درباره

بسم الله الرحمن الرحیم
هست کلید در گنج حکیم
سپاس خداوندی را که منت نهاد برما تابتوانیم مطالبی را در زمینه های زبان وادبیات فارسی تقدیم علاقمندان گردانیم در این وبلاگ می توانید شرح ومعنی دروس ‘ پاسخ خود آزمایی ‘ تاریخ ادبیات ‘ نمونه سوال چهار گزینه ای ‘نمونه سوال واگرا از کل کتاب‘ وآرایه های ادبی را مشاهده نمایید . کافی است پایه ودرس راانتخاب نمایید ودر صفحات باز شده موضوع را بیابید.امید است با راهنمایی های خردمندانه ما را درجهت هر چه پر بار تر نمودن وبلاگ یاری نموده وما را نظرات خویش بهر مند سازید.(( همچنین می توانید سوالات درسی خود را نوشته وارسال نمایید تا جواب به نشانی شما ارسال گردد )) غرض عرض ارادتی است خدمت همکاران وشما دانش آموزان عزیز .در پایان از کلیه ی همکاران که با ارسال نظرات تجارب واندوخته های خود ما را یاری کردند بی نهایت سپاس گزاریم-×××بنا به درخواست شما دانش آموزان خلاصه ی قواعد عربی را نیز در وبلاگ قرار داده ایم×
با آرزوی موفقیت- کریمی دبیر ادبیات فارسی .
جستجو
مطالب پيشين
آرشيو مطالب
لوگوی دوستان
ابزار و قالب وبلاگ
کاربردی


[مرجع دریافت ابزار و قالب وبلاگ]

[ Designed By Ashoora.ir ]
گنجینه ی ادب

در فرهنگ لغت*، کلمه ای عربی است و معانی مختلفی مثل پشت گردن،آخر چیزی و حرف یا کلمه آخر بیت ــ حرفی که آخر هر بیت باید آورده شود ــ از آن ذکر شده است.

         و در اصطلاح ادبی دو کلمه یا واژه که حروف آخر آنها یکی باشد یا اگر هم املا هستند، در معنی متفاوت باشند.

مثال:

بریدم از جهــــــــان مکـــــر و پستی                    زدم بر کوی جان با حـــــــال مستی
                                                               طائر       

***: قافیه در تأثیر بخشی و زیبایی شعر نقش بسزایی دارد و از مهمترین تأثیرات آن تکمیل وزن است، یعنی آهنگ برخاسته از وزن را تکمیل می کند و هر بیت مانند نشانه ای، پایان یک قسمت و شروع قسمت دیگری را نشان می دهد.قافیه علاوه بر تأثیر موسیقایی به تنظیم فکر و احساس شاعر کمک می کند، به شعر استحکام می بخشد، مصراعها و بیتها را جدا کرده، به آنها شخصیت می دهد و با تداعی معانی، در آفرینش مفاهیم نو و تازه به شاعر کمک می کند. قافیه در شعر نیمایی نظم مشخصی ندارد.

**توجه**: قافیه و ردیف از پیش تعیین شده، مخصوص شعر سنتی یا همان کلاسیک است. اما قافیه اجباری و ردیف اختیاری است. ردیف همواره تابع قافیه است؛ یعنی، در اولین مصراعی که شاعر قافیه را می آورد، اگر بخواهد از ردیف استفاده کند، بلافاصله بعد از قافیه، ردیف را نیز می آورد.

***: بیتی که هر دو مصرع آن هم قافیه باشد را «مصرّع» یا «مقفّی» گوییم.

***: بیت اول غزل، قصیده و تمامی ابیات مثنوی مصرّعند.

واژه های قافیه:

            واژه هایی است که حرف یا حروف قافیه در آنها مشترک باشد.

مثال:

نهادم بر سر آن، تاج شـــــــــــــاهی                    ربودم دل ز آن با یک نگــــــــــــــاهی

 طائر        

قافیه یا حرف قافیه:

              حرف یا حروف مشترکی که برای قافیه سازی لازم است. گفتیم حرف یا حروف برای قافیه سازی لازم است.

مثال:

           

ساقیــــا جـــــام بده چلّـه مستــانه کنم          زلف مشکیـن پریشان شده را شانه کنم

طائر        

_همانطوریکه می بینید، «کنم» ردیف است ؛ چون معنی تغییر نکرده است.اما واژه های «مستانه» و «شانه»

واژه های قافیه و «انه» حروف قافیه اند.                                                                                  

مثال:

ســــــاقی شود به  میکده مارا صـدا کنی        مستم کنی و از تن و جان رهــــــــــا کنی

طائر        

_همانطور که می بینید واژه «کنی» ردیف و واژه های «صدا» و «رها» واژه های قافیه و حرف «ا» ، حرف قافیه

می باشد.


عروض و

درس اول

دانستني‌هاي مربوط به درس
1-نظر منطقيان درباره ي شعر چيست؟ سخن خيال‌انگيز داراي وزن و قافيه
2-عبارت «گل خورشيد شكفت» چه ويژگي‌هايي است؟ خيال انگيز و موزون است.
3-چرا عبارت «گل خورشيد شكفت» موزون است؟ چون هجاهاي آن با نظمي كنار هم نشسته‌اند.
4- شاعر چگونه به سرودن شعر و آفرينش زيبايي مي‌پردازد؟ با واژه
5براي شناختن قافيه و وزن شعر از كجا بايد شروع كرد؟ حرف
6-حروف ملفوظ چندگونه است؟ دو گونه
7- زبان فارسي چند (مصوت) دارد؟ شش(سه مصوت‌كوتاه، سه‌مصوت بلند)
8-زبان فارسي چند (صامت) دارد؟ بيست و سه صامت دارد.
9-حروف قافيه در بيت «به نام خداوند جان آفرين / حكيم سخن در زبان آفرين» كدام است؟ (ان)
10-واژه‌هاي قافيه چيست؟ واژه‌هايي است كه حرف يا حروف قافيه در آخر آن‌ها مشترك باشد.
11-در بيت «شد موسم سبزه و تماشا / برخيز و بيا به سوي صحرا» حرف قافيه كدام است؟ الف
12-حداقل حروف مشترك لازم براي قافيه تابع چند قاعده است؟ دوقاعده
13-قافيه در بيت «سال‌ها دل طلب جام جم از ما مي‌كرد / و آنچه خود داشت ز بيگانه تمنا مي‌كرد» تابع كدام قاعده است؟ قاعده‌ي يك
14-قاعده‌ي يك در قافيه چيست؟ هر يك از مصوت‌هاي (ا، و) به تنهايي اساس قافيه قرار مي‌گيرند.
15-در بيت «كسي دانه‌ي نيك مردي نكاشت / كزو خرمن كام دل برنداشت» حروف قافيه كدام است؟ اشت
16-در واژه‌هاي (نُو، درو) قافيه كدام است؟ - ‍ُ و (مصوت + صامت)
17-مصوت‌هاي بلند زبان فارسي كدام‌اند؟ ا ، و ، ي
18«رديف» چيست؟ كلمه يا كلماتي است كه در پايان مصراع‌ها عيناً تكرار مي‌شود.
19-كلمات درست و مناسب براي اين عبارت كدام‌اند؟ «در قافيه و وزن شعر صورت . حرف مورد نظر است نه شكل» ملفوظ، مكتوب

درس دوم
قواعد قافيه
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- استثناهاي قافيه در چند مورد طبقه‌بندي شده است؟ هفت مورد
2- حروف الحاقي در قافيه چه وضعيتي دارند؟ جزء حروف مشترك قافيه‌اند و رعايت آن‌ها لازم است.
3- قدما آخرين حرف اصلي قافيه را چه مي‌ناميدند؟ حرف روي
4- براي مشخص كردن قافيه ي هر شعر چه بايد كرد؟ ابتدا روي را مشخص مي‌كنيم بعد حروف الحاقي را و سپس حروف اصلي را
5- حروف الحاقي در بيت «اي پادشه خوبان داد از غم تنهايي / دل بي‌تو به جان آمد وقت است كه بازآيي» كدام‌اند؟ يي
6- حروف الحاقي كدام‌اند؟ شناسه‌ها، ضماير متصل، پسوندها، مخفف صيغه‌هاي زمان حال بودن، (ي) آخر بعضي از واژه‌هاي مختوم به (ا، و)
7- واژه‌هاي «منظر و تصور» در چه صورتي با هم قافيه‌ي مي‌شوند؟ در صورت افزوده شدن حرف الحاقي
8- وضع پيشوند و پسوند در قافيه‌ي شعر چگونه‌اند؟ گرچه واژه نيستند اما گاهي در قافيه‌ي شعر در حكم واژه‌ي قافيه قرار گرفته‌اند.
9- چرا در بيت «شب سياه بدان زلفكان تو ماند / سپيد روز به پاكي رخان تو ماند» قافيه درست نيست؟ چون (ان) در هر دو واژه نشانه‌ي جمع است و تكرار شده است.
10- كلمات درست و مناسب براي جاهاي خالي كدام است؟ «اگر واژه‌هاي قافيه لفظاً يك‌سان ولي در ....... متفاوت باشند، قافيه ..... است و جناس هم دارد.» معنا، درست
11- تعداد واژه‌هاي هم‌قافيه در زبان فارسي چگونه است؟ نسبتاً زياد
12- اگرشعر داراي دوقافيه‌ي‌پاياني باشد، آن را چه مي‌نامند؟ ذوقافيتين
13- قافيه ي دروني چيست؟ گاهي قافيه تنها در پايان مصراع يا نيم‌مصراع نيست بلكه درون مصراع هم قافيه دارد.
14- چرا قافيه كردن واژه‌هاي (حضيض، لذيذ، مشك بيز) درست نيست؟ چون شكل خطي آن‌ها از نظر ديداري متفاوت است.
15- علماي بلاغت تكرار واژه‌هاي قافيه را چگونه مي‌دانند؟ عيب فاحش مي‌شمرند.
16- تكرار واژه‌هاي غير ساده، در چه صورت جايز است؟ در صورتي كه جاي اجزاي سازنده‌ي آن‌ها چندان آشكار نباشد.
17- قافيه در (شعر نو) چگونه است؟ بستگي به مطلب دارد و در آخر بيت‌ها نمي‌آيد.
18- تكرار واژه‌هاي قافيه در مصراع چهارم، چه صنعتي را به وجود مي‌آورد؟ رَدُّ القافيه
19- «قافيه بر مبناي زبان شناخته مي‌شود.» به چه معناست؟ يعني به صورت ملفوظ شناخته مي‌شود.
20- بيت «گزيد از غنيمت ظرايف بسي / كز آن سان نبيند طرايف كسي» چه نوع قافيه‌اي دارد؟ چه نوع قافيه‌اي دارد؟ ذوقافتين

درس سوم
حرف، هجا، وزن
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «حرف» چندگونه است؟ دو گونه
2- «مصوت»ها چند نوع‌اند؟ مصوت‌كوتاه ـَـِـُ / مصوت‌بلند: آـ اي ـ او
3- «هجا» چيست؟ يك واحد گفتار است كه با هر ضربه‌ي هوا ريه به بيرون رانده مي‌شود.
4- در وزن شعر فارسي چند نوع هجا داريم؟ سه نوع
5- هجاي كوتاه چند حرف دارد؟ دو حرف
6- واژه‌ي (سر) چه هجايي دارد؟ هجاي بلند
7- «هجاي‌كشيده» چگونه‌هجايي است؟ داراي چهار يا پنج حرف است
8- در چه حالتي (ن) در وزن شعر به حساب نمي‌آيد؟ (ن) ساكن بعد از مصوت‌هاي بلند به‌حساب نمي‌آيد.
9- وزن شعر چيست؟ نظمي است در اصوات گفتار
10- وزن شعر فارسي بر چه مبنايي است؟ كميت هجاها، نظم ميان هجاهاي بلند
11- «علمي كه قواعد تعيين وزن شعر و طبقه‌بندي آن را از جنبه‌ي نظري و عملي» به دست مي‌دهد، چه نام دارد؟ عروض
12- واحد وزن در شعر فارسي چيست؟ مصراع
13- واحد وزن شعر عرب چيست؟ بيت
14- چند قاعده براي تعيين وزن يك شعر بايد رعايت شود؟ چهارقاعده
15- «خط عروضي» چگونه خطي است؟ صورت ملفوظ نه مكتوب شعر
16- حرفي كه مشدد باشد به چه صورت نوشته مي‌شود؟ به صورت دو حرف نوشته مي‌شود.
17- «تقطيع»دراصطلاح به‌چه معناست؟ تجزيه ي شعر به هجاها و اركان عروضي
18- هجاي دو حرفي به چه صورتي نشان داده مي‌شود؟ U
19- علامت هجاي بلند كدام است؟ -
20- هجاي پاياني اوزان شعر فارسي، چگونه هجايي است؟ هميشه بلند است.

درس چهارم
تقطيع به اركان
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- مصراع «مرنجان دلم را كه اين مرغ وحشي» از تكرار كدام ركن حاصل شده است؟ فعولن
2- از تكرار كدام ركن در مصراع «اي ساربان آهسته ران كارم جانم مي‌رود» حاصل شده است؟ مستفعلن
3- در صرف زبان عربي كلمات را به چه مي‌سنجد؟ (ف ع ل)
4- هم وزن (فعولن) چه ركني است؟ U - -
5- ركن (مفاعيلن) چگونه نشان داده مي‌شود؟ U - - -
6- مهم‌ترين اركان عروضي فارسي چندتاست؟ نوزده تاست
7- (مفاعلن) در كجاي مصراع مي‌آيد؟ آغاز و ميان و پايان
8- اركان غيرپاياني كدام‌اند؟ اركاني كه در آخر مصراع قرا نمي‌گيرند چون آخرين هجاي آن كوتاه است.
9- چند ركن غيرپاياني داريم؟ شش
10- اركاني كه فقط در آخر مصراع مي‌آيند چه ناميده مي‌شوند؟ اركان پاياني
11- براي آشكار شدن نظم هجاهاي يك شعر آن‌ها را چگونه از هم جدا مي‌كنيم؟ بايد هجاهاي آن را چهار تا چهار تا يا سه تا سه تا يا چهار تا و سه تا جدا كنيم.
12- در تقطيع كدام نظم ترجيح دارد؟ نظم تكراري
13- ركن معادل - U - - چيست؟ فاعلاتن
14- اركان پاياني چند ركن است؟ دو ركن
15- (بحر) به چه معناست؟ واحد بزرگ‌تر از وزن

درس پنجم
چگونگي تقطيع شعر به اركان
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- براي تقطيع شعر به اركان، ابتدا چه مي‌كنيم؟ آن را تقطيع هجاي مي‌كنيم.
2- معادل U - - كدام ركن است؟ فعولن
3- ركن پاياني در مصراع «خدايا به خواري مران از دَرَم» چيست؟ فَعَّل (درم)
4- مصراع «تو همچون گل ز خنديدن لبت با هم نمي‌آيد» از تكرار كدام ركن حاصل شده است؟ مفاعيلن
5- اگر از (فاعلاتن) يك هجا حذف شود، به چه صورت در مي‌آيد؟ فاعلن
6- براي پيدا كردن وزن يك شعر چند نكته را بايد رعايت كرد؟ هشت
7- چرا تقطيع يك مصراع از شعر براي تبيين وزن شعر كافي نيست؟ چون از اختيارات شاعري استفاده شده است.
8- اختيارات شاعري چندگونه است؟ دو
9- اختيارات زباني به چه معناست؟ برخي از واژه‌ها دو يا چند گونه تلفظ دارند، كه شاعر مي‌تواند هر كدام را كه بخواهد به كار برد.
10- اختيارات زباني چند نوع است؟ دو
11- در چه صورت امكان حذف همزه وجود دارد؟ اگر قبل از همزه‌ي آغاز هجا، حرف صامتي بيايد.
12- در كدام هجاي بيت «نبيني باغبان چون گل بكارد / چه مايه غم خورد تا گل برآرد» مصوت كوتاه بلند تلفظ شده است؟ هجاي سوم
13- در چه صورتي مصوت بلند، كوتاه تلفظ مي‌شود؟ پس از كلمات مختوم به مصوت‌هاي بلند (و ، ي) شاعر مي‌تواند اين مصوت‌ها را كوتاه تلفظ كند.
14- (ي) ميانجي چيست؟ اگر دو مصوت كنار هم بيايند. معمولاً (ي) بين آن‌ها ظاهر مي‌شود كه به آن (ي) ميانجي گويند.
15- در بيت «راستي آموز بسي جو فروش / هست درين كوي كه گندم نماست» در كدام هجا مصوت بلند، كوتاه تلفظ شده است؟ سوم
16- تقطيع مصراع (به تو حاصلي ندارد، غم روزگار گفتن) چگونه است؟ فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن
17- مصراع «گفت اي موسي دهانم دوختي» چند هجا دارد؟ يازده
18- اگر واژه‌ي (مردافكن) به اين صورت (- - -) تقطيع شود، از كدام اختيار شاعري استفاده شده است؟ حذف همزه
19- در بيت «توانا بود هركه دانا بود / ز دانش دل پير برنا بود» در هجاي پنجم ازكدام‌اختيار شاعري استفاده‌شده‌است؟مصوت‌كوتاه بلند تلفظ شده است.
20- (و)دركلمات(مو،رو،جو وبو)چگونه‌تلفظ‌مي‌شود؟هيچ‌گاه‌كوتاه‌تلفظ نمي‌شود.

درس ششم
اختيارات وزني
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «اختيارات وزني» چه امكاني را به شاعر مي‌دهد؟ امكان تغييراتي كوچك در وزن را به شاعر مي‌دهد.
2- «اختيارات وزني» چندگونه است؟ دو
3- هجاي پاياني مصراع، چه هجايي است؟ هميشه هجاي بلند است.
4- كدام اختيار وزني بسيار رايج است؟ به جاي فعلاتن اول و زن مي‌تواند فاعلاتن بياورد.
5- از مقايسه دو مصراع «از دل و جان شرف صحبت جانان غرض است / همه آن است وگرنه دل و جان اين همه نيست» چه نتيجه‌اي مي‌توان گرفت؟ در ركن اول به جاي فعلاتن از فاعلاتن استفاده شده است.
6- كلمات درست و مناسب براي جاهاي خالي عبارت كدام است؟ «شاعر مي‌تواند به جاي دو هجاي ........ يك هجاي ....... بياورد.»كوتاه، بلند
7- در بيت «هرچه داري اگر به عشق دهي / كافرم گر جوي زيان بيني» در كدام هجاها، به جاي دو هجاي كوتاه، از يك هجاي بلند استفاده شده است؟ دوهجاي ماقبل آخر
8- آيا مي‌توان به جاي (فاعلاتن) فعلاتن آورد؟ خير
9- «قلب» در اصطلاح عروضي به چه معناست؟ جابه‌جا كردن يك هجاي بلند و يك هجاي كوتاه كنار هم
10- كاربرد (قلب) در كدام اركان رخ مي‌دهد؟ مفتعلن و مفاعلن
11- يكي از راه‌هاي تشخيص استفاده از (اختيارات شاعري) چيست؟ استفاده از گوش
12- مقايسه‌ي هجاهاي دو مصراع به چه معناست؟ ترتيب و تعداد هجاهاي كوتاه و بلند يك مصراع در تمام مصراع‌هاي ديگر رعايت مي‌شود.
13- اختيارات زباني، چه تسهيلاتي را براي شاعر فراهم مي‌كند؟ تسهيلاتي در تلفظ براي شاعر فراهم مي‌كند.
14- كلمه‌ي (كشت) در كجاي مصراع با كلمه‌ي (كش) برابر است؟ در آخر مصراع
15- استفاده از هجاي بلند به جاي دو هجاي كوتاه در كدام هجاهاي بيت بسيار رايج است؟ دو هجاي ماقبل آخر
16- در چه صورتي، شاعر مي‌تواند از (قلب) استفاده كند؟ به ضرورت وزن
درس هفتم
طبقه بندي اوزان
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- طبق سنت، اصل هر گروه وزني، چند ركني است؟ چهار ركني
2- از هر وزن چهار ركني، از آخر چند ركن را مي‌توان حذف كرد؟ يك ركن و به ندرت دو ركن
3- هر مصراع بيت از چند «مستفعلن» تشكيل شده است؟ «درياي هستي دم به دم / در چرخ و تاب و پيچ و خم» دو، مربع سالم
4- از تكرار «مفاعيلن» كدام وزن حاصل مي‌شود؟ هزج
5- وزن حاصل از تكرار «فاعلاتن» چه نام دارد؟ رمل
6- وزن «متقارب» از تكرار كدام ركن حاصل شده است؟ فعولن
7- اوزانش شعر فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ سه دسته
8- از تكرار «مستفعلن» چه وزني حاصل مي‌شود؟ رجز
9- تعداد اوزان پر كابرد شعر فارسي چندتاست؟ بيست و نه
10- بيت «روزگار است اين كه گه عزت دهد گه خوار دارد / چرخ بازيگر از اين بازيچه‌ها بسيار دارد» كدام وزن را دارد؟ رمل مثمن سالم
11- (الول ساتن) تعداد وزن‌هاي شعر فارسي را چند تا دانسته است؟ صد و پانزده
12- پر كاربردترين وزن شعر فارسي كدام است؟ مفاعلن فعلاتن مفاعلن، فعلن
13- وزن رباعي چيست؟ مستفعلن، مستفعلن، مستفعل، فع
14- تقطيع مصراع «هر كسي از ظن خود شد يار من» به اركان چگونه است؟ فاعلاتن، فاعلاتن. فاعلن
15- وزن« فعولن فعولن فعولن فعل» در كدام نوع از مثنوي، كاربرد بسيار دارد؟ مثنوي حماسي
16- «تك وزن» هاي شعر فارسي چندتاست؟ دويست و پنجاه
17- بيت «با من بگو تا كيستي مهري بگو، خوابي، خيالي، چيستي؟ اشكي بگو، آهي بگو» چه وزني دارد؟ رجز مثمن سالم

درس هشتم
نكاتي ديگر .....
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- نام ديگر (وزن دوري) چيست؟ متناوب
2- وزن دوري چيست؟ وزني است كه هر مصراع آن از دو قسمت تشكيل مي‌شود و قسمت دوم تكرار قسمت اول است.
3- اوزان دوري چند مشخصه دارد؟ چهار
4- وزن دوري از كدام اركان ساخته مي‌شود؟ اركان متناوب
5- مصراع «بار غمت مي‌كشم و ز همه عالم خوشم» از تناوب كدام ركن ساخته شده است؟ مفتعلن فاعلن
6- هجاي پاياني نيم مصراع اول در وزن دوري چگونه است؟ هميشه بلند است.
7- هجاهاي هر نيم مصراع در وزن دوري چندتاست؟ پنج يا پنج هجا
8- مصراع «دل مي‌رود ز دستم صاحب دلان خدا را» در تناوب كدام ركن حاصل شده است؟ مستفعلن فعولن
9- كدام وزن از خوش‌ترين وزن‌هاي شعر فارسي است؟ رباعي
10- براي سرودن مثنوي‌ها از چند وزن، استفاده شده است؟ هفت وزن
11- شاهنامه‌ي فردوسي در كدام وزن سروده شده است؟ فعولن فعلون، فعلون فعل
12- وزن (مفاعيلن مفاعيلن فعولن) براي چه داستان‌هايي مناسب است؟ داستان‌هاي عاشقانه
13- منطق‌الطير عطار و مثنوي مولوي در كدام وزن سروده شده است؟ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
14- ويس و رامين فخرالدين گرگاني و خسرو شيرين نظامي در چه وزني سروده شده‌اند؟ مفاعيلن مفاعيلن فعولن
15- صورت منظم (مستفعل مستفعل مستفعل فع) اصل كدام وزن است؟ وزن رباعي
16- از وزن اصلي رباعي، از طريق ابدال چند وزن حاصل مي‌شود؟ ده وزن
17- نيما يوشيج كدام وزن را تند و رقص‌آور مي‌داند؟ مفتعلن مفتعلن مفتعل
18- وزن انتخابي (وقار شيرازي) درباره‌ي مصايب زلزله چگونه وزني است؟ سخت نامناسب، چون وزني شاد و طرب‌انگيز دارد.



درس نهم
گونه‌هاي وزن شعر فارسي
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- وزن شعر فارسي به سبب ثابت بودن شماره‌ي مصوت‌هاي كوتاه و بلند، چگونه وزني است؟ وزن كمّي
2- اوزان شعر فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شود؟ دو (رسمي و غير رسمي)
3- اوزان شعر رسمي چند گونه است؟ دو گونه
4- تا چه زماني شعر فارسي اوزان مبتني بر نظم و تساوي هجاها در هر مصراع بوده است؟ تا زمان نيما يوشيج
5- اوزاني كه نظم ميان هجاها را دارد، اما طول مصراع‌ها يك‌سان نيست، چند نوع‌اند؟ سه نوع
6- «مستزاد» چگونه شعري است؟ شعري است كه در پايان هر مصراع آن مصراع كوتاهي مي‌آيد.
7- شعري كه «هر مصراع آن از تكرار نامعين اركان عروضي فعلاتن يا مفاعيلن ساخته مي‌شود» چه نام دارد؟ بحر طويل
8- قالب شعري «هر لحظه به شكلي بت عيار برآمد / دل برد و نهان شد» چيست؟ مستزاد
9- وزن غالب‌ شعرهاي زبان فارسي تاكنون از نظر نظم هجايي، چگونه بوده است؟ مبتني بر نظم و تساوي هجاها در هر مصراع بوده است.
10- مصراع‌هاي كوتاه در انتهاي مستزاد، چه وزني دارد؟ هم وزن هستند، در وزن مصراع‌هاي اصلي
11- «مستزاد» از چه زماني رونق و رواج يافت؟ از دوره ي مشروطيت
12- چه كسي ابتدا «قيد تساوي» را از شعر فارسي برداشت؟ نيما يوشيج
13- چرا فكر يافتن وزني جديد در شاعران پيدا شد؟ چون نظم و تساوي هجاهاي شعر، با مفاهيم و احساسات روزگار متناسب نبود.
14- «وزن نيمايي» به چه مفهوم است؟ شاعر در اين وزن مجبور نيست جمله‌هايش را مساوي بياورد.
15- مصراع در«شعر نيمايي» به چه مفهومي به كار مي‌رود؟ در اين گونه وزن مصراع جايي تمام مي‌شود كه كلام خاتمه يابد.
16- شعر «مي‌تراود مهتاب» در كدم وزن است؟ رمل مخبون
17- تقطيع مصراع «مي‌درخشيد شب‌تاب» چگونه‌است؟ فاعلاتن فع‌لن
18- «تكيه»به‌چه‌معناست؟برجستگي‌اي كه‌فقط‌به يك‌هجاي كلمه داده مي‌شود.
19- در كدام زبان‌ها، زير و بمي نقش مهمي دارد؟ زبان‌هاي چيني و ويتنامي
20- وزن شعر زبان‌هاي (فرانسوي و ژاپني) چه نوع وزني است؟ وزن عددي

درس دهم
تعارف و انواع نقد 1
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «نقد» در لغت به چه معناست؟ جدا كردن دينار و درهم سره از ناسره
2- «نقد» در اصطلاح ادب چيست؟ تشخيص محاسن و معايب سخن
3- «نقد ادبي» به چه معناست؟ شناخت ارزش و بهاي واقعي آثار ابداعي و آفرينش‌هاي ادبي
4- كدام نويسنده نقادان را چون خرمگس‌هايي مي‌داند كه روي پيكر اسب مي‌نشينند و او را نيش مي‌زنند.... چخوف، نويسنده‌ي روسي
5- «نقد» در زبان گفتار به چه چيزي اطلاق مي‌شود؟ به بهاي مال و غيره
6- «تكنيك» در نوشته به چه معناست؟ خصوصيات فني‌اي كه داستان‌نويس يا نمايش‌نامه نويس در اثر خود به كار مي‌گيرد.
7- منظور از «نقد لغوي» چيست؟ بررسي و ارزيابي كاربرد زبان و اصول و قواعد آن
8- «كلمه» چه موقع مي‌تواند معني و مفهوم خود را القا كند؟ زماني كه درست و در جاي خود به كار رود.
9- مسئله‌ي مترادفات در كدام حوزه‌ي نقد قرار مي‌گيرد؟ نقد لغوي
10- «بحث در چگونگي كاربرد فنون بلاغي در شعر و نثر و ارزش اعتبار آن» چه نوع نقدي است؟ نقد فني
11- (نقد فني) را در چه كساني پايه ريزي كردند؟ ارسطو و اريستاك
12- مهم‌ترين نوع نقد در ادب عربي و فارس، چه نقدي است؟ نقد فني
13- در ادب فارسي قديم چه كساني به بحث در اصول و قواعد نقد فني پرداخته‌اند؟ رشيدالدين وطواط و شمي قيس رازي
14- چه‌چيزي موسيقي‌دركلام‌را به‌وجودمي‌آورد؟كميّت‌و ريتم، هماهنگي حروف
15- «ارتفاع»به‌چه‌معناست؟ عبارت است از واحدهاي متقارن و متكرّر يك وزن
16- چه كسي (نقد فني) را در روم باستان بنيان نهاد؟ هوراس
17- «بررسي كامل بلاغت، اعم از معاني، بيان و بديع» در حوزه‌ي كدام نوع نقد است؟نقد فني
18- چه كساني در ادب عرب به بحث اصول و قواعد نقد فني پرداختند؟ قدامّه بن جعفر، ابو هلال عسكري و عبدالقادر جرجاني

درس يازدهم
تعارف و انواع نقد 2
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «نقد زيبايي شناسي» چه نوع نقدي است؟ بررسي جوهر هنر دور از محتواي خاص آن است.
2- ريشه‌ي «نقد زيبايي شناسي» را در اروپا، در آثار چه كساني مي‌توان يافت؟ كالريج و ادگار آلن‌پو
3- عبارت «انشاي آثار ادبي در حكم بنايي است كه معمار مي‌سازد و آن‌چه اهميت دارد، هماهنگي و توازن است» از كيست؟ ادگار آلن‌پو
4- مكتب ادبي «پارناس» در كجا به وجود آمد؟ فرانسه
5- اصطلاح «هنر براي هنر» را نخستين بار چه كسي اعلام كرد؟ ويكتور هوگو
6- از بزرگ‌ترين نمايندگان مكتب هنر پارناس- چه كسي را مي‌توان نام برد؟ لوكنت دوليل
7- نقد كدام شاعران در قرن بيستم تا حدي با نقد زيبايي شناسي هم ريشه است؟ ريجاردز عزرا پوند وتي اس اليوت
8- اصول نظريه‌ي ريچاردز مبتني بر چيست؟ توجه منتقد به دلالت الفاظ و اوزان شعر و استعارات و لحن كلام
9- از قديم‌ترين شيوه هاي نقد، كدام است؟ نقد اخلاقي
10- نظر (ارسطو) راجع به شعر چيست؟ حدف شعر، خاصه تراژدي بايد تصفيه يا تزكيه‌ي نفس باشد.
11- اهل كليسا در قرون وسطي، شعر را چه مي‌ناميدند؟ غذاي شيطان
12- عبارت «هدف يك اثر ادبي اين است كه به آدمي عشق به تقوا و وحشت از نابكاري را القا كند» از كيست؟ ديدرو
13- «نقد اجتماعي» چيست؟ نشان دادن ارتباط ادبيات با جامعه تأثير جامعه در ادبيات
14- كدام منتقد ادبيات را محصول «رمان، محيط اجتماعي و نژاد مي‌داند»؟ هيپوليت تن
15- عبارت «هنر جهان پسند همواره ملاك ثابت و معتبري با خويشتن دارد و آن ملاك، معرفت ديني و روحاني است.» درباره ي كدام نوع نقد است؟ نقد اخلاقي
16- «هوراس» ارزش شعر را در چه مي‌داند؟ در سودمندي وز يبايي ان
17- از ميان تجدد خواهان و مشروحه خواهان كه براي شعر، شرايط اخلاقي قابل بودند، چه كساني را مي‌توان نام برد؟ آخوندزاده، ميرزا آقاخان كرماني و اديب الممالك فراهاني
18- در ميان اثار شاعران و نويسندگان ايران، آن چه متعلق به جنبه‌هاي اجتماعي است، چگونه بيان شده است؟ يا رنگ ديني و اخلاقي دارد و يا انگيزه‌ي ملي و ميهني
19- «نقد روان‌شناسي» به چه معناست؟ بيان جريان باطني و احوال دروني شاعر يا نويسنده

درس دوازدهم
تحليل آثار مهم نظم و نثر
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- كدام كتاب، شاهكار آثار حماسي ملي ايران، است؟ شاهنامه‌ي فردوسي
2- شاهنامه‌ي فردوسي به كدام سبك سروده شده است؟ سبك خراساني
3- شاهنامه‌ي فردوسي چند دوره را شامل مي‌شود؟ سه دوره
4- از عهد كيومرث تا ظهور فريدون مربوط به كدام دوره است؟ دوره‌ي اساطيري
5- دوره‌ي پهلواني حماسي از زماني كدام پادشاه شروع مي‌شود؟ فريدون
6- كشف آتش و جدا كردن آهن از سنگ در كدام دوره صورت مي‌گيرد؟ دوره‌ي اساطيري
7- ظهور زرتشت پيغمبر در زمان كدام پادشاه است؟ گشتاسب
8- كدام كتاب در درجه‌ي اول مأخذ تدوين شاهنامه بوده است؟ شاهنامه‌ي منثور ابومنصوري
9- شاهنامه‌ي فردوسي چند بيت دارد؟ شصت هزار
10- نظم «شاهنامه» چند سال طول كشيد؟ سي و پنج يا چهل سال
11- «ضحاك» در پايان كدام دوره به حكومت مي‌رسد؟ عهد اساطيري
12- نام برادر رستم كه او را از بين مي‌برد، كيست؟ شغاد
13- «جمله‌ي اسكندر مقدوني به ايران در زمان كدام پادشاه است؟ دارا
14- هدف فردوسي از تدوين شاهنامه گذشته از احياي زبان فارسي، چه بوده است؟ تقويت روحيه‌ي مبارزه‌جويي با بيگانگان و بيگانه پرستان
15- «خيام» در چه قرني زيسته است؟ اواخر قرن پنجم و اوايل قرن ششم
16- «رباعيات خيام» را چه كسي به زبان انگليسي ترجمه كرده است؟ فيتز جرالد
17- «شيوه‌ي عراقي» را چه كسي در قالب مثنوي و داستان در ادب فارسي وارد كرد؟ نظامي گنجه‌اي
18- مهمترين اثر «نظامي گنجوي» كدام كتاب است؟ خسرو و شيرين
19- قديمي‌ترين كسي كه از «خيام» به عنوان شاعر ياد كرده است، كيست؟ شهروزي در اواخر قرن ششم
20- موضوع كتاب «هفت پيكر» چيست؟ داستان شادخواري‌ها و كامروايي‌هاي بهرام گور

درس سيزدهم
تحليل آثار مهم 2
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- «مثنوي معنوي» چند بيت و چند دفتر است؟ بيست و شش هزار بيت در شش دفتر
2- چه كسي از مولوي خواست كه به شيوه‌ي سنايي و عطار، مثنوي‌اي به نظم درآورد؟ حسام‌الدين چلبي
3- چه نامي بر مثنوي نهاده‌اند؟ قرآن عجم
4- مبناي كتاب مثنوي بر چيست؟ حكايت و تمثيل
5- «ني» در مثنوي مولوي به چه معناست؟ روح سرگشته‌ي انسان كه از اصل خود دور مانده است.
6- چرا مثنوي را (قرآن عجم) ناميده‌اند؟ چون نزديك 745 حديث نبوي تفسير شده و 528 آيه، در كتاب آمده است.
7- «حافظ» در چه قرني زيسته است؟ قرن هشتم
8- حافظ لقب «محتسب» را به كدام حاكم شيراز داده است؟ محمد مبارز‌الدين
9- زمان كدام حاكم، دوره‌ي تكفير حافظ» است؟ شاه شجاع
10- از لحاظ تقسيمات كلي سبك شعر حافظ، چه سبكي است؟ سبك عراقي
11- كدام آرايه‌هاي معنوي، بيشتر در شعر حافظ ديده مي‌شود؟ ايجاز و ايهام
12- نماينده‌ي واقعي شعر دوره‌ي صفويه و سبك هندي كيست؟ صائب تبريزي
13- «قالب» بيشترين اشعار صائب تبريزي چيست؟ غزل
14- از لحاظ فكر و مضون، صائب چه مضاميني را بيشتر از ديگر شاعران هم دوره‌ي خود دارد؟ حكمت و عرفان
15- براي آزادگي و ستايش آزادي كه حافظ در شعر خود دارد، به او چه لقبي داده‌اند؟ رند
16- سبك خاص شعر حافظ، چه سبكي است؟ سبك والا
17- انقلابي كه در روح (مولوي) به وجود آمد، از برخورد با چه كسي بود؟ شمس تبريزي
18- حكايت‌هاي «مثنوي معنوي» به چه شيوه‌اي است؟ داستان در داستان
19- «ناله‌ي ني» در مثنوي به چه مفهومي است؟ روحي سرگردان و جوياي اصل
20- «زبان و بيان مولوي» در مثنوي چگونه است؟ زبان اديبانه را به كار نمي‌گيرد و از آن دوري مي‌گزيند.

درس چهاردهم
تحليل آثار مهم- نثر
دانستني‌هاي مربوط به درس
1- بهترين نمونه‌هاي نثر فارسي، كدام كتاب‌ها هستند؟ تاريخ بيهقي، قابوس نامه و گلستان سعدي
2- كدام كتاب شاهكار نثر مرسل است؟ تاريخ بيهقي
3- نام ديگر «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ مسعودي
4- اهميت تاريخ بيهقي در چيست؟ تاريخ‌نويسي و هنر نويسندگي
5- چرا كتاب بيقهي از نظر فن تاريخ‌نگاري اهميت زياد دارد؟ مورخ سعي كرده است حقايق تاريخي را با دروغ‌گويي‌هاي بي‌مورد در نياميزد.
6- براي پرهيز از تعارفات و دروغ‌گويي‌هاي بي‌مورد بيهقي از چه عواملي استفاده مي‌كند؟ از يك طرف مشاهدات خود را بيان مي‌كند و از سويي ديگر بر افراد قابل اعتماد تكيه مي‌كند.
7- «ايجاز» به چه معناست؟ گرفتن بيشترين معني از كمترين واژه
8- كتاب «قابوس‌نامه» در چه قرني نوشته شده است؟ از آثار منثور اواخر قرن پنجم است.
9- نويسنده‌ي «قابوس‌نامه»كيست؟عنصرالمعالي‌كي‌كاووس بن قابوس و شمگير
10- نام اصلي كتاب «قابوس‌نامه» چيست؟ نصيحت‌نامه
11- نثر كتاب «قابوس‌نامه» چه نوع نثري است؟ نثري است ساده و روان كه لغات عربي در آن اندك است.
12- «گلستان» در چه سالي نوشته شده است؟ ششصد و پنجاه و شش
13- «گلستان» چند باب دارد؟ هشت
14- نثر سعدي در گلستان چگونه است؟ تركيبي است نو ميان نثر مصنوع و نثر مرسل و پيوندي زيبا ميان آن دو سبك
15- اهميت كتاب «گلستان» گذشته از محتواي آن، در چيست؟ هنر نويسندگي سعدي
16- هم نقشي از خود به يادگار گذارد و هم خلق را نصيحتي كند.
17- منظور بيهقي از (پدريان و پسريان) چه كساني است؟ پدريان: طرفداران اميرمحمد و پسريان طرفداران سلطان مسعود هستند.
18- محل شكست سلطان مسعود كجا بود؟ دندانقان




منوی اصلی
موضوعات وبلاگ
دانشنامه مهدویت
مهدویت امام زمان (عج)
لينک دوستان
پيوندهاي روزانه
نويسنده