چگونه است؟ از نوآوري‌هاي شبه نيمايي خالي نيست و شعرهاي او حماسي و خشن فاقد تصويرهاي شعري است.
20- كدام شاعر معاصر، «عارف قزويني» را هجو كرده است؟ ايرج ميرزا

-----------------------------------------------------------------------------------------

درس پانزدهم
درآمدي بر عصر نيما
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- شعر دوره‌ي بيداري از چه نظر توانست با جنبش مشروطيت همگام شود؟ از نظر محتوا
2- كدام عوامل جريان نوگرايي در شعر را شدت بخشيد؟ جنگ جهاني اول، كودتاي 1299 و فروپاشي قاجار
3- چرا قالب‌هاي سنتي شعر، قدرت بيان مسائل حيات اجتماعي معاصر را نداشتند؟ زيرا قالب‌هاي سنتي به قواعد و ضوابط سخت‌گيرانه در شعر پاي بندي استواري داشتند.
4- روزنامه‌ها با پيوند به حيات فكري و اجتماعي، از چه ابزاري براي سرعت بخشيدن به تحول و بيداري بهره گرفتند؟ ادبيات و شعر
5- كدام نوع شعر، به پسند و سليقه‌ي مردم نزديك شده و توفيق‌هايي به دست آورده است؟ فكاهيات سياسي
6- چرا بحث «كهنه و نو» در روزنامه ها مطرح شد؟ چون ضرورت تحولي بنيادين حس مي‌شد.
7- شاعران در «غزل» به جاي معشوق سنتي، چه چيزي را توصيف كردند؟ مام وطن
8- عنوان «سعدي‌نو» به كدام شاعر اختصاص يافته بود؟ ايرج ميرزا
9- اعضاي انجمن ادبي «دانشكده» چه كساني بودند؟ گروهي از جوانان اديب و با ذوق بودند كه هدف آنها ترويج معاني جديد در لباس شعر و نثر قديم و تعيين حدود انقلاب ادبي بود.
10- مقاله‌ي انتقادآميز «مكتب سعدي» در كدام روزنامه درج شد؟ زبان آزاد
11- كدام نويسنده مقاله‌ي دنباله‌دار «عصيان ادبي» را نوشت؟ تقي رفعت
12- روزنامه‌اي كه «تقي رفعت» در آن مقاله نوشت، چه نام داشت؟تجدد
13- كدام شاعر از لحاظ ادبي نخستين نظريه‌پرداز «شعر نيمايي» بود؟ تقي رفعت
14- سرانجام « تقي رفعت» چه شد؟ پس از شكست دموكرات‌ها، تقي رفعت خودكشي كرد.
15- شعر «قصه‌ي رنگ پريده» از كيست؟ نيما يوشيج
16- سرانجام مناقشات جناح‌هاي نوگرا و سنت‌گرا چه بود؟ پيروزي نسبي نوگرايان
17- « تقي رفعت » از نظر سياسي جانبدار چه كساني بود؟ جانبدار فرقه‌ي دموكرات و هم رزم خياباني بود.
18- «فكاهيات سياسي» كدام قالب‌هاي ادبي را براي بيان برگزيدند؟ ترانه، تصنيف، مستزاد و ترجيع بند
19- چرا «سنت‌گرايان» مي‌كوشيدند موضوع تازه را در قالب شعر سنتي بريزند؟ براي پيش‌گيري از يك انقلاب تهاجمي و ويران‌گر بر ضد سنت‌هاي ديرينه

-----------------------------------------------------------------------------------------------------
درس شانزدهم
افسانه
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- منظومه‌‌ي «قصه‌ي رنگ پريده» در چه قالبي سروده شده است؟ مثنوي
2- نيما در منظومه‌ي «قصه‌ي رنگ پريده» جهان را چگونه مي بيند؟ به شكلي شاعرانه و از دريچه‌ي چشم خود
3- منظومه‌ي «قصه‌ي رنگ پريده» و «اي شب» در كدام نشريه منتشر شد؟ نوبهار
4- نام معلم دلسوز «نيما» كه او را به خط شاعري انداخت كه بود؟ نظام وفا
5- «نيما» در آغاز نوجواني به كدام سبك، شعر مي‌گفت؟ سبك خراساني
6- چه كسي با آوردن قسمت‌هايي از اشعار نيما در كتاب «منتخبات آثار» خود در محافل ادبي آن روز شگفتي برانگيخت؟ محمد ضياء هشترودي
7- پيامدهاي سياسي- اجتماعي كودتاي 1299 براي «نيما» چه بود؟ شاعر دل آزرده‌ي يوش را به كناره‌گيري از تهران و اجتماع واداشت.
8- مجموعه داستان «يكي بود يكي نبود» اثر كيست و در چه سالي منتشر شد؟ جمال‌زاده، 1301
9- رمان «تهران مخوف» اثر كيست؟ مشفق كاظمي
10- انتشار شعر«افسانه» چه اثري داشت؟ خشم اديبان و انتقاد و اعتراض آن‌ها را برانگيخت.
11- عنوان نخستين شعر نيما كه كاملاً ازاد از قيد تخيل و وزن‌آرايي و قافيه بندي گذشتگان بود، چه نام داشت؟ ققنوس
12- «نيما» در تهران همكاري قلمي خود را با كدام مجله آغاز كرد؟ مجله‌ي موسيقي
13- عنوان مقاله‌ها و نوشته‌هاي نيما در آن سال‌ها چه بود؟ ارزش احساسات
14- شعر «ققنوس» چگونه شعري است؟ شعري است تمثيلي كه مي‌توان آن را كنايه‌اي از سرگذشت خود شاعر دانست.
15- دگرگوني محتوايي، از نظر نيما چيست؟ نيما شعر را نوعي زيستن و شاعر را فرزند راستين زمان خود مي‌دانست.
16- كار «هنر» از نظر «نيما» چيست؟ نشان دادن تصوير انفرادي و عيني و نه تصويهاي ذهني و قراردادي
17- سرودن شعر «تمثيلي» از چه دوره‌اي به طور مشخص در شعر فارسي رايج مي‌شود؟ عصر نيما
18- شكل و قالب شعر در دوره‌ي «نيما» چه تغييري مي‌كند؟ دگرگوني اوزان و روي‌گرداني از تساوي پاره‌ها، بي‌اعتنايي به ضرورت قافيه در مقاطع مشخص، از ويژگي‌هاي شكل و قالب است.
19- نيما، قطعه شعر «افسانه» را به چه كسي تقديم كرده است؟ نظام وفا

----------------------------------------------------------------------------------------
درس هفدهم
ادامه‌ي شعر سنتي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- با ظهور شعر نيمايي، وضع شعر سنتي گونه شد؟ در ستون اصلي شعر سنتي تزلزلي پديد نيامد و به حيات خود ادامه داد.
2- شعر سنتي در ميان كدام گروه‌هاي اجتماعي گسترش يافت؟ گروه عوام كوچه و بازار و خواص دانشگاهي
3- شعر سنتي عصر نيما از نظر قالب و صورت و مضمون، چگونه است؟ تفاوت محسوسي با شعر گذشته‌ي فارسي ندارد.
4- شعر سنت گراي معاصر به چند جريان متفاوت تقسيم مي‌شود؟ دو جريان، يكي جريان كاملاً وفادار به گذشتگان و ديگري گروهي كه در عين وفاداري به گذشتگان از لحاظ محتوا و موسيقي و تخيل گام‌هاي جديدي برداشتند.
5- قصيده ي «حسرت‌ها و آرزوها» چه ويژگي‌اي دارد؟ لحن صميمانه در بيان و حال و شكايت از روزگار
6- قصيده‌ي«راه آهن» را چه كسي سروده است؟ بديع‌الزمان فروزانفر
7- تحول شعر سنت گرا نسبت به دوره‌ي پيش در چيست؟ در تنوع مايه‌ها به ويژه مايه‌هاي اجتماعي
8- نخستين شعرهاي «پروين اعتصامي» در كدام مجله چاپ شده است؟ بهار
9- قصايد «پروين» به پيروي از شيوه‌ي كدام شاعر است؟ ناصرخسرو
10- رواني و سادگي اسلوب كدام شاعر در شعرهاي «پروين» نمايان است؟ سعدي
11- بيش‌تر «قطعات» پروين به چه صورت بيان شده است؟ مناظره (گفت‌وگو)
12- توجه «پروين» در سرودن قطعات، به كدام شاعران است؟ سنايي و انوري
13- شعر «پروين» از نظر صور خيال و فكر و موسيقي، چگونه است؟ ادامه‌ي اشعار پيشين زبان فارسي
14- «شهريار» در خراسان، كدام هنرمند برجسته را ملاقات كرد؟ كمال‌الملك
15- نام منظومه‌ي معروف شهريار به زبان تركي، چيست؟ حيدربابا سلام
16- شهريار در كدام قالب شعر سنتي شعر سروده است؟ انواع شعر سنتي، قصيده، مثنوي، غزل، قطعه و رباعي
17- محتواي منظومه‌ي «حيدربابا سلام» چيست؟ اصالت و زيبايي‌هاي روستا و فرهنگ روستايي
18- «شهريار» به كدام شاعر فارسي زبان، علاقه بيشتري داشت؟ حافظ
19- «شهريار» در غزل‌سرايي از تجربيات كدام شاعران بهره‌مند شده است؟ مولوي، سعدي و حافظ
20- كدام قالب‌هاي شعري در عصر نيما نسبت به دوره‌ي قبل از آن، از رونق افتاد؟ مستزاد، بحر طويل و خمس

------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس هجدهم
اميري فيروزكوهي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «اميري فيروزكوهي» از معتقدان و دوستداران شعر كدام شاعر بود؟ صائب
2- قصايد « اميري فيروزكوهي» به كدام سبك است؟ سبك خراساني
3- منظومه‌ي «اي خواب» از اميري فيروزكوهي به كدام قالب شعري است؟ دوبيتي پيوسته
4- اميري سبك صائب را چه سبكي ناميد؟ سبك اصفهاني
5- شهرت «رهي معيري» به سرودن چه نوع شعري است؟ غزل
6- تمايز «رهي معيري» از ساير غزل‌سرايان در چيست؟ در حسن تركيب و انسجام ترانه‌ها و تصنيف‌ها
7- فكاهيات «رهي» با چه نام‌هاي در مطبوعات منتشر شده است؟ زاغچه، شاه پريون
8- كتاب «اشك معشوق» اثر كيست؟ مهدي حميدي شيرازي
9- «حميدي شيرازي» در مجموعه‌هاي خود، به كدام سبك تمايل نشان داده است؟ سبك خراساني
10- محتواي كتاب «درياي گوهر» حاوي بهترين آثار نويسندگان، مترجمان و شاعران معاصر است.
11- سبك شعر «حميدي» به كدام شاعر متمايل است؟ ناصرخسرو
12- «حميدي» كدام منظومه را با الهام از داستان حضرت ابراهيم سروده است؟ بت شكن بابل
13- سبك شعري «مهرداد اوستا» را در قصيده سرايي، چه نام داده‌اند؟ سبك خراساني نو.
14- كدام اثر از «مهرداد اوستا» نيست؟ (شراب خانگي، شاعر در آسمان پاليزبان) شاعر در آسمان (حميد شيرازي)
15- «حميدي» به شيوه‌ي كدام شاعر علاقه‌اي نداشت و مخالف آن بود؟ شيوه‌ي نيما
16- قطعه ي «در امواج سند» درباره‌ي چه كسي سروده شده است؟ توصيف دلاوري‌هاي جلال الدين خوارزمشاه در برابر سپاهيان ويرانگر مغول
17- نام اصلي «مهرداد اوستا» چيست؟ محمدرضا رحماني
18- كدام شاعر به مجامع ادبي پاكستان و افغانستان رفت و آمد داشت و در آن جا شهرت بسيار به هم رسانيد؟ رهي معيري
19- كتاب‌هاي «فنون شعر و كالبدهاي پولادين» از حميدي شيرازي، آشنايي وي را با كدام مباحث آشكار مي‌سازد؟ مباحث فني ادبي
20- چه رنگي بر شعرهاي «حميد شيرازي» غلبه دارد؟ رنگ غنايي و پس از آن مضمون‌هاي اجتماعي و وطني

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس نوزدهم
ادبيات اروپا
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- اگر در زمينه‌ي ادبيات قرن بيستم به دنبال كلمه‌اي كليدي بگرديم، كدام كلمه را خواهيم يافت؟ مدرن
2- مخالفان، نقاشي‌هاي كدام مكتب را «رنگ مالي‌هاي كريه و بلهوسي‌هاي وحشيانه» لقب داده‌اند؟ مكتب فوويسم
3- نام ديگر مكتب «حجم گرايي» چيست؟ كوبيسم
4- با نمايش كدام تابلوي نقاشي «سبك حجم گرايي» پايه‌گذاري شد؟ دوشيزگان آوينيون
5- كدام مكتب معتقد است كه «انسان و اشياء را مي‌توان با برش‌هاي هندسي براي شكافتن و عرضه داشتن حيات» ترسيم كرد؟ كوبيسم
6- كدام مكتب با بيانيه‌ي مارتيني ظهور كرد؟ فوتوريسم (آينده گرايي)
7- كدام شاعر بزرگ روس به «آينده گرايان» پيوست؟ ماياكوفسكي
8- پيروان كدام مكتب از «افلاس عقل» دم مي زدند؟ مكتب دادائيسم
9- نام ديگر مكتب «وهم گرايي» چيست؟ سور رئاليسم
10- كدام اثر نقاشي از «سالوادور دالي» چهارچوب مكتب وهم گرايي را به نمايش مي‌گذارد؟ زرافه‌ي شعله‌ور
11- ريشه‌هاي مكتب «اكسپرسيونيسم» را در آثر كدام نقاش برجسته‌ي هلندي مي‌توان يافت؟ وان گوگ نقاش هلندي
12- عبارت «شعر بيان كتمان است» از كدام نقاد معاصر است؟ رولان بارت
13- كدام فيلسوف بدبين آلماني، جهان را سراسر رنج مي‌بيند و به بهبود وضع آدمي اعتقاد ندارد؟ شو پهناور
14- كدام مكتب روشي ضد هنري داشت و واكنشي عصيان گرايانه در برابر هر بنياد و نهاد و سنت بود؟ دادائيسم
15- بناي مكتب «سوررئاليسم» بر چيست؟ اصالت و وهم و رؤيا و تداعي آزاد و صورت‌هاي پنهان در ضمير ناخودآگاه
16- «سوررئاليست‌ها» از نظرات چه كسي در روان‌كاوي بهره مي‌گرفتند؟ فرويد
17- «وان گوگ» اهل كدام كشور بود؟ هلند

---------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيستم
دادائيسم
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- عبارت داده شده درباره‌ي كدام جنبش ادبي و هنري است؟ «جنبشي ادبي و هنري بود با دامنه‌ي جنگ جهاني و خصلت هيچ‌گرايانه» دادائيسم
2- نام «دادا» از كجا انتخاب شده است؟ از بريده ي كلمات كتاب لغت لاروس انتخاب شده و هيچ معنايي ندارد.
3- «آندره برتون» از مؤسسان كدام مكتب است؟ سور رئاليسم
4- از نظر كدام مكتب «بهترين نظام بي نظامي است.»؟ دادائيسم
5- كدام نويسنده گفته است «مرام نامه‌ي دادا مانند دروازه‌اي است كه به دالاني حلقوي باز مي‌شود» ؟ آندره برتون
6- طرح ريزي مكتب «دادا» از جانب چه كساني بود؟ جواني به نام (تريستان تزارا و دوستانش)
7- كدام مكتب است كه «با هيچ يك از قوانين طبقه‌بندي هنر و زيبايي شناسي هم‌خواني ندارد و پيروان آن به پوچي امور جهان معتقدند»؟ دادائيسم
8- نخستين بار واژه‌ي «سور رئاليسم» را چه كسي به كار برد؟ گيوم آپولينر
9- نخستين كتاب «سور رئاليستي» چه نام داشت؟ ميدان‌هاي مغناطيسي
10- بنيان‌گذاران مكتب «سور رئاليسم» چه هدفي داشتند؟ هدف آن‌ها انديشه‌ي انساني از هر نوع اسارت و پاشيدن آبي بر آتش جنگ بود.
11- بزرگ‌ترين شاعر «سور رئاليست» اسپانيا چه نام داشت؟ فدريكو گارسيالوركا
12- كتاب «ميدان‌هاي مغناطيسي» اثر كيست؟ آندره برتون
13- اساس شعر «لوركا» بر چه مبنايي قرار داشت؟ ترانه‌هاي عاميانه كه در قالبي شاعرانه و خلاق ريخته شده است.
14- «لويي آراگون» اهل كدام كشور بود؟ فرانسه
15- «آراگون» شيفته‌ي كدام شاعر ايراني بود؟ عبدالرحمان جامي
16- كدام منظومه را «آراگون» به تقليد از جامي سروده است؟ مجنون السا
17- كتاب «شاعر در نيويورك» از كيست؟ فدريكو گارسيالوركا
18- كدام مكتب به «كشف و شهود عرفاني معتقد بود»؟ سمبوليست‌ها
19- «پل الوار» از بنيان‌گذاران كدام مكتب هنري است؟ سور رئاليسم
20- كدام شاعر در ميدان جنگ، «شعر مقاومت فرانسه» را گردآوري كرد؟ لويي آراگون

-----------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و يكم
مكتب اصالت وجود
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- رمان «تهوع» اثر كيست؟ ژان پل سارتر
2- با انتشار كدام كتاب منتقدان دريافتند كه «تفكر جديدي در نگرش به انسان و سرنوشت او شكل گرفته است؟» رمان تهوع
3- نام ديگر «اگزيستانسياليسم» چيست؟ اصالت وجود يا هستي‌گرايي
4- «اصالت وجود» به صورت امروزي خود، نخستين بار از طرف چه كساني ساختهو پرداخته شد؟ كارل يا سپرس، مارتين هايدگر
5- به اعتقاد كدام مكتب «در انسان وجود بر ماهيت مقدم است و در اشياء برعكس.»؟ اگزيستانسياليسم
6- كتاب «انحطاط غرب» اثر كيست؟ اسوالد اشپنگلر
7- مفهوم «پست مدرنيسم» را اولين بار چه كسي به كار برد؟ فدريكودي اونيس
8- مفهوم «پست مدرنيسم» به چه معناست؟ ادعاي برگشتن از مدرنيسم
9- «مدرنيسم» چه شيوه‌اي بود؟ شيوه اي بود كه از سنت فراتر مي‌رفت .
10- عناصر سازنده‌ي دوران «ماقبل پست مدرنيسم» چه چيزهايي بودند؟ خرد، اخلاق، حقيقت ، اخلاق و تاريخ
11- نمايش نامه‌ي «در انتظار گودو» اثر كيست؟ ساموئل بكت
12- شاهكار «ويليام فاكنر» كدام كتاب است؟ خشم و هياهو
13- نقادان كدام اثر «همينگوي» را از همه مهم‌تر دانسته‌اند؟ پيرمرد و دريا
14- رمان «خشم و هياهو» به چه شيوه اي بيان مي‌شود؟ جريان سيال ذهن
15- كدام رمان «آلبر كامو» اعتراض عليه غير انساني و فاسد محسوب مي‌شود؟ بيگانه
16- قهرمان كدام كتاب «كارمند ساده‌اي است كه در اتاقش ناگهان به حشره‌اي بزرگ تبديل مي‌شود»؟ مسخ كافكا
17- اثر مشهور «تي. اس. اليوت» چه نام دارد؟ سرزمين بي حاصل
18- پيام همينگوي در كتاب «پيرمرد و دريا» چيست؟ انسان براي شكست آفريده نشده است، او ممكن است نابود شود اما شكست نمي‌خورد .
19- اولين داستان بلند «امير تواكو» چيست؟ گل سرخ

---------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و دوم
انساني تراژدي فلسطين و ...
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- چرا «اعراب» مجالي براي پرداختن به انواع هنرها نداشتند؟ چون تمامي عمر خود را در كوچ و گذار سپري مي‌كردند.
2- تنها هنر «عرب» چيست؟ شعر دوره‌ي پيش از اسلام
3- دوره ي «شعر جاهلي» در شعر و ادب به كدام دوره اطلاق مي‌شود؟ شعر
4- در كدام بازار مكه، علاوه بر داد و ستد، نقد شعر نيز رواج داشت؟ بازار عكاظ
5- «نابغه‌ي ذبياني» كه بود؟ شخصي كه در عكاظ به نقد اشعار مي‌پرداخت.
6- قصايدي را كه به اب زر نوشته و در خانه ي كعبه آويخته مي‌شد، اصطلاحاً چه ناميدند؟ معلقات
7- «صعاليك» كدام گروه از شاعران دوره‌ي جاهلي بودند؟ گروهي به دليل عدم صلاحيت اخلاقي، از قبيله رانده شده بودند و به صورت منفرد مي‌زيستند.
8- شاعران «مخضرم» چه شاعراني بودند؟ شاعراني كه نيمي از زندگي آن‌ها در دوران جاهلي و نيمي از زندگيشان در دوره‌ي اسلامي بود.
9- سرآمد شاعران «مخضرم» كيست؟ حسان بن ثابت انصاري
10- «مفاخره و مباهات» نسبت به مارم اجداد، از ويژگي‌هيا شعر كدام دوره است؟ دوره‌ي جاهلي
11- چرا ادب دوره‌ي عباسي را «ادب محدث يا مؤكد» مي‌نامند؟ چون بيش‌تر شاعران و اديبان اين دوره، دورگه بودند.
12- كدام دوره «دوره‌ي طلايي اسلامي» است؟ دوره‌ي عباسي
13- «كلاسيك‌هاي نو يا مقلدان» كدام گروه از شاعران بودند؟ گروهي كه در شعر به دوره‌هاي اموي و عباسي بازگشت كردند.
14- كدام شاعر شعر «رمانتيك» عرب را اقوام بخشيد؟ احمد زكي ابوشادي
15- مسئله‌ي «تعهد» در ادبيات و هنر، ابتدا در ادب كدام كشور مطرح شد؟ مصر
16- مقالات انتقادي و بحث انگيز خانم «نازك الملائكه» در كدام كتاب آمده است؟ قضاياي شعرمعاصر
17- «احمد زكي نيشابوري» كدام مجله را منتشر مي‌كرد؟ مجله‌ي آپولو
18- «سور رئاليسم» در شعر عرب به معناي واقعي، در شعر كدام شاعر متجلي گرديده است؟ ارخان ميسر
19- شاعران «بلاد مهجر» چه كساني بودند؟ شاعراني كه از لبنان به آمريكاي شمالي و جنوبي مهاجرت كردند.

---------------------------------------------------------------------------------------------------
درس بيست و سوم
تراژدي فلسطين
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- آغاز تاريخ جديد يهوديان، از چه زماني است؟ از اولين گنگره‌ي صهونيست‌ها در شهر «بال» سوئيس
2- رهبري كنگره ي اول يهوديان با چه كسي بود؟ تئودور هرتزل، نمايش‌نامه نويس و روزنامه‌نگار يهودي
3- كدام دو روزنامه، بعد از تشكيل كنگره ي يهوديان، خطر صهونيسم را مورد بحث قرار دادند؟ المقتطف و منار
4- روزنامه‌ي «منار» را چه كسي چاپ كرد؟ محمد رشيد رضا
5- كتاب «دولت يهود» را چه كسي نوشته است؟ تئودور هرتزل
6- كدام مسئله مهم در كتاب «دولت يهود» مطرح و به آن پاسخ داده شده است؟ مردمي هستند بدون زمين و سرزمين وجود دارد بدون سكنه .
7- كتاب «بيداري ملت عرب» اثر كيست؟ نجيب عازوري
8- دو پديده‌ي مهمي كه در كتاب «بيداري ملت عرب» به بحث گذاشته‌شده است، چيست؟ بيداري ملت عرب و كوشش يهوديان براي تشكيل دولت
9- مهم‌ترين رويدادي كه بر آينده‌ي فلسطين اثر گذاشت، كدام است؟ اعلاميه‌ي بالفور
10- دولت اسرائيل در چه سالي به رسميت شناخته شد؟ سال 1948
11- شعر «آوارگان عرب» اثر كيست؟ عبدالوهاب البياتي شاعر عراقي
12- «جمال عبدالناصر» در جهان عرب نماد چه بود؟ وحدت، يگانگي و مليت عرب
13- كنفرانس «خاطوم» چه چيزي را مورد تأكيد قرار داد؟ نه صلح، نه شناسايي و نه مذاكره با اسرائيل
14- علت نگرش يك‌سان شاعران عرب درباره‌ي چيست؟ مشكل فلسطين و رويارويي با اسرائيل، نگرش واحدي ر در آنان ايجاد كرده است.
15- واكنش كدام گروه از هنرمندان درباره‌ي‌ فلسطين‌ بيش‌تر از ديگر گروه‌ها بود؟ شاعران
16- ادامه‌ي مبارزه اصيل ملت فلسطين در كدام جنبش جريان دارد؟ انتفاضه
17- اشعار شعراي فلسطين چند ويژگي دارد؟ سه شكل
18- شعر «اللاجئه آواره» اثر كيست؟ كامل سليمان
19- روزنامه‌ي «كرمل» را چه كسي منتشر مي‌كرد؟ نجيب انصار
20- جنگ ژوئن 1967 چه نتيجه‌اي براي اعراب داشت؟ اشغال نوار غزه، شبه جزيره يسينا و بلندي‌هاي جولان از جانب اسرائيل

درس بيست و چهارم
ادبيات داستاني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- دو گرايش عمده در ادبيات داستاني معاصر عرب كدام‌اند؟ گرايش تارخي، گرايش اجتماعي
2- كدام نويسنده مي‌كوشد تا «تاريخ اسلام و مسائل آن را به شيوه‌اي داستاني به مخاطبان القا كند»؟ جرجي زيدان
3- تا قبل از اعراب و اسرائيل، نويسندگان با ه عواملي مبارزه مي‌كردند؟ سنت‌هاي و جامعه‌ي سنتي عرب
4- كدام نويسنده لبناني معتقد بود كه «در همه‌ي جهان بايد تحولي بنيادين عليه ظلم و ديكتاتوري به وجود آيد» ؟ جبران خليل جبران
5- چه كسي از نخستين كساني است كه «داستان كوتاه» ر در مصر تجربه كرده است؟ منفلوطي
6- «ابومسلم خراساني» نوشته‌ي كيست؟ جرجي زيدان
7- دو ضعف عمده ي «منفلوطي» چيست؟ در ابزار بيان ضعيف است و ديگر ضعف فرهنگي و ناآگاهي از علوم مشرق زمين
8- انجمن «رابطه‌ي قلمي» را چه كسي به وجود آورد؟ جبران خليل جبران
9- مشهورترين اثر «جبران خليل جبران» به زبان انگليسي كدام كتاب است؟ كتاب النبي
10- انقلاب مصر به رهبري جمال عبدالناصر
11- نخستين قدم‌هاي داستان نويسي به سبك نوين عراق را چه كسي برداشته است؟ محمود احمد السيد
12- آثار كدام نويسنده آيينه‌ي‌جامعه‌ي مصر است؟ نجيب محفوظ
13- كدام نويسنده عرب را برخي از نقادان هم‌سنگ چخوف و موپاسان دانسته‌اند؟ يوسف ادريس
14- كتاب «كابوس‌هاي بيروت» اثر كيست؟ غاده السمان
15- آثار قلمي «جبران خليل جبران» را به چند دوره تقسيم كرده‌اند؟ سه دوره
16- عامل توفيق و شهرت «منفلوطي» در نويسندگي، چيست؟ نثر ادبي او
17- كتاب «العبرات» اثر كيست؟ منفلوطي
18- نوشته هاي «جرجي زيدان» تابع كدام گرايش در ادبيات داستاني عرب است؟ گرايش تاريخي
19- «جبران خليل جبران» از محضر كدام استاد فرانسوي در نقاشي بهره برد؟ رودن
20- كدام شاعر شكست اعراب از اسرائيل را در سال 1967 «رسوايي بزرگ» مي‌داند؟ نزار قباني